Giáo án Ngữ văn 7 bài 10: Cảm nghĩ trong đêm thanh tịnh (Tĩnh dạ tứ)

Bài 10 Tiết 1 Văn bản: CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH Lí Bạch A- Mục tiêu bài học: Giúp HS: - Thấy được tình cảm sâu nặng của nhà thơ đối với quê hương.. - Vì sao Lí Bạch lại được mệnh

Bài 10 Tiết 1

Văn bản:

CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH

(Lí Bạch)

A- Mục tiêu bài học:

Giúp HS:

- Thấy được tình cảm sâu nặng của nhà thơ đối với quê hương

- Thấy được 1 số đặc điểm NT của bài thơ: Hình ảnh gần gũi, ngôn ngữ tự nhiên, bình dị, tình cảm giao hoà

- Bước đầu nhận biết bố cục thường gặp 2/2 trong bài thơ tuyệt cú, thủ pháp đối

và tác dụng của nó

B- Chuẩn bị:

- Đồ dùng: Bảng phụ chép bản phiên âm và giải nghĩa yếu tố HV

- Những điều cần lưu ý:

Trong 4 bài tuyệt cú ở sgk thì 3 bài thất ngôn đều là thơ Đường luật, còn bài này là ngũ ngôn cổ thể

C- Tiến trình tổ chức dạy-học:

I- Ổn định tổ chức:

Lớp 7A2: Sĩ số: Vắng:

Lớp 7A3: Sĩ số: Vắng:

II- Kiểm tra:

Đọc thuộc lòng bản phiên âm và bản dịch thơ bài Xa ngắm thác núi Lư và nêu cảm nhận của em về nội dung, nghệ thuật của bài thơ? (Trả lời dựa vào ghi nhớ-sgk-112)

III- Bài mới:

“Vọng nguyệt hoài hương”- Trông trăng nhớ quê - Là 1 đề tài phổ biến trong thơ cổ TQ Vầng trăng đã trở thành biểu tượng truyền thống quen thuộc Xa quê trăng càng sáng, càng tròn, càng gợi nỗi nhớ quê Bản thân hình ảnh vầng trăng

1 mình trên bầu trời cao thăm thẳm trong đêm khuya thanh tĩnh đã đủ gợi lên nỗi sầu xa xứ Trăng mùa thu, lại càng có sức gợi nỗi nhớ nhà, nhớ quê Bài thơ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh đã chọn đề tài ấy nhưng vẫn mang lại cho người đọc cả nghìn năm nay biết bao rung cảm sâu xa

Hoạt động của thầy - trò Nội dung kiến thức

- Chúng ta đã được làm quen với nhà

thơ Lí Bạch qua bài thơ Xa ngắm thác

núi Lư Vậy em hãy nhắc lại 1 vài nét

về tác giả Lí Bạch?

- Vì sao Lí Bạch lại được mệnh danh

là “Tiên thơ” (Làm thơ rất nhanh và rất

hay)

Gv: Lí Bạch thường viết về đề tài:

- Bài thơ Cảm nghĩ trong đêm thanh

tĩnh thuộc đề tài nào?

- Gv: nêu xuất xứ của bài thơ:

- Hd đọc: Giọng chậm, buồn để thể

hiện được tình cảm nhớ quê của tác

I- Giới thiệu chung:

1- Tác giả: Lí Bạch (sgk-111).

- Đề tài: chiến tranh, thiên nhiên, tình yêu, tình bạn

2- Tác phẩm: Bài thơ do Tương Như

dịch, in trong thơ Đường -Tập II (1987)

II- Đọc - Hiểu văn bản:

giả, nhịp 2/3.

- Gv: Giải nghĩa yếu tố HV (bảng

phụ)

- Giải thích từ khó: Hs đọc chú thích

- Dựa vào số câu, số tiếng trong bản

phiên âm và bản dịch thơ, em hãy cho

biết bài thơ được viết theo thể thơ nào?

Bài thơ có vần không? Vần ở đâu?

(câu 2,4)

- Ta đã gặp thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt ở

bài thơ nào? (Phò giá về kinh - Trần

Quang Khải)

- Gv: Bài Phò giá về kinh của Trần

Quang Khải) là thể thơ ngũ ngôn tứ

tuyệt Đường luật, còn bài Cảm nghĩ

trong đêm thanh tĩnh là thể thơ ngũ

ngôn tứ tuyệt cổ thể Cổ thể là thể thơ

xuất hiện trước đời Đường, không gò

bó về niêm luật như thơ Đường, không

cần có đối và không hạn định số câu

Bây giờ chúng ta đi tìm hiểu bài thơ

theo bố cục 2/2

- Hs đọc 2 câu đầu ở bản phiên âm và

bản dịch thơ

- Hai câu đầu tả cảnh gì, ở đâu? (tả

cảnh ánh trăng, ở đầu giường: sàng

tiền, nguyệt)

- Cảnh ánh trăng được miêu tả qua

những từ ngữ nào? (minh, quang,

sương)

- Em có nhận xét gì về cách sử dụng từ

- Thể thơ: ngũ ngôn tứ tuyệt cổ thể

ngữ của tác giả?

- Những từ đó đã gợi tả ánh trăng như

thế nào?

- Gv: Chữ “sàng” cho thấy trăng sáng

đầu giường, nghĩa là nhà thơ đang nằm

trên giường thao thức không ngủ được

Chữ “nghi”: ngỡ là, tưởng là và chữ

“sương” đã xuất hiện 1 cách tự nhiên,

hợp lí Vì trăng quá sáng trở thành màu

trắng giống như sương là điều có thật

Nói về điều đó nhà thơ Tiêu Cương đã

viết: Dạ nguyệt tự thu sương (trăng

đêm giống như sương) ở Tiêu Cương

là so sánh, đối chiếu, còn với Lí Bạch

thì đó lại là khoảnh khắc suy nghĩ của

con người

- Hai câu thơ đầu gợi cho ta thấy vẻ

đẹp của trăng như thế nào?

- Gv: Đêm càng về khuya càng trở nên

yên tĩnh, không gian bốn bề vắng lặng,

nhà thơ chợt tỉnh giấc thấy mình nằm

dưới ánh trăng Hình như trăng đã

đánh thức thi nhân dậy Thật chủ động,

trăng đến khơi gợi 1 nguồn thơ và

trăng là chất liệu tạo nên nguồn thơ

dào dạt

- Hai câu thơ đầu chỉ thuần tuý tả cảnh

hay vừa tả cảnh, vừa tả tình?

- Gv:Từ “nghi” chỉ trạng thái của nhân

vật trữ tình, ẩn chứa tình cảm của thi

nhân, vừa tả trạng thái bâng khuâng,

ngỡ ngàng, vừa tả cử chỉ của người

đang nằm trên giường “cúi đầu” xuống

nhìn mặt đất, nhìn vào mông lung, nhớ

đất, nhớ người Đó chính là tả tình

- Em có nhận xét gì về cách dùng từ

1- Hai câu thơ đầu:

- Sàng tiền minh nguyệt quang, Nghi thị địa thượng sương

- Đầu giường ánh trăng rọi, Ngỡ mặt đất phủ sương

-> Sử dụng 1 loạt các từ ngữ gợi tả ánh trăng rất sáng giống như sương trên mặt đất

ngữ giữa bản dịch thơ và bản phiên âm

(Bản dịch thơ đã đưa thêm 2 từ: rọi và

phủ vào, làm cho người đọc có cảm

giác 2 câu thơ chỉ tả cảnh và ý vị trữ

tình của chủ thể có phần mờ nhạt đi

- Gv: Hai câu thơ đầu vừa tả cảnh, vừa

tả tình, còn 2 câu cuối thì sao?

- Hs đọc 2 câu thơ cuối (Bản phiên âm

và dịch thơ)

- Hai câu cuối tả cảnh hay tả tình?

- Cảnh và tình được tả thông qua

những từ ngữ nào? (cảnh: minh

nguyệt, tình: tư cố hương)

- Cử đầu và đê đầu là chỉ hành động

của ai? (chỉ hành động của nhân vật

trữ tình)

- Hai hành động này như thế nào với

nhau? (đối nhau)

- Đối có tác dụng gì? (làm cho câu thơ

cân đối, nhịp nhàng)

- Em có nhận xét gì về cách sd từ ngữ

của tác giả?

Việc sử dụng 1 loạt ĐT như vậy có tác

dụng gì?

- Gv: Nếu ở 2 câu thơ trên, nhà thơ tả

ngoại cảnh trước, nội tâm sau, thì đến

đây cảnh và tình, cử chỉ và tâm trạng

hài hoà đan xen không thể tách bạch

Hành động ngẩng đầu xuất hiện như 1

động tác tất yếu để kiểm nghiệm

sương hay trăng? ánh mắt nhà thơ

=> Gợi vẻ đẹp dịu êm, mơ màng, yên tĩnh

chuyển từ trong ra ngoài, từ mặt đất

lên bầu trời, từ chỗ chỉ thấy ánh trăng

đến chỗ thấy được cả vầng trăng xa

Và khi thấy được vầng trăng cũng đơn

côi lạnh lẽo như mình, lập tức nhà thơ

lại cúi đầu, không phải để nhìn sương

nhìn ánh trăng 1 lần nữa, mà để nhớ về

quê hương, nghĩ về quê xa

- Vì sao tác giả nhìn trăng sáng lại gợi

nỗi nhớ quê? (Dựa vào chú thích -

sgk-124)

- Nhan đề của bài thơ là Tĩnh dạ tứ

(Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh), vậy

cảm nghĩ mà tác giả muốn thể hiện

trong bài thơ là cảm nghĩ gì ?

- Gv: Trong cái đêm thanh tĩnh ấy,

trăng rất sáng, rất đẹp nhưng lòng

người không thể vui với trăng được mà

trái lại dù ngẩng đầu nhìn trăng, hay

cúi đầu nhìn đất thì nỗi nhớ quê vẫn

khắc khoải trong lòng

Đỗ Phủ đã từng viết:

“Lộ tòng kim dạ bạch

Nguyệt thị cố hương minh”

(Sương từ đêm nay trắng xoá

Trăng là ánh sáng của quê nhà)

- Cách sử dụng từ ngữ của tác giả có gì

đáng chú ý?

- Bài thơ được biểu đạt bằng phương

thức nào?

2- Hai câu thơ cuối:

- Cử đầu vọng minh nguyệt,

Đê đầu tư cố hương

- Ngẩng đầu nhìn trăng sáng, Cúi đầu nhớ cố hương

-> Phép đối,

- Sự kết hợp này được thể hiện như thế

nào trong bài thơ?

- Qua 2 bài thơ xa ngắm thác núi Lư và

Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh, em

hiểu thêm gì về tâm hồn và tài năng

của Lí Bạch?

- Em hãy chỉ ra các động từ có trong

bài thơ? Và chỉ ra vai trò liên kết ý thơ

của nó? Tìm CN cho các ĐT ấy?

Chúng bị lược bỏ nhằm mục đích gì?

- Sử dụng 1 loạt ĐT chỉ hoạt động, trạng thái, tính chất của sự vật - Gợi tả tâm trạng buồn, nhớ quê hương

=> Tình yêu và nỗi nhớ quê da diết

*Ghi nhớ: sgk (124 ).

- Từ ngữ giản dị, tinh luyện

- Miêu tả kết hợp với biểu cảm

- Cảnh trăng sáng trong đêm thanh tĩnh gợi tình yêu quê

- Lí Bạch:

+ Yêu thiên nhiên, gần gũi với thiên

+ Nặng tình với quê hương và yêu quê hương tha thiết

+ Có tài làm thơ, thơ hay, ngắn gọn, cô đúc, lời ít, ý nhiều

* Luyện tập:

- Động từ: Nghi, cử, vọng, đê, tư (ngỡ, ngẩng, nhìn, cúi, nhớ)

- CN là nhân vật trữ tình (nhà thơ) bị tỉnh lược Đó là điều tạo nên sự thống nhất, liền mạch của các câu thơ, bài thơ

IV- Hướng dẫn học bài:

- Học thuộc lòng bản phiên âm và bản dịch thơ, học thuộc ghi nhớ

- Soạn bài: Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê

D- Rút kinh nghiệm: