Giáo án Ngữ văn 7 bài 14: Một thứ quà của lúa non: Cốm

- Cảm nhận được phong vị đặc sắc, nết đẹp văn hoá trong một thứ quà độc đáo và giản dị qua lối viết tuỳ bút tài hoa, độc đáo của nhà văn Thạch Lam.. - Cảm nhận tinh tế, cảm xúc nhẹ nhàng

Văn bản : MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON : CỐM

(Thạch Lam)

I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:

- Có hiểu biết ban đầu về thể văn tuỳ bút.

- Cảm nhận được phong vị đặc sắc, nết đẹp văn hoá trong một thứ quà độc

đáo và giản

dị qua lối viết tuỳ bút tài hoa, độc đáo của nhà văn Thạch Lam

II MỤC TIÊU CẦN ĐẠT::

1 Kiến thức:

- Sơ giản về tác giả Thạch Lam

- Phong vị đặc sắc nét đẹp văn hoá truyền thống của Hà Nội trong món quà độc đáo và

giản dị : Cốm

- Cảm nhận tinh tế, cảm xúc nhẹ nhàng, lời văn duyên dáng, thanh nhã, giàu sức biểu

cảm của nhà văn Thạch Lam trong văn bản

2 Kĩ năng:

- Đọc - hiểu văn bản tuỳ bút có sử dụng các yếu tố miêu tả và biểu cảm

- Sử dụng các yếu tố biểu cảm giới thiệu một sản vật vật của quê hương

3 Thái độ:

- Biết quý trọng những sản vật của quê hương

III.CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên: Đọc tài liệu, soạn bài, chuẩn bị ảnh Thạch Lam, tuyển tập: Hà Nội

băm sáu phố phường

2 Học sinh: Đọc trước bài, trả lời các câu hỏi phần "Đọc - hiểu văn bản" trong

SGK

IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:

1 Kiểm tra bài cũ :

? Đọc thuộc lòng văn bản:Tiếng gà trưa , nêu nội dung, nghệ thuật của bài

thơ?

? Trình bày cảm nhận của em về bài thơ?

2 Bài mới : GV giới thiệu bài

- Đã là người Hà Nội, hay từng sống một thời gian ở Hà Nội, mấy ai không một lần ăn cốm với chuố tiêu vào những ngày mùa thu mát trời? Nhưng

sẽ thú vị, ngon lành, thơm thảo hơn nhiều nhiềunếu chúng ta được thưởng thức nững bài tuỳ bút- những bài thơ bằng văn xuôi về Cốm của Nguyễn Tuân,

Thạch Lam, Băng Sơn Bài Cố của Thạch Lam được trích từ tập tuỳ bút Hà Nội Băm Sáu Phố Phường viết về các thứ quà riêng của Hà Nội từ trứơc CMT8

năm 1945.

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Hướng dẫn đọc và tìm hiểu chung I ĐỌC - TÌM HIỂU CHUNG

- Gọi 2 HS đọc văn bản

GV đọc lại 1 lần

- Văn bản em vừa đọc

được giới thiệu như thế

nào?

- GV cho HS xem tập

"Hà Nội ba mươi sáu

phố phường"

- Quan sát chú thích

và trả lời

- HS quan sát

2 Tìm hiểu chung về văn bản

- Văn bản: "Một thứ quà của lúa non" được rút từ tập Hà Nội ba mươi sáu phố phường (1943) Đây

là tập tuỳ bút viết về cảnh sắc và phong vị của Hà Nội, đặc biệt là những thứ quà, những món ăn thường ngày khá bình dị, không mấy cao sang nhưng lại đậm đà hương vị riêng thể hiện sự tinh tế khéo léo trong bản sắc văn hóa lâu đời của đất kinh kỳ

Tập tuỳ bút này không chỉ có giá trị về mặt văn hóa, phong tục mà còn chứa đựng những tình cảm và quan niệm của tác giả rất đáng trân trọng Qua những trang viết này người ta thấy được Thạch lam có cách sống thật tinh tế, nhạy cảm và

tỷ mỷ, kỹ lưỡng trong từng cảm xúc, quan sát và nhận xét của mình Tập tuỳ bút cũng chứng tỏ ông yêu Hà Nội biết bao

Văn bản này khi đưa vào sách có lược bỏ đoạn cuối

- Văn bản này có thể nói

thể hiện khá đầy đủ đặc

diểm của tuỳ bút Trong

bài văn có sự vật được

nói tới, nhưng nổi lên

hàng đầu là cảm nghĩ của

con njvề sự vật Từ đó

hãy xác định nhân vật

của bài tuỳ bút này?

- HS xác định nhân vật

- Tâm trạng và xúc cảm của chủ thể trữ tình, ở đây là cái Tôi của người nghệ sĩ

- Phương thức biểu đạt: Miêu tả,

kể, nhận xét, bình luận, nhưng nổi bật nhất vẫn là yếu tố trữ tình để biểu hiện trực tiếp cảm xúc của tác giả

- Để nói về đối tượng ấy,

tác giả đã sử dụng những

phương thức biểu đạt

nào? Phương thức biểu

đạt nào là chủ yếu?

- Bài văn có mấy đoạn?

Nội dung chính của từng

đoạn? Phương thức biểu

đạt nào là chủ yếu?

- Xác định phương thức biểu đạt

-Bố cục: 3 đoạn

+ Đoạn 1: Từ đầu… thuyền rồng: cảm nghĩ về nguồn gốc của Cốm

+ Đoạn 2: Tiếp kín đáo và nhũn nhặn: cảm nghĩ về giá trị văn hóa của cốm

+ Đoạn 3: Còn lại: cảm nghĩ khi thưởng thức cốm

- Bài văn có mấy đoạn?

Nội dung chính của từng

đoạn?

- Tìm bố cục

Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu văn bản II Tìm hiểu văn bản

1 Cảm nghĩ về nguồn gốc cốm

- Đọc đoạn văn từ đầu…

trong sạch của trời

- Cảm xúc và suy nghĩ

của tác giả đãđược gợi

lên từ đâu? Cốm đã được

hình dung như thế nào?

- HS đọc

- HS phát hiện

- Cảm hứng của tác giả về cốm được gợi lên từ hương thơm của lá sen trong làn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên mặt hồ

- Hương thơm ấy gợi nhắc tới hương vị của cốm - thứ quà đặc biệt của lúa non

+ Ngửi thấy mùi hương thơm mát của lúa non

+ Hình dung trong cái vỏ xanh có một giọt sữa trắng thơm, phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ

+ Hình dung được dưới ánh nắng giọt sữa dần dần đông lại, bông lúa ngày càng cong xuống, nặng vì cái

chất quý trong sạch của đất trời.

- Tìm những từ ngữ thể

hiện những cảm nhận ấy

của tác giả?

- HS tìm - Tác giả miêu tả tinh tế hương vị

và cảm giác: lướt qua, nhuần thấm, thanh nhã, tinh khiết, tươi mát, trắng thơm, phảng phất, trong sạch….

- Nhận xét về cách dùng

từ ngữ của Thạch Lam?

- HS nhận xét - Từ ngữ chọn lọc tinh tế, câu văn

có nhịp điệu, thấm đẫm cảm xúc của tác giả

- HS đọc đoạn đợi đến

lúc chiếc thuyền rồng"

Nội dung chính của

đoạn?

- Theo em, tại sao cốm

gắn tên với làng Vòng?

- Cốm không chỉ gắn liền

với cái tên làng Vòng mà

còn gắn liền với hình ảnh

nào?

Hình ảnh ấy có ý nghĩa

gì?

- HS phát hiện: ND của đoạn: Nơi cốm nổi tiếng

- Suy nghĩ và trả lời

- HS phát hiện, nêu ý nghĩa

- Làng Vòng là nơi nổi tiếng nghề cốm

- Cốm làng Vòng dẻo, thơm ngon nhất

- Hình ảnh cô hàng cốm xinh xinh,

áo quần gọn ghẽ với cái dấu hiệu

dn là cái đòn gánh hai đầu cong vút lên như chiếc thuyền rồng"

- Cốm gắn liền với vẻ đẹp của người làm ra cốm là cô gái làng Vòng

- Vẻ đẹp của người tôn lên vẻ đẹp của cốm Cốm hấp dẫn con người không chỉ bởi hương vị thanh khiết của nó mà còn bởi vẻ đẹp của chính những người làm ra nó Trong cốm không chỉ có hương vị của cây cỏ đất trời mà còn có thần thái, sinh khí của con người

- Chi tiết: "đến mùa cốm, - HS nêu cảm nhận - Cốm thành nhu cầu thưởng thức

các người của người Hà

Nội 36 phố phường vẫn

thường ngóng trông các

cô hàng cốm xinh xinh,

áo quần gọn ghẽ với dấu

hiệu đặc biệt…" có ý

nghĩa gì?

về chi tiết của người Hà Nội

- Từ một thứ quà quê, cốm Vòng

đã trở thành một nét văn hoá ẩm thực của Hà Nội thanh lịch, tao nhã

- Qua cách diễn đạt, em

cảm nhận được thái độ

và tình cảm cuả tác giả

thế nào?

- HS nhận xét * Thái độ của tác giả: Yêu quý,

trân trọng cội nguồn vẻ đẹp, giàu bản sắc văn hóa của cốm

GV bình, chuyển

- HS đọc đoạn 2

Nêu nội dung đoạn 2

- Giá trị đáng quý của

Cốm đã được tác giả gói

ghém trong câu văn nào?

- HS đọc

- Nêu ND của đoạn

- HS phát hiện

2 Cảm nghĩ về giá trị của cốm

"Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của cánh đông lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam"

- Lời nhận xét này

choem cách hiểu mới mẻ

nào về cốm?

- Nêu cảm nhận - Cốm là quà tặng của hương đồng

cỏ nộ dâng tặng cho con người

- Cốm là đặc sản của dân tộc vì nó kết tinh hương vị thanh khiết của đồng quê, là sản phẩm độc đáo của nền văn minh nông nghiệp lúa nước ngàn đời của người Việt

Do đó, cốm là quà quê nhưng là thức quà thiêng liêng, đáng trân trọng nâng niu

- Là sản phẩm của nền

văn minh vật chất, Cốm

trở thành một thứ không

- HS phát hiện - Cốm gắn liền với tục sêu tết:

"Hồng cốm tốt đôi … để hạnh

thể thiếu trong một

phương diện của đời

sống văn hóa tinh thần

Đó là phương diện nào?

Em hãy đọc câu văn thể

hiện ý đó

phúc được lâu bền"

- Em có nhận xét gì về

tục lệ dùng hồng cốm

làm đồ siêu tết của nhân

dân ta? Sự hòa hợp,

tương xứng của hai thứ

ấy được phân tích trên

những phương diện nào?

- HS nhận xét - Việc dùng cốm làm lễ vật sêu tết

thật thích hợp và có ý vị sâu xa:

+ Cốm là thức dâng của đất trời, mang trong nó hương vị vừa thanh nhã, vừa đậm đà của đồng quê nội

cỏ, nó rất thích hợp trong việc lễ nghi của một xứ sở nông nghiệp lúa nước như nước ta

+ Thứ lễ vật ấy lại sánh cùng quả hồng - biểu trưng cho sự gắn bó hài hoà trong tình duyên đôi lứa + Màu sắc: hoà hợp

+ Hương vị: nâng đỡ nhau

- Như vậy, ở đoạn này,

giá trị của cốm còn được

phát hiện ở phương diện

nào?

- HS chốt lại * Giá trị tinh thần

- Giá trị văn hóa dân tộc

- Từ những phát hiện

tinh tế và đầy trân trọng

nhà văn muốn truyền tới

bạn đọc tình cảm và thái

độ ứng xử như thế nào

với thức quà dân tộc là

cốm?

- HS suy nghĩ trả lời * Trân trọng, giữ gìn cốm như một

vẻ đẹp văn hóa dân tộc

3 Cảm nghĩ về sự thưởng thức cốm

- HS đọc đoạn 3?

- Niềm trân trọng ấy đã

khiến tác giả có thái độ

thưởng thức Cốm ra sao?

- HS đọc

- HS phát hiện

- Ăn cốm phải ăn thư thả, chút ít

và ngẫm nghĩ

- Ngẫm nghĩ thì mới thấy được hương vị thơm phức của lúa mới, của cỏ dại ven bờ, thấy trong mầu xanh của cốm có cái tươi mát của

lá non, thấy trong chất ngọt của cốm có cái thanh đạm của loài thảo mộc

- Cốm phải được bọc trong lá sen

- Nên kính trọng cái lộc của trời, cái khéo léo của mình, và sự nhẫn nại của thần lúa

- Cách thưởng thức ấy

cho em hiểu gì về cốm?

- HS nêu cảm nhận - Cốm là một thứ quà đặc sắc vì nó

kết tinh nhiều vẻ đẹp: Vẻ đẹp của hương vị và màu sắc đồng quê, vẻ đẹp của người chế biến, của tục lệ nhân duyên, của cách mua và thưởng thức

- Cốm là sản vật quý của dân tộc, cần được nâng niu và gìn giữ

- Cũng như những cảm

nhận ấy, em hiểu gì về

tác giả?

- HS cảm nhận - phát biểu

- Thạch Lam là người sành cốm, sành các món ẩm thực của Hà Nội, hơn thế còn là con người biết trân trọng và yêu mến văn hóa dân tộc, nhìn nhận trong những thức rất nhỏ nhặt một chiều sâu ý nghĩa và giá trị…

- Sự tinh tế trong việc cảm nhận cùng với tấm lòng trân trọng của

tác giả.

- Để những cảm nhận ấy

đến với người đọc, ngoài

tấm lòng, và sự cảm

nhận tinh tế, tác giả có

cách viết như thế nào?

- HS chỉ ra nét đặc sắc của NT

- Một lối văn giàu cảm xúc, có sức gợi cảm cao

- Kết hợp nhiều phương thức biểu đạt

- Lời văn nêu cảm nghĩ nhưng nhẹ nhàng, êm ái như lời thơ

- Khái quát giá trị nội

dung và nghệ thuật của

văn bản?

- HS đọc ghi nhớ SGK/163

- Cảm nghĩ của em sau

khi học văn bản?

- HS trình bày cảm nhận

- Thấy được vẻ đẹp, hương việc

và màu sắc của đồng quê, vẻ đẹp của cốm - thứ sản vật quý của dân tộc cần được nâng niu và gìn giữ

- Tự hào về một vẻ đẹp văn hóa truyền thống

3 Củng cố:

? Em hiểu gì nhà văn?

- Một người có tấm lòng, 1 trái tim người Hà Nội luôn luôn tha thiết

và gìn giữ những phong tục tập quán tốt đẹp của cha ông  Tính chất

dân tộc tinh tế và sâu sắc

4 Về nhà:

- Chọn học thuộc một đoạn văn mà em thích.

- Soạn bài : chơi chữ