Kiến thức: Đặc điểm của văn bản nghị luận với các yếu tố luận điểm, luận cứ, lập luận gắn bó mật thiết với nhau.. Kĩ năng: - Biết xác định luận điểm, luận cứ và lập luận trong một văn b
Trang 1Tập làm văn : ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BẢN NGHỊ LUẬN
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT.
1 Kiến thức: Đặc điểm của văn bản nghị luận với các yếu tố luận điểm, luận
cứ, lập luận gắn bó mật thiết với nhau
2 Kĩ năng: - Biết xác định luận điểm, luận cứ và lập luận trong một văn bản
nghị luận
- Bước đầu biết xác định luận điểm, xây dựng hệ thống luận điểm, luận
cứ và lập luận cho một đề bài cụ thể
3 Thái độ: - Học tập tự giác, tích cực.
- Yêu thích bộ môn
4 Tích hợp: Giáo dục kĩ năng sống
- Ra quyết định: Lựa chọn cách lập luận, lấy dẫn chứng
- Suy nghĩ, phê phán, sáng tạo: phân tích, bình luận và đưa ra ý kiến cá nhân về đặc điểm của bài văn nghị luận
B CHUẨN BỊ:
1 Giáo viên: Nghiên cứu bài Soạn bài chu đáo
a Phương tiện dạy học: Máy chiếu Bảng phụ.
- Một số ví dụ cho bài học
b Các phương pháp/ kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng.
- Thảo luận, trao đổi để xác định đặc điểm, cách làm bài văn nghị luận
2 Học sinh: Học bài Đọc kĩ và soạn bài theo câu hỏi SGK.
C TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định tổ chức lớp:
Trang 22 Kiểm tra bài cũ: ? Thế nào là văn nghị luận ?
3 Bài mới: * Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Mỗi bài văn nghị luận đều có luận điểm, luận cứ, lập luận Vậy luận điểm là gì? luận cứ là gì? lập
luận là gì? Chúng ta sẽ tìm hiểu tiết học hôm nay.
* Hoạt động 2: HD tìm hiểu luận điểm, luận
cứ và lập luận.
+Hs đọc văn bản: Chống nạn thất học.
? Theo em ý chính của bài viết là gì ?
? ý chính đó được thể hiện dưới dạng nào ?
? Các câu văn nào đã cụ thể hoá ý chính?
? ý chính đó đóng vai trò gì trong bài văn nghị
luận ?
? Muốn có sức thuyết phục thì ý chính phải đạt
được yêu cầu gì ?
+Gv chốt: Trong văn bản nghị luận, người ta
gọi ý chính là luận điểm.
? Vậy em hiểu thế nào là luận điểm ?
-> Hs: đọc ghi nhớ (ý 1)
I Luận điểm, luận cứ và lập luận:
1 Luận điểm:
* Văn bản: Chống nạn thất học
- Ý chính: Chống nạn thất học
-> Được trình bày dưới dạng nhan đề
-> Các câu văn cụ thể hóa ý chính:
+ mọi người Việt Nam…
+ những người đã biết chữ…
+ những người chưa biết chữ…
-> Ý chính thể hiện tư tưởng của bài văn nghị luận
-> Ý chính cần phải rõ ràng, sâu sắc có tính phổ biến được nhiều người quan tâm => có sức thuyết phục
=> Ý chính là luận điểm
Trang 3? Theo em người viết triển khai luận điểm bằng
cách nào ?
? Vậy lí lẽ và dẫn chứng có vai trò như thế nào?
? Em hãy chỉ ra các luận cứ trong văn bản
Chống nạn thất học ?
? Với hai lí lẽ đó người viết đã đề ra nhiệm vụ
gì?
-> Chống nạn thất học bằng mọi cách
GV: Vậy những lí lẽ, dẫn chứng đó đã trả lời
cho câu hỏi: Tại sao phải chống nạn thất học ?
Chống nạn thất học bằng cách nào?
? Vậy ta thấy rằng luận điểm thường mang tính
khái quát cao Vì thế muốn cho người đọc hiểu
và tin ta cần phải có một hệ thống lí lẽ, dẫn
chứng như thế nào?
-> Cụ thể, sinh động, chặt chẽ
? Từ đó, cho biết để lí lẽ, dẫn chứng có tính
thuyết phục thì cần phải đạt những yêu cầu gì?
GV: Luận cứ làm cho tư tưởng bài viết có sức
thuyết phục
GV chốt: Trong văn bản nghị luận, người ta gọi
lí lẽ, dẫn chứng là luận cứ
? Vậy luận cứ là gì? Có vai trò như thế nào?
-> Hs: đọc ghi nhớ (ý 2)
? Cho biết luận điểm, luận cứ thường được diễn
2 Luận cứ:
- Triển khai luận điểm bằng những lí lẽ, dẫn chứng cụ thể
- Lí lẽ và dẫn chứng có vai trò: làm cơ sở cho luận điểm, giúp cho luận điểm đạt tới sự sáng
rõ, đúng đắn và có sức thuyết phục
VD: - Do chính sách ngu dân…
- Nay nước độc lập rồi
- Để thuyết phục lí lẽ, dẫn chứng phải có tính
hệ thống và bám sát luận điểm
Trang 4đạt dưới hình thức nào?
? Vậy những lời văn đó phải trình bày như thế
nào? Có vai trò gì? (làm rõ luận điểm)
? Những lời văn thường được sắp xếp, trình bày
phổ biến theo hình thức nào?
-> diễn dịch, quy nạp, tổng-phân-hợp
-> GV: điều này các em sẽ được tìm hiểu cụ thể
hơn ở những tiết học sau
? Các lời văn, đoạn văn đó có vai trò gì trong
văn nghị luận?
GV chốt: Các câu văn diễn đạt luận điểm và
luận cứ thường được gọi là lập luận trong văn
nghị luận
? Vậy lập luận là gì?
? Từ đó, hãy chỉ ra trình tự lập luận trong văn
bản “Chống nạn thất học”?
GV: cho hs nhắc lại khái niệm của luận điểm,
luận cứ, lập luận trong văn bản nghị luận
=> Lí lẽ, dẫn chứng là luận cứ
3 Lập luận:
- Luận điểm và luận cứ thường được diễn đạt thành những lời văn cụ thể
- Những lời văn đó cần được lựa chọn, sắp xếp, trình bày một cách hơp lí để làm rõ luận điểm
- Các câu văn, đoạn văn có tính liên kết về hình thức và nội dung để đảm bảo cho mạch tư tưởng có sức thuyết phục
=> Các lời văn giúp làm rõ luận điểm gọi là lập luận
VD: Văn bản “Chống nạn thất học”
- Nêu lí do vì sao chống nạn thất học?
Trang 5-> Đọc to ghi nhớ: Sgk.
+Gv: Có thể tạm so sánh luận điểm như xương
sống, luận cứ như xương sườn, xương các chi,
còn lập luận như da thịt, mạch máu của bài văn
nghị luận
* Hoạt động 3: HD luyện tập.
- Đọc lại văn bản “Cần tạo thói quen tốt trong
đời sống xã hội” (bài 18 )
- Hs thảo luận các câu hỏi trong sgk:
? Cho biết luận điểm ? Luận cứ ? Và cách lập
luận trong bài ?
? Nhận xét về sức thuyết phục của bài văn ấy ?
-> Hs thảo luận
-> Gv gọi hs trả lời
-> Gv nhận xét
- Chống nạn thất học để làm gì?
- Tư tưởng chống nạn thất học
- Chống nạn thất học bằng cách nào?
-> Các lập luận
* Ghi nhớ: Sgk/19.
II Luyện tập:
Văn bản: Cần tạo thói quen tốt trong đời
sống xã hội.
- Luận điểm: chính là nhan đề
- Luận cứ:
+Luận cứ 1: Có thói quen tốt và có thói quen xấu
+Luận cứ 2: Có người biết phân biệt tốt và xấu, nhưng vì đã thành thói quen nên rất khó
bỏ, khó sửa
+Luận cứ 3: Tạo được thói quen tốt là rất khó Nhưng nhiễm thói quen xấu thì dễ
- Lập luận:
Trang 6+Luôn dậy sớm, là thói quen tốt.
+Hút thuốc lá, là thó quen xấu
+Một thói quen xấu ta thường gặp hằng ngày rất nguy hiểm
+Cho nên mỗi người cho xã hội
=> Bài văn có sức thuyết phục mạnh mẽ vì luận điểm mà tác giả nêu ra rất phù hợp với cuộc sống hiện tại
4 Củng cố: ? Nêu vai trò của luận điểm, luận cứ và lập luận trong văn nghị
luận?
5 Dặn dò: - Học thuộc ghi nhớ, làm tiếp bài luyện tập.
- Về nhà học bài, soạn bài “Đề văn nghị luận và việc lập ý cho bài
văn nghị luận”