Giáo án Ngữ văn 7 bài 14: Chơi chữ

MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT: - Hiểu thế nào là phép chơi chữ và tác dụng của phép chơi chữ.. - Tác dụng của phép chơi chữ trong văn bản.. b.Kĩ năng sống: - Ra quyết định : lựa chon cách sử dụng phé

CHƠI CHỮ

I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:

- Hiểu thế nào là phép chơi chữ và tác dụng của phép chơi chữ.

- Nắm được các lối chơi chữ.

- Biết cách vận dụng phép chơi chữ vào thực tiễn nói và viết

II MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

1 Kiến thức:

- Khái niệm chơi chữ

- Các lối chơi chữ

- Tác dụng của phép chơi chữ trong văn bản

2 Kĩ năng:

a Kĩ năng chuyên môn:

- Nhận biết phép chơi chữ

- Chỉ rõ phép chơi chữ trong văn bản

b.Kĩ năng sống:

- Ra quyết định : lựa chon cách sử dụng phép chơi chữ.phù hợp với thực tiễn giao tiếp của bản thân

- Giao tiếp : trình bày suy nghĩ , ý tưởng, thảo luận và chia sẻ quan điểm cá nhân về cách sử dụng phép chơi chữ

3 Thái độ:

- Bước đầu cảm thụ được cái hay cái đẹp của chơi chữ

III CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên: Đọc tài liệu, soạn bài, chuẩn bị đèn chiếu (bảng phụ)

2 Học sinh: Đọc trước bài, trả lời các câu hỏi phần I, II SGK

IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:

1 Kiểm tra bài cũ :

1 Thế nào là điệp ngữ? Nêu tác dụng và cho ví dụ?

2 Có mấy loại điệp ngữ? Cho ví dụ

Đáp án và biểu điểm.

Đ i ể m

Câu 1

- Khi nói hoặc viết người ta có thể dùng biện pháp lặp lại từ ngữ ( Hoặc

cả một câu) để làm nổi bật ý gây cảm xúc mạnh.giúp câu văn câu thơ thêm nhịp nhàng ,mạnh mẽ.Cách lặp lại như vậy gọi là phép điệp ngữ; từ ngữ được lặp lại như vậy gọi là điệp ngữ

- Ví dụ :Tre giữ làng ,giữ nước ,giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín Tre hy sinh để bảo vệ con người Tre anh hùng lao động !Tre anh hùng chiến đấu!

1 0

Câu 2 - Cháu chiến đấu hôm nay

Vì lòng yêu tổ quốc

….Bà ơi cũng vì bà

Vì tiếng gà tuổi thơ

=> Điệp ngữ cách quãng Anh đã tìm em rất lâu ,rất lâu

…khăn xanh ,khăn xanh phơi đầy (PTD)

1 0

=> Điệp ngữ nối tiếp Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy Thấy xanh xanh …ngàn dâu

Ngàn dâu xanh (ĐTĐ)

=> Điệp ngữ chuyển tiếp (vòn

2 Bài mới : GV giới thiệu bài

- Chơi chữ không chỉ là công việc của văn chương ,trong đời sống hàng ngày , người ta cũng

thường hay chơi chữ Không phải chỉ có người lớn mới thích chơi chữ mà các em học sinh nhỏ tuổi

cũng thích chơi chữ Vậy chơi chữ là gì ? Bài học hôm nay chúng ta cùng đi vào tìm hiểu

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Tìm hiểu thế nào là chơi chữ và tác

dụng của chơi chữ

I THẾ NÀO LÀ CHƠI CHỮ

*Đèn chiếu (bảng phụ) ví

dụ.Yêu cầu học sinh đọc

bài ca dao

1 Em có nhận xet gì về

nghĩa của từ "lợi" trong

bài ca dao này?

2 Việc sử dụng từ "lợi"

ở câu cuối bài ca dao là

dự vào hiện tượng gì của

từ ngữ?

3 Sử dụng từ "lợi" như

trên có tác dụng gì?

- HS quan sát, đọc to bài ca dao

- HS nhận xét nghĩa

từ "lợi"

- HS trả lời "dựa vào hiện tượng đồng âm

- HS nêu tác dụng:

tạo bất ngờ, thú vị

- HS đọc ghi nhớ

1 Ví dụ: Bài ca dao

Bà già đi chợ Cầu Đông

Bói xem một quẻ lấy chồng được

chăng Thầy bói gieo quẻ nói rằng Lợi thì có lợi nhưng răng chẳng còn

- "Lợi" trong "lấy chồng lợi chăng": thuận lợi, lợi lộc

- "Lợi" trong "Lợi thì có lợi…" ý thầy bói là bà đã quá già rồi, tính chuyện chồng con làm gì nữa Câu trả lời gián tiếp đượm chút hài ước

mà không cay độc Đây là NT "đánh

tráo" ngữ nghĩa, gây cảm giác bất ngờ, thú vị

4 Qua ví dụ trên em hiểu

thế nào là chơi chữ

2 Ghi nhớ: SGK/152

Hoạt động 2: Tìm hiểu các lối chơi chữ II Các lối chơi chữ

* Ví dụ

5 Bài ca dao trên sử

dụng lối chơi chữ gì?

* Đèn chiếu (bảng phụ) 4

VD SGK

- HS đọc VD 2 Dùng lối nói trại âm (gần âm)

6 Chỉ ra cách chơi chữ

trong ví dụ 1?

- Ranh tướng - danh tướng đồng âm, ý giễu cợt Na - va

-Theo em, đó là lối chơi

chữ theo cách nào?

- nồng nặc - tiếng tăm: tạo sự tương phản về ý nghĩa nhằm châm biếm, đả kích Na - va

7 Trong VD 2 âm nào

được lặp lại? Tác dụng

- Âm n được lặp lại 3 Dùng cách điệp âm

8 Trong VD3 chơi chữ

bằng cách nào?

- Nói lái: cá đối - cối đá; mèo cái - mái kèo

4 Dùng lối nói lái

9 Trong VD4 từ "sầu

riêng" được hiểu như thế

- Sầu riêng : loại quả 5 Dùng từ trái nghĩa, đồng nghĩa,

nào nào? "vui chung"

hiểu như thế nào?

- sầu riêng: trạng thái tâm lý tiêu cực, cá nhân

gần nghĩa

10 Chơi chữ ở đây được

dùng theo cách nào?

- vui chung: chỉ một trạng thái tâm lý tích cực tập thể

11 Qua các ví dụ trên

em thấy có mấy kiểu

chơi chữ? Chơi chữ

thường sử dụng trong các

trường hợp nào?

- HS trả lời

- HS đọc ghi nhớ

*Ghi nhớ: SGK/164

Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập III LUYỆN TẬP

12 Đọc bài thơ

Tác giả đã dùng từ ngữ

nào để thực hiện phép

chơi chữ?

- HS đọc bài thơ

Từ ngữ dùng chơi chữ: liu điu, răn , hổ lửa, mai gầm, ráo, lằn, trâu lỗ, hổ mang

Bài tập 1:

- Đây là lối chơi chữ vừa dùng từ đồng âm, vừa chơi chữ theo lối dùng các từ có nghĩa gần gũi nhau chỉ các loài rắn

13 Mỗi câu sau đây có

những tiếng nào chỉ các

sự vật gần gũi nhau?

Cách nói này có phải là

chơi chữ không?

- Trời mưa đất thịt trơn như mỡ, dò đến hàng nem chả muốn ăn.

- Bà đồ Nứa đi võng đòn tre, đến khóc trúc thở dài hi hóp.

14 HS đọc yêu cầu của

bài tập

- Chơi chữ: gói cam - cam lai

- Dùng từ đồng âm

3 Củng cố:

- Hệ thống kiến thức đã học về chơi chữ

4 Về nhà:

- Làm bài tập 3

- Chuẩn bị bài "Làm thơ lục bát".