TaiLieu.VN Page 1 Tự học có hướng dẫn: BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN A.. - Hiểu mối quan hệ giữa bố cục và phương pháp lập luận của bài văn nghị luận.. Thái đ
Trang 1TaiLieu.VN Page 1
Tự học có hướng dẫn: BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG
BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
A Mức độ cần đạt
- Biết cách lập bố cục và lập luận trong bài văn nghị luận
- Hiểu mối quan hệ giữa bố cục và phương pháp lập luận của bài văn nghị luận
B Trọng tâm kiến thức, kỹ năng, thái độ
1 Kiến thức
- Bố cục chung của một bài văn nghị luận
- Phương pháp lập luận
- Mối quan hệ giữa bố cục và lập luận
2 Kỹ năng
- Viết bài văn nghị luận có bố cục rõ ràng
- Sử dụng các phương pháp lập luận
3 Thái độ: Có ý thức học để nắm được mối quan hệ giữa bố cục và lập luận trong văn
nghị luận
C Phương pháp
Vấn đáp, thuyết trình, nêu và giải quyết vấn đề
D Tiến trình dạy học
1 Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số: Lớp 7A2 vắng
………;P…………,KP….………
Lớp 7A5 vắng
………;P…………,KP….………
2 Bài cũ: Đề văn nghị luận là đề văn như thế nào? Yêu cầu của việc tìm hiểu đề là gì?
Nêu cách lập ý của bài văn nghị luận
Trang 2TaiLieu.VN Page 2
3 Bài mới: Muốn làm tốt bài văn nghị luận ta không thể không tìm hiểu cách xây dựng
bố cục và phương pháp lập luận của bài
Hoạt động của Gv và Hs Nội dung bài dạy
Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu mối
quan hệ giữa bố cục và lập luận
Hs đọc bài: Tinh thần yêu nước của nhân dân
ta
Nêu các phương pháp lập luận trong văn
bản theo sơ đồ có trong Sgk?
Hàng ngang 1,2 là lập luận theo quan hệ nhân
quả
Hàng ngang 3 là lập luận theo quan hệ tổng -
phân - hợp, tức là đưa ra một nhận định
chung rồi dẫn chứng bằng các trường hợp cụ
thể để cuối cùng đi tới một kết luận là mọi
người đều có lòng yêu nước
Hàng ngang 4 là quan hệ tương đồng từ
truyền thống mà suy ra bổn phận của chúng
ta
Hàng dọc 1 là suy luận tương đồng theo dòng
thời gian
Nhắc lại bài văn gồm mấy phần? Nội dung
của mỗi phần là gì?
Mở bài: Nêu vấn đề nghị luận
Thân bài: Trình bày nội dung chủ yếu của
bài
Kết bài: Nêu kết luận nhằm khẳng định tư
tưởng thái độ quan điểm của bài
Gv chốt: Có thể nói mối quan hệ giữa bố cục
I Tìm hiểu mối quan hệ giữa bố cục và lập luận
1 Phân tích ví dụ
Văn bản: Tinh thần yêu nước của nhân dân
ta
- Các phương pháp lập luận:
+ Hàng ngang 1,2: Quan hệ nhân quả + Hàng ngang 3: Quan hệ tổng – phân – hợp
+ Hàng ngang 4: Suy luận tương đồng + Hàng dọc 1: Suy luận tương đồng theo thời gian
- Bố cục: Gồm 3 phần
a Đặt vấn đề
“Từ đầu… cướp nước”
-> Tinh thần yêu nước của nhân dân ta
b Giải quyết vấn đề Tiếp “lòng nồng nàn yêu nước”
-> Dẫn chứng chứng minh cho lòng yêu nước của nhân dân ta từ xưa đến nay
c Kết thúc vấn đề
Trang 3TaiLieu.VN Page 3
và lập luận đã tạo thành một mạng lưới liên
kết trong văn bản nghị luận Trong đó
phương pháp lập luận là chất keo gắn bó các
phần, các ý của bố cục
Bố cục của bài văn nghị luận gồm mấy
phần? Đó là những phần nào? Để xác lập
luận điểm người ta làm thế nào?
HS trả lời, Gv chốt ý dẫn đến Ghi nhớ Hs
đọc
Hoạt động 2: Hướng dẫn Luyện tập
Xác định luận điểm chính của bài?
Có những luận điểm nhỏ nào? Hãy liệt kê
ra?
Tìm bố cục của văn bản?
MB: Câu đầu tiên
TB: Đoạn thứ hai
KB: Đoạn còn lại
Câu chuyện này em rút ra được bài học gì?
Bài văn nêu lên tư tưởng: Chỉ ai chịu khó
luyện tập động tác cơ bản thật tốt, thật tinh thì
mới có tiền đồ
Hoạt động 3: Hướng dẫn tự học
Gv nêu yêu cầu để Hs về nhà tự học thêm
Phần còn lại
-> Bổn phận, trách nhiệm của chúng ta hiện nay
=> Bố cục hợp lý, rõ ràng, lập luận chặt chẽ
2 Ghi nhớ: (Sgk)
II Luyện tập
Văn bản: Học cơ bản mới có thể trở thành tài
lớn
- Bài văn nêu tư tưởng : Học cơ bản mới thành tài
- Tư tưởng ấy thể hiện ở câu đầu đề của bài
và câu mở đầu của bài văn
- Bài văn có bố cục 3 phần
Mở bài: nêu luận điểm
Thân bài: Kể câu chuyện Lê ô na dơ Vanh –
xi học vẽ
Kết bài: Rút ra kết luận về việc học
- Bài văn sử dụng phép lập luận: Suy luận tương phản, Quan hệ nhân quả
III Hướng dẫn tự học
- Nắm vững nội dung bài học; học thuộc
Trang 4TaiLieu.VN Page 4
Ghinhớ
- Chỉ ra những phương pháp lập luận được sử dụng trong một văn bản tự chọn
- Soạn bài mới
E Rút kinh nghiệm :
Trang 5
TaiLieu.VN Page 5
22/01/2013
25/01/2013
LUYỆN TẬP VỀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN
TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
A Mức độ cần đạt
- Hiểu sâu thêm về phương pháp lập luận
- Vận dụng được phương pháp lập luận để tạo lập văn bản nghị luận
B Trọng tâm kiến thức, kỹ năng, thái độ
1 Kiến thức
- Đặc điểm của luận điểm trong văn nghị luận
- Cách lập luận trong văn nghị luận
2 Kỹ năng
- Nhận biết được luận điểm, luận cứ trong văn bản nghị luận
- Trình bày được luận điểm, luận cứ trong bài văn nghị luận
3 Thái độ: Luyện tập chuyên cần phương pháp lập luận trong văn nghị luận
C Phương pháp
Vấn đáp, thuyết trình, nêu và giải quyết vấn đề
D Tiến trình dạy học
1 Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số: Lớp 7A2 vắng
………;P…………,KP….………
Lớp 7A5 vắng
………;P…………,KP….………
Trang 6TaiLieu.VN Page 6
2 Bài cũ: Bố cục trong văn nghị luận gồm mấy phần? Nêu nội dung mỗi phần? Để
xác lập luận điểm người ta làm thế nào?
3 Bài mới: Để hiểu rõ hơn, sâu hơn về văn nghị luận, tiết học hôm nay chúng ta sẽ tiến
hành luyện tập về phương pháp lập luận trong văn nghị luận
Hoạt động của Gv và Hs Nội dung bài dạy
Hoạt động 1: Tìm hiểu chung
Lập luận trong đời sống
Gọi học sinh đọc ví dụ và trả lời câu
hỏi
Xác định luận cứ và kết luận? Nhận xét
về mối quan hệ giữa luận cứ và kết luận?
Nhận xét về vị trí của luận cứ và kết luận?
Học sinh đọc ví dụ – Trả lời
GV nhận xét – ghi bảng
GV yêu cầu Học sinh làm ví dụ 2 - Tìm
luận cứ cho KL Một kết luận có thể có
nhiều luận cứ vì thế có thể hỏi một vài học
sinh sau đó nhận xét và ghi bảng
Học sinh trả lời Gv nhận xét, ghi bảng
GV yêu cầu Học sinh làm ví dụ 3: Tìm kết
luận cho luận cứ
Học sinh trả lời GV nhận xét - ghi bảng
I Tìm hiểu chung
1 Lập luận trong đời sống
* Ví dụ 1:
a Hôm nay trời mưa Luận cứ
chúng ta không đi chơi công viên nữa Kết luận
b Em rất thích đọc sách Kết luận
Vì qua sách em học được nhiều điều Luận cứ -> Luận cứ và kết luận có quan hệ chặt chẽ Vị trí của luận cứ và kết luận có thể đổi chỗ cho nhau
* Ví dụ 2: Bổ sung luận cứ cho các kết luận
a Em rất yêu trường em vì trường em rất đẹp
b Nói dối rất có hại vì nó làm cho mọi người
không còn tin tưởng mình nữa
c Làm bài tập căng thẳng quá nghỉ một lát nghe
nhạc thôi
* Ví dụ 3: Cho luận cứ nêu kết luận
a Ngồi mãi ở nhà chán lắm ra ngoài chơi vui
hơn
b Ngày mai thi rồi mà bài vở còn nhiều quá phải
Trang 7TaiLieu.VN Page 7
GV tóm lại ý về lập luận trong đời sống
rồi chuyển sang phần lập luận trong văn
nghị luận
Hướng dẫn tìm hiểu lập luận trong văn
nghị luận
Gọi học sinh đọc mục 1
So sánh các kết luận ở mục I.2 với các
luận điểm ở mục II?
Nêu tác dụng của luận điểm trong
văn nghị luận?
Giáo viên chốt: Về hình thức: Lập luận
trong đời sống hằng ngày thường được
diễn đạt dưới hình thức một câu; Lập luận
trong văn nghị luận diễn đạt dưới hình
thức một tập hợp câu
Nội dung: Trong đời sống, lập luận thường
mang tính cảm tính, văn nghị luận có tính
lý luận, chặt chẽ và tường minh
Hoạt động 2: Hướng dẫn Luyện tập
Ở lớp 6, chúng ta được học những truyện
ngụ ngôn như “Thầy bói xem voi, Ếch
ngồi đáy giếng, Đeo nhạc cho mèo…”
Mỗi câu chuyện là một bài học đầy ý
nghĩa, giúp chúng ta nhìn nhận và ứng xử
trong cuộc sống tốt hơn
Các em hãy xem xét truyện Ếch ngồi đáy
giếng, rút ra một kết luận để làm luận
cố gắng học cho xong ngay trong hôm nay
c Nhiều bạn nói năng thật khó nghe phải góp ý
với các bạn ấy mới được
d Các bạn đã lớn rồi, làm anh làm chị chúng nó
phải gương mẫu cho chúng nó noi theo chứ
e Cậu này ham đá bóng thật lớn lên có khi làm
cầu thủ
-> Một luận cứ có thể có nhiều kết luận khác nhau miễn là hợp lý
2 Lập luận trong văn nghị luận
* Luận điểm trong văn nghị luận khác với kết luận trong lập luận ở đời sống vì luận điểm trong văn nghị luận là những kết luận có tính khái quát, có ý nghĩa phổ biến đối với xã hội còn kết luận trong lập luận ở đời sống là những kết luận đơn giản
* Luận điểm trong văn nghị luận quan trong vì thế lập luận trong văn nghị luận phải khoa học và chặt chẽ chứ không tuỳ tiện và linh hoạt như trong đời sống
Lưu ý: Giữa luận cứ và kết luận trong văn nghị luận không thể tùy tiện, linh hoạt như trong đời sống Ở văn nghị luận, mỗi luận cứ chỉ cho phép rút ra một kết luận
II Luyện tập
Truyện: Ếch ngồi đáy giếng
1 Luận điểm: Cái giá phải trả cho sự ngông nghênh, kiêu ngạo
2 Luận cứ:
- Ếch sống lâu trong giếng, bên cạnh những con
Trang 8TaiLieu.VN Page 8
điểm và lập luận cho luận điểm đó
Hs thực hiện theo nhóm Đại diện nhóm
trình bày Gv nhận xét, chữa bài
Hoạt động 3: Hướng dẫn tự học
Gv nêu yêu cầu để Hs về nhà tự học
vật nhỏ bé
- Các loài vật này rất sợ tiếng kêu vang động của ếch
- Ếch tưởng mình ghê gớm như một vị chúa tể
- Trời mưa to, nước dềnh lên, đưa ếch ra ngoài
- Quen thói cũ ếch đi nghênh ngang, chẳng thèm
để ý đến xung quanh
- Kết quả: Ếch bị trâu dẫm bẹp
3 Lập luận: Theo trình tự thời gian và không gian, chuyện kể với những chi tiết, sự việc cụ thể
và chọn lọc để rút ra kết luận (luận điểm) một cách kín đáo
III Hướng dẫn tự học
- Đọc lại truyện ngụ ngôn “Thầy bói xem voi” và rút ra kết luận làm thành luận điểm, sau đó trình bày lập luận làm sáng rõ luận điểm đó
- Chuẩn bị 2 bài tiếp theo: “Sự giàu đẹp của
tiếng Việt” và “Thêm trạng ngữ cho câu”
E Rút kinh nghiệm