Giáo án Ngữ văn 7 bài 11: Bài ca nhà tranh bị gió thu phá (Mao ốc vị thu phong sở phá ca)

HĐ2 : Hớng dẫn tìm hiểu ND của bài thơ H: Đọc 3 khổ thơ đầu ?5: Ba khổ thơ em vừa đọc đã diễn tả những nỗi khổ cực nào của tác giả?. H: Phát hiợ̀n trao đụ̉i à Hai hình ảnh đối lập đợc k

Ngày soạn: 5 / 11 Ngày dạy: 19 / 11

Tiết 41: Bài ca nhà tranh bị gió thu phá

(Mao ốc vị thu phong sở phá ca)

Đỗ Phủ

A Mục tiêu cần đạt

Giúp HS :

1 Kiến thức:

- Cảm nhận đợc tinh thần nhân đạo và lòng vị tha cao cả của nhà thơ Đỗ Phủ

- Bớc đầu thấy đợc vị trí và ý nghĩa của những yếu tố miêu tả, tự sự trong thơ trữ tình

- Thấy đợc đặc điểm của bút pháp ĐP qua những dòng thơ miêu tả, tự sự

2 Rèn kỹ năng:Đọc, phân tích bản dịch thơ trữ tình Tsự

3 Giáo dục học sinh:Lòng thơng yêu đồng loại

4 Tích hợp:TV: Từ Hán Việt; TLV : Kẻ nghèo;Yếu tố Tsự, miêu tả trong văn biểu cảm

TS, trữ tình

B Chuẩn bị

1 GV : Soạn GA, ảnh chân dung Đỗ Phủ, bình giảng ngữ văn 7

2 HS : Soạn bài

C Khởi động

1 Kiểm tra bài cũ:

- Đọc diễn cảm thuộc lòng bản phiên âm và dịch thơ của hai bài "Hồi tởng ngẫu th" và

"Tĩnh dạ tứ"

- So sánh các biểu lộ tình yêu quê hơng ở hai bài có gì khác?

2 Bài mới:

Với bài 10, chúng ta đã đợc làm quen với hai nhà thơ nổi tiếng đời Đờng ở Trung Quốc là

Lý Bạch và Hạ Trí Chơng Bài học hôm nay sẽ giúp các em biết thêm một nhà thơ nổi tiếng nữa của đời Đờng Đó là Đỗ Phủ ngời đã từng đợc mệnh danh là "Thánh thơ"

D Tiến trình các hoạt động dạy và học

Hoạt động của giáo viên – học học

sinh

Nội dung cần đạt

HĐ1 : Hớng dẫn tìm hiểu tác giả, thể thơ

?1: Dựa vào chú thích *, em hãy giới thiệu đôi

nét về tác giả Đỗ Phủ và tác phẩm?

H: Một em đọc chú thích˜,

G:(bổ sung): Bởi cuộc nội chiến mà xã hội

Trung Quốc rối ren, nhân dân lâm vào cảnh

loạn lạc, cơ cực Đỗ Phủ và gia đình cũng không

tránh khỏi thảm cảnh đó Con trai bị chết đói,

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả (721 – 770)

1 Tác giả: Đỗ Phủ (712 - 770)

- Nhà thơ nổi tiếng TQ đời Đờng - Bác thánh thơ

- Đề tài: Phản ánh một cách chân thực sâu sắc bộ mặt lịch sử đơng thời

bản thân tác giả cũng qua đời trong đói rét,

bệnh tật trên một chiếc thuyền nan.

Thơ Đỗ Phủ mang tính hiện thực và chứa chan

tinh thần nhân đạo Ông đã để lại cho đời hơn

1400 bài thơ Ông đã đợc đánh giá là nhà thơ

hiện thực lớn nhất trong lịch sử thơ ca cổ TQ.

?2: Đọc phần chú thích, em có biết bài thơ đợc

sáng tác trong hoàn cảnh nào không?

H: Trả lời cá nhõn

G: (Hướng dõ̃n Cách đọc): + Giọng vừa kể, vừa

tả, vừa bộc lộ cảm xúc bất lực, buồn bã, cay

đắng (3 khổ đầu)

+ Khổ cuối giọng phấn chấn hơn

G: Đọc mẫu đ một học sinh đọc lại

?3: Quan sát bài thơ, em thấy thể thơ của bài

thơ có gì khác với các thể thơ mà chúng ta đã

tìm hiểu?

H: Trả lời cá nhõn

?4: Bài thơ gồm mấy phần? ND của mỗi phần

là gì?( Bài thơ có mấy khổ, số câu trong

khổ; số chữ trong câu có gì đặc biệt?)

H: Trao đụ̉i, thụ́ng nhṍt

ị Bài có 3 đoạn 5 câu; 1 đoạn: 8 câu, đoạn cuối

số chữ trong câu nhiều hơn 7 chữ đ Đây là

hiện tợng hiếm thấy trong thơ ca cổ Trung

Quốc

Có hai cách chia đoạn của bài thơ nh sau: Cách

1: Chia làm 4 đoạn căn cứ vào hình thức cách

quãng của bài thơ

Cách 2: Chia làm 2 phần

- Có một (t) ngắn làm quan nhng gần nh suốt

đời sống trong cảnh đau khổ, bệnh tật

2 Tác phẩm

* Hoàn cảnh sáng tác: Năm 760 khi ông đã cáo quan về sống ở Thành Đô, th phủ tỉnh Phú Xuyên

* Thể thơ: Cổ thể (Cổ phong)

(+ Ra đời trớc đời Đờng

+ Vần, nhịp, câu, chữ khá và do phóng khoáng không bắt buộc phải theo niêm luật chặt chẽ nh thơ Đờng.)

* Bố cục:

- P1 (K1, 2, 3): Những nỗi khổ cực của tác giả + K1: Nỗi khổ vì các lớp tranh của căn nhà bị gió thu cuốn đi (miêu tả và tự sự)

+ K2: Nỗi khổ, ấm ức vì tranh bị trẻ con cớp đi (tự sự và biểu cảm)

+ K3: Nỗi khổ vì đêm ma lạnh, nhà dột (miêu tả và biểu cảm)

P1: 18 câu đầu (chia 3 đoạn nhỏ theo 3 hình

thức ngắt đoạn)

P2: 5 câu cuối

ị Bài thơ có nhiều cách chia, song để làm nổi

bật nội dung, TT của bài thơ, ta chọn cách 2 để

PT

HĐ2 : Hớng dẫn tìm hiểu ND của bài thơ

H: Đọc 3 khổ thơ đầu

?5: Ba khổ thơ em vừa đọc đã diễn tả những

nỗi khổ cực nào của tác giả?

H: Phát biểu cá nhân

?6: ở K1, sự tàn phá ghê gớm của gió thu đã đợc

gợi tả qua những từ ngữ nào? Những từ ngữ

này có tác dụng gì trong việc thể hiện nội

dung và biểu cảm?

H: Trao đụ̉i, thụ́ng nhṍt

đ Đọc K1 ta hình dung rất rõ cảnh gió thu

thổi mạnh làm tốc mái nhà của "thánh thơ" Đỗ

Phủ ; những tấm cỏ tranh dùng lợp nhà bay

sang bờ sông, bên kia, treo trên ngọn cây

rừng, nhào xuống lòng mơng nớc Cảnh tợng

diễn ra thật kinh hoàng Khổ thơ tả là chính,

song vẫn toát ra nỗi khiếp sợ của nhà thơ.

?7: Đọc K2 - tác giả kể lại cảnh tợng gì?

H: Trả lời cá nhõn

?8: Trong lúc tác giả đang bàng hoàng khi căn

nhà yêu dấu của mình bị gió thu cuốn đi, thì

bọn trẻ đã có những hành động gì? Trớc những

hành động vô tâm ấy của lũ trẻ, nhà thơ đã có

hành động và tâm trạng gì?

- P2: (K4) ớc mơ cao đẹp của tác giả

(Biểu cảm trực tiếp)

II Phân tích

1 Những nỗi khổ của nhà thơ nghèo Đỗ Phủ

a Nỗi khổ khi các lớp tranh của căn nhà bị gió thu cuốn đi

à từ ngữ gợi Hình, gợi cảm: thét, cuộn, rải khắp, treo tót, quay lộn.

ố Sự phá hoại ghê gớm của cơn gió mạnh Nỗi kinh hoàng của tác giả

H: Phát hiợ̀n trao đụ̉i

à Hai hình ảnh đối lập đợc kể ra ở khổ thơ

này thật đáng thơng tâm: trong khi lũ trẻ vô

tâm đua nhau cớp những tấm tranh vừa bị gió

cuốn xuống, chạy đi thì ông già Đỗ Phủ tay

chống gậy, miệng gào thét thảm thiết mong

đổi lại những tấm tranh mà không đợc, cuối

cùng "thánh thơ" cũng đành mang "lòng ấm ức"

trở về nhà Đến đây ta hiểu nỗi khổ của tác

giả đã mỗi lúc một tăng.

H: Đọc khụ̉ 3

?9: Tiếp sau hai nỗi khổ trên, tác giả kể tiếp

cho chúng ta nghe nỗi khổ gì mà ông và gia

đình phải nếm trải? Nỗi khổ đó đợc tác giả

miêu tả cụ thể nh thế nào? ? Những chi tiết

này gợi tả nỗi khổ của nhà thơ nh thế nào?

H: Phátbiểu cá nhân

G: Đọc 2 câu thơ cuối của khổ thơ này ta thấy

tác giả không chỉ cho ta biết nỗi khổ của ông

vì phải chịu một đêm ma lạnh, nhà dột mà

còn cho chúng ta biết một điều nữa Dựa vào

phần CT1, em hãy cho biết, qua 2 câu thơ này

tác giả còn muốn nói điều gì?

H: Thảo luận

G: Hình ảnh "đêm dài" vừa tả thực cái đêm đen ma

gió lúc ấy vừa ẩn dụ cho tình hình đất nớc và chiến

đấu nhà thơ vào những năm phải lu lạc, li hơng vì

cảnh nội chiến Câu hỏi tu từ ở cuối khổ thơ vừa

giãi bày nỗi cay đắng của nhà thơ vừa ngầm lên án

giai cấp thống trị bấy giờ quá hèn kém để xảy ra

nạn binh đao khiến nhân dân TQ phải sống một

kiếp sống lầm than, ớt át, tối tăm.

b Nỗi khổ tranh bị trẻ con cớp đi

- Bọn trẻ

+ Khinh gia chủ già + X cớp giật

+ Cắp tranh đi tuốt

Nhà thơ Đỗ Phủ miệng gào thét chống gậy quay về lòng ấm ức

ố Thể hiện hành động, tâm trạng bất lực,

đau xót ấm ức của tác giả

b Nỗi khổ vì đêm ma lạnh, nhà dột

- Chiều đ gió thu thổi mạnh

- Đêm đ ma thu đổ xuống, kéo dài không dứt

- Nhà đ dột khắp nơi

- Đắp chăn cũ đ lạnh tựa sắt

Nh vậy, qua 3 khổ thơ vừa phân tích, ta thấy tác

giả vừa miêu tả, vừa kể về một trận gió ma mùa

thu tàn phá căn nhà của mình, vừa kín đáo dựng

lên bức tranh XHTQ đầy li loạn thời kì nhà Đờng lúc

bấy giờ Qua đó, tác giả cất lên tiếng nói xót xa cho

thân phận mình nói riêng và cho NDTQ nói chung

trớc những thiên tài và những tai ơng do con ngời

gây ra Đọc 3 khổ thơ, ta thấy hình nh mỗi dòng

thơ là một dòng nớc mắt của một con ngời đáng

kính; một ngời luôn lo lắng cho vận dân, vận nớc.

Và dòng nớc mắt ấy cứ tuôn ra mãi

H: Đọc khụ̉ cuụ́i

?10: Đọc khổ thơ cuối cùng và cho biết ở khổ

thơ này tác giả có tiếp tục than thở nữa

không?

H: Phát biểu cá nhân

?11: Không than thở nữa thì tác giả muốn nói

điều gì? Đỗ Phủ ớc điều gì ? Và em có nhận

xét gì về ớc mơ ấy của nhà thơ?

H: Phát biểu cá nhân

?12: Đọc 2 câu thơ kết bài và cho biết em

cảm nhận đợc điều gì sau khi đọc xong 2 câu

thơ này

H: Phát biểu cá nhân

Học sinh khá

?13: Ước mơ và tấm lòng cao cả của nhà thơ đợc

biểu đạt trực tiếp và gián tiếp?

H: PB cá nhân

ị Bằng cách biểu cảm trực tiếp ở khổ thơ cuối, tác

giả đã giãi bày khát vọng lớn lao củamình Ước mơ ấy

tuy mang màu sắc ảo tợng bên mình nhng rất

chân thực và bản tính nhân hậu của một thi sĩ

luôn gắn bó với đời, luôn quan tâm và mong muốn

- Con đ quậy phá

- Ông già Đỗ Phủ mất ngủ

ố Gợi tả nỗi khổ dồn dập, nỗi khổ tăng lên gấp bội

nhân dân đợc ấm no, hạnh phúc.

?14: Giả thử không có 5 dòng thơ cuối thì ý

nghĩa, giá trị biểu cảm của bài thơ sẽ nh thế

nào?

H: Thảo luận

đ Sẽ giảm đi vì chỉ nói đợc nỗi khổ của tác giả

mà không thể hiện đợc tình cảm, tấm lòng

cao cả của nhà thơ

?15: Đến đây, em thấy bố cục hai phần của

bài thơ có quan hệ với nhau nh thế nào?

ị Chặt chẽ, tác giả đi từ nỗi khổ đau riêng của

mình, mình nói lên ớc mơ cao cả Từ nỗi đau của

bản thân mà liên hệ đến nỗi đau của quảng đại

những ngời nghèo khổ trên thế gian Ông đã đặt nỗi

khổ của ngời khác lên trên nỗi khổ của mình.

Chính điều đó làm nên giá trị hiện thực và nhân

đạo cao cả của bài thơ - Tấm lòng của bậc thánh

nhân

HD 3 : Hớng dẫn tổng kết

? Em cảm nhận đợc những điều gì qua việc

phân tích bài thơ này?

H: PB cá nhân

H: Đọc ghi nhớ (SGK, 134)

Đọc diễn cảm bài thơ, đọc đoạn văn về Đỗ Phủ

2 Ước mơ của nhà thơ

-Ước có một gian nhà rộngđ Che khắp thiên hạ

à Khát vọng lớn lao cao đẹp

ố Thể hiện tấm lòng vị tha (chỉ nghĩ đến ngời khác)

- 2 câu kết: Tinh thần nhân đạo của Đỗ Phủ (Thơng ngời, mong mọi ngời hạnh phúc)

III Tổng kết:

*Ghi nhí (SGK, 134) IV.LuyÖn tËp

1 §äc diÔn c¶m bµi th¬

2 BT 2: KÓ xu«i bµi th¬

E DÆn dß

- So¹n hai bµi th¬: C¶nh khuya , R»m th¸ng giªng

Ngày sọan: 11 /11 Ngày dạy: 21 / 11

Tiết 42 : Kiểm tra văn

A Mục tiêu cần đạt

- Học sinh thuộc lòng các văn bản trữ tình dân gian và trung đại từ bài 4 đến bài 10

- Nắm đợc nội dung cơ bản về t tởng và nghệ thuật trong các văn bản đó

B Chuẩn bị

1 GV : Đề bài, đáp án

2 HS : Ôn luyện

C Khởi động

1 Kiểm tra

2 Bài mới

D Tiến trình các hoạt động dạy và học

Đề bài trong sổ lu đề

E Dặn dò

- Thu bài chấm

- Nhận xét giờ làm bài của học sinh

- Chuẩn bị bài tiếp theo

Ngày soạn: 11 /11 Ngày dạy: 21 / 11

Tiết 43 : Từ đồng âm

A Mục tiêu cần đạt

Giúp HS :

1 Kiến thức: - Hiểu :Thế nào là từ đồng tâm

- Cách xác định nghĩa của từ đồng tâm.

- Có thái độ cẩn trọng, tránh gây nhầm lẫn, khó hiểu do hiện tợng Đ.âm

2 Rèn kỹ năng:Nhận biết, sử dụng đúng, hợp lý từ đồng âm trong nói và viết

3 Tích hợp: VB: Bài ca nhà tranh bị gió thu phá

TLV: Sử dụng đồng âm trong văn tự sự, miêu tả, biểu cảm

B Chuẩn bị

1 GV : Soạn GA, cuốn “ Từ vựng ngữ nghĩa ”

2 HS : Soạn bài

C Khởi động

1 Kiờ̉m tra : - Tìm trong khổ thơ một bài thơ: "Bài ca nhà tranh bị gió thu phá" những từ

trái nghĩa? Nêu tác dụng của việc dùng từ trái nghĩa trong khổ thơ? đ Thế nào là từ trái nghĩa? Sử dụng từ trái nghĩa có tác dụng gì?

2 Giới thiệu bài mới:

Trong Tiếng Việt bên cạnh từ trái nghĩa, đồng nghĩa còn có những từ đồng âm cũng góp phần tạo nên sự đa dạng, PP trong cách diễn đạt làm cho ngôn ngữ nói, viết thêm sinh động Vậy thế nào là từ đồng âm? Sử dụng từ đồng âm nh thế nào? Bài học hôm nay sẽ giúp các em hiểu rõ những điều đó.

D Tiến trình các hoạt động dạy và học

HĐ1 : Hớng dẫn HS tìm hiểu khái niệm từ đồng

âm

H: Đọc VD (SGK, 135)

?1: Đọc lại 2 câu văn và giải nghĩa 2 từ "lồng"

trong 2 câu văn ấy?

H: PB cá nhân

?2: Nghĩa của các từ "lồng" trên có liên quan gì với

nhau không? Chúng chỉ giống nhau về mặt gì?

?3: Hai từ 'lồng" trong 2 câu văn trên là 2 từ đồng

âm Vậy em hiểu thế nào là từ đồng âm?

H: Phát biểu cá nhân

* Bài tập nhanh1 (BT1/136) đ Yêu cầu học sinh tìm

3 từ (những từ còn lại cho về nhà)

* Cao 1: Ngời cao chỉ khoảng cách

Cao 2: Lá cao (Một vài thuốc đông y)

Cao 3: Hát cao

* BT nhanh 2: Giải nghĩa từ "đờng kính" trong mỗi

I Khái niệm

1 VD (SGK, 135)

2 Nhọ̃n xe ́ t :

a “ lồng” : nhảy dựng lên

b “ lồng ” : vật bằng tre, sắt dùng để

nhốt chim ,vịt, gà,…

ị Nghĩa của 2 từ "lồng" khác xa nhau, không liên quan gì đến nhau; chúng chỉ giống nhau về hình thức ngữ âm

ò

Từ đồng âm

* Ghi nhớ 1 (SGK, 135)

câu sau:

- Mỗi hình tròn có mấy đờng kính (ị Dây cung

lớn nhất đi qua tâm đờng tròn.)

- Giá đờng kính đang hạ.( ị Sản phẩm đợc chế biến

từ mía và củ cải, đang tinh thể trắng.)

Hoạt động 2 : Hớng dẫn HS cách sử dụng từ đồng

âm

? 4 : Nhờ đâu, em phân biệt đợc nghĩa của các từ

'lồng" trong BT1?

H: Phát biờ̉u cá nhõn ị Dựa vào văn cảnh

G: Chép ví dụ lên bảng đ học sinh đọc

? 5: Nếu tách khỏi ngữ cảnh thì từ 'kho" trong này

có thể hiểu thành mấy nghĩa?

H: Phát biểu cá nhân

? 6 : Em hãy thêm vào câu văn này một số từ để câu

trở thành đơn nghĩa?

H: Phát biểu cá nhân

G: ị Trong câu văn trên, từ "kho" có nghĩa nớc đôi

- Lợi dụng hiện tợng này mà một số tác giả sử dụng từ

đồng âm nh một phép nghệ thuật tu từ trong hiện

tợng chơi chữ ị Chúng ta sẽ học sau.

? 7 : Song cũng để tránh những hiện tợng hiểu sai

nghĩa của từ đồng âm gây ra chúng ta cần chú ý

điều gì khi giải thích?

H: Phát biểu cá nhân

* Bài tập nhanh: Từ "sang" với nghĩa là chuyển qua

một giai đoạn, 1 trạng thái khác của quá trình vận

động, đợc dùng phù hợp với ngữ cảnh nào trong câu

sau?

II Sử đụng từ đồng âm

1.VD (SGK, 135) 2.Nh ọ̃ n xe ́ t :

- "Đem cá về kho" đ câu đa nghĩa.

ị - Tách khỏi ngữ cảnh thì từ "kho" có 2

nghĩa : + Một cách chế biến thức ăn + Nơi chứa (cá, hàng hóa)

-Thêm từ: + Đem cá về nhập vào kho

của công ty

+ Cá này mà đem về kho với gừng thì ngon lắm

+ Đem cá về mà kho lên

ò

Câu đơn nghĩa

2 Ghi nhớ 2/136.

˜ Thế nào là thời tiết đã sang đông

˜ Hôm nay, tớ sang nhà ấy học nhóm nhé

˜ Thấy ngời sang bắt quàng làm họ

˜ Chị mặc bộ quần áo này trông sang lắm

*Bài tọ̃p nhanh: Giải thích ý nghĩa của từ “chả”

trong ngữ cảnh: Trời mưa đṍt thịt trơn như mỡ

Dò đờ́n hàng nem chả muụ́n ăn.

àTừ “chả”: + Mụ̣t món ăn: Giò chả, nem chả ( chỉ

sự vọ̃t)

+ Phủ định:khụng muụ́n, chẳng muụ́n

HĐ 3: H ớng dẫn học sinh phân biệt từ đồng âm và

từ nhiều nghĩa.

?8: Quan sát nghĩa của các từ gạch chân trong

những trờng hợp sau và nhận xét trờng hợp nào là

từ nhiều nghĩa; trờng hợp nào là từ đồng âm? Vì

sao?

H: Thảo luận nhóm 4 trong 2/ , đại diờn trả lời

BT nhanh: Phõn biợ̀t nghĩa của từ sen trong cõu thơ

sau: “ Tụi trở vờ̀ quờ bác Làng Sen.

ễi hoa sen đẹp của bùn đen!”

à Sen 1: DT riờng chỉ địa danh( từ đơn nghĩa)

Sen 2: DT chung chỉ sự vọ̃t, có 2 nghĩa: chỉ hoa

sen, chỉ phõ̉m chṍt ( từ nhiờ̀u nghĩa)

Từ ví dụ

III.

Phân biệt từ đồng âm và từ nhiều nghĩa

V D1 : Anh ta dùng chân đá vào chân

t-ờng

- Chân 1: Bộ phận d ới cùng của cỏ thể

ngời, đoạn văn dùng để đi, đứng

- Chân 2: Phần d ới cùng của bức tờng

nơi tiếp giáp mặt đất

à Từ đụ̀ng õm

VD2: Con ngựa đá con ngựa đá

- Đá 1: Chỉ hành động của con ngựa.

- Đá 2: Chỉ chất liệu tạo nên con ngựa

đá

à Từ nhiờ̀u nghĩa

ố * Giụ́ng: Cùng phát õm giụ́ng nhau;

* Khác: