Giáo án Ngữ văn 7 bài 14: Chuẩn mực sử dụng từ

H: hiểu sai ý nghĩa của câu văn => Qua việc sử dụng từ đúng âm, đúng chính tả chúng ta thấy dễ hiểu hơn rất nhiều?. Vì vậy các em cần chú ý khi sử dụng từ ngữ, đặc biệt cần phải tránh mắ

BÀI 14 - TIẾT 62- TV CHUẨN MỰC SỬ DỤNG TỪ

A Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức :

- Hiểu được các yêu cầu trong việc sử dụng từ chuẩn mực

2 Kĩ năng :

- Sử dụng từ đúng chuẩn mực

- Nhận biết được các từ được sử dụng vi phạm các chuẩn mực sử dụng từ

3.Thái độ :

- Có ý thức dùng từ đúng chuẩn mực, tránh thái độ cẩu thả khi nói, khi viết

B Chuẩn bị

- Gv: Các lỗi khi sử dụng từ, giáo án, TLTK

- Hs: đọc, tìm hiểu, soạn bài

C Tiến trình lên lớp

1 ổn định tổ chức.

2 Bài cũ: Thế nào là chơi chữ? Cho VD?

3 Tổ chức các hoạt động dạy và học:

Hoạt động 1:* Giới thiệu bài

Trong bài viết cũng như lời ăn tiếng nói hằng ngày, học sinh thường phạm nhiều lỗi về sử dụng từ, làm giảm sút hiệu quả giao tiếp Để học sinh có ý thức hơn và tự giác trong việc sử dụng từ, chúng ta cùng tìm hiểu.

Hoạt động 2: Tìm hiểu kiến thức I Sử dụng từ đúng âm, đúng chính tả.

những lỗi sai khi sd từ.

G: Gọi HS đọc VD ( SGK – 166 )

G? Hãy chỉ ra từ dùng sai trong VD1 ?

H: dùi

G? “Dùi” có nghĩa là gì?

H: thường được hiểu là:-> đồ dùng

để tạo lỗ thủng -> tạo lỗ thủng bằng

cái dùi.

G? Đặt từ “dùi” trong văn cảnh này có

phù hợp không?

H: không

G? Vậy em sẽ thay bằng từ nào?

H: vùi ( tức là người này chăm chỉ,

chịu khó làm ăn nay đã khấm khá)

G? Về hình thức “dùi” và “vùi” sai về

khía cạnh gì?

H: sai chính tả cặp phụ âm đầu ( d,v)

G? Em thấy địa phương nào thường

mắc lỗi này?

H: Nam Bộ

* HĐ nhóm nhỏ: Tương tự ở câu 2 từ

dùng sai là từ nào? Sửa lại?

H: Em bé đã bập bẹ biết nói.

G? Tập tẹ & bập bẹ có gần âm với

nhau không? Nguyên nhân dùng sai ở

1 Ví dụ: ( SGK – 166 )

2 Nhận xét:

- dùi-> vùi : sai chính tả ( địa phương)

- tập tẹ-> bập bẹ: sai vì dùng từ gần âm, nhớ không chính xác

đây là gì?

H: vì dùng từ gần âm nhớ không

chính xác, liên tưởng không đúng

hoặc là do lẫn lộn các từ gần âm.

G? ở câu 3 từ nào dùng sai? Vậy em

phải sửa lại NTN?

G? Theo em nguyên nhân nào dẫn đến

việc dùng sai các từ đó?

H: Do sai lỗi chính tả hoặc không

nhớ hình thức chữ viết của từ

G? Dùng từ không đúng âm, đúng

chính tả gây tác hại gì?

H: hiểu sai ý nghĩa của câu văn

=> Qua việc sử dụng từ đúng âm,

đúng chính tả chúng ta thấy dễ hiểu

hơn rất nhiều Vì vậy các em cần chú

ý khi sử dụng từ ngữ, đặc biệt cần

phải tránh mắc lỗi dùng từ không

đúng âm, đúng chính tả.

G: Gọi HS đọc VD ( SGK – 166 )

G? Hãy chỉ ra từ dùng sai trong câu 1 ?

H: sáng sủa

G? “Sáng sủa” có nghĩa là gì?

H: có 4 nét nghĩa

+ (nhà cửa)có nhiều ánh sáng tự nhiên

- khoảng khắc-> khoảnh khắc : sai do lỗi chính tả

- Các từ in đậm dùng sai chính tả-> Hiểu sai nghĩa của câu:

- Do: Ảnh hưởng tiếng địa phương, nhầm lẫn giữa các từ gần âm; liên tưởng sai

II Sử dụng từ đúng nghĩa:

1 Ví dụ: ( SGK – 166 )

2 Nhận xét:

chiếu vào, gây cảm giác thích thú=>

nghĩa gốc.

+ có nhiều nét lộ vẻ thông minh

+ (cách diến đạt) rõ ràng, mạch lạc

+ tốt đẹp cho thấy nhiều triển vọng

G? Vậy đặt nó trong văn cảnh này có

phù hợp không?

H: không vì sáng sủa có nét nghĩa

hẹp hơn, khi chỉ đất nước phải rộng

hơn.

G? Vậy ta sẽ thay bằng từ nào?

G? Từ “sáng sủa” dùng sai là do đâu?

=> GV: sử dụng từ đúng nghĩa, diễn

đạt rõ ràng, mạch lạc sẽ làm tăng giá

trị biểu cảm cho câu văn, làm cho

người đọc hiểu được đúng nghĩa của

câu văn.

Trong việc tạo văn bản dùng từ đặt

câu phải sử dụng từ đúng nghĩa thì

người tiếp nhận mới hiểu được đúng

nghĩa của người cần diễn đạt.

G? ở VD2 từ nào là từ dùng sai?

H: cao cả

G? Cao cả có nghĩa là gì?

H: cao quý đến mức không còn có thể

hơn

- Sáng sủa -> tươi đẹp, tốt đẹp hơn: sai do dùng từ chưa đúng nghĩa, không phân biệt được các từ đồng nghĩa, gần nghĩa

- Cao cả -> sâu sắc, quý báu: sai là do không hiểu nghĩa của từ

G? Đặt từ cao cả trong câu này có phù

hợp không? Có thể nói những câu tục

ngữ cao quý đến mức không còn có thể

hơn không?

H: không

G? Hãy tìm từ khác để thay thế cho từ

đó?

G? Nguyên nhân dùng sai từ ở đây là

gì?

G? ở VD 3 từ nào là từ dùng sai?

H: biết

G? Biết có nghĩa là gì?

H: + nhận rõ được người, sự vật hay

một điều gì đó

+ có khả năng làm được việc gì đó

+ Khẳng định sự tồn tại của người,

vật về điều ấy

=> Lương tâm là yếu tố nội tâm giúp

con người có thể tự đánh giá hành vi

của mình về mặt đạo đức Không ai

có thể nhì và biết được lương tâm của

người khác.

G? Đặt từ biết trong văn cảnh này có

phù hợp không? Em sẽ dùng từ nào để

thay thế?

G?Từ biết dùng sai là do đâu?

- biết -> có: sai là do không nắm được nghĩa của từ

III Sử dụng từ đúng tính chất ngữ pháp của từ

1 Ví dụ: ( SGK – 166 )

2 Nhận xét:

=> Việc dùng từ không đúng nghĩa là

do không nắm được nghĩa của từ

hoặc không phân biệt được các từ

đồng nghĩa Như vậy y/c thứ hai của

việc dùng từ là phải dùng đúng nghĩa.

G: Gọi Hs đọc VD

G? Chỉ ra từ dùng sai ở câu 1?

H: hào quang

G? Hào quang là từ loại gì?

H: DT

G? DT thường kết hợp với những từ

nào?

H: kết hợp với số từ đúng trước và từ

để trỏ đứng sau( này, kia, ấy,nọ )

G? Hào quang có nghĩa là gì?

H: tia sáng( mà tia sáng chỉ hiện tượng

của sự vật).Thông thường DT bao giờ

cũng đứng trước ĐT ở câu này lại nói

đến tính chất của sự vật nước sơn làm

cho đồ vật thêm sáng sủa, đẹp đẽ có độ

bóng.

G? Vậy hào quang dùng trong câu này

có phù hợp không? Em sẽ sửa lại bằng

từ nào để chỉ tính chất màu của nước

sơn?

- hào quang-> hào nhoáng: sai là do sử dụng

từ loại chưa đúng

- ăn mặc của chị thật là giản dị-> Chị/ ăn mặc

CN VN thật giản dị: sai do đảo trật tự từ trong câu

G? Nguyên nhân dùng sai từ là gì?

G? Chỉ ra từ dùng sai ở câu 2?

H: ăn mặc

G? Ăn mặc thuộc từ loại gì?

H: ĐT

G? ĐT thường làm CN hay VN ở trong

câu? VN đứng ở vị trí nào trong câu

theo trật tự thuận?

H: đứng sau CN

G? ở câu này VN đứng đúng vị trí

chưa?

H: chưa

G? Em sẽ đổi lại NTN cho đúng?

G? Nguyên nhân nào dẫn đến việc

dùng sai từ ở đây?

G? Chỉ ra từ dùng sai ở câu 3?

H: thảm hại

G? Thảm hại thuộc từ loại gì?

H: TT

G? Từ nhiều thuộc từ loại gì?

H: TT

GV: TT không thể kết hợp với TT

được mà chỉ kết hợp với những từ chỉ

mức độ đứng đằng trước: rất , quá,

hơi thừa 1 TT

- nhiều thảm hại -> rất thảm hại: sai là do sử dụng từ không đúng tính chất ngữ pháp

- giả tạo phồn vinh-> phồn vinh giả tạo: sai vì trật tự từ

G? Em sẽ bỏ đi TT nào và thay vào đó

bằng từ nào?

H: bỏ TT nhiều thay vào đó bằng từ

rất

G? Nguyên nhân nào dẫn đến việc

dùng sai từ ở đây?

G? Chỉ ra từ dùng sai ở câu 3?

H: giả tạo phồn vinh

G? giả tạo phồn vinh thuộc từ loại gì?

H: giả tạo->TT, phồn vinh ->DT

GV: Theo quy tắc trật tự từ của TV,

khi dùng từ bổ nghĩa cho DT thì TT

phải đứng sau DT nhưng ở VD này

TT lại đứng trước DT

G? Vậy câu này sai là do đâu?

G? Em sẽ đổi lại NTN cho đúng?

GV: Việc dùng từ không đúng tính chất

ngữ pháp là do không nắm được đặc

điểm ngữ pháp của từ Như vậy khi sử

dụng từcác em cần phải đặc biệt chú ý

đến tính chất ngữ pháp của từ để tránh

hiện tượng dùng sai như các VD trên.

Vì vậy trong việc đặt câu tạo VB phải

nắm chắc từ loại, hiểu được trật tự từ

trong câu làm cho câu văn mạch lạc,

hiểu đúng nghĩa câu văn thêm rõ ràng

Hoạt động 4: Tìm hiểu sử dụng từ

IV Sử dụng từ đúng sắc thái biểu cảm, hợp phong cách.

1 Ví dụ: ( SGK – 167 )

2 Nhận xét:

- lãnh đạo-> cầm đầu: không đúng sắc thái biểu cảm, không hợp phong cách

- chú hổ-> con hổ: sai vì không đúng sắc thái biểu cảm

đúng sắc thái biểu cảm, hợp phong

cách.

G: Gọi HS đọc VD

G? Chỉ ra các từ in đậm dùng sai trong

các VD trên?

H: lãnh đạo, chú Hổ

G? Giải nghĩa từ lãnh đạo?

H: soi đường, mở lối, đứng đầu các

tor chức hợp pháp, chính danh

G? Lãnh đạo có sắc thái biểu cảm gì?

H: có sắc thái biểu cảm tốt, trân trọng

người đứng đầu

G? Từ này đặt trong văn cảnh có phù

hợp không? Em sửa lại NTN? Từ này

dùng sai là do đâu?

G? Chú hổ có sắc thái biểu cảm gì?

H: có sắc thái biểu cảm yêu thương,

đáng yêu

G? Đặt trong câu này có phù hợp

không?

H: không vì lúc này chú hổ đang

hung dữ như kẻ thù

G? Vậy em sẽ thay bằng từ nào?

G? Từ này dùng sai là do đâu?

GV:y/c thứ tư của việc dùng từ là

phải sử dụng đúng từ ngữ thể hiện

V Không lạm dung từ địa phương, từ Hán Việt

- Không nên sử dụng từ ngữ địa phương trong các tình huống giao tiếp trang trọng và trong các văn bản chuẩn mực ( hành chính và công

vụ )

- Không nên lạm dụng từ Hán Việt vì làm cho lời ăn, tiếng nói thiếu tự nhiên, thiếu trong sáng, không phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp

* Ghi nhớ: SGK-167

sắc thái biểu cảm thì mới có giá trị

biểu cảm.

=> GV chốt 4 phần vừa học

Hoạt động 3 : không lạm dụng từ khi

sử dụng :

GV đưa ra VD

G?Vì sao không nên lạm dụng từ địa

phương và từ Hán Việt?

G: Gọi Hs đọc ghi nhớ

H : Đọc

Hoạt động 4: Củng cố:

- Gv khái quát lại ND bài học

Hoạt động 5 Dặn dò- HDTH :

- Rèn luyện trong sử dụng từ

- Tiết sau: Ôn tập văn biểu cảm

Rút kinh nghiệm: