UBND HUYỆN KRÔNG ANAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC TẬP BẰNG PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI TRONG MÔN KHOA HỌC LỚP 5 TRƯỜNG TH NGUYỄN THỊ MINH KHAI CÓ HI
Trang 1UBND HUYỆN KRÔNG ANA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC TẬP BẰNG PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI TRONG MÔN KHOA HỌC
LỚP 5 TRƯỜNG TH NGUYỄN THỊ MINH KHAI CÓ HIỆU QUẢ
Lĩnh vực: Chuyên môn
Họ và tên: Phạm Thị Thanh Hoàng
Chuyên ngành đào tạo: Giáo dục Tiểu học
Đơn vị: Trường TH Nguyễn Thị Minh Khai
Krông Ana, tháng 4 năm 2019
Trang 2PHẦN THỨ NHẤT 1: MỞ ĐẦU
1 Đặt vấn đề
Trong thời đại công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay, việc đàotạo thế hệ trẻ trở thành những người lao động có ích cho xã hội là việc làm cấpbách và cần thiết, đòi hỏi sự dày công của người giáo viên, bởi yêu cầu ngàycàng cao của xã hội, đòi hỏi người giáo viên phải có trình độ, có năng lực phẩmchất đạo đức tốt, tâm huyết với nghề, yêu thương tận tụy với học sinh, khôngngừng đổi mới phương pháp dạy học Giáo dục đóng vai trò quan trọng vì mọikiến thức, hành vi và phẩm chất đạo đức được hình thành ở nhà trường đặc biệt
là cấp tiểu học
Trong những năm qua Phòng Giáo Dục và Đào Tạo huyện Krông Ana vàBan giám hiệu Trường TH Nguyễn Thị Minh Khai rất quan tâm và thườngxuyên chỉ đạo giáo viên trong công tác dạy và học Giáo dục cho học sinh Tiểuhọc là phải giáo dục toàn diện, không coi trọng môn chính, môn phụ Bởi vậycùng với các môn học khác, môn Khoa học đã góp phần không nhỏ vào việchình thành và phát triển toàn diện cho học sinh Để dạy tốt môn Khoa học,người giáo viên cần biết phối kết hợp các phương pháp dạy học như: Phươngpháp quan sát; phương pháp thí nghiệm; phương pháp trò chơi học tập… Trong
đó phương pháp Trò chơi học tập là một trong những phương pháp dạy học có
hiệu quả nhằm khuyến khích sự tò mò khoa học, thói quen đặt câu hỏi, tìm câugiải thích khi các em được tiếp cận với thực tế, qua đó các em dễ dàng ghi nhớ
nội dung bài học “Trò chơi học tập là một phương pháp dạy học giúp các em
vui vẻ hẳn lên, thích hoạt động hơn… Khi bị khép vào luật chơi, các em dần cótrật tự, kỷ luật hơn…”
- Trò chơi học tập còn có một vai trò rất lớn trong mỗi tiết học vì:
+ Nó làm thay đổi không khí lớp học, tập thể có được bầu không khí vui vẻ,thân ái, thông cảm
+ Quá trình học tập còn trở thành 1 hình thức vui chơi hấp dẫn
+ Học sinh thấy nhanh nhẹn cởi mở hơn
+ Học sinh tiếp thu bài tự giác, tích cực hơn
+ Học sinh được hệ thống và củng cố kiến thức
Tôi thấy phương pháp Trò chơi học tập có nhiều ưu điểm, không những
giúp học sinh tự khám phá, hình thành, hệ thống kiến thức mà nó còn tạo chocác em có sự thi đua, tính nhanh nhẹn, cởi mở, vui vẻ khi đến trường tạo điềukiện cho sự phát triển toàn diện ở học sinh Tiểu học
Qua nhiều năm giảng dạy tại Trường TH Nguyễn Thị Minh Khai, tôi thấy đa
số học sinh rất muốn được tham gia trò chơi học tập nhưng vẫn còn không ít họcsinh thụ động, tự ti, chưa mạnh dạn tham gia vào các hoạt động này Mặt khác,
Trang 3trong môn Khoa học lớp 5 có rất nhiều tiết học cần sử dụng đến phương pháp
Trò chơi học tập để phát hiện kiến thức mới hoặc để củng cố kiến thức.
Với các lý do trên, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu để nâng cao hiệu quả của
phương pháp Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5.
1.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Phương pháp tổ chức trò chơi trong môn Khoa họclớp 5C năm học 2017 - 2018 Trường TH Nguyễn Thị Minh Khai
1.2 Phạm vi nghiên cứu
Trong đề tài này tôi chỉ nghiên cứu tập thể học sinh lớp 5C năm học 2017
- 2018 Trường TH Nguyễn Thị Minh Khai mà tôi chủ nhiệm Nghiên cứu một
số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp trò chơi trong môn Khoahọc, thời gian nghiên cứu một năm
2 Mục đích nghiên cứu
Góp phần nâng cao đổi mới phương pháp dạy học môn Khoa học ở tiểuhọc theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, tăngcường hoạt động cá thể phối hợp với học tập giao lưu Hình thành và rèn luyện
kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn Điều đó dẫn đến những đổi mới về nộidung và phương pháp dạy học Chương trình mới chú ý đến phương pháp dạyhọc nhằm thúc đẩy quá trình tự học của học sinh, tạo cho học sinh những kỹnăng và thói quen tự học để có thể học tập lên những cấp học tiếp theo và họctập suốt đời
PHẦN THỨ HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Cơ sở lý luận
Vui chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứatuổi, đặc biệt ở lứa tuổi tiểu học, lứa tuổi học mà chơi - chơi mà học, nó phù hợp
với đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi này Vì vậy Trò chơi học tập được đánh
giá cao trong giảng dạy
Trò chơi học tập là gì? Trò chơi không chỉ là một “công cụ” dạy học mà
nó còn là con đường sáng tạo xuyên suốt quá trình học tập của học sinh Phươngpháp tổ chức trò chơi không chỉ là sự đánh giá trong quá trình dạy và học củathầy và trò mà nó còn tạo cho ta cảm giác thoải mái, tự tin, có sự sáng tạo,
Trang 4nhanh trí, có óc tư duy, tưởng tượng của học sinh Trò chơi học tập là trò chơi
mà luật của nó bao gồm các qui tắc gắn với kiến thức kĩ năng có được trong hoạtđộng học tập, gắn với nội dung bài học, giúp học sinh khai thác vốn kinhnghiệm của bản thân để chơi, thông qua chơi học sinh được vận dụng các kiếnthức kĩ năng đã học vào các tình huống trò chơi và do đó học sinh được luyệntập thực hành củng cố, mở rộng kiến thức, kĩ năng đã học Trò chơi học tập làmthay đổi hình thức hoạt động của học sinh, tạo ra bầu không khí dễ chịu thoảimái trong giờ học, giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự giác tích cực.Giúp học sinh rèn luyện củng cố kiến thức đồng thời phát triển vốn kinh nghiệmđược tích luỹ qua hoạt động chơi Trò chơi học tập rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo,thúc đẩy hoạt động trí tuệ, nhờ sử dụng trò chơi học tập mà quá trình dạy học trởthành một hoạt động vui và hấp dẫn hơn, cơ hội học tập đa dạng hơn
Trò chơi không chỉ là phương tiện mà còn là phương pháp giáo dục NhưBác Hồ đã nói: “Trong lúc học cũng cần cho chúng vui, trong lúc vui cũng cầncho chúng học” Dạy kết hợp với tổ chức trò chơi chính là việc giáo viên hướngdẫn học sinh hoàn thành tốt phẩm chất của con người mới Xã hội chủ nghĩa
Tổ chức trò chơi là một phương pháp dạy học, chơi là một biện pháp họctập có hiệu quả của học sinh Thông qua trò chơi, học sinh được tập luyện, làmviệc cá nhân, làm việc theo nhóm theo sự phân công với tinh thần hợp tác Đó lànhững việc làm thuộc phương pháp học tập mới mà Trường Tiểu học NguyễnThị Minh Khai được hình thành ở các lớp học, và đặc biệt là các em học sinhlớp 5 Thông qua trò chơi, các em trong lớp sẽ được kết nối với nhau, tăng thêmtinh thần đoàn kết giữa các thành viên trong nhóm và trong lớp Tạo niềm vui và
sự phấn khởi trong học tập Do đó tiết học sẽ đạt hiệu quả cao
2 Thực trạng
Huyện Krông Ana là một trong những huyện đi đầu trong các phong trào,đặc biệt là các phong trào dạy và học Phòng Giáo dục đã trang bị cơ sở vật chấtnhư: bàn ghế, sách vở, bảng máy chiếu, tranh ảnh,… cho các trường trong địabàn huyện Phòng Giáo dục đã triển khai kịp thời những thông tư, văn bản chỉđạo đúng theo sự đổi mới của Đảng và Nhà nước Thành lập các tổ tư vấn của
mô hình trường học mới VNEN, tổ tư vấn về thông tư 30/2014 và 22/2016 của
Bộ Giáo dục và Đào tạo giúp giáo viên giải quyết những vướng mắc trong quátrình dạy học
Ban giám hiệu nhà trường làm tốt công tác tham mưu với Phòng Giáo dục
để đầu tư kịp thời về cơ sở vật chất, các tài liệu hướng dẫn xây dựng và thựchiện tốt các hình thức dạy học, trong đó có hình thức Trò chơi học tập, tổ chứcchuyên đề, tập huấn cấp trường để giáo viên trao đổi học hỏi lẫn nhau nâng caochất lượng giảng dạy Ngoài ra tổ chuyên môn thường xuyên dự giờ thăm lớp,kiểm tra hồ sơ kịp thời điều chỉnh những sai sót, chia sẻ kịp thời những vướngmắc mà giáo viên gặp phải trong quá trình xây dựng và thực hiện các hình thức
Trang 5dạy học, điều này giúp giáo viên và học sinh yên tâm trong công tác, hoàn thànhnhiệm vụ được giao.
Năm học 2016 - 2017 tôi được phân công dạy học lớp 5B, tôi đãdạy môn Khoa học theo chuẩn kiến thức kĩ năng môn học nhưng do kinhnghiệm chưa được nhiều, khả năng tổ chức các hình thức dạy học cho học sinhcòn nhiều hạn chế nên ít tổ chức trò chơi cho học sinh Vì vậy khả năng thamgia chơi trò chơi học tập của học sinh không được cao Cụ thể như sau:
- Tổng số HS : 29
- Số học sinh muốn được tham gia, hiểu mục đích và thu được kết quả sau tròchơi học tập: 60%
- Số học sinh muốn được tham gia, nhưng chỉ tham gia với mục đích vui chơi
là chính mà chưa hiểu, chưa thu được kết quả sau trò chơi học tập: 20%
- Số học sinh chưa muốn tham gia: 20%
Sở dĩ các em chưa muốn tham gia hoặc tham gia mà chưa thu được kết quả là
do một số nguyên nhân sau:
+ Các em chưa hiểu mục tiêu của trò chơi: chơi để làm gì? chơi nhằm mụcđích gì?
+ Các em chưa hiểu rõ cách chơi, luật chơi, sự thi đua “thưởng - phạt”…giữa các đội chơi
+ Trò chơi giáo viên đưa ra chưa thú vị, chưa đủ hấp dẫn để lôi cuốn
+ Trò chơi quá khó, các các em không thể tham gia
+ Nhiều em còn hiếu thắng, tranh cãi, vi phạm luật chơi, dẫn đến giận hờn,buồn chán Hiệu quả bài học không cao
+ Giáo viên không chủ động về thời gian, về các tình huống xảy ra dẫn đếntình trạng trò chơi bỏ dở hoặc kết thúc trò chơi mà không thu hoạch được gì, họcsinh không hứng thú với tiết học
Đầu năm học 2017 - 2018 tôi được Ban giám hiệu nhà trường phân côngchủ nhiệm lớp 5C Được nhà trường tạo điều kiện về mọi mặt và tôi luôn xácđịnh được nhiệm vụ của mình trong công tác dạy học và tâm huyết với nghềmình đã chọn, quan tâm, thương yêu đến học sinh của mình Từ đó luôn cố gắngrèn luyện chuyên môn nghiệp vụ, học hỏi các đồng nghiệp đi trước, luôn biếtlắng nghe sự góp ý của đồng nghiệp để hoàn thiện bản thân Tôi đã lựa chọnđược một số biện pháp để nâng cao chất lượng học tập bằng phương pháp tròchơi môn Khoa học lớp 5
Trang 63 Những biệnpháp đề ra
3.1 Giáo viên cần lựa chọn trò chơi phù hợp với nội dung bài học
Không phải tiết Khoa học nào cũng cần sử dụng đến phương pháp Trò chơi học tập Nếu như vậy thì giáo viên đã quá lạm dụng phương pháp này Vì
thế, với mỗi tiết dạy, giáo viên cần xác định rõ mục tiêu của bài học, lựa chọnphương pháp dạy học cho phù hợp với nội dung từng phần, áp dụng linh hoạtcác phương pháp dạy học trong tiết dạy sao cho tiết học trở nên nhẹ nhàng, họcsinh tiếp thu bài tích cực, chủ động hơn Tùy từng bài mà giáo viên sử dụng
phương pháp Trò chơi học tập cho thích hợp Khi đã lựa chọn được phương
pháp dạy học cho mỗi hoạt động, giáo viên cần xác định rõ mục tiêu để xâydựng hình thức tổ chức cho hoạt động đó
Một số đểm giáo viên cần chú ý:
a Các hình thức dạy học theo mô hình VNEN
Trong dạy học môn Khoa học người giáo viên cần biết vận dụng linh hoạt
và lựa chọn các phương pháp vào từng hoạt động của các dạng bài học, đểhướng dẫn học sinh tự tìm tòi chiếm lĩnh kiến thức mới, hướng dẫn học sinhthực hành hình thành và rèn luyện kĩ năng, hướng dẫn học sinh giảng giải kếthợp việc vận dụng phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ nhằm đáp ứngnhu cầu đổi mới trong dạy học
Tổ chức dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động là mấu chốtcủa vấn đề đổi mới Vì vậy khi giảng dạy giáo viên cần kết hợp các hình thức tổchức dạy học:
b Một số nguyên tắc thiết kế trò chơi học tập
Tổ chức trò chơi học tập mỗi chúng ta phải dựa vào nội dung bài học,điều kiện thời gian trong mỗi tiết học cụ thể để đưa ra các trò chơi cho phù hợp,xong muốn tổ chức được trò chơi có hiệu quả cao thì đòi hỏi mỗi giáo viên phải
có kế hoạch chuẩn bị chu đáo, tỉ mỉ, cặn kẽ và đảm bảo các yêu cầu sau:
- Trò chơi mang ý nghĩa giáo dục
- Trò chơi phải nhằm mục đích củng cố, khắc sâu nội dung bài học
- Trò chơi phải phù hợp với tâm sinh lí của học sinh lớp, phù hợp với khảnăng người hướng dẫn và cơ sở vật chất của nhà trường
- Hình thức tổ chức trò chơi phải đa dạng, phong phú
- Trò chơi phải chuẩn bị chu đáo
- Trò chơi phải gây hứng thú với học sinh
- Trò chơi phải rèn luyện được cho học sinh một số kĩ năng
Trang 7c Cấu trúc của trò chơi học tập
- Đầu tiên là giới thiệu trò chơi:
+ Nêu tên trò chơi
+ Hướng dẫn trò chơi bằng cách vừa mô tả vừa thực hành, nêu rõ qui địnhchơi
- Chơi thử và qua đó nhấn mạnh luật chơi
3.2 Giúp học sinh xác định rõ mục đích của trò chơi
Trước khi tổ chức cho học sinh tham gia chơi, giáo viên cần giúp học sinhhiểu: Qua trò chơi, các em sẽ tìm được những kiến thức gì, cũng cố hay khắcsâu, hệ thống được những kiến thức gì?
Trang 8Phần lớn Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5 ở 2 dạng kiến thức: chơi
để khám phá, hình thành kiến thức mới và chơi để củng cố, hệ thống hóa kiếnthức đã học Cụ thể như sau:
+ Trò chơi để hình thành kiến thức mới
Bài Tên trò chơi Mục đích trò chơi
Bài 1: Sự sinh sản Bé là con ai? Học sinh nhận ra, mỗi trẻ em đều
có những đặc điểm giống bố, mẹ mình
Bài 2: Nam và nữ Ai nhanh, ai đúng? Học sinh biết phân biệt đặc điểm về
mặt sinh học và xã hội của nam và nữ
Bài 3: Các giai
đoạn của cuộc đời
Ai nhanh, ai đúng? Học sinh hiểu 1 số đặc điểm chung
của trẻ ở từng giai đoạn từ 3 đến 10 tuổi
Bài 7: Phòng
tránh các bệnh lây
truyền do muỗi đốt
Ai nhanh, ai đúng? Học sinh biết tác nhân gây bệnh, sự
nguy hiểm của bệnh viêm não
Bài 9: Phòng
tránh HIV/AIDS
thái độ đối với
người nhiễm HIV/
AIDS
Ai nhanh, ai đúng? Học sinh giải thích được HIV,
AIDS là gì? các đường lây bệnh HIV
Bức thư bí mật Học sinh biết vai trò của nhiệt trong
biến đổi hóa học
Trang 9Học sinh biết thời gian, địa điểm sinh sản của ếch.
+ Trò chơi để củng cố hóa kiến thức
Bài Tên trò chơi Mục đích của trò chơi
Thực hành để củng cố sự hiểu biết
về tác hại của chất gây nghiện
Bài 6: Dùng
thuốc an toàn
Ai nhanh, ai đúng? Củng cố về giá trị dinh dưỡng của
thuốc và cách sử dụng thuốc an toàn.Bài 10: Phòng
Trang 10Ai nhanh,ai đúng? Hệ thống kiến thức về môi trường.
- Cách nêu mục tiêu của trò chơi, giáo viên cần đưa ra một cách khéo léo, hấpdẫn, có tính chất gợi mở để tạo sự tò mò khám phá cho học sinh
- Sau khi các em đã hiểu được mục đích của trò chơi, thấy được sự hấp dẫncủa trò chơi các em sẽ chủ động tham gia chơi mà không cần giáo viên ép buộc
Để có được điều đó, giáo viên cần xây dựng trò chơi học tập sao cho hợp lý, hợp
lý về thời gian, hợp lý về hình thức chơi, về luật chơi, về hình thức khenthưởng…
3.3 Cách xây dựng trò chơi học tập
Giáo viên có thể tổ chức một hoạt động học tập thành một trò chơi học tập khi
đã có đủ các điều kiện sau:
- Về đồ dùng, dụng cụ phục vụ cho trò chơi
- Về thời gian, thời điểm chơi, không gian chơi
- Có cách chơi, luật chơi rõ ràng
- Có cách tính điểm để phân định “thắng- thua”, khen thưởng…
Các yếu tố đó là sự chuẩn bị cụ thể chu đáo của giáo viên, góp phần quyết định
sự thành công hay không của trò chơi
* Sự chuẩn bị đồ dùng học tập cho học sinh tham gia trò chơi.
Đối với mỗi tiết học nói chung hay với mỗi trò chơi học tập nói riêng, giáo
viên cần xác định rõ: Để phục vụ cho trò chơi này cần đến những đồ dùng nào?dụng cụ nào? phương tiện nào? từ đó, giáo viên dành thời gian để chuẩn bị.Đối với những đồ dùng dễ tìm kiếm, dễ chuẩn bị giáo viên cần cho học sinhchuẩn bị, vừa thể hiện nhiệm vụ và vừa tăng thêm sự thích thú, hưng phấn củahọc sinh Học sinh sẽ cùng chuẩn bị hoặc cùng người thân ở nhà chuẩn bị, đâycũng chính là hoạt động ứng dụng ở mỗi bài (Ví dụ: Bài 12: Tre, mây, song),qua đó cha mẹ học sinh cũng cùng tham gia vào quá trình học tập của học sinh,làm cho việc học của các em trở nên nhẹ nhàng
Trang 11Hình 1: Giáo viên chuẩn bị đồ dùng
Hình 2: Học sinh chuẩn bị đồ dùng ở nhà
Trang 12VÍ DỤ:
+ Thực hiện trò chơi tiếp sức “Ai nhanh ai đúng?’’ của Bài 22: Năng lượng (trang 16) cần chuẩn bị: 2 cột A và B, học sinh thi theo nhóm, nhóm nào nối nhanh và đúng hơn thì nhóm đó sẽ dành phần thắng.
Cột A Hoạt động/biến đổi
Cột B Nguồn năng lượng
Ô tô đồ chơi chạy Pin
Nước được đun nóng lên Điện (lấy từ ổ điện)
Ti vi phát hình ảnh, âm thanh Thức ăn
Sưởi ấm cho Trái đất Than
Hình 3: Học sinh các nhóm đang chơi trò chơi “Ai nhanh, ai đúng”
Trang 13+ Chuẩn bị cho trò chơi “Ghép chữ” của Bài 27: Sinh sản của thực vật có hoa(trang 38).
Giáo viên cần vẽ hoặc in 2 tranh câm: Sơ đồ cơ quan sinh sản ở thực vật cóhoa:
Hình 4: Sơ đồ cơ quan sinh sản ở thực vật có hoa
- 2 bộ thẻ chữ có ghi tên các bộ phận của cơ quan sinh sản ở thực vật có hoa:
Với tranh câm giáo viên cần vẽ đúng các bộ phận của cơ quan sinh sản ở thựcvật có hoa Các bộ phận phải rõ nét, phân biệt bằng màu sắc cụ thể, đảm bảotính khoa học và thẩm mỹ cho bức tranh
Sự chuẩn bị chu đáo, hấp đẫn sẽ tạo niềm hứng khởi, thu hút học sinh thamgia Sự rõ ràng, khoa học sẽ giúp các em dễ tìm hiểu, dễ nhận biết kiến thức,