Hiểu được quan niệm của Hoài Thanh về nguồn gốc cốt yếu, nhiệm vụ với công dụng của văn chương trong lịch sử loài người.. thở cuối cùng của mình.Như vậy,mở đầuvăn bản, Hoài Thanh đã dẫn
Trang 1Tiết 95 Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
_Hoài Thanh_
I Mục tiêu của bài học: giúp học sinh
1 Hiểu được quan niệm của Hoài Thanh về nguồn gốc cốt yếu, nhiệm vụ với công dụng của văn chương trong lịch sử loài người
2 Hiểu được phần nào phong cách nghị luận văn chương của Hoài Thanh
3 Tích hợp với phần Tập làm văn: cách làm 1 bài văn nghị luận, chứng minh
II Chuẩn bị:
1 Giáo viên: SGK, SGV, giáo án, các tư liệu (dẫn chứng) để chứng minh
2 Học sinh: Soạn trước các câu hỏi trong phần đọc hiểu văn bản
III Tiến trình dạy học:
1 Ổn định trật tự
2 Dẫn vào bài mới trong cuộc sống hằng ngày cũng như các cấp học, chúng ta đã được làm quen và học rất nhiều các tác phẩm văn chương Đọc
và học văn giúp chúng ta mở rộng tầm hiểu biết và nuôi dưỡng tâm hồn Vậy, chúng ta có bao giờ tự hỏi: Văn chương có nguồn gốc từ đâu, nhiệm vụ của văn chương là gì và văn chương có công dụng như thế nào trong cuộc sống Hôm nay, cô sẽ giới thiệu cho các em một bài viết của nhà phê bình văn học có uy tín rất lớn_ Hoài Thanh_ có tiêu đề “Ý nghĩa văn chương”
GV viết bảng : Tiết 95 : Ý nghĩa văn chương
I.Tìm hiểu chung
Trang 2Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu chung
về tác giả, tác phẩm
TG Hoạt động của thầy, cô
giáo
HĐ của HS
Kiến thức cần đạt
Hoài
Thanh
Câu hỏi 1: Qua phần soạn
bài ở nhà, hãy cho biết 1 vài
nét về tác giả Hoài Thanh ?
Gv giới thiệu một vài tác
phẩm tiêu biểu của Hoài
Thanh ( quyển Thi nhân Việt
Nam ) trước lớp để cho Hs
thấy được ông là một nhà
phê bình văn học nổi tiếng
GV ghi bảng :
Câu hỏi 2: Em nào cho cô
biết xuất xứ của bài văn
này ?
Gv ghi bảng :
Hs trả lời
Hs trả lời
Hs trả lời là
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- (1909 – 1982) quê ở xã Nghi Trung, huyện Nghị Lộc, tỉnh Nghệ An
- Là nhà phê bình văn học xuất sắc
- Năm 2000 được nhà nước phong tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học – nghệ thuật
2 Tác phẩm
- Văn bản được viết năm
1936 in trong sách Bình luận văn chương
Trang 3Câu hỏi 3 : Xác định thể
loại của văn bản ?
Gv hỏi tiếp em hs đó : Một
bài văn nghị luận bao giờ
cũng nêu ra 1 vấn đề để bàn
bạc.Em hãy cho cô biết bài
văn nghị luận này nói về vấn
đề gì ?
Gv chốt : Bài văn nghị luận
này cho chúng ta thấy được
ý nghĩa của văn chương
trong đời sống
Gv ghi bảng
Chuyển ý : Chúng ta vừa
tìm hiểu xong những nét
khái quát về tác giả, xuất xứ
cũng như thể loại của
bài.Bây giờ cô trò chúng ta
sẽ cùng nhau đi vào phần 3 :
thể loại văn nghị luận chứng minh -Vấn đề của văn chương
- Nêu nguồn gốc cốt yếu của văn chương là
- Thể loại: Nghị luận văn chương vì nội dung nghị luận thuộc vấn đề của văn chương
3 Đọc-Tìm hiểu bố cục
a Đọc
Trang 4Đọc và tìm hiểu bố cục.
Gv ghi bảng :
Gv nhận xét cách đọc và đọc
mẫu đoạn 1 từ đầu đến
“thương cả muôn vật, muôn
loài” cho học sinh
Câu hỏi 4: Cô vừa đọc xong
phần đầu, vậy em nào có thể
khái quát nội dung cô vừa
đọc trên ?
-Câu văn nào là luận điểm
chứa nội dung khái quát em
vừa nêu ?
Câu hỏi 5 : Cô mời bạn
(Linh, Hương A) đọc cho cô
đoạn tiếp theo đến “Lời ấy
tưởng không có gì là quá
đáng”.Theo em nội dung
khái quát của đoạn này là
gì ?
Câu hỏi 6 : Cô mời bạn (Hải
Anh, Đạt B) đọc đoạn
cuối.Nội dung khái quát của
lòng thương người
“Nguồn gốc cốt yếu…”
- Nêu nhiệm
vụ và công dụng của văn chương
nghĩa của văn chương -Có bố cục
3 phần
c Bố cục:
- Mở bài: Nguồn gốc văn chương xuất phát từ tình yêu thương con người
-Thân bài: Bàn về nhiệm vụ, công dụng của văn chương
- Kết bài : Ý nghĩa của văn chương trong đời sống con người
Trang 5đoạn này là gì ?
Câu hỏi 7: Sau khi đã xác
định được nội dung khái quát của các đoạn, em hãy cho cô biết bài Ý nghĩa văn chương có tuân theo các trình tự mở bài, thân bài, kết luận của một bài văn nghị luận không ?
Gv ghi bảng :
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chi tiết
Chuyển ý : Bây giờ chúng ta sẽ đi vào mục II.Tìm hiểu chi tiết văn bản
Gv ghi bảng :
Câu hỏi 8: Các em hãy quan sát câu chuyện
Hoài Thanh kể trong phần đầu SGK và cho
cô biết tại sao thi sĩ Ấn Độ lại khóc ?
GV bình : Nhà thơ Ấn Độ trông thấy một
sinh vật bé nhỏ đang vật vã, đau đớn với vết
thương có lẽ là rất nặng.Từ láy run rẩy gợi
cho chúng ta liên tưởng đến hình ảnh con
chim đang cận kề với cái chết, sắp trút hơi
II Tìm hiểu chi tiết
1 Nguồn gốc cốt yếu của văn chương
Trang 6thở cuối cùng của mình.Như vậy,mở đầu
văn bản, Hoài Thanh đã dẫn ra 1 câu chuyển
kể về 1 con chim bị thương.Sự kiến ấy
tưởng như không có một tác động nào đến
cuộc sống vốn đang diễn ra của nhà thi sĩ
Ấn Độ.Thế nhưng bằng trái tim tràn ngập
lòng yêu thương, người thi sĩ ấy không giấu
nổi niềm xúc động.Dường như chúng ta
cảm nhận được trong câu chuyện đang có
một con người đồng cảm, đau cùng nổi đau
của con chim sắp chết
Câu hỏi 9: Vậy, Hoài Thanh kể ra câu
chuyện này nhằm mục đích gì ?
Gv gọi học sinh đọc đoạn từ “Câu chuyện
có lẽ …muôn loài”
Câu hỏi 10(hỏi luôn em hs đó) : Sau khi
đọc đoạn này, em rút ra được điều gì ?
Câu hỏi 11 (hỏi luôn em học sinh đó): Em
hiểu cốt yếu là gì ?
Gv chốt : Hoài Thanh dẫn ra câu chuyện
cảm động, mà có lẽ nó cũng chỉ là 1 câu
chuyện do chính ông tưởng tượng ra để
chúng ta thấy được nguồn gốc chính, nguồn
gốc chủ yếu của văn chương là lòng thương
người, thương muôn vật, muôn loài
-Chỉ ra nguồn gốc của thi ca
-Nguồn gốc cốt yếu của văn chương -Cốt yếu là cái chính, cái quan trọng nhất chứ chưa phải là tất cả
Trang 7Gv ghi bảng :
Câu hỏi 12: Câu hỏi thảo luận miệng nhóm
2 bàn (thời gian 3 phút): Có ý kiến cho rằng,
quan niệm của Hoài Thanh về nguồn gốc
của văn chương như vậy là chưa đủ Em có
đồng ý với ý kiến trên không? Vì sao? Em
hãy tìm dẫn chứng để chứng minh ý kiến
của mình
Gợi ý: Ở những học kỳ trước, các em đã
được học rất nhiều tác phẩm văn học Ngay
ở đầu học kỳ 2, chúng ta đã học khá nhiều
câu tục ngữ về thiên nhiên, lao động sản
xuất, tục ngữ về con người xã hội.Theo em,
những câu tục ngữ ấy ra đời xuất phát từ
nhu cầu gì của con người? Văn chương bắt
nguồn từ đâu?
→ Từ cuộc sống lao động
+ Từ thực tế đấu tranh bảo vệ tổ quốc,
chống giặc ngoại xâm : Lượm, Đêm nay
Bác không ngủ…
+ Từ trò chơi sân khấu dân gian.VD: Quan
Âm Thị Kính
Giáo viên chốt : Như vậy, quan niệm văn
chương bắt nguồn từ lòng thương người,
thương vật là đúng nhưng vẫn có các quan
HS thảo luận nhóm
- Lòng thương người và rộng
ra thương cả muôn loài muôn vật → lòng nhân ái
Trang 8niệm khác như văn chương bắt nguồn từ
cuộc sống lao động của con người, từ kháng
chiến, từ văn hóa, lễ hội, trò chơi Tuy các
quan niệm là khác nhau nhưng chúng không
loại trừ nhau mà ngược lại còn có thể bổ
sung cho nhau
Câu hỏi 13: Qua phần đầu, chúng ta còn
được học thêm một cách nêu vấn đề rất độc
đáo của nhà văn Hoài Thanh Em nào có thể
nhận xét về những lí lẽ và dẫn chứng đã đưa
ra trong đoạn mở bài này ?
Gv chốt : Bằng những dẫn chứng tưởng như
không có gì liên quan thông qua một câu
chuyện cảm động, Hoài Thanh đã chứng
minh quan điểm của mình một cách tự nhiên
mà độc đáo, giàu sức thuyết phục.Thông
qua đó chúng ta cũng học được các nêu vấn
đề sang tạo của Hoài Thanh.Đó là nghị luận
xen lẫn yếu tố tự sự, miêu tả
Gv ghi bảng
Chuyển ý: Phần đầu chúng ta đã tìm hiểu
quan niệm của Hoài Thanh về nguồn gốc
của văn chương là lòng yêu thương Bây giờ
chúng ta thử tìm hiểu xem Hoài Thanh quan
niệm thế nào về nhiệm vụ, công dụng của
- Về nghệ thuật: Nêu vấn đề bằng cách dẫn ra một câu chuyện
Trang 9văn chương.
Gv ghi bảng :
Câu hỏi 14 : Các em hãy đọc 2 câu đầu của
phần thân bài và cho cô biết : Hoài Thanh
quan niệm văn chương có những nhiệm vụ
nào ?
Gv ghi bảng :
Câu hỏi 15: Em hiểu “hình dung” trong
đoạn này có nghĩa là gì ?
Câu hỏi 16: Em hãy tìm dẫn chứng để
chứng minh rằng văn chương phản ánh cuộc
sống qua các bài văn đã học?
Gợi ý
_Phản ánh cuộc chiến đấu: Lượm_Tố Hữu
-Phản ánh
sự sống, sáng tạo sự sống
-Là danh từ,
có nghĩa như hình ảnh thu nhỏ, kết quả của
sự phản ánh, miêu tả trong văn chương
2 Nhiệm vụ, công dụng của văn chương
a Nhiệm vụ của văn chương :
- Văn chương phản ánh sự sống muôn hình vạn trạng
- Văn chương sáng tạo ra sự sống
Trang 10_Phản ánh lao động: ca dao
_Phản ánh cuộc sống bình thường : Cuộc
chia tay của những con búp bê
Gv chốt : Cuộc sống của con người vốn
muôn hình vạn trạng Văn chương có nhiệm
vụ phản ánh cuộc sống đó.Không những
phản ánh đời sống, văn chương còn có
nhiệm vụ sáng tạo ra sự sống.Chúng ta có
thể thấy điều đó qua những câu chuyện cổ
tích phản ánh ước mơ công lý, cải tạo hiện
thực xã hội vì sự công bằng cho người dân
lao động của người xưa như trong truyện
Cây bút thần của Trung Quốc, Thạch Sanh ở
Việt Nam…
Câu hỏi 17: Với 2 nhiệm vụ như vậy, văn
chương đã có những công dụng gì trong đời
sống của con người ?
Gv chốt :Nguồn gốc của văn chương là
lòng thương người do vậy công dụng của
văn chương là giúp cho tình cảm và gợi
lòng vị tha
Gv ghi bảng :
Câu hỏi 18 Chắc hẳn chúng ta vẫn còn nhớ
câu chuyện kể về cái chết của Dế Choắt
Công dụng của văn chương là giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha
-Xót thương
b Công dụng của văn chương
_Giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha
Trang 11trong Bài học đường đời đầu tiên của nhà
văn Tô Hoài.Vì sao Choắt chết, các em có
nhớ không ? Em có cảm nhận như thế nào
về cái chết của Choắt và sự ân hận của
Mèn ?
Gv chốt : Bạn…đã cảm thấy thương cho
Choắt vì Choắt chết là do sự bồng bột, thói
hung hăng tự phụ của Mèn gây nên.Đó là
những cảm xúc mà văn chương đã khơi dậy
khi chúng ta đọc một tác phẩm văn học
Câu hỏi 16 : Như vậy Hoài Thanh viết “
Một người hàng ngày chỉ biết…hay sao” là
đúng hay sai nhỉ ?
Câu hỏi 17 : Tác phẩm văn chương nào tác
động sâu sắc nhất đến tình cảm của em ?
Hãy nói về tác động đó để xác nhận quan
điểm của Hoài Thanh về công dụng của văn
chương ?
Gv chốt + ghi bảng: Văn chương đã khơi
dậy những trạng thái cảm xúc của con
người
Câu hỏi 18 : Văn chương có tác động như
thế nào đến tình cảm của con người ?
cho cái chết của Choắt, một phần thì trách Mèn đã quá kiêu căng tự phụ, thong cảm cho sự bồng bột, non tẻ của Mèn…
-Đúng
Hs suy nghĩ trả lời
-Tạo những tình cảm chưa có -Luyện những tình
-Khơi dậy những trạng thái cảm xúc của con người
Trang 12Gv ghi bảng :
Chuyển ý : Hoài Thanh đã có một đoạn mở
bài mang phong cách sáng tạo riêng, sang
đến phần thân bài, chúng ta lại vừa được
hiểu thêm hai khía cạnh nữa là nhiệm vụ và
công dụng của văn chương
Cô mời một bạn đọc to phần kết của bài văn
nào
Gv ghi bảng :
Câu hỏi 19 : Ý nghĩa của văn chương trong
đời sống con người được Hoài Thanh tổng
kết lại như thế nào,em có thể nói theo ý hiểu
của mình không ?
Gv chốt : Nghèo nàn ở đây không phải là sự
thiếu thốn về mặt vật chất, các em nên hiểu
đó là sự nghèo nàn về mặt tinh thần, tình
cảm của con người
Gv ghi bảng :
cảm sẵn có -Làm đẹp những thứ bình thường
-Thế giới sẽ nghèo nàn nếu không
chương
-Tạo những tình cảm chưa có -Luyện những tình cảm sẵn có
-Làm đẹp những thứ bình thường
3.Ý nghĩa của văn chương
_Thế giới sẽ nghèo nàn và thực dụng nếu không có văn
Trang 13Câu hỏi 20 : Em có nhận xét gì về cách kết
thúc bài văn nghị luận trên của Hoài
Thanh ?
GV bình: Có người đã từng nói văn chương
là món ăn tinh thần không thể thiếu của con
người Còn nhà văn là kĩ sư tâm hồn, là
người bạn, người thầy, người đồng chí,
người đồng hành cùng ta trong suốt cuộc
đời Hoài Thanh thêm một lần nữa đề cao ý
nghĩa của văn chương thật quan trong và
bền lâu trong đời sống con người
-Nêu lên một giả định để khẳng định
1 vấn đề
chương
Hoạt động 3: Hướng dẫn tổng kết
GV gọi HS đọc ghi nhớ SGK
GV ghi bảng:
âu hỏi 15: Bài văn nghị luận của Hoài
Thanh mở ra cho em những hiểu biết mới
mẻ, sâu sắc nào về văn chương?
Hs suy nghĩ trả lời
III Tổng kết
1 Nội dung
- Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là tình cảm, là lòng vị tha Văn chương là hình ảnh của sự sống muôn hình vạn trạng và sáng tạo ra sự sống, gây những tình cảm không
có, luyện những tình cảm sẵn
có Đời sống tinh thần của nhân loại nếu thiếu văn
Trang 14Câu hỏi 16: Qua văn bản này, em đã học
được thêm gì từ phong cách viết văn nghị
luận của Hoài Thanh ?
GV kết kuận: Gốc của văn chương là tình
cảm nhân ái Văn chương làm giàu tình cảm
con người, làm đẹp cho cuộc sống Hoài
Thanh đã đem lại cho chúng những hiểu biết
sâu sắc đó bằng lối văn nghị luận dồi dào lí
lẽ, cảm xúc, hình ảnh và nhất là bằng tình
yêu văn chương, trân trọng và đề cao văn
chương như 1 giá trị không thể thay thế
trong đời sống tình cảm của con người Cô
hi vọng rằng sau khi học xong bài này các
em sẽ thấy được ý nghĩa quan trọng của văn
chương trong cuộc sống và càng thêm trân
trọng những giá trị của văn chương Các em
sẽ thích học văn cũng như đọc văn hơn để
làm đẹp hơn cho tâm hồn, tình cảm của mỗi
chúng ta
Hs suy nghĩ trả lời
chương thì sẽ rất nghèo nàn
2 Nghệ thuật:
- Vừa có lí lẽ, vừa có cảm xúc, hình ảnh
+ Lí lẽ: nguồn gốc của thi ca chính là lòng yêu thương muôn loài (tiếng khóc)
+Có cảm xúc: gợi lòng yêu thương qua hình ảnh thi sĩ xúc động
+ Hình ảnh: kể về con chim
bị thương