- Biết phân biệt được biểu cảm trực tiếp và biểu cảm gián tiếp cũng như phân biệt được các yếu tố trong văn bản.. Đoạn văn nào thể hiện tình cảm trực tiếp của Thành đối với Thuỷ?. Đoạn n
Trang 1BÀI 5: TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN BIỂU CẢM
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
Giúp học sinh
- Hiểu được văn biểu cảm nảy sinh do nhu cầu biểu cảm của con người
- Biết phân biệt được biểu cảm trực tiếp và biểu cảm gián tiếp cũng như phân biệt được các yếu tố trong văn bản
- Bước đầu nhận diện và phân tích các văn bản biểu cảm, chuẩn bị để tập viết kiểu văn bản này
- Kĩ năng nhận thức, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng ra quyết định, tư duy sáng tạo
B CÁC PH ƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC CÓ THỂ SỬ DỤNG.
1 Phân tích tình huống mẫu
2 Thực hành có hướng dẫn:
3 Động não: suy nghĩ, phân tích các ví dụ để từ đó biết làm một bài văn biểu cảm GV: Nghiên cứu: SGK + tài liệu để soạn bài
- Sưu tầm đoạn văn biểu cảm đã học trong chương trình
HS: Chuẩn bị bài theo hướng dẫn của giáo viên
C LÊN LỚP
1 Ổn định
2 Kiểm tra bài cũ
? Trình bày các bước tạo lập văn bản
3 Bài mới
I Nhu cầu biểu cảm và văn biểu cảm
1 Nhu cầu biểu cảm của con người
Trang 2? Vận dụng các kiến thức về từ HV đã học để giải thích nghĩa đen của các yếu tố đó?
- Nhu: cần phải có , cầu: mong muốn – Nhu cầu: mong muốn có
- Biểu: thể hiện ra bên ngoài, cảm: rung động và mến phục – b cảm: rung động được biểu hiện bằng lời văn thơ
GV: nhấn mạnh: Nhu cầu biểu cảm là mong muốn được bầy tỏ những rung động của mình thành lời văn , lời thơ
GV: Nêu vấn đề : Trong c/s hàng ngày, có khi nào các em xúc động trước một cảnh thiên nhiên hoặc 1 cử chỉ cao thượng của cha mẹ, thầy cô, bạn bè?
GV: Cho hs tự kể ngắn về khoảng khắc xúc động mà hs trải qua
GV: là con người , ai cũng có những phút giây xúc động như vậy Nhờ nó mà các nhà văn, nhà thơ đã viết lên những tác phẩm hay gợi ra được sự đồng cảm ở người đọc Văn biểu cảm chỉ là một trong vô vàn những cách biểu cảm của con người như ca hát, vẽ tranh, gảy đàn, thổi sáo, sáng tác văn nghệ nói chung đều có mục đích biểu cảm
2 Đặc điểm của văn biểu cảm
? Một em đọc 2 đoạn văn ở mục 2?
? Hai đoạn văn trên biểu đạt nội dung gì?
- Đ1: Trực tiếp biểu hiện nỗi nhớ và nhắc lại kỷ niệm
- Đ2: Biểu hiện tình cảm gắn bó với quê hương đất nước
? Nội dung ấy có đặc điểm gì khác so với văn bản tự sự, miêu tả?
- Cả 2 đoạn đều không kể một chuyện gì hoàn chỉnh, mặc dù có gợi lại những kỷ niệm Đặc biệt là đoạn 2 tác giải sử dụng biện pháp miêu tả, từ miêu tả mà gợi ra cảm xúc sâu sắc
- ND cả 2 đoạn văn khác tự sự và miêu tả là nêu bật được cảm xúc của người viết
? Vậy qua đó em hãy cho biết văn biểu cảm là gì?
- Văn biểu cảm là VB viết nhằm biểu đạt những tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá của con người đối với thế giới xung quanh và khêu gợi lòng đồng cảm nơi người đọc
Trang 3? Một em đọc câu ca dao trong SGK?
? Có phải câu ca dao kể chuyện con cuốc hay không?
- Không phải (chẳng hạn: tính tình, quan hệ, kiếm sống NTN chạy kêu ra sao?
? Qua hình ảnh con cuốc gợi liên tưởng gì?
- Gợi cho ta liên tưởng đến một tiếng kêu nao lòng, vô vọng
? Câu ca dao có ngữ điệu như thế nào?
- Ngữ điệu cảm thán, trực tiếp bày tỏ nỗi lòng
(Ngữ điệu cảm thán là một phương tiện cú pháp biểu đạt những nội dung trữ tình hướng nội, ở đây ngữ điệu ấy chính là nội dung thông tin tình cảm của câu ca dao )
GV: Văn biểu cảm còn gọi là văn trữ tình: bao gồm các thể loại văn học như thể trữ tình, ca dao trữ tình, tuỳ bút viết thư
? Em đã học những bài thơ trữ tình nào?
- SNNN và phô giá về kinh
? Cả hai bài thơ bộc lộ tình cảm, xúc cảm gì của tác giả?
- Lòng yêu đất nước, tự hào về đất nước
? Có ý kiến cho rằng tình cảm, cảm xúc trong văn biểu cảm, cảm xúc thấm nhuần từ văn,
qua bài ca dao, qua 2 đoạn văn em có tán thành ý kiến đó không?
- Có vì Đ1: nỗi nhớ bạn gắn liền với kỷ niệm
Đ2: Biểu hiện tình cảm gắn bó quê hương đất nước
? Hai tác phẩm: NQS Hà, PG về kinh bộc lộ những tình cảm gì?
Đó là những tình cảm đẹp vô tư, mang lý tưởng đẹp, giàu tính nhân văn
Như vậy tình cảm trong văn biểu cảm thường là những tình cảm đẹp, thấm nhuấn từ nhân văn (yêu con người, yêu thiên nhiên, yêu Tổ quốc, ghét những thứ tầm thường, độc ác)
Trang 4GV: Những tình cảm không đẹp như xấu xa, lòng đố kỵ, bụng dạ hẹp hòi keo kiệt không thể trở thành nội dung biểu cảm chính diện, có chăng chỉ là đối tượng để mỉa mai, châm biếm mà thôi
? Em có nhận xét gì về phương thức biểu đạt tình cảm, cảm xúc của đoạn văn trên? Gợi ý?
Cũng là văn bản biểu cảm, nhưng cách biểu cảm 2 đoạn văn có gì khác nhau? Tại sao?
- Hai đoạn văn có cách biểu cảm khác nhau Đoạn 1 là biểu cảm trực tiếp, người viết gọi tên đối tượng biểu cảm, nói thẳng tình cảm của mình Cách biểu cảm này thường gặp trong thư từ, nhật ký, văn chính luận
- Đoạn 2: Thông qua việc miêu tả tiếng hát trong đêm khuya trên đài rồi im lặng, rồi tiếng hát trong tâm hồn, trong tưởng tượng Tiếng hát của cô gái biến thành tiếng hát của quê hương, của ruộng vườn, của nơi chôn rau, của đất nước Tác giả không nói trực tiếp
mà gián tiếp thể hiện tình yêu quê hương Đây là cách biểu cảm trong tác phẩm văn học
? Trong văn bản “Cuộc chia bê” Đoạn văn nào thể hiện tình cảm trực tiếp của Thành đối với
Thuỷ?
- Đoạn 1 – Phần đầu
? Đoạn nào của văn bản biểu hiện tình cảm gián tiếp của Thành đối với em? Đọc đoạn ấy
lên?
? Đoạn văn nào của văn bản, trong đó Thành và Thuỷ biểu cảm gián tiếp qua miêu tả?
- Đoạn tả buổi sáng trong vườn
? Đoạn nào của văn bản, trong đó Thành biểu cảm gián tiếp với em qua hồi ức?
- Đoạn nhớ lại sự việc vá áo
? Đoạn nào của văn bản trong đó Thành và Thuỷ biểu cảm gián tiếp với nhau qua lời kể của
Thành?
- Đoạn chia đồ chơi
? Qua các ví dụ trên em có nhận xét gì về phương thức biểu đạt tình cảm, cảm xúc của
hai đoạn văn trên?
Trang 5- Ngoài cách biểu cảm trực tiếp như tiếng kêu, lời than, văn biểu cảm còn sử dụng các biện pháp tự sự, miêu tả để khêu gợi tình cảm
GV: Các em cần lưu ý việc phân biệt biểu cảm trực tiếp và biểu cảm gián tiếp chỉ có ý nghĩa tương đối Dù trực tiếp hay gián tiếp thì tình cảm vẫn là nội dung thông tin của văn biểu cảm
? Qua việc tìm hiểu các đoạn văn trên em hãy cho biết đặc điểm của văn biểu cảm như
thế nào?
HS: trả lời
GV: Đó cũng chính là nội dung của phần ghi nhớ trong SGK trang 73
* Ghi nhớ: SGK/73
? Một em đọc phần ghi nhớ?
II Luyện tập
1 Bài tập 1
? Đọc và nêu yêu cầu của bài tập.?
? Để nhận biết được hai đoạn văn sau, đoạn văn nào là văn biểu cảm ta phải dựa vào đâu?
- Đặc điểm chung của văn biểu cảm
- Dựa vào nội dung của 2 đoạn văn
? Cả hai đoạn văn đều nói về cái gì? Dựa vào đặc điểm trên em hãy chỉ ra kể và tả loài hoa hải
đường
- Đoạn A: chỉ tả và kể thuần tuý hoa hải đường dưới góc độ khoa học như một định nghĩa về hoa hải đường nên không có sắc thái biểu cảm, không phải là văn biểu cảm
- Đoạn B: Cũng tả và kể về hoa hải đường, nhưng nhằm biểu hiện và khêu gợi tình cảm yêu hoa để mong được đồng cảm Trong đoạn văn còn có yếu tố liên tưởng, hồi ức
để khêu gợi, bày tỏ cảm xúc Đoạn B là văn biểu cảm
? Cách biểu hiện của đoạn văn biểu cảm trên như thế nào?
- Tác giả sử dụng cả biểu cảm trực tiếp và biểu cảm gián tiếp
Trang 62 Bài tập 2.
? Đọc và nêu yêu cầu của bài tập?
? Nội dung của hai bài thơ?
- HS: trả lời
? Hai bài thơ là biểu cảm theo lối trực tiếp hay gián tiếp?
Gợi ý? Muốn xác định 2 bài thơ này có phải là biểu cảm gián tiếp thì xem trong hai bài thơ các tác giả có sử dụng phương tiện trung gian như miêu tả, kể chuyện không
- Không miêu tả, kể chuyện
Như vậy hai bài thơ đều là biểu cảm trực tiếp vì hai bài thơ đều nêu trực tiếp tư tưởng, tình cảm không thông qua một phương tiện trung gian như miêu tả, kể chuyện nào cả
3 Bài tập 3
Đọc và nêu yêu cầu của bài tập?
- Lớp 6:
+ Đêm nay Bác không ngủ – Minh Huệ
+ Lượm – Tố Hữu
+ Cây tre Việt Nam – Thép mới
+ Mưa – Trần Đăng Khoa
- Lớp 7:
+ Cổng trưởng mở ra – Lý Lan
+ Mẹ tôi – Ét môn - đô - đơ A mi - xi
+ Sông núi nước Nam – Lý Thường Kiệt
+ Phò giá về kinh – Trần Quang Khải
D Củng cố Dặn dò
? Văn biểu cảm là gì? Văn biểu cảm thể hiện qua thể loại nào?
Trang 7? Tình cảm trong văn biểu cảm có tính chất như thế nào? Văn biểu cảm có cách biểu hiện
nào?
-Học thuộc bài, làm bài tập.
E.Rút kinh nghiệm