Văn bản: BÀI CA NHÀ TRANH BỊ GIÓ THU PHÁ -Đỗ Phủ-A- Mục tiêu bài học: Giúp hs thấy được - Tình cảnh khốn khổ của kẻ sĩ nghèo trong xã hội cũ.. - Khát vọng nhân đạo cao cả của nhà thơ:
Trang 1Văn bản: BÀI CA NHÀ TRANH BỊ GIÓ THU PHÁ
-Đỗ
Phủ-A- Mục tiêu bài học: Giúp hs thấy được
- Tình cảnh khốn khổ của kẻ sĩ nghèo trong xã hội cũ
- Khát vọng nhân đạo cao cả của nhà thơ: Vượt lên bất hạnh của mình để mong ước có được mái nhà che chở cho người nghèo trong thiên hạ
- Rèn kĩ năng đọc, tìm hiểu, phân tích bản dịch thơ trữ tình - tự sự
C- Tiến trình lên lớp:
I- HĐ1:Khởi động(5 phút)
1.Ổn định lớp
2.Kiểm tra:
Đọc thuộc lòng bài thơ Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê (bản phiên âm và bản dịch thơ) Nêu những nét nổi bật về nội dung, nghệ thuật của bài thơ? (ghi nhớ -128 )
3.Bài mới:
Lí Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị là 3 nhà thơ lớn nhất của Trung Hoa đời Đường Nếu Lí Bạch là nhà thơ lãng mạn vĩ đại, là “Tiên thi” thì Đỗ Phủ là nhà thơ hiện thực vĩ đại, là “Thi sử thi thánh “ (ông thánh làm thơ ) Cuộc đời của ông long đong khốn khổ, chết vì nghèo đói, bệnh tật Ông đã để lại cho đời gần 1500 bài thơ trầm uất, buồn đau, nuốt tiếng khóc nhưng lại sáng ngời lên tinh thần nhân
ái bao la Bài ca nhà tranh bị gió thu phá là 1 bài thơ như thế
II-HĐ2:Đọc – Hiểu văn bản(25 phút)
Hoạt động của thầy-trò Nội dung kiến thức
- Dựa vào chú thích, em hãy nêu 1 vài nét về
tác giả bài thơ?
A-Tìm hiểu bài:
Trang 2+Gv: Ông là nhà thơ giàu lòng yêu nước,
thương dân, lo đời, ghét cường quyền bạo
ngược Tính hiện thực và tinh thần nhân đạo
dào dạt trong hơn 1400 bài thơ để lại, phản ánh
tâm hồn cao đẹp của 1 “nhà thơ dân đen”
Cuộc đời của Đỗ Phủ trải qua nhiều bất hạnh:
Công danh lận đận, con chết, lưu lạc tha
hương, càng cuối đời càng nghèo đói, cơm
không đủ ăn, ốm đau không thuốc thang cơm
cháo, nằm chết trên 1 chiếc thuyền rách nát nơi
quê hương
- Em hãy nêu hoàn cảnh ra đời của bài thơ?
+Gv: Bài thơ được xếp vào trong số 100 bài
thơ hay nhất của Đỗ Phủ
+Hd đọc: Giọng vừa kể vừa tả bộc lộ cảm xúc
buồn bã, bất lực, cay đắng của nhà thơ
+Giải thích từ khó: chú thích 1-sgk
- Dựa vào số câu, số tiếng trong bài thơ, em
hãy cho biết bài thơ được viết theo thể thơ
nào?
- Nhắc lại sự hiểu biết của em về thể thơ cổ
thể?
- Bài thơ có bao nhiêu câu, chia thành mấy
phần, mấy đoạn? ý của từng phần, từng đoạn?
(có 2 cách chia: 2 phần: 3 khổ đầu và 1 khổ
cuối;4 đoạn: 4 khổ )
+Gv: Đây là bài thơ vừa trữ tình vừa tự sự, rất
đặc trưng của Đỗ Phủ Bây giờ chúng ta đi tìm
hiểu bài thơ theo bố cục 2 đoạn
I- Tác giả – Tác phẩm:
1- Tác giả: Đỗ Phủ (712-770 ).
- Là nhà thơ nổi tiếng đời Đường
- Là danh nhân văn hoá thế giới
- Là nhà thơ lớn nhất trong lịch sử thơ ca cổ điển TQ
- Thơ ông phản ánh chân thực sâu sắc XH đương thời nên được mệnh danh là “Thi sử - thi thánh” (ông thánh làm thơ)
2- Tác phẩm:
- Bài thơ được viết vào những năm cuối đời (760 hoặc 761)
II- Kết cấu:
* Thể thơ: Thơ tự do cổ thể (ra đời trước đời Đường: vần, nhịp, câu, chữ đều khá tự do, phóng khoáng)
* Bố cục: 2 phần
- 18 câu đầu: Nỗi khổ, nghèo và lời than thở vì mái nhà tranh bị gió thu phá nát
+ Đ1: Kể - tả về việc gió thu thổi bay mái nhà tranh
+ Đ2: Trẻ con cướp tranh, nhà thơ bất lực, ấm ức
+ Đ3: Đêm mưa, rét, nhà dột, nằm suốt đêm không ngủ
Trang 3+Hs đọc khổ thơ đầu, khổ thơ em vừa đọc tả
cảnh gì?
- Nhà Đỗ Phủ bị phá trong hoàn cảnh thời tiết
như thế nào?
- Hình ảnh nhà bị phá được miêu tả tập trung ở
chi tiết nào?
- Những mảnh tranh bị gió cuốn bay được
miêu tả cụ thể trong những câu thơ nào?
- Hình ảnh những mảnh tranh bị gió cuốn bay
đi như thế gợi lên 1 cảnh tượng như thế nào?
+Hs đọc khổ 2
- Khổ 2 d ùng phương thứ biểu đạt gì?(tụ sự
+B.cảm)
- Cảnh trẻ con cướp giật tranh được kể qua câu
thơ nào?
- Trong mưa gió, trẻ con tranh nhau cướp giật
từng mảnh tranh ngay trước mặt chủ nhà, cảnh
tượng này gợi cho ta thấy cuộc sống XH thời
Đỗ Phủ như thế nào?
- Ta có nên trách lũ trẻ con thôn Nam không?
Vì sao? (không - vì bọn chúng là những đứa trẻ
đói nghèo, thất học nên mới cướp giật như
vậy)
- Câu thơ nào thể hiện nỗi đau bất lực của nhà
thơ?
- Hai câu thơ, gợi cho ta thấy hình ảnh ông già
Đỗ Phủ là người như thế nào?
- 5 câu cuối:
+ Đ4: Mơ ước của nhà thơ
III-Phân tích:
1- Ba khổ thơ đầu:
a- Khổ 1: Cảnh nhà bị gió thu phá
Tháng tám, thu cao, gió thét già Cuộn mất ba lớp tranh nhà ta Tranh bay sang sông rải khắp bờ, Mảnh cao treo tót ngọn rừng xa
Mảnh thấp bay lộn vào mương sa
-> Hình ảnh miêu tả - gợi 1 cảnh tượng tan tác, tiêu điều
b- Khổ 2: Cảnh trẻ con cướp giật tranh.
ỡ nhè trước mặt xô cướp giật, Cắp tranh đi tuốt vào luỹ tre
-> Gợi cuộc sống khốn khổ, đáng thương
Trang 4+Hs đọc khổ 3:Phương thức biểu đạt?
- Khổ thơ miêu tả cảnh gì?
- Hai câu thơ gợi cho ta 1 không gian như thế
nào?
- Những chi tiết này gợi cho em liên tưởng tới
1 XH như thế nào?
- Hai câu thơ: “Mền vải lót nát” diễn tả ý gì?
(Tấm chăn cũ không còn giữ được hơi ấm, nay
bị bọn trẻ do mưa lạnh khó ngủ đạp cho rách
thêm)
- Cảnh tượng này cho thấy cuộc sống của gia
đình Đỗ Phủ như thế nào?
- Cơn loạn: Nói về sự biến An Lộc Sơn - Sử
Tư Minh xảy ra 755 - 763 dẫn đến tình hình
XH rối loạn
- Hai câu thơ này có sử dụng biện pháp NT gì?
sử dụng câu hỏi tu từ có tác dụng gì?
+Gv: Qua 3 khổ với 18 câu thơ, tác giả vừa kể,
vừa tả về 1 trận gió mưa mùa thu tàn phá căn
nhà của mình, vừa ẩn dụ về bức tranh XH đầy
li loạn thời kì trung Đường bấy giờ Từ đó nhà
thơ cất lên tiếng nói xót xa cho thân phận mình
nói riêng, cho kiếp người nói chung trước thiên
tai và những tai ương do con người gây ra
Mỗi dòng thơ như 1 dòng nước mắt cứ tuôn ra,
tuôn ra mãi
+Hs đọc khổ 4
Môi khô miệng cháy gào chẳng được,
Quay về, chống gậy lòng ấm ức!
=> Già yếu, tội nghiệp, đáng thương
c- Khổ 3: Cảnh nhà thơ ướt lạnh trong đêm
Giây lát, gió lặng, mây tối mực, Trời thu mịt mịt đêm đen đặc -> Gợi 1 không gian lạnh lẽo bị bóng tối dày đặc bao phủ
Liên tưởng tới 1 XH đen tối, bế tắc, đói khổ
Mền vải lâu năm lạnh tựa sắt, Con nằm xấu nết đạp lót nát
=> Gia đình nghèo khổ, túng bấn, không có lối thoát
Từ trải cơn loạn ít ngủ nghê
Đêm dài ướt át sao cho trót?
-> Câu hỏi tu từ vừa giãi bày nỗi đắng cay của nhà thơ, vừa ngầm lên
án giai cấp thống trị hèn kém để xảy
ra nạn binh đao khiến nhân dân đói khổ lầm than
Trang 5- Khổ 4 nói về điều gì?
- Nhà thơ có ước nguyện gì?
- Ước nhà to vững chắc để làm gì?
- Vì sao Đỗ Phủ lại ước nhà cho kẻ sĩ nghèo
ngoài thiên hạ? (vì họ là những người có tài, có
đức nhưng phải chịu nghèo khổ)
Em có nhận xét gì về ước vọng đó? (Ước vọng
đẹp đẽ, cao cả nhưng chua xót)
- Lời than của nhà thơ có ý nghĩa gì?
- Gv: 2 câu kết thể hiện tấm lòng vị tha và tinh
thần nhân đạo rất đáng quí của Đỗ Phủ Mơ
ước ấy tuy mang màu sắc ảo tưởng, lãng mạn
nhưng rất chân thực, nó bắt nguồn từ cuộc
sống có thực và bản tính nhân đạo của 1 thi sĩ
luôn gắn bó với đời, luôn quan tâm và mong
muốn cho nhân dân được ấm no hạnh phúc
III-HĐ3:Tổng kết(5 phút)
- Bài thơ được biểu đạt bằng những phương
thức nào?
Phương thức nào là chính?
- Bài thơ đã biểu cảm được những vấn đề gì?
IV-HĐ4:Luyện tập, củng cố (5 phút)
- Giải thích tại sao văn bản này lại có tên là bài
ca nhà tranh bị gió thu phá?
2- Khổ 4: Ước nguyện của nhà thơ.
Ước được nhà rộng muôn nghìn gian,
Che khắp thiên hạ kẻ sĩ nghèo
Than ôi! Bao giờ nhà ấy sừng sững dựng trước mắt
Riêng lều ta nát, chịu chết rét cũng được!
-> Sẵn sàng hi sinh vì hạnh phúc chung.Thể hiện một tấm lòng vị tha
và tinh thần nhân đạo của Đỗ Phủ
=> Phê phán thực trạng XH bế tắc, bất công
IV-Tổng kết:
Trang 6V-HĐ5:Đánh giá(3 phút)
-Gv đánh giá tiết học
VI-HĐ5:Dặn dò(2 phút)
-VN học bài, tiết sau kiểm tra 1 tiết
* Ghi nhớ: sgk (134 )
- Miêu tả, tự sự và biểu cảm
- Nói lên nỗi thống khổ của bản thân
và bộc lộ khát vọng cao cả
B-luyện tập:
Bài ca: Vì đây là bài thơ, là tiếng lòng cao đẹp của tác giả muốn cất cao tiếng hát về con người, khích lệ con người vượt lên mọi nỗi đau khổ của cuộc đời hiện tại để hướng tới 1 tương lai tươi sáng Đỗ Phủ đích thực là nhà thơ hiện thực mang tâm hồn lãng mạn cao quí, xứng đáng được người đời tôn là bậc “Thi thánh”