Dự kiến trả lời: - Văn biểu cảm là văn bản viết ra nhằm biểu đạt tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá cuả con người đối với thế giới xung quanh và khêu gợi lòng đồng cảm nơi bạn đọc.. Văn biể
Trang 1Ngày soạn :
Tiết : 36
Bài dạy :
I MỤC TIÊU :
1 Kiến thức : Giúp học sinh
- Ý và cách lập ý trong bài văn biểu cảm
- Những cách lập ý thường gặp của bài văn biểu cảm
2 Kỹ năng : Rèn kỹ năng vận dụng các cách lập ý hợp lí đối với các đề văn cụ thể.
3 Thái độ : Giáo dục HS có ý thức lập ý khi làm bài Tập làm văn.
II CHUẨN BỊ:
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- Đọc sách GK, sách GV, tài liệu liên quan
- Thiết kế giáo án
- Chuẩn bị bảng phụ, phiếu học tập
- Phương án tổ chức lớp học: Học tại lớp, học sinh tham gia xây dựng bài, hoạt động cá nhân, nhóm dưới sự hướng dẫn của giáo viên
2 Chuẩn bị của học sinh:
- Học bài
- Đọc kĩ các ví dụ ở trong SGK
- Soạn bài theo hệ thống câu hỏi ở SGK
- Tìm đọc các tài liệu khác có liên quan
III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1 Ổn định tình hình lớp :(1ph)
- Học sinh vắng :
………
………
2 Kiểm tra bài cũ :(4ph)
Hỏi: Thế nào là văn biểu cảm? Đặc điểm của văn bản biểu cảm?
Dự kiến trả lời:
- Văn biểu cảm là văn bản viết ra nhằm biểu đạt tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá cuả con người đối với thế giới xung quanh và khêu gợi lòng đồng cảm nơi bạn đọc
- Đặc điểm cuả văn bản biểu cảm:
+ Tình cảm trong sáng, chân thực, giàu giá trị nhân văn
+ Bố cục 3 phần
+ Có hai cách thể hiện tình cảm: trực tiếp và gián tiếp…
Trang 23 Giảng bài mới :
Giới thiệu bài : (1ph) Lập ý là cách thức tạo ý, khơi nguồn cho cảm xúc nảy sinh.
Văn biểu cảm là một thể loại văn giúp người viết trình bày một cách hồn nhiên và chân thật tình cảm và cách đánh giá của riêng mình Bởi vậy sẽ có nhiều cách lập ý khác nhau với một đề văn biểu cảm Giúp các em có thể mở rộng phạm vi và kĩ năng biểu cảm, tiết học này sẽ thực hiện điều đó
TIẾN TRÌNH BÀI DẠY
20’ * HĐ1:Hướng dẫn tìm hiểu
những cách lập ý thường
gặp
- Gọi HS đọc đoạn văn 1,
sgk, trang 117, 118
(H) Đoạn văn đó có phải là
văn biểu cảm không?
(H) Qua đoạn văn, ta thấy là
một người từng trải và nhạy
cảm tác giả Thép Mới đã
phát hiện ra qui luật gì? Em
hãy tìm dẫn chứng cho thấy
là tác giả đang nói đến quy
luật đó?
(H) Từ chỗ phát hiện ra quy
luật ấy, tác giả đã bộc lộ tình
cảm gì?
(H) Vậy ông đã khẳng định
như thế nào?
* HĐ1:Tìm hiểu những cách lập ý thường gặp
- Đọc
- Là đoạn văn biểu cảm
- Quy luật đào thải trong sự phát triển Đây là quy luật tất yếu nhưng rất nghiệt ngã
- Dẫn chứng: … rồi đây lớn lên sẽ quen dần với sắt thép và xi măng cốt sắt … Ngày mai … sắt thép có thể nhiều hơn tre nứa.
- Tác giả Thép Mới khẳng
định: Tre gắn bó với con người trong mọi hoàn cảnh dù cho mọi sự có nằm trong quy luật phát triển.
- Hiện tại: Tre vẫn là bóng
mát trên đường, tre mang khúc nhạc tâm tình, tre làm cổng chào, đu tre bay bổng, sáo diều tre bay cao …
- Nứa tre sẽ chia bùi sẻ
I NHỮNG CÁCH LẬP Ý THƯỜNG GẶP CỦA BÀI VĂN BIỂU CẢM:
1 Liên hệ hiện tại với tương lai:
- Hiện tại: Tre vẫn là
bóng mát trên đường, tre mang khúc nhạc tâm tình, tre làm cổng chào, đu tre bay bổng, sáo diều tre bay cao …
- Tương lai:
Trang 3(H) Tác giả đã bộc lộ tình
cảm bằng cách nào và bằng
biện pháp gì?
(H) Viết về tre, người viết đã
có những liên tưởng, tưởng
tượng gì?
(H) Dưạ vào những đặc
điểm nào của tre mà người
viết đã liên tưởng, tưởng
tượng như thế?
(H) Ngoài những công dụng
mà tác giả đã nói ở trên, em
thử cho biết cây tre còn giúp
ích gì khác cho con người ?
ngọt của những ngày mai tươi hát, còn mãi với chúng
ta, vui hạnh phúc, hoà bình
- Trong tương lai dù sắt thép có nhiều nhưng tre vẫn gắn bó với con người
- Tác giả biểu cảm một cách trực tiếp bằng biện pháp nhân hóa và liên tưởng, tưởng tượng
- Liên tưởng đến con người với những đức tính nhũn nhặn, ngay thẳng, thuỷ chung, can đảm
- Liên tưởng đến con người hiền
- Mang đức tính của con người hiền, là tượng trưng cao quý của dân tộc Việt Nam
- Thanh tre dẻo dai, có thể uốn cong, đan lát nhũn nhặn
- Đốt tre mọc thẳng ngay thẳng
- Gắn bó với con người
thuỷ chung
- Cây chông tre, cây tầm vông theo người ra trận diệt quân thù can đảm
Đây là đức tính của
người hiền (tốt).
- Giúp con người trong các sinh hoạt của đời sống như:
đòn gánh để gánh, đan rổ,
ra, rế …(dẻo dai), làm đũa, ống đũa … (tính chất mọc thẳng), ngọn ngành để cắm
+ Tre sẽ chia bùi sẻ ngọt, còn mãi với chúng ta, vui hạnh phúc, hoà bình…
+ Sắt thép nhiều nhưng tre vẫn gắn bó với con người
Trang 4- GV kết luận: Như vậy khi
ta gợi nhắc đến quan hệ với
sự vật thì đó cũng chính là
cách ta bày tỏ tình cảm đối
với sự vật
- Gọi HS đọc đoạn văn 2
(H) Niềm say mê con gà đất
của tác giả được bắt nguồn từ
suy nghĩ nào?
(H) Suy nghĩ ấy thể hiện
khát vọng gì?
(H) Từ hình ảnh con gà đất,
tác giả đã phát hiện ra những
điều gì về đặc điểm của đồ
chơi?
(H) Đặc điểm ấy đã gây ra
cho tác giả những suy nghĩ,
liên tưởng gì?
- GV kết luận: Suy nghĩ sâu
sắc nhất của tác giả : đồ chơi
không phải là những sự vật
vô tri bởi chúng có linh hồn
và nhờ chúng mà con người
có khát vọng hướng tới cái
đẹp
giàn trầu, dưa…
- Giúp con người trong việc vui chơi, nghỉ ngơi, giải trí, che mát, làm ống sáo, gốc thì để kê giường, thân làm chõng tre, nôi tre, đu tre … (gắn bó, thuỷ chung) v.v…
- Nghe, ghi vở
- Đọc
- Từ suy nghĩ được hoá thân thành một con gà trống để dõng dạc cất lên điệu nhạc của sớm mai
- Khát vọng trở thành người nghệ sĩ thổi kèn đồng
- Tính mong manh của đồ chơi
- Nhớ về những con gà đất
lần lượt vỡ dọc theo tuổi thơ liên tưởng đến những
linh hồn của những món đồ chơi đã chết
- Nghe, ghi vở
2 Hồi tưởng về quá khứ và suy nghĩ về hiện tại:
- Quá khứ: đồ chơi con gà đất
- Hiện tại: thấy được tính mong manh của đồ chơi
Liên tưởng đến những linh hồn của những món đồ chơi đã chết Tiếc nuối, tri ân
3 Tưởng tượng tình huống, hứa hẹn,
Trang 5- Gọi HS đọc ví dụ 3, sgk
(H) Đoạn văn đã gợi những
kỉ niệm gì về cô giáo?
(H) Hình ảnh cô giáo đã
được tôn vinh như thế nào
trong suy nghĩ và tình cảm
người viết?
(H) Xuất phát từ tình cảm
thân yêu đối với cô giáo, tác
giả đã tưởng tượng những gì?
- GV nhấn mạnh: Nghĩ, nhớ
về cô giáo như một người mẹ
chính là vẻ đẹp văn hóa
trong quan hệ giữa con người
với con người nói chung, cô
giáo với học trò nói riêng
Đặc biệt việc nhớ lại những
kỉ niệm rất có tác dụng đối
với bài văn biểu cảm
- Đọc
- Cô giữa đàn em nhỏ, nghe tiếng cô giảng bài, cô theo dõi lớp học, cô thất vọng khi một em cầm bút sai, cô
lo cho học sinh, cô sung sướng khi học sinh có kết quả xuất sắc
- Tác giả dùng nhiều câu từ
biểu cảm trong bài viết:
+ Ồ! Cô giáo rất tốt của
em, … chẳng bao giờ em lại quên cô được
+ Sau này, khi em đã lớn,
em vẫn sẽ nhớ đến cô
+ Lúc nào cô cũng có lòng tốt và dịu hiền như một người mẹ.
- Tưởng tượng:
+ Sau này … em sẽ tìm gặp cô giữa đám học trò nhỏ
+ Mỗi bận đi ngang qua một trường học và nghe tiếng một cô giáo giảng bài, em sẽ tưởng tượng như nghe tiếng nói của cô Em sẽ nhớ lại …
- Nghe
mong ước:
- Gợi lại, kể lại kỉ niệm đối với cô giáo, bày tỏ tình cảm đối với cô
Trang 6- Gọi HS đọc đoạn văn I.3
(H) Tình cảm của tác giả đối
với cảnh vật và đất nước
được khơi nguồn từ cảm hứng
về cái gì?
(H) Tình cảm ấy có ý nghĩa
gì?
(H) Tại sao ngồi ở núi Lũng
Cú cực Bắc, tác giả lại luôn
liên tưởng đến Mũi Cà Mau,
vùng cực Nam của tổ quốc?
(H) Nhớ về miền Nam, tác
giả còn có những mong ước
gì?
- GV nhấn mạnh: Tất cả đều
chỉ để thể hiện tình yêu đất
nước và khát vọng thống
nhất đất nước
- Gọi HS đọc đoạn văn I.4
(H) Sự suy ngẫm của tác giả
đối với người mẹ được khởi
phát từ những quan sát, miêu
tả trực tiếp hay từ tâm tưởng?
- Đọc
- Khơi nguồn cảm hứng từ
mùa thu biên giới: “chao ôi, mùa thu biên giới, người và cảnh thật là hết sức trữ tình”
- Đó là tình yêu đất nước, sự gắn bó máu thịt với mảnh đất tột Bắc của tố quốc
- Tác giả nghĩ về sự giàu đẹp, phong phú, đa dạng của đất nước mà có những
liên tưởng thú vị: cá ở trong ấy thành ra một thứ chim bay ngược lên cành được, lòng kênh, thể hiện
khát vọng thống nhất đất nước
- Được bay trên máy bay trực thăng từ mũi Cà Mau
ra Lũng Cú
- Nghe, ghi
- Đọc đoạn văn “U tôi”.
- Tình cảm khởi phát từ tâm tưởng, suy nghĩ, liên
tưởng, tưởng tượng (Nhìn
ra bốn bên, chỗ nào cũng thấy bóng u) Bởi đây là
tình mẫu tử thường trực của những người con có hiếu
Hình ảnh người mẹ luôn
- Khơi nguồn cảm hứng về mùa thu biên giới
- Thể hiện mong ước về một đất nước giàu đẹp, phong phú, khát vọng thống nhất đất nước
4 Quan sát, suy ngẫm:
Trang 7(H) Tại sao tình cảm của tác
giả đối với người mẹ lại thấp
thoáng nỗi buồn day dứt và
ân hận như vậy?
(H) Để tô đậm tình cảm của
mình, tác giả sử dụng các thủ
pháp gì trong bài viết?
- GV khẳng định: Như vậy
khắc hoạ hình ảnh con người
và nêu nhận xét là cách bày
tỏ tình cảm của mình đối với
người đó
luôn theo sát tâm tưởng của người con, cả lúc vui, lúc buồn Tình cảm được thể hiện rất tha thiết, đó là một thứ tình cảm ruột thịt đặc biệt
- Sự day dứt, ân hận vì trải qua lớp lớp những ngày tháng ngậm ngùi, đói khổ trong nước mắt và tiếng thở dài Người đã chịu đựng lặng lẽ để nuôi con, trong khi con lại vô tình quên mất điều đó
- Miêu tả, khắc hoạ hình ảnh người mẹ và nêu nhận xét, suy nghĩ
- Đặt câu hỏi tu từ, điệp câu (lặp mô hình câu)
U tôi đã già đi từ bao giờ?
U tôi đã già đi từ lúc nào?
- Nghe
- Miêu tả, khắc hoạ hình ảnh người mẹ và nêu nhận xét, suy nghĩ
5’ * HĐ2:Hướng dẫn chốt các
đơn vị kiến thức
(H) Qua tìm hiểu, em hãy
cho biết để lập ý cho bài văn
biểu cảm, người viết cần
phải làm gì?
(H) Tình cảm trong bài văn
* HĐ2: Nêu những kiến thức đã tìn hiểu
- Người viết có thể hồi tưởng kỉ niệm quá khứ, suy nghĩ về hiện tại, mơ ước tới tương lai, tưởng tượng những tình huống gợi cảm, hoặc vừa quan sát vừa suy ngẫm vừa thể hiện cảm xúc
- Tình cảm trong bài văn
Trang 8biểu cảm phải như thế nào?
(H) Sự việc được nêu ra
trong văn biểu cảm phải ra
sao?
- Gọi HS đọc “Ghi nhớ”, sgk
chân thật
- Sự việc nêu ra phải có trong kinh nghiệm, có trong thực tế hoặc bắt nguồn từ thực tế Được vậy thì người đọc mới tin và đồng cảm
10’ * HĐ3:Hướng dẫn luyện tập
- Hướng dẫn HS làm bài
Bước 1: Tìm hiểu đề.
(H) Căn cứ vào các từ ngữ
trog đề, em hãy xác định nội
dung, tình cảm và suy nghĩ
cần diễn đạt?
Bước 2: Tìm ý cho đề.
(H) Người thân nào đã để lại
cho em những ấn tượng và
cảm xúc sâu sắc nhất? (giới
thiệu)
(H) Người ấy có những nét gì
đáng nhớ còn lưu lại sâu đậm
trg tâm trí em?
(H) Người ấy có đặc điểm gì
về tính tình phẩm chất?
(nhắc đến đặc điểm minh
hoạ bằng cách kể lại một vài
mẫu chuyện)
(H) Mối qhệ của em với
người ấy như thế nào? (gợi
* HĐ3:Luyện tập
- Thực hiện theo hướng dẫn của GV
- Loại văn biểu cảm dựa vào từ ngữ cảm xúc
- Nêu cảm nghĩ về một người thân (người thân có thể là ông, bà, cha, mẹ, anh, em, cô, thầy …)
- Giới thiệu người thân và
nêu tình cảm ấn tượng của
em với người thân ấy
- Nêu những nét tiêu biểu của người ấy và bộc lộ suy nghĩ của em
- Kể lại, nhắc lại một vài nét về đặc điểm (thói quen), tính tình và phẩm chất của người ấy?
- Gợi lại những kỉ niệm giữa em và người ấy
II LUYỆN TẬP:
Đề bài: Cảm xúc về
người thân
1 Mở bài: Giới thiệu
người thân và nêu tình cảm ấn tượng của em với người thân ấy
2 Thân bài:
- Nêu những nét tiêu biểu của người ấy và bộc lộ suy nghĩ của em
- Kể lại, nhắc lại một vài nét về đặc điểm (thói quen), tính tình và phẩm chất của người ấy?
- Gợi lại những kỉ niệm giữa em và
Trang 9lại những kỉ niệm, suy nghĩ,
mong muốn)
(H) Cuối cùng, hình ảnh và
phẩm chất của người ấy đã
đọng lại trong em một ấn
tượng gì? Cảm xúc gì?
(khẳng định lại cảm nghĩ )
- Nêu những suy nghĩ và mong muốn của em về mối qhệ giữa em và người thân ấy
- Nêu ấn tượng và cảm xúc của em về người thân này
người ấy
- Nêu những suy nghĩ và mong muốn của em về mối qhệ giữa em và người thân ấy
3 Kết bài: Aán tượng
và cảm xúc của em về người thân này
2’ * CỦNG CỐ:
- Gọi HS đọc lại “Ghi nhớ”
sgk
- Đọc
4 Dặn dÒ học sinh chuẩn bị cho tiết học tiếp theo :(2ph )
- Học “Ghi nhớ”, làm bài tập.
- Chuẩn bị bài: “Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh (Tĩnh dạ tứ)”
+ Đọc trước tác giả, tác phẩm
+ Trả lời các câu hỏi ở sgk
IV RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG :