MỤC TIÊU CẦN ĐẠT * Giúp HS: - Hiểu được nội dung và một số hình thức diễn đạt so sánh, ẩn dụ, nghĩa đen, nghĩa bóng của những câu tục ngữ trong bài.. - Về nội dung: Tục ngữ diễn đạt
Trang 1Bài 19:
TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
*) Giúp HS:
- Hiểu được nội dung và một số hình thức diễn đạt ( so sánh, ẩn dụ, nghĩa đen, nghĩa bóng ) của những câu tục ngữ trong bài
B TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC
1 ổn định lớp
2 Bài cũ: Tục ngữ là gì? Tục ngữ có nội dung như thế nào?
Nêu nội dung của câu tục ngữ: “Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa”?
Gợi ý trả lời
- Về hình thức: Tục ngữ là những câu nói dân gian ngắn gọn, có kết cấu bền vững,
có hình ảnh và nhịp điệu, vì vậy rất dễ nhớ và dễ lưu truyền
- Về nội dung: Tục ngữ diễn đạt một ý trọn vẹn, thể hiện những kinh nghiệm của
nhân dân về nhiều mặt( thiên nhiên, lao động sản xuất, con người, XH) Có những câu tục ngữ chỉ có nghĩa đen; nhiều câu tục ngữ ngoìa nghĩa đen còn có nghĩa bóng
- Về việc sử dụng: Tục ngữ được nhân dân vận dụng vào mọi hoạt độg đời sống,
đẻ nhìn nhận, ứng xư, thực hành và để làm lời nói thêm hay, thêm sinh độg sâu sắc
3 Bài mới
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG CẦN ĐẠT
*) Hoạt động 1: ĐỌC, GẢI TỪ KHÓ, TÌM HIỂU CẤU TRÚC VĂN BẢN
Trang 21 GV hướng dẫn để các em HS đọc
Chú ý cách ngắt nhịp cho từng câu tục ngữ
Câu 1:nhịp 3/4; Câu 2 nhịp:2/2/4 ; Câu 3nhịp 3/3 ; Câu 4 nhịp: 2/2/2/2 ; Câu 5 nhịp:2/4
Câu 6: nhịp: 2/4 ; Câu 7:nhịp 2/4; Câu 8 nhịp: 2 /4 ; Câu 9 nhịp: 4/4
2 Giải từ khó: Phần này HS tự làm việc
3 Tìm hiểu cấu trúc văn bản:
? Em có thể chia văn bản này thành mấy nhóm? Đó là những nhóm nào?
- Văn bản có thể chia làm 3 nhóm:
+ Nhóm 1: Câu 1,2,3 ( Tục ngữ về phẩm chất con người)
+ Nhóm 2: Câu 4,5,6 ( Tục ngữ vềhọc tập, tu dưỡng)
+ Nhóm 3: Câu 7,8,9 ( Tục ngữ về quan hệ ứng xử)
? Tại sao 3 nhóm tục ngữ trên lại cùng chung 1 VB
- Chúng cùng 1 VB vì: Đều là những bài học của dân gian về con người, XH.
Về Hình thức thì đều có cấu tạo ngắn gọn, có vần nhịp, thường dùng so sánh, ẩn dụ
*) Hoạt động 3: TÌM HIỂU NỘI DUNG VĂN BẢN
? Nghĩa của câu tục ngữ là gì?
1 Những kinh nghiệm và bài học về phẩm chất con người
*) Câu : Một mặt người mười mặt của.
- Nghĩa: Người quý hơn của ( Một mặt
người ( số ít) mười mặt của ( số nhiều)
Trang 3? Giá trị kinh nghiệm của câu tục ngữ là gì?
? Tác dụng của câu tục ngữ này trong cuộc
sống?
? Nghĩa của câu tục ngữ “ Cái răng cái tócc
là góc con người”là gì?
? Giá trị kinh nghiệm của câu tục ngữ là gì?
? Tác dụng của câu tục ngữ này trong cuộc
sống?
Khẳng định sự quý giá của con người so với của cải
- Giá trị kinh nghiệm : Khẳng định tư
tưởng coi trọng con người của cha ông
- Tác dụng của câu tục ngữ: Dạy bảo
con người biết quý trọng con người; phê phán những kẻ coi trọng của cải, vật chất
An ủi những người làm ăn bị mất mát, rủi ro do thiên tai; Khẳng định triết lí sống của nhân dân
*) Câu : Cái răng, cái tóc là góc con
người
- Nghiã đen: răng tóc vừa thể hiện sức khoẻ, con người, vừa thể hiện hình thức, tính tình của 1 con người
- Giá trị kinh nghiệm:
+ Nhìn tóc tai, dáng vóc có thể dự đoán
về tính cách của họ Tóc tai gọn gàng, quần áo chỉnh tề là người có tư cách đàng hoàng
- Tác dụng:
Khuyên nhủ con người giữ gìn răng tóc,
Trang 4? Nghĩa của câu tục ngữ “ Đói cho sạch
rách cho thơm”là gì?
? Giá trị kinh nghiệm của câu tục ngữ là gì?
sạch đẹp; thể hiện quan điểm nhìn nhận, đánh giá, bình phẩm con người của cha ông ta “ nhìn mặt mà bắt thành dong”
*) Câu : Đói cho sạch, rách cho thơm
- Nghĩa: Dù khó khăn túng thiếu thế nào cũng giữ cho lòng mình trong sạch, ngay thẳng
- Giá trị kinh nghiệm:Đề cao lối sống của cha ông ta: biết vượt lên hoàn cảnh, giữ gìn nhân phẩm
? Nghĩa của câu tục ngữ “ Học ăn, học nói,
học gói, học mở” là gì?
- Tác dụng: Câu tục ngữ khuyện răn con
người sống có lòng tự trọng: phê phán những người ngheo khổ màlàm điều xấu
xa, tội lỗi
2 Những kinh nghiệm và bài học về học tập, tu dưỡng
*) Câu: Học ăn, học nói, học gói, học mở
- Nghĩa: Cần phải học hỏi mọi điều trong
cuộc sống + Học ăn: ăn uống hợp vệ sinh, văn minh lịch sử ( ăn xem nồi ngồi xem hướng)
Trang 5? Giá trị kinh nghiệm của câu tục ngữ là gì?
? Tác dụng của câu tục ngữ này trong cuộc
sống?
? Nghĩa của câu tục ngữ : Không thầy đó
mày làm nên là gì?
? Giá trị của câu tục ngữ là gì?
+ Rõ ràng, lễ phép + Gói, mở: Học từng việc làm đơn giản nhất
- Giá trị kinh nghiệm: Biểu hiện trình độ
văn minh của con người
- Tác dụng: Khuyên con người cần chú ý
đến cả những điều nhỏ nhặt Vì mỗi hành
vi là 1 biểu hiện nhân cách con người
Đề cao việc học tập, con người cần phải học tập mọi điều đẻ chưngs tỏ mình là người thành thạo, có văn hoá
*) Câu “ Không thầy đó mày làm nên”
- Nghĩa: Không có thầy( người dạy) thì
trò không làm nên được trò trống gì
- Giá trị của câu túc ngữ: Đề cao vai trò
của người thầy đối với học sinh Nhắc nhở con người về lòng biết ơn, kính trọng thầy cô giáo
3 Những câu tục ngữ và bài học về quan hệ ứng xử
*) Câu : Thương người thương thân
- Nghĩa: Khuyện nhủ con người yêu
Trang 6thương người khác như bản thân mình
- Giá trị kinh nghiệm: Đề cao đạo lí của
nhân dân ta Phê phán những người sống sai đạo lí
Nghĩa của câu tục ngữ : ăn quả nhớ kể trồng
cây là gì?
? Tác dụng của câu tục ngữ trong cuộc
sống?
Phân tích nghĩa của câu tục ngữ: Mọt cây
làm chẳng nên non / Ba cây núi cao” ?
*) Câu: ăn quả nhớ kẻ trồng cây
- Nghĩa: Khi hưởng thành quả nào đó
trong cuộc sống thì phải nhớ ơn những người làm ra thành quả đó
- Tác dụng: Khuyên nhủ con cháu hiếu
thảo với ông bà, cha mẹ, khuyện học trò biết ơn thầy cô giáo, khuyên thế hệ đi sau biết ơn thế hệ đi trước đã đổ mồ hôi công sức, cả xương máu để bảo vệ non sông đất nước
*) Câu: Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao
- Nghĩa:Một cây( số ít) ; Ba cây ( số
nhiều)
=> Một cá nhân lẻ loi không thể làm nên việc lớn, nhiều người hợp sức lại sẽ làm được việc hơn
- Giá trị kinh nghiệm:Trong thực tế,
đoàn kết luôn tạo sức mạnh
Trang 7- Vân dụng: Khuyên nhủ con người sống
đàon kết Phê phán những người sống xa rời tập thể
*) Ghi nhớ SGK : 2 HS đọc to , rõ
*) Hoạt động 4: LUYỆN TẬP
So sánh hai câu tục ngữ: “ Không thầy đố mày làm nên” / Học thầy không tày học bạn
- Hai câu trúc ngữ trên, một câu đề cao vai trò người thầy, một câu đề cao vai trò người bạn
Nội dung của hai câu tục ngữ trên tưởng như là mâu thuẫn nhau nhưng thực tế lại bổ sung cho nhau, trở thành lời khuyên tốt cho nhưng ai có chú hướng trong học tập Mỗi người học sinh cần phải học thầy vì thâyd là người đi trước có kiến thức vững vàng, ta học ở thầy tri thức , các sống, đạo đức Có thể nói sự thành công của người học trò ít nhiều đều có in dấu ấn một người thầy Nhưng học thầy thôi chưa đủ, ta cần học bạn Bạn bè gần gũi, đồng trang lưa, học ở họ ta sẽ dễ so sánh phấn đấu để tự trau dồi thêm vốn kiến thức cho mình