TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘIA.Mục tiêu cần đạt: - Học sinh hiểu nội dung , ý nghĩa và một số hình thức diễn đạt so sánh, ẩn dụ, nghĩa đen, nghĩa bóng… của các câu tục ngữ trong bài - R
Trang 1TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI
A.Mục tiêu cần đạt:
- Học sinh hiểu nội dung , ý nghĩa và một số hình thức diễn đạt( so sánh, ẩn
dụ, nghĩa đen, nghĩa bóng…) của các câu tục ngữ trong bài
- Rèn kĩ năng phân tích, cảm thụ, tìm hiểu giá trị của tục ngữ
- Có ý thức tìm tòi, nghiên cứu để hiểu một số câu tục ngữ thông dụng sưu
tầm
B.Chuẩn bị:
- Giáo viên: giáo án, sgk+sgv
- Học sinh: chuẩn bị bài
C.Các bước lên lớp
1.Ổn định tổ chức
2.Kiểm tra bài cũ:
? Tục ngữ là gì? Đọc một vài câu tục ngữ mà em sưu tầm được và nêu nội
dung, nghệ thuật
3.Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học
Hoạt động 1: Khởi động
Trong cuộc sống nhân dân ta không chỉ quan sát
và đúc kết những kinh nghiệm về thiên nhiên, lao
động sản xuất mà còn có cả những vấn đề về con
người và xã hội.Để hiểu thêm và mở rộng kiến
thức về tục ngữ hôm nay chúng ta sẽ tiếp tục học:
Tục ngữ về con người và xã hội
Hoạt động 2: Đọc - Hiểu văn bản I Đọc – Tìm hiểu chú thích
Trang 2- GV hướng dẫn đọc: Giọng dứt khoát, rõ ràng
- Gv đọc mẫu
- Gọi 2 em học sinh đọc
- Học sinh và Gv nhận xét
? Em hiểu “ mặt người” và “ mặt của” là gì?
“ không tày” có nghĩa như thế nào?
- Học sinh đọc câu tục ngữ số 1
Câu tục ngữ sử dụng nghệ thuật gì?
- Vần lưng: mười - người
- Ẩn dụ: mặt người
- Nhân hoá: mặt của
- So sánh, số từ
? Câu tục ngữ đề cao cái gì? Câu tục ngữ còn phê
phán ai? Phê phán điều gì?
? Nó còn có tác dụng an ủi khi nào? Tìm những
câu tục ngữ tương tự?
- Người sống đống vàng
- Người là vàng của là ngãi
- Của đi thay người
- Người làm ra của chứ của không làm ra người
- Lấy của che thân chứ không lấy thân che của
? Đọc câu tục ngữ số 2?
? Em hãy giải thích “ góc con người “ là gì?
( Một phần thể hiện hình thức, tính tình, tư cách
1 Đọc
2.Chú thích
2.Tìm hiểu văn bản a.Câu 1
- Nghệ thuật: ẩn dụ, nhân hoá, so sánh, vần lưng
- Đề cao giá trị con người so với mọi thứ của cải, người quý hơn của gấp nhiều lần
- An ủi những người không may mất của
Trang 3con người )
? Tại sao núi” cỏi răng cỏi túc là gúc con người”
( Cỏi răng cỏi túc cũng thể hiện một phần hỡnh
thức, tớnh cỏch con người .Người răng trắng, túc
đen mượt mà là người khoẻ mạnh, người túc bạc
răng long là biểu hiện của tuổi già….)
->Những gỡ thuộc về hỡnh thức bờn ngoài của con
người đều biểu hiện tớnh cỏch của người đú
? Cõu tục ngữ được sử dụng trong những trường
hợp nào?
? Em tỡm một cõu tục ngữ tương tự:
Một yờu túc bỏ đuụi gà
Hai yờu răng trắng như ngà dễ thương
? Học sinh đọc thầm cõu tục ngữ số 3?
? Về hỡnh thức cõu này cú gỡ đỏng chỳ ý? ( vần,
nhịp đối)
( Nhịp 3/3)
? Cõu tục ngữ cú ý nghĩa gỡ? Thường sử dụng
trong những trường hợp nào?
( Sử dụng trong những tỡnh huống dễ sa đà trượt
ngó )
? Tỡm cõu tục ngữ tương tự?
- Giấy rỏch phải giữ lấy lề
- No nờn bụt, đúi nờn ma
? Học sinh theo dừi sgk, đọc thầm câu 4?
b Cõu 2
- Khuyờn nhủ mọi người cần giữ gỡn răng túc của mỡnh
- Thể hiện cỏch bỡnh phẩm, nhỡn nhận con người qua hỡnh thức của người đú
c Cõu 3
- Vần lưng
- Đối chỉnh
- Nghĩa đen: dự đúi vần phải sạch sẽ, rỏch vẫn phải thơm tho
- Nghĩa búng: dự nghốo khổ thiếu thốn vẫn phải sống trong sạch
d.Cõu 4
- 4 vế đẳng lập, bổ sung cho nhau
- Điệp từ: học
Trang 4? Về cấu tạo câu tục ngữ này có gì đặc biệt?
? Điệp từ “ học” có tác dụng gì?
( Nhấn mạnh, mở ra những điều con người cần
phải học )
? Em hiểu “ học ăn, học nói’ như thế nào?Vì sao
phải “ học ăn, học nói”?
( Ta phải học ăn, học nói sao cho lịch sự dễ
nghe )
? Em hiểu gì về “ học gói, học mở”
( Theo các cụ già kể lại, người Hà Nội xưa một
số gia đình giàu sang thường dùng lá chuối tươi
để gói nước mắm đựng vào bát Lá chuối giòn,
muốn gói được phải học Khi lấy ra ăn cũng phải
khéo tay, nhẹ nhàng để không bắn vào người khác
-> phải học )
? Câu tục ngữ có ý nghĩa như thế nào?
? Đọc thầm câu số 5
? Cái hay của câu tục ngữ này là gì?
( Đề cao vai trò của người thầy trong việc giáo
dục, dạy học và đào tạo con người
- Diễn đạt: thách thức, suồng sã )
? Những câu tục ngữ nào có nội dung tương tự?
- Nhất tự vi sư, bán tự vi sư
- Quân-sư- phụ
- Muốn sang sông thì bắc cầu kiều
- Muốn sống cho có văn hoá, lịch
sự thì cần phải học, học từ cái lớn đến cái nhỏ, học hàng ngày
đ Câu 5
- Vai trò quyết định và công lao
to lớn của người thầy
-> phải kính trọng, biết ơn và tìm thầy mà học
e Câu 6
Trang 5Muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy.
? §äc c©u sè 6?
- Học thầy không tày học bạn
? Câu tục ngữ này có gì mâu thuẫn với câu trên
không? tại sao?
( Thảo luận nhóm 4 thời gian 2phút
- Đại diện báo cáo -> học sinh nhận xét
- Gv nhận xét, kết luận
-> Câu tục ngữ có hai vế đặt theo lối so sánh
Người bình dân đề cao việc học thầy nhưng cũng
đề cao việc học bạn Hai câu bổ sung cho nhau
? Chỉ ra biện pháp nghệ thuật của câu tục ngữ?
? Em hiểu câu tục ngữ trên như thế nào?
? Tìm các câu tục ngữ có cùng nội dung?
- Lá lành đùm lá rách
- Bầu ơi thương lấy bí cùng,
Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn
-Tiên trách kỉ, hậu trách nhân
? Tìm hiểu nghĩa đen và nghĩa bóng của câu tục
ngữ?
? Câu tục ngữ được áp dụng trong những hoàn
- So sánh
- Câu tục ngữ đề cao vai trò của việc học bạn
g Câu 7
- So sánh
- Câu tục ngữ khuyên người ta lấy bản thân mình soi vào người khác như bản thân mình để quý trọng, đồng cảm, yêu thương đồng loại
h Câu 8
- Nghĩa đen: Khi được ăn quả phải nhớ ơn người trồng cây
- Khi được hưởng thành quả phải nhớ công ơn của người gây dựng
i Câu 9
- Ẩn dụ
Trang 6cảnh nào?
(Trong nhiều hoàn cảnh khác nhau: con cháu
biết ơn ông bà, cha mẹ, học trò biết ơn thầy cô,
nhân dân biết ơn anh hùng liệt sĩ )
Học sinh đọc c©u 9?
? Em thấy cách nói trong câu tục ngữ như thế
nào?
- Tưởng như vô lí: một cây không thể làm nên
núi, đáng ra phải nói là nên rừng Ba cây chụm lại
sẽ nên hòn núi cao -> phải là nên rừng
-> ẩn dụ
? Nêu lên chân lý gì?
? Em có nhận xét gì về kết cấu của các câu tục
ngữ trên?
- Ngắn gọn, chặt chẽ
-> đó là cách lập luận của văn nghị luận
Hoạt động 3: Tổng kết
- Học sinh đọc ghi nhớ Gv khái quát
Hoạt động 4: Hướng dẫn luyện tập
- Học sinh đọc, xác định yêu cầu
- Gv hướng dẫn,học sinh về nhà làm
- Nêu lên chân lý về sức mạnh của sự đoàn kết, chia sẽ, lẻ loi thì chẳng làm được gì, nếu biết hợp sức đồng lòng thì sẽ làm nên việc lớn
II Ghi nhớ(sgk)
III Luyện tập
VD: câu 1: Mặt người hơn mười mặt của
* Tục ngữ, thành ngữ đồng nghĩa
- Người sống đống vàng
- Người là hoa là đất
- Người làm ra của chứ của không làm ra người
* Tục ngữ, thành ngữ trái nghĩa:
- Hợm của khinh người
- Người sống của còn, người chết của hết
- Tham vàng phụ ngãi
4.Củng cố: Đặc điểm chung của 9 câu tục ngữ?
5.Hướng dẫn học ở nhà:
- Học thuộc lòng 9 câu tục ngữ , nắm nội dung, nghệ thuật
Trang 7- Làm bài tập phần luyện tập
- Soạn: “ Câu rút gọn”trả lời câu hỏi sgk