- Động não: HS suy nghĩ, phân tích các ví dụ để rút ra những bài học thiết thực về giữ gìn sự trong sáng trong sử dụng câu Tiếng việt.. Trong những câu in đậm dưới đây, thành phần nào củ
Trang 1Tiếng Việt: RÚT GỌN CÂU
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Kiến thức: - Khái niệm câu rút gọn.
- Tác dụng của việc rút gọn câu
- Cách dùng câu rút gọn
2 Kĩ năng: - Nhận biết và phân tích câu rút gọn.
- Rút gọn câu phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp
3 Thái độ: - Học tập tự giác, tích cực.
- Yêu thích bộ môn
4 Tích hợp: Giáo dục kĩ năng sống.
- Ra quyết định: lụa chọn cách sử dụng câu rút gọn
- Giao tiếp: trình bày suy nghĩ, ý tưởng, trao đổi về rút gọn câu
B CHUẨN BỊ:
1 Giáo viên: Nghiên cứu bài Soạn bài chu đáo
a Phương tiện dạy học: Máy chiếu Bảng phụ.
- Một số ví dụ cho bài học
b Các phương pháp/ kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng.
- Động não: HS suy nghĩ, phân tích các ví dụ để rút ra những bài học thiết thực về giữ gìn sự trong sáng trong sử dụng câu Tiếng việt
- Phân tích các tình huống mẫu để hiểu cách dùng câu
2 Học sinh: Học bài Đọc kĩ và soạn bài theo câu hỏi SGK.
C TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
Trang 21 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ: ? Đặt một câu đơn bình thường và phân tích cấu trúc câu ?
3 Bài mới: * Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Câu thường có những thành phần chính nào ? (2 thành phần chính: CN và VN)
Có những câu chỉ có 1 thành phần chính hoặc không có thành phần chính mà chỉ có thành
phần phụ Đó là câu rút gọn Bài hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về loại câu này
* Hoạt động 2: Tìm hiểu thế nào là rút gọn
câu?
+Hs đọc vd (Bảng phụ - máy chiếu)
? Cấu tạo của 2 câu ở vd1 có gì khác nhau?
(Câu b có thêm từ chúng ta).
? Từ chúng ta đóng vai trò gì trong câu?(làm CN)
? Như vậy 2 câu này khác nhau ở chỗ nào ? (Câu
a vắng CN, câu b có CN).
? Tìm những từ ngữ có thể làm CN trong câu a ?
(Chúng ta, chúng em, người ta, người VN).
? Theo em, vì sao CN trong câu a được lược bỏ ?
(Lược bỏ CN nhằm làm cho câu gọn hơn, nhưng
vẫn có thể hiểu được).
+Hs đọc ví dụ 2
? Trong những câu in đậm dưới đây, thành phần
nào của câu được lược bỏ ? Vì sao ?
? Tại sao có thể lược như vậy ? (Làm cho câu
gọn hơn, nhưng vẫn đảm bảo lượng thông tin
I Thế nào là rút gọn câu ?
* Ví dụ 1 : Sgk/14
a Học ăn, học nói, học gói, học mở
VN
b Chúng ta/học ăn, học nói, học gói, học mở
CN VN
-> Câu a: không có CN
-> Làm cho câu gọn hơn, thông tin được nhanh
* Ví dụ 2 : Sgk/15
a Hai ba người đuổi theo nó Rồi ba bốn
Trang 3truyền đạt).
? Thêm những từ ngữ thích hợp vào các câu in
đậm để chúng được đầy đủ nghĩa ?
GV nêu vấn đề: Trong những câu được lược bỏ
ấy, em có thể hiểu ai thực hiện hành động nêu
trong câu không ? (hiểu được)
? Vậy nhờ đâu em hiểu được ?
-> Nhờ vào ngữ cảnh và các câu đi kèm
GV chốt: Các VD vừa phân tích thiếu CN hoặc
VN hay cả CN-VN để nhằm làm cho câu văn gọn
hơn được gọi là rút gọn câu
? Vậy em hiểu thế nào là câu rút gọn ? (Câu rút
gọn: là câu đã được lược bỏ 1 số thành phần của
câu, nhưng người đọc, người nghe vẫn hiểu).
? Rút gọn câu để nhằm mục đích gì ? (làm cho
câu gọn hơn, thông tin nhanh, tránh lặp từ ).
+ Hs đọc ghi nhớ1: sgk/15
GV: Cho HS làm BT1: Sgk/16.
? Câu tục ngữ nào là câu rút gọn ? Những thành
phần nào của câu được rút gọn ? Rút gọn câu như
vậy để làm gì ?
? Có thể khôi phục câu đầy đủ như thế nào ?
người, sáu bảy người.
→lược VN
-> Để tránh lặp lại “đuổi theo nó” đã có ở câu đứng trước
→Rồi ba bốn người, sáu bảy người / đuổi
theo nó
b - Bao giừ cậu đi Hà Nội ?
- Ngày mai
→lược cả CN và VN
-> Làm cho câu gọn hơn
→Ngày mai, tớ / đi Hà Nội.
=> Rút gọn câu (còn gọi là câu tỉnh lược)
Trang 4VD: b Chúng ta ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
c Người nuôi lợn ăn cơm nằm, người nuôi tằm
ăn cơm đứng
d Chúng ta nên nhớ rằng tấc đất, tấc vàng
-> HS: làm nhanh
-> GV: ghi điểm cho HS
* Hoạt động 3: Tìm hiểu cách dùng câu rút
gọn.
+ Hs đọc ví dụ 1 (bảng phụ- máy chiếu)
? Những câu in đậm thiếu thành phần nào ? (thiếu
CN)
? Có nên rút gọn câu như vậy không ? Vì sao ?
(Không nên rút gọn như vậy, vì rút gọn như vậy
sẽ làm cho câu khó hiểu ).
+ Hs đọc ví dụ 2 (bảng phụ- máy chiếu)
? Em có nhận xét gì về câu trả lời của người con?
(Câu trả lời của người con chưa được lễ phép)
? Ta cần thêm những từ ngữ nào vào câu rút gọn
dưới đây để thể hiện thái độ lễ phép ? (ạ, mẹ ạ).
GV chốt: Khi rút gọn câu cần chú ý điều gì ?
+ Hs đọc ghi nhớ2
* Hoạt động 4: Luyện tập
* Ghi nhớ 1: sgk (15 ).
* Bài tập 1/16
b Ăn quả nhớ kẻ trồng cây
-> Rút gọn CN -> để cho câu gọn hơn, ngụ ý khuyên chung mọi người biết sống có đạo lí
c Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng
-> Rút gọn CN -> để cho câu gọn hơn, thông tin rõ được điều muốn nói: sự vất vả của người nuôi lợn, chăn tằm
d Tấc đất, tấc vàng
-> Rút gọn CN-VN -> để cho câu gọn hơn và khẳng định mạnh mẽ sự quý trọng đất
II Cách dùng câu rút gọn.
* Ví dụ 1: Sgk/15.
Sáng chủ nhật, trường em tổ chức cắm trại
Sân trường thật đông vui Chạy loăng quăng Nhảy dây Chơi kéo co
→ Thiếu CN – làm cho câu khó hiểu
→ Không nên rút gọn
* Ví dụ 2: Sgk/15,16.
- Mẹ ơi, hôm nay con được một điểm 10
- Con ngoan quá ! Bài nào được điểm 10 thế?
- Bài kiểm tra toán.
Trang 5+Hs đọc bài 2, nêu yêu cầu của bài tập.
+Hs thảo luận theo 2 dãy, mỗi dãy 1 phần
? Hãy tìm câu rút gọn trong các ví dụ dưới đây ?
? Khôi phục những thành phần câu rút gọn ?
? Cho biết vì sao trong thơ, ca dao thường có
nhiều câu rút gọn như vậy ?
-> Câu trả lời cộc lốc, không lễ phép
-> Phải thêm tình thái từ “ạ” vào cuối câu hoặc “dạ thưa” vào đầu câu.
* Ghi nhớ 2 : sgk/16.
III Luyện tập.
* Bài 2 (16 ):
a Tôi bước tới
thấy cỏ cây…
thấy lom khom…
thấy lác đác…
Tôi như con quốc quốc đau…
Tôi như cái gia gia mỏi…
Tôi dừng chân
Tôi cảm thấy chỉ có một mảnh
→Những câu trên thiếu CN, câu cuối thiếu cả
CN và VN chỉ có thành phần phụ ngữ
b Thiếu CN (trừ câu 7 là đủ CV , VN )
Người ta đồn rằng
Quan tướng cưỡi ngựa
Vua ban khen
Vua ban cho
Quan tướng đánh giặc
Trang 6GV: gọi HS đọc văn bản “Mất rồi”
? Vì sao cậu bé và người khách lại hiểu lầm
nhau?
? Qua câu chuyện này, em rút ra được bài học gì
về cách nói năng ?
GV: gọi HS đọc văn bản “Tham ăn”
? Chi tiết nào có tác dụng gây cười và phê phán?
Quan tướng xông vào
Quan tướng trở về gọi mẹ
→Làm cho câu thơ ngắn gọn, xúc tích, tăng sức biểu cảm
* Bài 3/17 Mất rồi
Hai người hiểu lầm nhau vì cậu bé đã dùng 3 câu rút gọn khiến người khách hiểu lầm điều cậu muốn nói
- Mất rồi (tờ giấy mất rồi)
- Thưa tối hôm qua (tờ giấy mất tối hôm qua)
- Cháy ạ ! (tờ giấy bị cháy)
-> Vì CN bị lược bỏ, nên người khách lại hiểu lầm là bố cậu bé mất
=> Rút ra bài học: Dùng câu rút gọn không đúng chỗ sẽ gây nên sự hiểu lầm
* Bài 4/18 Tham ăn
Các câu nói rút gọn đến mức tối đa.(Đây Mỗi Tiệt!) của anh chàng tham ăn trong câu chuyện đã có tác dụng gây cười và phê phán
4 Củng cố: ? Tìm một số câu ca dao, tục ngữ có sử dụng câu rút gọn ?
- Hs phát biểu, Gv nhận xét
5 Dặn dò: - Học thuộc ghi nhớ
- Soạn bài: Đặc điểm của văn bản nghị luận Trả lời câu hỏi phần 1,2,3