US china trade war, each sides perspective and the affect to vietnam (1)

The Generalized System of Preferences (GSP) is a U.S. trade program designed to promote economic growth in the developing world by providing preferential dutyfree entry for up to 4,800 products from 129 designated beneficiary countries and territories. GSP was instituted on January 1, 1976, by the Trade Act of 1974.

CHIẾN TRANH THƯƠNG MẠI

MỸ-TRUNG Góc nhìn từ 2 phía và tác động tới Việt Nam

Các chuyên gia và khách mời

1 Ngài Eric Tran, chuyên viên thương mại, đại diện

Thương vụ Hoa Kỳ tại Việt Nam

2 Ngài Vũ Lôi, Phó chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp Trung

Quốc tại Việt Nam

3 Phó giáo sư Hồ Minh Ngọc, Đại học Kinh tế - tài chính

Hà Nội

4 Tiến sĩ Phạm Thị Hồng Hà, Viện chiến lược và chính

sách tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Nội dung thảo luận

A Nguyên nhân xảy ra cuộc chiến tranh thương mại Mỹ-Trung

B Quan điểm và phản ứng từ phía Trung Quốc

C Sự phù hợp của cuộc chiến tranh thương mại đối với pháp luật WTO

D Nhựng tác động đến nền kinh tế Việt Nam và các giải pháp kiến nghị cho Chính phủ và Doanh nghiệp Việt Nam

Giới thiệu về cuộc chiến

• Chiến tranh thương mại (trade war): là

hiện tượng hai hay nhiều nước tăng hoặc tạo

ra rào cản thuế quan và phi thuế quan, với nhau nhằm đáp trả những rào cản thương mại của nước đối lập

• Chiến tranh thương mại Hoa Kỳ – Trung Quốc khởi đầu vào ngày 22/03/2018

• Cuộc chiến chưa có dấu hiệu chấm dứt tính đến thời điểm hiện nay

A Nguyên nhân xảy ra cuộc chiến tranh thương mại Mỹ-Trung

Tổng thể bức tranh kinh tế giữa Mỹ

và Trung Quốc trước cuộc chiến

• Hai nước thiết lập quan hệ thương mại kể từ năm 1979,

và phát triển nhanh chóng

• Hiện nay Mỹ và TQ đều là đối tác thương mại lớn nhất của nhau, kể cả khi cuộc chiến đang diễn ra

Mỹ là quốc gia có thâm hụt thương

mại lớn nhất thế giới

* Thâm hụt thương mại

xảy ra khi tổng giá trị nhập

khẩu của một quốc gia cao

hơn tổng giá trị xuất khẩu

Nguyên nhân sâu xa

của cuộc chiến

• Sức mạnh và tầm ảnh hưởng kinh tế của

Mỹ có chiều hướng suy giảm kể từ khi kết thúc chiến tranh lạnh

• Trung Quốc dần bộc lộ tham vọng vươn tới vị trí thống lĩnh bàn cờ chính trị thế giới, thông qua các chiến lược phát triển như

"một vành đai-một con đường", "Made in China 2025“…

=> Mỹ muốn phát động cuộc chiến thương mại này nhằm kiềm hãm sự phát triển của Trung Quốc, bảo vệ

vị trí số 1 của mình

Tính theo sức mua tương đương (Purchasing Power Parity), tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Trung Quốc hiện nay

đã vượt Mỹ

Những nguyên nhân trực tiếp

Thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc

Chính sách bảo hộ của chính quyền Tổng thống Trump

Tình trạng vi phạm bản quyền nghiêm trọng ở TQ

các biện pháp hạn chế đầu tư của Trung Quốc

Thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc

đã liên tục gia tăng mạnh

• Các doanh nghiệp Mỹ phải quay trở lại đầu tư trong nước do các biện pháp trả đũa từ nước ngoài

• Trung Quốc lại từ chối việc chủ sở hữu của bằng sáng chế nước ngoài thực hiện quyền bảo hộ sáng chế của

họ đối với công ty liên doanh khi chấm dứt hợp đồng chuyển giao công nghệ

• Chính phủ Trung Quốc đã đưa ra cam kết là sẽ nới lỏng giới hạn chủ sở hữu nước ngoài trong nhiều lĩnh vực càng sớm càng tốt; đồng thời hứa thúc đẩy các biện pháp đã công bố nhằm mở cửa lĩnh vực tài chính của nước này.

Tuy nhiên, Mỹ tỏ ra hoài nghi cam kết trên, bởi Trung Quốc đã từng đưa ra những hứa hẹn tương tự khi gia nhập WTO năm 2001, song không thực thi Nhờ đó, các công ty Trung Quốc đã tận dụng thời gian dài hàng chục năm được bảo hộ để tạo lập vị thế thống lĩnh tại thị trường nội địa, đồng thời có khả năng tiến ra đầu

tư ở nước ngoài

Phương thức Hoa Kỳ áp dụng trong cuộc chiến

Các biện pháp thuế quan

Mỹ hiện nhập khẩu lớn hàng hóa từ Trung Quốc (501 tỷ USD năm 2017) Do đó, điều

dễ hiểu là công cụ chủ yếu được Mỹ sử dụng là đánh thuế cao lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc

Thời điểm Nội dung hành động của Hoa Kỳ

22/01/2018 Áp thuế lên pin mặt trời, máy giặt nhập khẩu

Tháng 3/2018 Áp thuế 25% với thép, 10% với nhôm nhập khẩu

Tháng 4/2018 Công bố danh sách 50 tỷ $ hàng hoá Trung Quốc có thể chịu thuế 25%

Tháng 7/2018

Áp thuế 25% với 34 tỷ $ hàng hoá TQ, xem xét áp thuế 25% với 16 tỷ $ hàng hoá còn lại vào ngày 6/7

Công bố 200 tỷ $ hàng hoá TQ có thể chịu thuế 10%

Tháng 8/2018 Cân nhắc tăng thuế lên 25% với 200 tỷ $ hàng hoá TQ

Áp thuế 25% với 16 tỷ $ hàng hoá TQ vào ngày 23/8

Đầu tháng

9/2018 Doạ áp thuế với thêm 267 tỷ $ hàng hoá Trung Quốc

24/9/2018 Áp thuế 10% với 200 tỷ $ hàng hoá TQ, điều chỉnh lên 25% vào đầu năm 2019 (bị hoãn vào ngày 1/1/2019)2/3/2019 Mỹ sẽ tiếp tục tăng lượng thuế bị hoãn vào 1/1/2019 nếu không đạt được thoả thuận thương mại24/2/2019 Trump tuyên bố hoãn kế hoạch tăng thuế từ 10% lên 25% đối với 200 tỷ $ hàng hoá của TQ sau thoả thuận vào ngày 7/1/2019

Tổng cộng, Mỹ áp thuế lên 250 tỷ USD hàng hóa

Trung Quốc trong năm 2018, và dọa áp thêm với

267 tỷ USD hàng hóa

Các biện phi pháp thuế quan

Chính phủ Mỹ tìm cách ngăn

cản các công ty nước ngoài

mua lại các công ty Mỹ

Theo kế hoạch, các công ty có

từ 25% vốn sở hữu Trung

Quốc trở lên sẽ bị cấm mua lại

những công ty Mỹ liên quan tới

công nghệ như hàng không vũ

trụ, người máy, ô tô

Mỹ còn có kế hoạch siết chặt kiểm soát xuất khẩu, nhằm ngăn chặn các công

ty Mỹ chuyển công nghệ tới Trung Quốc Chính quyền

Mỹ đang soạn thảo các quy định xuất khẩu hướng tới ngăn chặn công nghệ cao chuyển tới Trung Quốc

B Quan điểm và phản ứng của phía Trung Quốc

Cơ cấu xuất nhập khẩu giữa

Mỹ và Trung Quốc về cơ bản không mang tính đối kháng

mà bổ trợ cho nhau nhiều hơn

Sách trắng của Trung Quốc

• Đưa ra các tuyên bố về quan

hệ thương mại giữa Trung Quốc - Hoa Kỳ

• Bày tỏ lập trường về cuộc chiến tranh thương mại giữa hai nước

• Mong muốn tìm ra các giải pháp giải quyết xung đột hợp lý

TQ cho ràng rằng mặt hàng thép và sắt là các nguyên liệu thô cho việc chế tạo, và xe hơi là hàng tiêu dùng thông thường

Việc Hoa Kỳ áp thuế lên các sản phẩm sắt, thép nhập khẩu từ TQ vì lí do

an ninh quốc gia là hết sức mập mờ và vô căn cứ

Hoa Kỳ khởi động cuộc điều tra theo Điều 201, 232 và 301 Đạo luật thương mại Hoa Kỳ 1974, là vi phạm nghiêm trọng

các nguyên tắc nền tảng và trọng tâm của WTO

Những phản ứng từ phía Trung Quốc đối với các biện pháp thuế quan và phi

thuế quan của Hoa Kỳ

• TQ: Áp thuế 15%-25% với 128 sản phẩm Mỹ, đáp trả thuế với nhôm thép, công bố danh sách 50 tỷ $ hàng hoá Mỹ có thể chịu thuế 25%, áp thuế chống bán phá giá 178,6% với lúa miến Mỹ

Tháng

7/2018

• HK: Áp thuế 25% với 34 tỷ $ hàng hoá TQ

• TQ: Áp thuế 25% với 34 tỷ $ hàng hoá Mỹ

Tháng

8/2018

• HK: Cân nhắc tăng thuế lên 25% với 200 tỷ $ hàng hoá TQ, áp thuế 25% với 16 tỷ $ hàng hoá TQ

• TQ: công bố danh sách 60 tỷ $ hàng hoá Mỹ chịu thuế 5-25%,

16 tỷ $ hàng hoá Mỹ chịu thuế 25%; áp thuế 25% với 16 tỷ $ hàng hoá Mỹ

Những lần đàm phán giữa 2 nước

Tổng thống Trump và chủ tịch Tập đã nhiều lần tiến hành đàm phán song phương nhằm hạn chế sự leo thang căng thẳng trong mối quan hệ 2 nước

Thời gian

Tháng 5/2018 Phái đoàn 2 nước đàm phán thương

mại tại Bắc Kinh

Không đạt được thoả thuận chung

Mỹ cam kết giúp cty ZTE

TQ dừng áp thuế lúa miến Mỹ và hứa sẽ mau thêm hàng hoá Mỹ

Tháng 6/2018 Hai nước trở lại đàm phán thương

mại Mỹ - Trung nhất trí cho ZTE kinh doanh trở lại

Tháng 8/2018 Phái đoàn 2 nước đàm phán trong

vòng 2 ngày Không có kết quả đột phá

Tháng 10, 11,

12/2018

Giới chức 2 nước tiến hành nối liên lạc cho Trump và Tập, 2 bên tiếp tục đàm phán tại Argentina vào ngày 1/12

• Hai nước nhất trí đình chiến 90 ngày để đi tới một thoả thuận thương mại thống nhất

• Mỹ: hoãn kế hoạch tăng thuế với 200 tỷ $ hàng hoá TQ vào ngày 1/1/2019

• TQ: giảm thuế với ô tô Mỹ nhập khẩu, mua thêm đậu tương Mỹ

C Trung Quốc, Hoa Kỳ và WTO

Liệu những hành động của Hoa Kì có phù hợp với pháp luật WTO?

Điều 301 Đạo luật Thương mại năm 1974

Điều 301 cho phép Tổng thống áp đặt thuế quan hoặc hạn chế thương mại khác để bảo vệ ngành công nghiệp Mỹ khỏi “những hành vi thương mại không lành mạnh” của nước ngoài

Tổng thống Trump đã sử dụng Điều 301 để áp đặt thêm các rào cản thuế quan lên hàng hoá TQ, như là một biện pháp trừng phạt thương mại đơn phương, mở đầu cho cuộc chiến TM

Quản lí, tạo điều kiện đầu tư và sáp nhập nhằm tạo ra việc chuyển giao công nghệ,

sở hữu trí tuệ với số lượng lớn, qua đó, hỗ trợ mục tiêu về chính sách công nghiệp của Trung Quốc

Thực hiện và hỗ trợ xâm nhập vào hệ thống máy tính Mỹ để chiếm đoạt thông tin kinh doanh có giá trị

Xiaon Jin, luật sư tại King & Wood Mallesons

Các hành động đơn phương của Hoa Kỳ theo Điều tra Mục 301 trong nước vi phạm các quy tắc và nguyên tắc của WTO ở ba khía cạnh:

• Thứ nhất, đó là vi phạm nguyên tắc MFN, vì Mỹ tuyên bố mức thuế bổ sung chỉ nhắm vào Trung Quốc chứ không phải bất kỳ quốc gia nào khác

• Thứ hai, mức thuế 25% được công bố đối với hàng nhập khẩu của Trung Quốc vượt quá mức tối đa mà Hoa Kỳ cam kết theo WTO

Thứ ba, do thuộc quyền tài phán độc quyền của

hệ thống giải quyết tranh chấp của WTO, mọi nỗ lực tìm cách khắc phục phải được thực hiện trong khuôn khổ thể chế của WTO Các quy định của WTO không cho phép Hoa Kỳ đơn phương tuyên

bố Trung Quốc vi phạm nghĩa vụ của WTO và áp dụng thuế quan bổ sung

Điều 232 Đạo luật Thương mại mở rộng 1962

Cho phép tổng thống có quyền dùng biện pháp thuế quan hay các biện pháp khác, để điều chỉnh lượng hàng hoá nhập khẩu từ các quốc gia khác, nếu thấy rằng số lượng hay sự kiện phát sinh từ việc nhập khẩu có thể đe doạ an ninh quốc gia

Tổng thống Trump đã tiến hành sử dụng trở lại vào ngày 8/3/2018 để áp đặt thêm 25% thuế lên thép nhập khẩu

và 10% lên nhôm nhập khẩu với lý do bảo vệ an ninh quốc gia, dựa trên báo cáo của Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ, Wilbur Ross

Hoa Kỳ viện dẫn Điều XXI GATT 1994: an ninh quốc gia

Gây tranh cãi, cần sự giải thích của WTO

"Cuộc điều tra của WTO có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vì cuộc điều tra này nhằm giải quyết vấn đề luật pháp quốc tế trọng tâm trong hành vi của Mỹ trong chiến tranh thương mại với Trung Quốc: liệu Mỹ có thể

áp đặt hạn chế thương mại lên Trung Quốc, để đáp trả điều mà Mỹ cho rằng Trung Quốc vi phạm các nguyên tắc của WTO, mà không tìm biện pháp giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ WTO trước

WTO dự tính điều tra thuế quan mà ông Trump áp lên hàng Trung Quốc

James Bacchus, cựu quan chức WTO

Những hành vi đáp trả của

Trung Quốc có vi phạm những qui định của WTO?

Trung Quốc đã vi phạm Thoả thuận về các quy tắc và thủ tục điều chỉnh việc giải quyết tranh chấp (Dispute

Settlement Understanding)

• Điều 23 DSU quy định, các thành viên WTO phải giải quyết tranh chấp liên quan đến việc áp dụng các hiệp định WTO thông qua thủ tục GQTC đa phương

• Khi một thành viên cho rằng các ưu đãi và lợi ích của mình bị thiệt hại vì một Thành viên khác chỉ có thể đạt được các biện pháp nhằm đảm bảo quyền của mình thông qua cơ chế GQTC của WTO

Tuy nhiên, ngay sau mỗi đợt áp thuế của Mỹ vào các ngày 06/7, 23/8 và 24/9, TQ ngay lập tức đáp trả bằng biện pháp tương ứng đối với các động thái áp thuế từ Mỹ, thay vì sử dụng cơ chế GQTC của WTO, chờ kết luận từ Trọng tài, Ban hội thẩm hoặc Cơ quan phúc thẩm xem lợi ích của mình đã bị Mỹ xâm phạm hay chưa

Trung Quốc vi phạm DSU

Lưu ý:

Ngày 05/4/2018, Trung Quốc khiếu nại lên WTO về việc Mỹ áp thuế nhập khẩu lên thép và nhôm của nước này, về mặt nguyên tắc, hành động này hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc GQTC đa phương của WTO, thể hiện sự thiện chí của TQ đối với nguyên tắc này

Nhưng trước đó, ngày 02/4/2018, với mục đích đáp trả thuế NK của

Mỹ áp lên thép và nhôm của mình, TQ cũng đã đơn phương áp thuế nhập khẩu lên 128 hàng hóa từ Mỹ Việc này đã vi phạm Điều

23 DSU

TRUNG QUỐC VI PHẠM GATT 1994

Điều 1 quy định về nguyên

tắc Tối huệ quốc (MFN)

Ngày 02/4/2018, TQ đã chính thức áp thuế Trung Quốc áp thuế nhập khẩu (15-25%) lên 128 hàng hóa (trị giá 3 tỷ đô) từ Mỹ,bao gồm hoa quả, rượu, ống thép, lợn, và nhôm tái chế, nhằm đáp trả lại thuế nhập khẩu Mỹ áp lên các sản phẩm thép và nhôm của Trung Quốc

Hành vi đơn phương thực hiện này đã vi phạm GATT Điều I và Điều II.1.(a) và (b)

Nếu muốn tiến hành áp thuế, thay đổi thuế quan đối với hàng hóa Mỹ, Chính phủ TQ nên bắt đầu thủ tục và đàm phán với Mỹ trước thay vì thực hiện các biện pháp đơn phương

D Tác động đến kinh tế Việt Nam và các giải pháp được

kiến nghị

• Việt Nam xếp thứ 23 thế giới theo đồ thị

• Kim ngạch thương mại hằng năm của Việt Nam hiện vượt mức 185% GDP

=> Việt Nam trở thành nền kinh tế phụ thuộc vào thương mại cao thứ hai ở Đông Nam Á

Đặc điểm nền kinh tế Việt Nam

Cuộc chiến này tác động theo hai hướng đến kinh tế Việt Nam, bao gồm

cả tích cực lẫn tiêu cực

Những tác động tích cực

Xuất nhập khẩu

• Xuất khẩu của DN Việt Nam vào Mỹ có thể tăng lên do chính sách

nhập khẩu Trung Quốc +1, mở rộng thị phần tại thị trường Mỹ

• Hàng hoá VN có thêm sức cạnh tranh hơn so với hàng Trung Quốc

Đầu tư

• Dòng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài (FDI) tăng thêm, do các nước

sẽ dịch chuyển đầu tư TQ sang Việt Nam, bao gồm cả DN Mỹ và TQ

• Vd: Procon Pacific trước đây sản xuất toàn bộ sản phẩm tại Trung Quốc hiện

đã phân bổ 25% tại Ấn Độ và 5-10% tại Việt Nam

Những tác động tiêu cực

VN và Mỹ

• Việt Nam có nguy cơ bị áp thuế như TQ trong cuộc chiến TM

• VD: Mỹ áp thuế chống bán phá giá lên mặt hàng thép VN do cáo buộc xuất xứ từ TQ

Sơ đồ tỷ giá đồng Đô so với NDT

Các giải pháp cho Chính phủ và DN Việt Nam

• Khuyến khích các doanh nghiệp FDI và nội địa khẩn trương tìm hiểu thị trường Mỹ

• Tiếp cận nhanh với các nhà đầu tư FDI lớn tại Trung Quốc

• Chuẩn bị tốt các thông tin liên quan đến phòng vệ thương mại với Mỹ trong trường hợp cuộc chiến lan rộng

Chính

phủ

Việt

Nam

Các giải pháp cho Chính phủ và DN Việt Nam

• Theo dõi chặt chẽ tình hình, cập nhật các danh mục hàng hoá bị áp thuế của cả Mỹ

và Trung Quốc, tỷ giá của cả đồng USD

Cảm ơn các bạn đã

lắng nghe