MỤC TIÊU CẦN ĐẠT - Cảm nhận được hồn thơ thắm thiết tình quê của Trần Nhân Tông trong bài thơ “ Buổi chiều…trông ra” và sự hoà nhập với tâm hồn Nguyễn Trãi với cảnh trí Côn Sơn trong đoạ
Trang 1BÀI 6 BUỔI CHIỀU ĐỨNG Ở PHỦ THIÊN TRƯỜNG TRÔNG RA
< Thiên trường vân vọng > - Tự học có hướng dẫn.
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
- Cảm nhận được hồn thơ thắm thiết tình quê của Trần Nhân Tông trong bài thơ “ Buổi chiều…trông ra” và sự hoà nhập với tâm hồn Nguyễn Trãi với cảnh trí Côn Sơn trong đoạn trích: Bài ca Côn Sơn Tiếp tục hiểu thể thơ thất ngôn tứ tuyệt và sơ bộ hiểu thêm về thể thơ lục bát
+ Bài “ Buổi chiều…ba”: Bức tranh thôn dã với nét đẹp thơ mộng, thanh bình, tình yêu sâu lặng của Trần Nhân Tông – là một vị vua có tâm hồn thanh cao bình dị
Thấy được một nét đẹp trong thơ cổ điển : Dùng ngoại cảnh để biểu hiện nội tâm
+ Bài ca Côn Sơn : Cảnh vật Côn Sơn tươi mát , yên ả, hài hoà với cách sống thư thái của con người Tâm hồn khoáng đạt, nhân cách thanh cao của Nguyên Trãi
Biểu cảm trong văn trữ tình có thể bộc lộ trực tiếp hồn nhiên cảm xúc, tâm hồn trước ngoại giới
- Rèn kỹ năng hiểu biết về thơ thất ngôn tứ tuyệt , chữ hán, thơ lục bát
- Giáo dục học sinh yêu đất nước, yêu cảnh trí non sông đất nước
B CÁC PHƯ ƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC CÓ THỂ SỬ DỤNG.
- Thuyết trình, gợi mở vấn đáp
GV: Nghiên cứu soạn bài, sưu tầm ảnh trân dung Nguyễn Trãi, ảnh Trần Nhân Tông
HS: Đọc và tìm hiểu bài
C.LÊN LỚP
Trang 21 Ổn định
2 Kiểm tra bài cũ
? Đọc thuộc lòng “ Sông núi nước Nam” và trình bầy cảm nhận bài thơ?
- Trả lời:
Cảm nhận bài thơ: Yêu cầu cảm nhận về nghệ thuật và nội dung để làm nổi bật được
tư tưởng tình cảm của tác giả trong bài thơ là tấm long yêu đất nước, khẳng định chủ quyền
về lãnh thổ của đất nước và nêu cao ý trí quyết tâm bảo vệ chủ quyền đó trước mọi kẻ thù xâm lược
3 Bài mới
GV: Tiết học này sẽ học hai tác phẩm thơ Một bài là của vị vua yêu nước, có công lớn trong công cuộc chống giặc ngoại xâm, đồng thời cũng là nhà văn hóa, nhà thơ tiêu biểu của đời Trần Còn một bài là của danh nhân dân tộc đã được UNESCO công nhận là của danh nhân lịch sử dân tộc văn hoá thế giới Hai tác phẩm này là hai sản phẩm tinh thần cao đẹp, của hai cuộc đời lớn, hai tâm hồn lớn, hẳn sẽ đem lại cho chúng ta những điều bổ ích
BÀI : BUỔI CHIỀU ĐỨNG Ở PHỦ THIÊN TRƯỜNG TRÔNG RA
< Thiên trường vân vọng>
I TÌM HIỂU TÁC GIẢ - TÁC PHẨM:
1 Tác giả
? Hãy nêu một vài nét về cuộc đời và sự nghiệp của Trần Nhân Tông?
- Trần Nhân Tông (1258 – 1308) là một ông vua yêu nước, nhân ái, hay chữ
GV: Ông đã từng vua cha lãnh đạo hai cuộc kháng chiến chống giặc Nguyên - Mông thắng lợi vẻ vang Ông theo đạo phật Năm 1299 ông về tu ở chùa Yên tử ( thuộc tỉnh Quảng Ninh ngày nay) và trở thành vị tổ thứ nhất của dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử - Trần Nhân Tông là một nhà văn hoá , một nhà thơ tiêu biểu thời Trần
2 Tác phẩm
Trang 3? Bài thơ được sáng tác trong thời gian hoàn cảnh nào?
- Sáng tác trong dịp vủa về thăm phủ Thiên Trường quê hương ông ( viết bằng chữ Hán) (thuộc Nam Định ngày nay)
? Bài thơ tả cảnh gì?
- Cảnh chiều quê mùa thu khi tác giả đứng ở phủ Thiên Trường vào một buổi chiều GV: Vậy cảnh chiều tả được nhà thơ phác hoạ như thế nào? Ta cùng tìm hiểu
II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1 Đọc - tìm hiểu chú thích
GV: Hướng dẫn đọc: Bài thơ thiên về tình cảm, nhà thơ đứng ở phủ Thiên Trường ngăm nhìn quê hương nên khi đọc cần chú ý cần hiệp vần các câu 1,2 ,4 để biểu lộ tình cảm nhà thơ khi ngắm cảnh
Giọng chậm rãi, ung dung, thanh thản, ngắt nhịp 4/3, 2/2/3
GV đọc phần phiên âm - đọc dịch nghĩa, dịch thơ.? Giải nghĩa Hán Việt trong phiên âm
-Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt, vần câu 1,2,4 nhịp 3/4
? Cho biết ý chính của bài?
-Tả cảnh quê hương trong một buổi chiều qua đó nói lên tình yêu quê hương của nhà vua
GV: Chỉ gợi ý cho học sinh tự học
? Bài thơ chia làm mấy ý?
- Cảnh trong thôn xóm ( 2 câu đầu)
- Cảnh ngoài cánh đồng (2 câu sau)
? Phương thức biểu đạt là gì? Miêu tả để biểu cảm hay miêu tả - biểu cảm?
- Miêu tả để biểu cảm
2 Phân tích
Trang 4a, Cảnh chiều trong thôn xóm:
? Gọi một học sinh đọc phần phiên âm, dịch nghĩa và dịch thơ của hai câu đầu?
(Lời thơ tả cảnh chiều trong thôn xóm)
? Hai câu đầu gợi tả cảnh làng quê vào thời gian nào?
- Tả cảnh làng quê Thiên Trường trong cảnh chiều tàn
? Bốn chữ “ thôn hậu thôn tiền” liên kết đối “ bán vô bán hữu” gợi lên điều gì?
- Tạo sự cân sứng hài hoà về ngôn ngữ và gợi lên cảnh xóm thôn nối tiếp gần xa, trù phú
? Trong buổi chiều cảnh xóm thôn hiện lên qua hình ảnh nào?
- Đàm tự yên, bán vô bán hữu
? Hình ảnh đó gợi lên cảnh chiều trong xóm thôn như thế nào? Hình dung của em về cảnh tượng này?
- Trong bóng chiều nhạt nhoà, xóm thôn phủ mờ khói nhất khiến cho cảnh vật nhạt nhoà trong sương khói của sương chiều, nhẹ bay trên mái tranh sau luỹ tre làng
? Đó là vẻ đẹp như thế nào?
- Vẻ đẹp mơ màng, yên tĩnh nơi thôn dã
? Chỉ bằng ba nét vẽ rất chọn lọc mà thi sĩ đã làm nổi bật vẻ đẹp mơ màng nơi thôn dã.
Qua đó em có nhận xét gì về cách tả cảnh của nhà thơ?
- Lối tả ít gợi nhiều
? Theo em bức tranh thôn dã được tạo bởi?
Cảnh thực nơi thôn dã
- Sự cảm nhận tinh tế của tác giả
Hay còn bởi lý do nào khác nữa? Vì sao em cảm nhận như thế?
- Một phần do cảnh thực
Trang 5- Phần nhiều do cảm nhận riêng của tác giả ở đây tác gia tả ấn tượng về cảnh hơn và ghi chép lại cảnh
- Một lý do khác, tác giả có tình cảm với cảnh Khi có cảm xúc mới cảm hết được
vẻ đẹp của cảnh mà bình thường khó thấy được
Gv: Phải chăng đó chính là ngoại cảnh và tâm cảnh đồng hiện, ta tưởng như thi sĩ thả hồn mình và cảnh vật, lặng ngắm thôn xóm quê hương gần xa không chán
b, Cảnh sắc đông quê:
? Gọi học sinh đọc phiên âm - dịch nghĩa - dịch thơ của hai câu thơ cuối “em có nhận xét
gì về bức tranh quê hương mà tác giả miêu tả” (màu sắc âm thanh ra sao?)
- Ân thanh: Có tiếng sáo của trẻ mục đông dẫn trâu về
- Màu sắc : Có màu trắng của cánh cò
? Em có nhận xét gì về cảnh chiều ở quê Thiên Trường?
- Cảnh êm đềm, thanh bình, trầm lắng
? Có được bức tranh đó tác giả phải là người như thế nào trước cảnh? (có tình cảm gì với quê)
- Cảnh đơn sơ nhưng vẫn đậm đà sắc quê, hồn quê thanh bình trầm lắng mà không quạnh hui Vì đây vẫn ánh lên sự sống của con người
- Một người có tâm hồn thi sĩ, yêu quê hương sâu lặng, gắn bó tha thiết với đồng quê mình
? Em có suy nghĩ gì tác giả là ông vua chứ không phải là người dân quê? Từ đó cho nhận
xét về nhà Trần trong lịch sử nước ta
HS thảo luận:
- Ông vua có tâm hồn cao đẹp
- Tâm hồn thi sĩ
GV: Hướng dẫ học sinh tìm hiểu ý nghĩa văn bản
Trang 6? Văn bản “ Buổi …ra” là một bài thơ trữ tình có sự kết hợp của phương thức miêu tả với
biểu cảm Theo em:
a ? Ngòi bút miêu tả đã tạo hình một bức tranh quê với những nét đẹp nào?
- Giản dị, nên thơ, yên ả, thanh bình, người và cảnh hoà hợp
b ? Từ cảnh quê ấy, tình cảm nào của nhà thơ được bộc lộ?
- Tình cảm yêu mến ân tình với quê hương
? Tác giả bài thơ này là ông vua thời Trần.
a ? Em hiểu được gì về vua Trần Nhân Tông từ bài thơ này của ông
- Là vị vua hiền, có tâm hồn bình dị, gần gũi với làng quê
b ? Từ đó em hiểu thêm gì về thời đại nhà Trần trong lịch sử?
- Là thời đại sản sinh những ông vua sáng, vua hiền, những ông vua yêu nước, văn võ song toàn
* Ghi nhớ: SGK / 77
? Gọi học sinh đọc phần ghi nhớ.