Bài 9 Tiết 1 Văn bản: XA NGẮM THÁC NÚI LƯ Vọng lư sơn bộc bố ĐÊM ĐỖ THUYỀN Ở PHONG KIỀU Phong kiều dạ bạc A-Mục tiêu bài học: Giúp hs thấy được - Vẻ đẹp tráng lệ, huyền ảo của thác nú
Trang 1Bài 9 Tiết 1
Văn bản:
XA NGẮM THÁC NÚI LƯ (Vọng lư sơn bộc bố)
ĐÊM ĐỖ THUYỀN Ở PHONG KIỀU (Phong kiều dạ bạc)
A-Mục tiêu bài học:
Giúp hs thấy được
- Vẻ đẹp tráng lệ, huyền ảo của thác núi Lư trong con mắt tác giả
- Tình yêu thiên nhiên say đắm, tâm hồn hào phóng, trí tưởng tượng mãnh liệt của nhà thơ Lí Bạch
- Bước đầu có ý thức và biết sử dụng phần dịch nghĩa (kể cả phần dịch nghĩa từng chữ) trong việc phân tích tác phẩm và phần nào trong việc tích luỹ vốn từ Hán Việt
B- Chuẩn bị:
- Đồ dùng: Bảng phụ chép bản phiên âm
- Những điều cần lưu ý:
Khi dạy gv cần phải giới thiệu cho hs cảnh thác nước ở sgk hoặc tranh vẽ
C- Tiến trình tổ chức dạy-học:
I- Ổn định tổ chức:
Lớp 7A2: Sĩ số: Vắng:
Lớp 7A3: Sĩ số: Vắng:
II- Kiểm tra:
Trang 2Đọc thuộc lòng bài thơ Bạn đến chơi nhà và nêu những nét đặc sắc về ND và
NT của bài thơ ? (dựa vào ghi nhớ ).
III- Bài mới:
Thơ Đường là một thành tựu rực rỡ nhất của văn học đời Đường (TK VII- TK X), là 1 trong những thành tựu tiêu biểu nhất của văn học TQ, đồng thời cũng là thành tựu của thơ ca nhân loại Nói đến thơ Đường TQ, người ta không thể không nghĩ đến Lí Bạch, ông là một trong số những nhà thơ nổi tiếng của TQ về thể thơ Đường luật Người đời gọi ông là Tiên thơ, thơ của ông thể hiện tâm hồn lãng mạn, phóng khoáng Bài thơ Xa ngắm thác núi Lư là 1 trong những bài tiêu biểu cho phong cách sáng tác của ông
Hoạt động của thầy-trò Nội dung kiến thức
- Dựa vào chú thích*, em hãy nêu 1
vài nét về tác giả bài thơ Xa ngắm thác
núi Lư?
- Vì sao người ta lại gọi ông là “Tiên
thi” ?
- Bài thơ Xa ngắm thác núi Lư thuộc
đề tài nào?
A Xa ngắm thác núi Lư (Vọng Lư sơn bộc bố) - Lý Bạch
I- Giới thiệu chung:
1- Tác giả: Lí Bạch (701-762 ).
- Là nhà thơ nổi tiếng của TQ đời Đường
- Được mệnh danh là “Tiên thi”(ông tiên làm thơ)
- Thơ ông biểu hiện 1 tâm hồn tự do, phóng khoáng
- Ông thường viết về đề tài: chiến tranh, thiên nhiên, tình yêu, tình bạn
2- Tác phẩm: Xa ngắm thác núi Lư là
bài thơ tiêu biểu viết về thiên nhiên
- Bài thơ do Tương Như dịch, in trong
Trang 3- Em hãy nêu xuất xứ của bài thơ?
- Hd đọc:
+ Đọc nguyên bản phiên âm: yêu cầu
chính xác từng chữ, giọng phấn chấn,
hùng tráng, ngợi ca Nhịp 4/3 - 2/2/3
Nhấn mạnh các từ: vọng, sinh, quải,
nghi, lạc
+ Đọc bản dịch nghĩa và bản dịch thơ:
chậm rãi, rõ ràng, nhịp 4/3
- Giải nghĩa từ : vọng, lư sơn, bộc bố
- Bài thơ được viết theo thể thơ nào ?
- Căn cứ vào nhan đề bài thơ và câu
thứ 2 (chú ý nghĩa của 2 chữ vọng và
dao), xác định vị trí đứng ngắm thác
nước của tác giả? Vị trí đó có lợi thế
như thế nào trong việc phát hiện những
đặc điểm của thác nước? (vọng: trông
từ xa ; dao: xa )
- Bài thơ miêu tả cảnh gì ?
- Khung cảnh làm nền cho sự xuất hiện
của thác núi Lư được miêu tả trong lời
thơ nào (ở cả 3 bản: phiên âm, dịch
nghĩa, dịch thơ)?
- Vì sao dân gian gọi ngọn núi cao của
dãy Lư Sơn là Hương Lô? (vì núi cao
Thơ Đường – Tập II (1987)
II- Đọc - Hiểu văn bản:
- Thể thơ: thất ngôn tứ tuyệt
- Vị trí đứng ngắm thác của nhà thơ: Đây là cảnh vật được nhìn ngắm từ xa Điểm nhìn đó không cho phép khắc hoạ cảnh vật 1 cách chi tiết, tỉ mỉ nhưng lại có lợi thế là dễ phát hiện được vẻ đẹp của toàn cảnh Để làm nổi bật được sắc thái hùng vĩ của thác nước núi Lư, cách chọn điểm nhìn đó
là tối ưu
1- Cảnh thác núi Lư:
- Nhật chiếu Hương Lô sinh tử yên,
- Mặt trời chiếu núi Hương Lô, sinh
làn khói tía
- Nắng rọi Hương Lô khói tía bay,
Trang 4có mây mù che phủ, trông xa như
chiếc lò hồng nên gọi là Hương Lô)
- Câu thơ thứ nhất miêu tả cái gì? (Câu
thứ nhất phác ra cái phông nền của bức
tranh toàn cảnh thác núi Lư
- Ngọn núi Hương Lô được miêu tả
như thế nào? (Nhà thơ miêu tả thác
nước vào lúc mặt trời chiếu rọi ánh
sáng Thác nước đổ mạnh, tung bọt,
toả hơi nước như sương khói phản
quang dưới ánh nắng toả ra, hắt ra 1
màu tím rực rỡ, kì ảo)
- Trong thơ Lí Bạch, Hương Lô được
khám phá ở sự tác động qua lại của các
tác giả vũ trụ Điều đó được thực hiện
bằng các chi tiết miêu tả hđ tương tác
của mặt trời và núi Đó là chi tiết ngôn
từ nào? Các chi tiết đó gợi tả 1 cảnh
tượng như thế nào?
- Trên nền cảnh núi rực rỡ hùng vĩ đó,
1 thác nước hiện ra khác nào 1 dòng
sông treo trước mặt Lời thơ nào (ở
trong 3 bản) đã tạo nên hình ảnh này?
- Bản dịch thơ không dịch được chữ
nào của nguyên tác? (quải)
- Dựa vào nghĩa của các từ quải và tiền
xuyên, hãy cho biết câu 2 tả cảnh thác
nước từ vị trí nào? Cảnh thác từ trên
đỉnh cao được miêu tả như thế nào?
(Tả cảnh thác nước từ trên đỉnh cao
tuôn trào, đổ ầm ầm xuống núi biến
thành dải lụa trắng rủ xuống yên lặng
và bất động được treo giữa khoảng
vách núi và dòng sông)
- Nghĩa của câu thơ này là gì?
-> Miêu tả khái quát hình ảnh ngọn núi Hương Lô
-> ĐT chiếu (chiếu sáng, soi sáng), sinh (làm nảy sinh, sinh ra) - Gợi 1 cảnh tượng hùng vĩ, rực rỡ, lộng lẫy, huyền ảo như thần thoại
- Dao khan bộc bố quải tiền xuyên
- Xa nhìn dòng thác treo trên dòng sông phía trước
Trang 5- Trong các bản phiên âm, dịch nghĩa,
dịch thơ, lời nào diễn tả sức mãnh liệt
của thác núi Lư?
- Chữ nào trong lời thơ này được viết
với sự táo bạo của trí tưởng tượng?
Câu thơ tả thác nứơc ở phương diện
nào? Nó gợi cho ta điều gì?
- Con số ba nghìn thước có phải là con
số chính xác không? Cách nói đó có
tác dụng gì?
(chỉ là con số ước phỏng hàm ý rất
cao-làm tăng thêm độ nhanh, sức
mạnh, thế đổ của dòng thác)
- “Nước bay thẳng xuống ba nghìn
thước” là 1 cảnh tượng như thế nào?
(cảnh tượng mãnh liệt kì ảo của thiên
nhiên)
- Cảnh tượng mãnh liệt kì ảo kích
thích trí tưởng tượng của nhà thơ, để
ông viết tiếp lời thơ hết sức ấn tượng
Đó là lời thơ nào?
- Hai ĐT nghi, lạc gợi cho người đọc
ảo giác gì ?
- Xa trông dòng thác trước sông này
-> Quải (treo): nói quá - biến động thành tĩnh, tiền xuyên (dòng sông phía trước) – HìNH ảNH dùng để so sánh với dòng thác nhìn từ xa
=> Đứng xa trông dòng thác giống như
1 dòng sông treo trước mặt
- Phi lưu trực há tam thiên xích,
- Thác chảy như bay đổ thẳng xuống
ba nghìn thước
- Nước bay thẳng xuống ba nghìn
thước, -> Phi (bay) - nói quá, trực (thẳng)
Miêu tả từ thế tĩnh chuyển sang thế động
Gợi tả sức sống mãnh liệt của thác nước
Trang 6- Lời thơ gợi cảnh tượng như thế nào?
(con thác treo đứng trước mặt khác
nào như con sông Ngân Hà từ trên trời
rơi xuống Đây cũng là một )
- Gv: NT so sánh, phóng đại ở đây
cũng như phép cường điệu, phóng đại
ở 2 câu trên có vẻ như vô lí Song đặt
trong văn cảnh, người đọc vẫn cảm
thấy chân thật, tự nhiên Vì ngọn núi
HL có mây mù bao phủ nên nhìn từ xa
có cảm giác dòng nước như 1 dải lụa
treo lơ lửng vắt từ trong mây, từ trên
đỉnh trời mà trải xuống, chảy xuống
Do đó thi sĩ LB mới ngỡ rằng sông
Ngân Hà - một dòng sông đầy sao
sáng trong huyền thoại cổ xưa đang
tuột khỏi mây, chảy xuống trần gian
Nhiều người coi câu cuối bài thơ này
là câu danh cú (câu thơ, câu văn nổi
tiếng) bởi nó đã huyền thoại hoá 1
hình ảnh tạo vật ở trần gian và ngược
lại nó trần gian hoá 1 hình ảnh của
huyền thoại)
- Đây là bài thơ tả cảnh ngụ tình
- Qua đặc điểm cảnh vật được miêu tả,
ta có thể thấy những nét gì trong tâm
hồn và tính cách nhà thơ?
- Nghi thị Ngân Hà lạc cửu thiên
- Ngỡ là sông Ngân rơi tự chín tầng mây
- Tưởng dải Ngân Hà tuột khỏi mây
-> Nghi (ngờ), lạc (rơi xuống) – so sánh, phóng đại, từ ngữ gợi hình, gợi cảm, gợi sự huyền ảo của vẻ đẹp thác nước
-> Đây là 1 cảnh tượng mãnh liệt kì ảo của TN
Trang 7- Bài thơ được viết theo phương thức
biểu đạt nào?
- Bài thơ tả cảnh hay tả tình? Đó là
cảnh gì, tình gì?
- Hs đọc ghi nhớ
GV cho HS đọc phần phiên âm, dịch
nghĩa, dịch thơ
- Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
(thất ngôn tứ tuyệt Đường luật)
- Nêu những nét khái quát về thể thơ
này?
(số câu, số tiếng, vần, đối,…)
- Nội dung chính của bài thơ?
(Bài thơ thể hiện một cách sinh động
cảm nhận qua những điều nghe thấy,
nhìn thấy của một khách xa quê đang
thao thức không ngủ trong đêm đỗ
thuyền ở bến Phong Kiều)
- Hai câu thơ đầu
2- Tình cảm của nhà thơ trước thác núi Lư:
- Tâm hồn và tính cách của nhà thơ biểu hiện 1 chất lãng mạn trí tuệ, tính cách phóng khoáng, trí tưởng tượng phong phú
- Thể hiện tình yêu TN say đắm, nồng nàn
- Đối tượng tác giả miêu tả là thắng
Trang 8(một người khách xa quê đang mang
tâm trạng buồn nhớ quê hương thao
thức không ngủ được trên một chiếc
thuyền ở ngoài thành Cô Tô…)
- Tìm một câu thơ có kết cấu tương tự
trong văn thơ Việt Nam?
(Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền)
Hình ảnh con thuyền - bến nước là
hình ảnh khá quen thuộc trong thơ ca
Học sinh đọc phần gợi ý trong sgk
cảnh của quê hương được tác giả trân trọng, tôn vinh
* Ghi nhớ: sgk (112 ).
B Hướng dẫn đọc thêm: Đêm đỗ thuyền ở Phong Kiều (Phong Kiều
dạ bạc).
Nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên, Giang phong ngư hoả đối sầu miên (Trăng xế, quạ kêu, sương đầy trời, Khách nằm ngủ trước cảnh buồn của
Trang 9đèn chài và lùm cây phong bên sông.)
Cô Tô thành ngoại Hàn Sơn tự
Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền (Chùa Hàn Sơn ở ngoài thành Cô Tô Nửa đêm tiếng chuông văng vẳng vọng đến thuyền khách.)
IV- Hướng dẫn học bài:
- Học thuộc lòng 2 bài thơ (3 bản ), học thuộc ghi nhớ
- Soạn bài: Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
D- Rút kinh nghiệm: