BÀI 30 - TIẾT 121ÔN TẬP VĂN HỌC A – Mục tiêu cần đạt: - Giúp học sinh nắm được nhan đề của các tác phẩm trong hệ thống văn thống văn bản, nội dung cơ bản của từng cụm bài, những giới th
Trang 1BÀI 30 - TIẾT 121
ÔN TẬP VĂN HỌC
A – Mục tiêu cần đạt:
- Giúp học sinh nắm được nhan đề của các tác phẩm trong hệ thống văn thống văn bản, nội dung cơ bản của từng cụm bài, những giới thiệu về văn chương, về đặc trưng thể loại của các văn bản về sự giàu đẹp của Tiếng Việt thuộc chương trình Ngữ Văn
- Rèn các kĩ năng:
+ So sánh và hệ thống hoá
+ Đọc thuộc lòng thơ
+ Lập bảng hệ thống phân loại
B – Chuẩn bị:
Giáo viên: Nghiên cứu soạn bài
Học sinh: Giáo viên hướng dẫn học sinh chuẩn bị 10 câu hỏi ôn tập trong sách giáo khoa trang 127 – 129 trước ít nhất một tuần
C – Tiến trình lên lớp:
1 Ổn định
2 Kiểm tra bài cũ.(Kết hợp trong giờ)
- Kiểm tra phần chuẩn bị của học sinh
Việc này cần đôn đốc, nhắc nhở học sinh thường xuyên trong quá trình Việc chuẩn bị một tuần đến tiết ôn tập, cần nghe cán bộ phụ trách học tập báo cáo kết quả chuẩn bị của
cả lớp
Giáo viên kiểm tra xác suất 4 – 5 học sinh
Trang 23 Nội dung ôn tâp
Câu 1: Ghi theo ghi nhớ tất cả các nhan đề của các văn bản (Tác phẩm đã được đọc hiểu trong cả năm học)
Giáo viên gọi học sinh trả lời
Giáo viên học kì I: 25 tiết
Học kì II: Mười tác phẩm
Câu 2: Dựa vào các chú thích * để nhớ lại định nghĩa một số khái niệm thể loại văn học và biện pháp nghệ thuật đã học
Khái niệm Định nghĩa – Bản chất
1 Ca dao dân ca - Thơ cac dân gian, những bài thơ, bài hát trữ tình dân
gian do quân chúng nhân dân sáng tác, biểu diễn và truyền miệng từ đời này qua đời khác
- Ca dao là phần lời đã tước bỏ những tiếng đệm, lát, dưa hơi doa là lời bài ca dân gian
2 Tục ngữ Những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định có nhịp điệu
hình ảnh thể hiện những khái niệm của nhân dân về mọi mặt được vận dụng vào đời sống suy nghĩ, lời ăn tiếng nói hằng ngày
3 Thơ trữ tình - Một thể loại văn hoá phản ánh cuộc sống bằng cảm xúc
trực tiếp của người sáng tác văn bản thơ trữ tình thường
có vần, nhịp điệu, ngôn ngữ cô đọng, mang tính cách điệu cao
4 Thơ trữ tình
trung đại Việt
Nam
- Đường luật (thất ngô, ngũ ngôn, bát cú, tứ tuyệt, hành lục bát, song thất lục bát, ngâm khúc, bốn tiếng
Trang 3- Những thể thơ thuần tuý Việt Nam: Lục bát, bốn tiếng (học tập cac dao dân ca)
- Những thể thơ học tập ở Trung Quốc, đường luật, hành
5 Thơ thất ngôn
tứ tuyệt đường
luật
- 7 tiếng/ 1câu; 4câu/ 1 bài; 28 tiếng / 1bài
- Kết cấu: Câu1: Khai; câu2: Thừa; câu3: Chuyển; câu4: Hợp
- Nhịp 3/2 hoặc 2/2/3
- Vần chân (7) liền (1 -2) cách (2-4) bằng
6 Thơ ngũ ngôn
tứ tuyệt đường
luật
- Tương tự thơ thất ngôn tứ tuyệt chỉ khác: 5 tiếng/ 1 câu; 4câu/ 1bài; 20tiếng/ bài
- Nhịp 2/3 hoặc 3/2
- Có thể gieo vần trắc
7 Thơ thất ngôn
tứ tuyệt
- 7tiếng/ 1 câu; 8 câu/ 1bài; 56 tiếng/ bài
- Vần trắc, bằng, chân (7), liền (1-2) cách (2-4-6-8)
- Kết cấu 4 liền: Câu1-2: Đề; câu3-4: Thực; câu5-6: Luận; câu7-8: Kết
- Luật bằng trắc: Nhất tam ngũ bất luận, nhị tứ lục phân minh
- Hai câu 3-4; 5-6 phải đối nhau từng câu, từng vế, từng
từ, từng âm thanh một
8 Thơ lục bát - Thể dân tộc cổ truyền bắt nguồn từ ca dao – dân ca
- Kết cấu theo từng cặp: Câu trên 6 tiếng (lục) câu dưới
8 tiếng (bát)
- Vần bằng, lưng (6-6) chân 6,8 liền
Trang 4- Nhịp 2/2/2/2; 3/3; 4/4; 2/4/2; 2/4
- Luật bằng trắc: 2/3; 4trắc - 6 bằng – 8 bằng
- 2 Thanh bằng 6 – bằng 8 phải không trùng thanh (huyền – không hoặc không – huyền)
9 Thơ song thất
lục bát
- Kết hợp có sáng tạo giữa thể thơ thất ngôn đường luật
và thơ lục bát
- Một khổ 4 câu: 2 câu 7 tiếng (song thất) tiếp một cặp 6-8 lục bát)
- Vần hai: song thất: Vần lưng (7-5) trắc, vần ở cặp lục bát thông thường
- Nhịp ở 2 câu 7 tiếng: ắ hoặc 3/2/2
- Thích hợp các thể ngâm khúc hay diễn ca dài
10 Truyện ngắn
hiện đại
- Có thể ngắn, rất ngắn, dài, hơi dài
- Cách kẻ chuyện linh hoặt không gò bó, không hoàn toàn tuân theo trình tự thời gian, thay đổi người kể, nhịp văn nhanh, kết thúc đột ngột
11 Phép tương
phản nghệ thuật
- Là sự đối lập các hình ảnh chi tiết, nhân vật…trái ngược nhau để tô đậm, nhấn mạnh một đối tượng hoặc 2
12 Tăng cấp
trong nghệ thuật
- Thường đi cùng với tương phản
- Càng quá trình hành động, nói năng, tăng dẫn cường
độ, tốc độ, chất lượng, số lượng, mầu sắc, âm thanh (Học sinh tìm ví dụ trong các bài học lớp 6-7)
Câu 3: Những tình cảm thái độ thể hiện trong các bài ca dao – dân ca đã học
Trang 5Tình cảm thái độ: Nhớ thương, kính yêu, than thân, trách phận, buồn bã, hối tiếc, tự hào, biết ơn, (trữ tình), châm biếm, hài hước, dí dỏm, đả kích (Mỗi loại lấy vài câu ca dao đã học hay đã đọc thêm để minh hoạ)
Chọn đọc thuộc lòng những câu ca dao, dân ca mà em yêu thích
Giải thích lý do yêu thích
Câu4: Những kinh nghiệm của nhân dân được thể hiện trong tục ngữ dự đoán nắng mưa, giông bão, lụt
2 Kinh nghiệm về lao động sản xuất nông nghiệp: Đất đai quý hiếm, vị trí các nghề: Làm ruộng, nuôi cá, làm vườn, kinh nghiệm cấy lúa làm đất, trồng trọt, chăn nuôi…
3 Kinh nghiệm về xã hội: Xem tướng người, học tập thầy, bạn, tình thương người, lòng biết ơn, đoàn kết là sức mạnh, con người là vốn quý nhất, sống chết
Câu 5: Học sinh chép đề vào vở
a) Những giá trị lớn về tư tưởng, tình cảm thể hiện trong các bài thơ, đoạn thơ trữ tình của Việt Nam và Trung Quốc (thơ đường) đã học
- Lòng yêu nước và tự hào dân tộc
- ý chí bất khuất, kiên quyết đánh lại mọi quân xâm lược mong về quê, ngỡ ngàng khi trở về, nhớ mẹ, thương bà
- Ca ngợi cảnh đẹp thiên nhiên đêm trăng xuân, cảnh khuya, hùng vĩ, đèo vắng
- Ca ngợi tình bạn chân thành, tình vợ chồng thuỷ chung chờ đợi nhớ thương
Mỗi khía cạnh của tình cảm, thái độ có thể và cần yêu cầu học sinh minh hoạ bằng 1 -2 ví dụ cụ thể
b) Học và đọc thuộc lòng diễm cảm tất cả các bài thơ đã học, khuyến khích đọc thuộc
lòng tất cả bài đọc thêm