Mục tiêu cần đạt : Giúp h/s - Cảm nhận được niềm khát khao tự do mãnh liệt, nỗi chán ghét sâu sắc cái thực tại tù tong, tầm thường, giả dối được thể hiện trong bài thơ qua lời con hổ bị
Trang 1
Nhớ rừng
<Thế Lữ>
A Mục tiêu cần đạt : Giúp h/s
- Cảm nhận được niềm khát khao tự do mãnh liệt, nỗi chán ghét sâu sắc cái thực tại tù tong, tầm thường, giả dối được thể hiện trong bài thơ qua lời con hổ bị nhốt ở vườn bách thú
- Thấy được bút pháp lãng mạn đầy truyền cảm của nhà thơ
- Rèn kỷ năng đọc thơ 8 chữ vần liền, phân tích nhân vật trữ tình qua diễn biến tâm trạng
B Tổ chức các hoạt động dạy học
* Giới thiệu bài :
Thế Lữ không phải là người viết bài thơ mới đầu tiên, nhưng là nhà thơ mới tiêu biểu nhất trong giai đoạn đầu Thế Lữ như vầng sao đột hiện, sáng chói khắp trời thơ Việt Nam Ông không bàn về thơ mới, không bút chiến, không diễn thuyết, Thế Lữ chỉ lặng lẽ, điềm nhiên bước những bước vững vàng mà trong khoảnh khắc hàng ngũ thơ xưa phải tan vỡ… với những bài thơ mới đặc sắc về tư tưởng và nghệ thuật như : Nhớ rừng, Tiếng sáo thiên thai, Cây đàn muôn điệu
Bài thơ Nhớ rừng được Hoài Thanh nhận định :“…đọc bài thơ ta tưởng chừng
thấy những chữ bị xô đẩy, bị dằn vặt bởi một sức mạnh phi thường Thế Lữ như một viên tướng điều khiển đội quân Việt ngữ bằng những mệnh lệnh không thể cưỡng được…” Vậy vì sao lại như vậy? Bài học hôm nay thầy trò ta sẽ tìm hiểu điều đó
* Bài mới :
Hoạt động 1:
Hướng dẫn tìm hiểu chung
? H/s đọc chú thích (*) sgk
? Trình bày những nét cơ bản về tác giả
Thế Lữ?
I Tìm hiểu chung
1, Tác giả : (1907 – 1989)
- Tên thật : Nguyễn Thế Lữ
- Bút danh : Thế Lữ
- Quê : Bắc Ninh
- Thế Lữ là một trong những nhà thơ mới đầu tiên góp phần làm nên chiến thắng cho phong trào thơ mới
- Ngoài sáng tác thơ, còn viết truyện trinh thám, kinh dị…
- Trước cách mạng ông viết báo, sáng tác thơ, văn, biễu diễn kịch Sau cách mạng ông chuyển sang hoạt động sân khấu và trở thành một trong những người xây dung nền kịch nói hiện đại Việt Nam
Tuần 19
Tiết 73+74
Trang 2? Em biết gì về bài thơ “Nhớ rừng”?
G/v hướng dẫn cách đọc
G/v đọc mẫu, 3 – 4 h/s đọc
G/v kiểm tra việc nhớ từ khó
? Em có nhận xét gì về thể thơ ở bài
thơ?
? Bài thơ được ngắt thành 5 đoạn, hãy
cho biết nội dung của mỗi đoạn?
Từ bố cục của bài thơ em chãy chỉ ra
hai đối tượng tương phản trong bài? ý
nghĩa của hình tượng tương phản đó?
Hoạt động 2 :
Hướng dẫn tìm hiểu văn bản
H/s đọc lại đoạn 1 – 4
? Theo em nội dung của đoạn thơ này là
gì ?
? Tâm trạng đó cảu con hổ được miêu tả
và máu (1934)…
* “Nhớ rừng” là một trong những bài thơ tiêu biểu nhất của Thế Lữ, in trong tập mấy vần thơ và được đánh giá là tác phẩm mở đường cho sự chiến thắng của thơ mới
2, Đọc
- Đoạn 1 – 4 : Giọng vừa hào hứng, tiếc nuối, tha thiết, bay bổng, mạnh mẽ và hùng tráng… kết thúc bằng một câu thơ than thở, như một tiếng thở dài bất lực
- Chú ý đọc những câu thơ cắt dòng (từ để với từ đầu câu)
3, Từ khó:
4, Thể loại thơ :
- Thơ 8 chữ, một sự sáng tạo của thơ mới
- Cách ngắt nhịp, tự do, linh hoạt
- Vần : Gieo vần liền, chân, bằng – trắc nối tiếp
Đây chính là sự khác biệt của thơ mới so với thơ cũ
5, Bố cục
- Đoạn 1 – 4 : Cảnh con hổ ở vườn Bách thú
- Đoạn 2 – 3 : Cảnh con hổ trong chốn giang sơn hùng vũi của nó
- Đoạn 5 : Nổi khát khao và nối tiếc những năm tháng hào hùng của thời tung hoành ngự trị
hai cảnh tương phản : Cảnh vườn Bách thú nơi con hổ bị giam cầm và cảnh núi non hùng
vĩ – nơi con hổ tung hoành hống hách những nhày xưa Với con hổ cảnh trên là thực tại, cảnh dưới là mộng tưởng, dĩ vãng
Phù hợp với diễn biến tâm trạng của con
hổ, vừa tập trung thể hiện chủ đề
II Phân tích
1, Cảnh con hổ trong vườn bách thú
* Tâm trạng căm hờn, uất hận và nổi ngao ngán của con hổ ở vườn bách thú
- Từ chổ là chúa tể muôn loài, tung hoành chốn nước non hùng vĩ bị nhốt chặt trong củi sắt, trở bằng thứ đồ chơi, ngang bầy với
Trang 3như thế nào? Nghệ thuật diễn tả tâm
trạng căm uất của con hổ có gì đặc sắc?
? Tâm trạng đó của con hổ có gần gũi
với tâm trạng chung của người dân Việt
Nam mất nước, nô lệ lúc đó?
*/GV giảng :
Cảnh vườn bách thú “tầm thường giả
dối”, tù tong dưới mắt con hổ đó chính
là cái thực tại xã hội đương thời được
cẩm nhận bởi những tâm hồn lãng mạn
Thái độ ngao ngán, chán ghét cao độ đối
với cảnh vườn bách thú của con hổ cũng
cũng chính là thái độ của họ đối với xã
hội
H/s đọc lại đoạn 2,3
Đây là hai đoạn hay nhất của bài thơ
miêu tả cảnh sơn lâm hùng vĩ và hình
ảnh con hổ – chúa sơn lâm ngự trị trong
vương quốc của nó
? Cảnh giang sơn hùng vĩ và thời oanh
liệt của chúa sơn lâm được tác giả miêu
tả ra sao? Đó là một cảnh như thế nào?
(Gợi ý: Sống trong cảnh “bị nhục nhằn
bọn dở hơi… tầm thường Như vậy : + Bề ngoài : Thấm thía sự bất lực, ý thức được tình tế đắng cay, cam chịu
+ Bên trong : Ngùn ngụt lửa căm hờn , uất hận
- Tác giả đã sử dụng phương pháp đối lập, câu thơ đầu 8 tiếng thì 5 tiếng là thanh trắc, câu thơ thứ hai 8 tiếng thì 7 tiếng là thanh bằng, giọng điệu chán trường, u uất, một loạt
từ ngữ liệt kê liên tiếp cách ngắt nhịp dồn dập, lúc kéo dài như một tiếng thở dài ngao ngán Đặc biệt là việc sử dụng từ ngữ rất gợi cảm : “gậm”giúp ta cảm nhận được nổi căm uất, tuyệt vọng cứ gặm nhấm để huỷ hoại tư tưởng của chú hổ
+ Khối căm hờn : Nỗi căm uất cứ chất chứa hàng ngày tạo thành khối, như khối đá nặng trĩu lòng…
Đặc trưng của bút pháp lãng mạn
* Đoạn thơ chạm vào nổi đau mất nước của người Việt Nam lúc bấy giờ Nỗi căm hờn uất hận, ngao ngán của con hổ cũng như là tâm trạng của mọi người
Bài thơ gây tiếng vang rộng rãi, ít nhiều tác động đến tình cảm “yêu nước khát khao độc lập, tự do của người dân Việt Nam khi đó”
2, Cảnh con hổ trong chốn giang sơn hùng vĩ của nó
* Cảnh sơn lâm hùng vĩ : Bóng cả cây già, tiếng gió gào ngàn, giọng nguồn hét núi, bóng
âm thầm lá gai, cỏ sắt, thét khúc trường ca dữ dội Cảnh lớn lao, phi thường, dữ dội, đầy
vẻ bí ẩn, linh thiêng
Trang 4tù hãm” chúa sơn lâm sống mãi trong
tình thương nỗi nhớ, thân tung hoành,
hống hách như ngày xưa Lối câu thơ
vắt ngang qua hai dòng thơ là đặc điểm
của thơ mới Vậy chúa sơn lâm nhớ
những gì?)
-Trong khung cảnh ấy tác giả đã thể
hiện chúa sơn lâm xuất hiện như thế
nào?
- Em có nhận xét gì về nghệ thuật miêu
tả ở đoạn này?
? Đoạn 3 có chủ đề chúa sơn lâm ngự trị
giang sơn hùng vĩ của mình Em hãy chỉ
ra vẻ đẹp của bức tranh tứ bình ấy?
G/v chép bài tập 9 (ETĐGKTNV) vào
giấy trong và chiếu lên bảng
H/s điền : 1 – 2 3 – 1
2 – 3 4 – 4
(H/s thảo luận nhóm rồi điền)
G/v bình : Bốn cảnh, cảnh nào cũng có
núi rừng vùng vĩ, tráng lệ, với con hổ uy
nghi làm chúa tể Đó là cảnh “những
đêm vàng…” hết sức diểm ảo với hình
ảnh con hổ “say mồi đứng tan” đầy
lãng mạn Đó là cảnh rộn rã, tưng bừng :
“Bình minh…tưng bừng” với hình ảnh
con hổ mang dáng dấp của bậc đế vương
: “Ta lặng… mới” Đó cảnh chim ca hát
cho giấc ngủ của chúa sơn lâm Và cuối
cùng là cảnh “chiều… rừng” thật dữ dội
đợi chờ mặt trời chết để chiếm lấy riêng
phần bí mật
Nhưng đó chỉ là dĩ vãng huy hoàng, chỉ
hiện ra trong nổi nhớ da diết tới đau đớn
của con hổ Một loạt đâu những nào đâu,
… diễn tả nổi thấm thía, nỗi nhớ tiếc
không nguôi của con hổ đối với những
cảnh không bao giờ còn thấy nữa
* Chúa sơn lâm xuất hiện với tư thế và vẻ oai phong lẫm liệt, khi rừng thiêng tấu lên khúc trường ca dữ dội thì con hổ bước chân lên với
tư thế “dõng dạc đường hoàng tấm thân”,
“lượn” mềm mại như sang cuốn nhịp nhàng, quắc mắt thần trong hang tối khiến cho mọi vật đều im hơi
Những câu thơ sống động, nhịp nhàng, miêu tả chính xác, ấn tượng
* Bức tranh tứ bình với chủ đề chúa sơn lâm ngự trị giang sơn hùng vĩ của mình :
+ Cảnh đêm trăng vàng bên bờ suối + Cảnh những ngày mưa chuyển… ngàn + Cảnh “bình minh… gợi”
+ Cảnh “Những chiều lênh láng… rằng”
Cảnh vô cùng thơ mộng, mãnh liệt, dữ dội, đầy bí mật, con hổ hiện lên với vẻ nổi bật, tư thế lẫm liệt, kiêu hùng, đáng là một chúa sơn lâm đầy uy lực : Đặc điểm của bút pháp lãng mạn
- Giấc mơ huy hoàng khép lại trong lời than u uất “Than ôi! Thời… đâu?”
Lời gào thét đó là biểu hiện nổi khát khao cháy bỏng một cuộc đời tự do, một thế giới cao cả phi thường của chúa sơn lâm
- Những từ ngữ thơ làm nổi bật sự tương phản giữa hai cảnh tượng thực tại, dĩ vãng tác giả đã thể hiện nỗi bất hoà sâu sắc với thực tại và niềm khao khát tự do mãnh liệt cảu nhân vật trữ tình Đó là tâm trạng của nhà thơ lãng mạn, đồng thời cũng là tâm trạng chung của người Việt Nam mất nước khi đó, nó đã chạm tới huyết nhạy cảm nhất của người Việt Nam đang sống trong cảnh nô lệ “tù hãm” gặm một khối căm hờn… và cũng nhớ tiếc khôn nguôi “thời oanh liệt” với những chiến
Trang 5? Dưới mắt hổ, cảnh vườn bách thú hiện
ra như thế nào?
? Tâm trạng của con hổ trước cảnh ấy ra
sao?
? bài thơ kết thúc bằng lời gửi thống
thiết của hổ rừng thiêng, nơi nó ngự trị
ngày xưa Lời nhắn gửi ấy có liên quan
và có ý nghĩa gì đối với tâm trạng con
người Việt Nam lúc đó?
Hoạt động 3 : Hướng dẫn tổng kết
? “Nhớ rừng” có thể coi là một áng thơ
yêu nước, nhưng cũng là vẻ đẹp của tâm
hồn lãng mạn Em hãy nêu vẻ đẹp ấy?
? Nêu những đặc sắc nghệ thuật cuả bài
thơ?
H/s đọc to ghi nhớ
công chống giặc ngoại xâm vẻ vang trong lịch sử dân tộc Chính vì vậy bài thơ vừa ra đời đã được công chúng đón nhận Họ cảm thấy lời con hổ chính là tiếng lòng sâu kín của
họ
3, Nỗi ngao ngán trước thực tại và lời nhắn gửi thống thiết của con hổ tới cảnh “nước non hùng vĩ xưa kia”
- Dưới mắt hổ, cảnh ở vườn bách thú thật tầm thường, tẻ nhạt
- Hổ cất lời nhắn gửi tới nước non cũ với nhân dân : bày tỏ nổi lòng quặn đau, ngao ngán, căn hờn u uất vì bị cầm tù, bị mất tự do, chủ quyền, hổ cũng bày tỏ tấm lòng son sắt thuỷ chung với non nước cũ
- Câu kết : Là tiếng vang vọng sâu thẳm của tấm lòng yêu nước
III Tổng kết : Ghi nhớ – luyện tập
1, Nội dung :
- “Nhớ rừng” có thể coi là một áng thơ yêu nước tuy thầm kín nhưng tha thiết mãnh liệt
- Đồng thời thể hiện vẻ đẹp của tâm hồn lãng mạn gắn liền với sự thức tỉnh về ý thức cá nhân, không hoà nhập với thế giới giả tạo
2, Nghệ thuật:
- Cảm hứng lãng mạn tràn đầy
- Mạch thơ sôi nổi, cuồn cuộn
- Hình ảnh thơ mang vẻ đẹp tráng lệ, phi thường
- Ngôn ngữ, nhạc điệu phong phú, gợi cảm, thể hiện được ý tưởng và cảm xúc thơ
“Nhớ rừng” thật là một áng thơ hay
Hoạt động 4 : Hướng dẫn học ở nhà
- H/s làm bài tập 3,4
- Học thuộc, đọc diễn cảm bài thơ
- Soạn bài “Ông đồ”
C/ Rút kinh nghiệm và bổ sung :
………