Quản lý tài chính tại trường đại học kỹ thuật công nghiệp thuộc đại học thái nguyên

Thực hiện đổi mới cơ chế tài chính giáo dục, việc nhà nước trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các đơn vị sự nghiệp có thu hoạt động trongviệc tổ chức công việc, sắp xếp lại bộ má

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

ĐẶNG THỊ NGỌC QUỲNH

QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP

THUỘC ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

ĐẶNG THỊ NGỌC QUỲNH

QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP

THUỘC ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN Ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 8 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Chí Thiện

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của riêng tác giả

Số liệu và kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa từng được sử dụng trongbất cứ luận văn, luận án nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đều

đã được cám ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõnguồn gốc

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2019

Học viên thực hiện

Đặng Thị Ngọc Quỳnh

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, trước tiên tôi xin chân thành cảm ơn BanGiám hiệu Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh Thái Nguyên, cácthầy cô giáo, đặc biệt là các thầy cô giáo trong Khoa Quản lý - Luật Kinh tế,những người đã trang bị cho tôi những kiến thức cơ bản và những định hướngđúng đắn trong học tập và tu dưỡng đạo đức, tạo tiền đề tốt để tôi học tập vànghiên cứu

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Trần Chí Thiện

- người Thầy đã dành nhiều thời gian và tâm huyết, tận tình hướng dẫn chỉ bảocho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn các Phòng, Khoa, Trung tâm trường Đại học

Kỹ thuật Công nghiệp đã cung cấp những thông tin cần thiết và giúp đỡ tôitrong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân và bạn bè đãquan tâm giúp đỡ, động viên và tạo điều kiện cho tôi trong học tập, tiến hànhnghiên cứu và hoàn thành đề tài này

Xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2019

Học viên thực hiện

Đặng Thị Ngọc Quỳnh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Ý nghĩa khoa học của luận văn 3

5 Bố cục luận văn 4

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC THÀNH VIÊN THUỘC ĐẠI HỌC VÙNG

5 1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng 5

1.1.1 Khái niệm đại học thành viên thuộc Đại học vùng

5 1.1.2 Đặc điểm của trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng

5 1.1.3 Vai trò của trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng

9 1.2 Quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng 10

1.2.1 Khái niệm tài chính và quản lý tài chính 10

1.2.2 Sự cần thiết phải quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng 14

1.2.3 Mục tiêu quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng 15

1.2.4 Nguyên tắc quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng 16

1.2.5 Phương thức quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc

Đại học vùng 18

1.2.6 Nội dung quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng 21

1.2.7 Các công cụ quản lý tài chính tại các trường đại học thành viên thuộc đại học vùng 32

1.2.8 Những nhân tố ảnh hưởng đến quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng 34

1.3 Cơ sở thực tiễn về công tác quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng 36

1.3.1 Kinh nghiệm quản lý tài chính tại một số trường đại học nước ngoài 36

1.3.2 Kinh nghiệm quản lý tài chính tại một số trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng 38

1.3.3 Bài học kinh nghiệm cho trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên 41

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 44

2.1 Câu hỏi nghiên cứu 44

2.2 Phương pháp nghiên cứu 44

2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin 44

2.2.2 Phương pháp tổng hợp thông tin 45

2.2.3 Phương pháp phân tích thông tin 45

2.3 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 47

2.3.1 Chỉ tiêu phán ánh tình hình trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp 47

2.3.2 Các chỉ tiêu phản ánh tình hình nhân sự quản lý tài chính 47

2.3.3 Các chỉ tiêu phản ánh quy mô và cơ cấu thu chi 47

2.3.4 Các chỉ tiêu phản ánh tình hình quản lý thu chi 47

2.3.5 Các chỉ tiêu phản ánh tình hình quyết toán thu - chi 47

2.3.6 Các chỉ tiêu phản ánh tình hình kiểm tra, thanh tra, kiểm toán 48

Chương 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP THUỘC ĐẠI HỌC

THÁI NGUYÊN 49

3.1 Tổng quan về trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên 49

3.1.1 Quá trình hình thành và phát triển 49

3.1.2 Cơ cấu tổ chức bộ máy 49

3.1.3 Chức năng, nhiệm vụ trong quản lý tài chính

51 3.2 Thực trạng công tác quản lý tài chính tại trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên 57

3.2.1 Tổ chức bộ máy quản lý tài chính

57 3.2.2 Quản lý tài chính 60

3.2.3 Thực trạng quản lý tài chính tại trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên 74

3.2.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý tài chính tại trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên 84

3.3 Đánh giá thực trạng quản lý tài chính tại trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên 89

3.3.1 Kết quả đạt được 89

3.3.2 Hạn chế và nguyên nhân 92

Chương 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP THUỘC ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 99

4.1 Định hướng quản lý tài chính tại trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên 99

4.2 Giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính tại trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên 102

4.2.1 Hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý tài chính 102

4.2.2 Tăng cường cơ sở vật chất cho quản lý tài chính 104

4.2.3 Hoàn thiện các quy chế thu chi nội bộ và các quy định khác về thu

chi tài chính 105

4.2.4 Hoàn thiện phương thức quản lý tài chính 106

4.2.5 Hoàn thiện nội dung quản lý tài chính 107

4.3 Kiến nghị 114

4.3.1 Đối với Nhà nước 114

4.3.2 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo 117

4.3.3 Đối với Đại học Thái Nguyên 117

KẾT LUẬN 119

TÀI LIỆU THAM KHẢO 121

PGS.TS : Phó giáo sư, tiến sĩ

PTCNC : Phát triển công nghệ cao

SV : Sinh viên

THPT : Trung học phổ thông

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Mức thu học phí từ năm học 2015-2016 đến năm học

2017-2018 62

Bảng 3.2: Tổng nguồn tài chính của Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên năm 2015 - 2017 63

Bảng 3.3: Kinh phí NSNN cấp giai đoạn 2015 - 2017 64

Bảng 3.4: Nguồn thu sự nghiệp giai đoạn 2015 - 2017 66

Bảng 3.5: Tình hình sử dụng kinh phí giai đoạn 2015 - 2017 67

Bảng 3.6: Cơ cấu chi thường xuyên tại trường ĐH Kỹ thuật Công nghiệp 68 Bảng 3.7: Tổng hợp thu nhập bình quân của CBVC giai đoạn 2015-2017 69 Bảng 3.8: Tình hình trích lập các quỹ giai đoạn 2015 - 2017 71

Bảng 3.9: Dự toán thu - chi năm 2017 của trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp 76

Bảng 3.10: Tỷ lệ hoàn thành dự toán thu sự nghiệp tại trường ĐH ĐH Kỹ thuật Công nghiệp 79 Bảng 3.11 Quyết toán các khoản chi tại trường ĐH Kỹ thuật Công

nghiệp 81

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1: Quy trình quản lý tài chính tại trường đại học thành viên

thuộc Đại học vùng 20Hình 3.1: Cơ cấu tổ chức của trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp 50Hình 3.2: Tổ chức bộ máy kế toán của Trường ĐH Kỹ thuật

Công nghiệp 58

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sự nghiệp giáo dục đào tạo luôn có vị trí đặc biệt quan trọng trong quátrình phát triển kinh tế xã hội ở mỗi quốc gia, nhất là những quốc gia đangphát triển như Việt Nam Trong Văn kiện của Đại hội XI, Đảng ta đã khẳngđịnh “Phát triển giáo dục đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúcđẩy sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá, là điều kiện phát huy nguồn lựccon người, yếu tố cơ bản để phát triển xã hội tăng trưởng kinh tế nhanh và bềnvững”

Phát triển giáo dục và đào tạo phải đi trước một bước so với phát triểnkinh tế Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển vì có hiệu quả và tác độngnhiều mặt và dài hạn Để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nói chung

và đào tạo đại học nói riêng, bên cạnh sự đổi mới về các mặt như tổ chức, cán

bộ, chương trình, phương pháp đào tạo, việc đảm bảo nguồn tài chính và xáclập cơ chế quản lý tài chính cho các trường đại học có vai trò cực kỳ quantrọng

Thực hiện đổi mới cơ chế tài chính giáo dục, việc nhà nước trao quyền

tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các đơn vị sự nghiệp có thu hoạt động trongviệc tổ chức công việc, sắp xếp lại bộ máy, sử dụng lao động và nguồn lực tàichính để hoàn thành nhiệm vụ được giao, phát huy mọi khả năng của đơn vị

để cung cấp dịch vụ đào tạo với chất lượng cao cho xã hội, tăng nguồn thunhằm từng bước nâng cao thu nhập cho cán bộ viên chức Tuy nhiên, huyđộng nguồn tài chính và quản lý tài chính cho giáo dục và đào tạo là một vấn

đề khá phức tạp Trước hết, trong giai đoạn đổi mới hiện nay, khi cơ chế quản

lý chuyển từ nhà nước bao cấp hoàn toàn sang nhà nước chỉ chịu một phầnchi phí, đầu ra và sản phẩm của hoạt động đào tạo đại học lại rất đa dạng Hơnnữa, xét về mặt cấu trúc cơ chế quản lý tài chính cho các trường đào tạo cônglập, cả về đa dạng hoá nguồn thu tài chính, cả về nâng cao quyền tự chủ trongquyết định chi tiêu đều không thể áp dụng một kiểu mô hình giống nhau ở tất

cả các trường

Trải qua hơn 50 năm xây dựng và phát triển, Trường Đại học Kỹ thuậtCông nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên đã trở thành một cơ sở đào tạonguồn kỹ sư có chất lượng cao cho đất nước Nhà trường luôn đề cao vấn đềnâng cao chất lượng đội ngũ CBVC lên hàng đầu với mục tiêu cung cấp cho

xã hội nguồn nhân lực có trình độ năng lực tốt nhất Trong xu thế cạnh tranh

và hội nhập, Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp ngày càng gặp nhiều khókhăn về nguồn kinh phí để đảm bảo cho nhu cầu chi tiêu thường xuyên trongđiều kiện Ngân sách Nhà nước cấp chi thường xuyên cho giáo dục đại học có

xu hướng giảm, học phí bị khống chế bởi mức trần thu học phí quy định thấp,

số lượng tuyển sinh các hệ của Nhà trường bị sụt giảm,…Trước bối cảnh đó,Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp nhận thức được tầm quan trọng củacông tác quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính để đảm bảo nhucầu chi tiêu và phát triển bền vững của Nhà trường

Phân tích thực trạng việc quản lý tài chính ở Trường Đại học Kỹ thuậtCông nghiệp, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chínhcủa Trường theo hướng đa dạng hoá các nguồn thu, chủ động, tự chủ cao trongquản lý, sử dụng tài chính là nhu cầu rất cần thiết đối với thực tiễn hiện nay Do

vậy tôi chọn đề tài “Quản lý tài chính tại trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên” làm luận văn tốt nghiệp của mình.

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá đúng thực trạng tình hình quản lý tài chính tại trường Đại học

Kỹ thuật Công nghiệp, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện côngtác quản lý tài chính tại trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa được những vấn đề lý luận về các vấn đề liên quan đếnquản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng

- Phân tích, đánh giá đúng thực trạng công tác quản lý tài chính tạitrường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên để thấyđược những mặt tích cực, hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế trong quản

lý tài chính

- Đề xuất được một số giải pháp để hoàn thiện công tác quản lý tàichính tại trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Là các vấn đề lý luận về quản lý tài chính ở các trường đại học thànhviên thuộc đại học vùng và thực tiễn quản lý tài chính ở trường Đại học Kỹthuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên

3.2 Phạm vi nghiên cứu

+ Về không gian: Nghiên cứu trong phạm vi Trường Đại học Kỹ thuậtCông nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên (Cấp trường và cấp đơn vị, tổ chứcthuộc trường)

+ Về thời gian: Tài liệu tổng quan được thu thập từ những tài liệu đãcông bố trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến 2017; số liệu điều tra thựctrạng về công tác quản lý tài chính trong 3 năm từ năm 2015 đến năm 2017

+ Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu một số vấn đề về công tácquản lý thu, quản lý chi tại trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đạihọc Thái Nguyên

4 Ý nghĩa khoa học của luận văn

- Làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lý tài chính ởcác trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng, trong đó làm rõ mối quan

hệ giữa cấp trường và các đơn vị, tổ chức trong trường trong quản lý tài chính

- Đánh giá đúng thực trạng công tác quản lý tài chính từ năm 2015 đếnnăm 2017 trong nội bộ trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại họcThái Nguyên

- Xây dựng giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại trường

Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên, góp phần thúc đẩy

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu.

Chương 3: Thực trạng về quản lý tài chính tại trường Đại học Kỹ thuậtCông nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp thuộc Đại học Thái Nguyên

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH

TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC THÀNH VIÊN THUỘC ĐẠI HỌC VÙNG 1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng

1.1.1 Khái niệm đại học thành viên thuộc Đại học vùng

Đại học vùng là cơ sở giáo dục đại học công lập bao gồm các cơ sở giáodục đại học thành viên, các đơn vị trực thuộc đại học vùng, tổ chức theo haicấp, đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực các trình độ của giáo dục đại học và thựchiện công tác nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ đáp ứng nhu cầuphát triển kinh tế - xã hội của vùng, miền và cả nước

Đại học vùng trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo và chịu sự quản lýhành chính của Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọichung là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh) nơi đại học vùng đặt trụ sở trong các lĩnhvực được phân công theo quy định của của pháp luật; có tư cách pháp nhân,

có con dấu và tài khoản riêng

Đại học vùng có các cơ sở giáo dục đại học thành viên, gồm: trườngđại học, trường cao đẳng

Trường đại học thành viên (sau đây gọi là trường đại học) là cơ sở giáodục đại học thành viên, là cơ sở giáo dục bậc cao tiếp theo bậc trung học dànhcho những học sinh có khả năng và nguyện vọng học tập tiếp lên trên Trườngđại học cung cấp cho sinh viên học vấn cao và cấp các bằng cấp khoa họctrong nhiều các lĩnh vực ngành nghề Các trường đại học có thể cung cấp cácchương trình bậc đại học và sau đại học

1.1.2 Đặc điểm của trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng

Sự phát triển của xã hội loài người gắn liền với sự phát triển của trithức, của khoa học kỹ thuật và công nghệ Trong đó không thể phủ nhận vaitrò quan trọng của các trường đại học đối với sự phát triển của xã hội Trườngđại học là

một bộ phận của hệ thống giáo dục đại học Vì vậy, nó có những đặc điểm giống

như bất kỳ một trường đại học nào trong xã hội Các đặc điểm đó là:

1.1.2.1 Về sản phẩm của trường đại học

Trường đại học là chủ thể tham gia nền kinh tế xã hội nhưng không trựctiếp tham gia vào quá trình sản xuất tạo ra các s ả n ph ẩm v ật chất mà đóng gópvào quá trình này thông qua việc cung cấp các sản phẩm dị c h v ụ

Sản phẩm dịch vụ của trường đại học không thích hợp với việc mua bán hàng hóa Sản phẩm của trường đại học là người lao động được đào tạovới các kiến thức, kỹ năng, thái độ sẽ tồn tại bền vững đi theo suốt cuộc đờihọ

Sản phẩm của trường đại học là người lao động có chất lượng cao nênmang lại lợi ích cho chính mình và cho toàn xã hội

- Sản phẩm dịch vụ của trường đại học còn có tính đặc biệt vì giá cảdịch vụ biến động không theo một tỷ lệ nhất định với năng suất lao động.Năng suất lao động của người thầy không tăng một cách cơ học bằng cáchtăng số lượng sinh viên trên một cán bộ giảng dạy, điều này sẽ dẫn tới hệ quảchất lượng giáo dục đại học giảm đi Khi muốn chất lượng giảng dạy tăng lêncần giảm số lượng sinh viên trên một giảng viên, cộng với các yêu cầu tănghơn về thiết bị, giáo trình giảng dạy, cơ sở vật chất sẽ làm tăng chi phí đàotạo Thước đo giá trị của dịch vụ giáo dục đại học là mức phí (Nhà nước hoặcngười học) phải trả

1.1.2.2 Về quá trình hoạt động sản xuất sản phẩm dịch vụ của trường đại học

Quá trình hoạt động của trường đại học xét về bản chất là quá trình sảnxuất tiêu hao lao động sống và lao động vật hóa để tạo ra sản phẩm dịch vụ.Trường đại học tạo ra sản phẩm dịch vụ trong quá trình tương tác giữa ngườidạy và người học

Lực lượng sản xuất bao gồm người thầy, trang thiết bị, giáo cụ, giáotrình,… trong đó người thầy có vai trò đặc biệt quan trọng Người thầy tácđộng trực tiếp đến người học bằng cách truyền đạt kiến thức, hướng dẫn kỹ

7năng, rèn luyện ý thức,… Quá trình này buộc người thầy phải tiêu hao sức laođộng của

mình và sử dụng tiêu hao các công cụ khác phục vụ giảng dạy Song song vớiquá trình đó, người học được tiếp nhận các “dịch vụ” mà người thầy đã cungcấp

Quá trình cung ứng dịch vụ đồng thời với quá trình tiêu hao dịch vụ.Điều này tạo nên đặc điểm của sản phẩm dịch vụ giáo dục đại học là kết quảlao động không tách rời bản thân người thực hiện

1.1.2.3 Về sự phụ thuộc vào điều kiện sản xuất

Quá trình hoạt động của trường đại học diễn ra chịu sự tác động của cácyếu tố về điều kiện sản xuất nhất định giống như bất kỳ quá trình sản xuất củamột đơn vị kinh tế nào khác Tuy nhiên, nó có đặc điểm là ít phụ thuộc nhiềuvào các điều kiện địa lý tự nhiên mà phụ thuộc nhiều vào các điều kiện xã hội

ở môi trường mà nó hoạt động

Hoạt động giáo dục đại học của trường đại học chịu ảnh hưởng bởi cácquan điểm, ý chí chủ quan của người quản lý Các yếu tố này tác động quaviệc dành sự đầu tư cho hoạt động GDĐH hay không, giải quyết các vấn đềnảy sinh của thị trường GDĐH ra sao Ngoài ra, các yếu tố về trình độ pháttriển kinh tế, khoa học công nghệ, văn hóa xã hội là các yếu tố tác động trựctiếp đến hoạt động của trường đại học qua nhu cầu sử dụng sinh viên đượcđào tạo, sử dụng các kết quả nghiên cứu của trường đại học, phát triển và bảotồn các thành tựu văn hóa

Hoạt động cung cấp sản phẩm dịch vụ của trường đại học còn phụ thuộcrất nhiều vào các yếu tố nội lực của bản thân trường đại học Chất lượng, nănglực của đội ngũ giảng viên, các điều kiện về CSVC, trang thiết bị, học liệu,…

là yếu tố quyết định đến chất lượng quá trình giảng dạy “cung ứng dịch vụ”cũng như chất lượng sản phẩm dịch vụ cung cấp cho xã hội

Ngoài các đặc điểm cơ bản như bất kỳ một trường đại học nào đượctrình bày ở trên, các trường đại học còn có các đặc điểm riêng, ảnh hưởngquyết

định tới cơ chế tài chính của trường đại học đối với hoạt động đào tạo, NCKH

và các hoạt động khác của nhà trường Các đặc điểm đó là:

1.1.2.4 Về cơ chế quản lý tài chính và bộ máy tổ chức quản lý tài chính

Trường đại học do Thủ tướng Chính phủ thành lập nên chịu sự quản lý,kiểm tra, giám sát về tổ chức bộ máy, hoạt động hành chính theo quy định củaNhà nước hoặc chính quyền các cấp Bộ máy quản lý, điều hành của trườngđại học được tổ chức phù hợp với điều kiện cụ thể của từng trường nhưng phảituân thủ các quy định về lĩnh vực này trong các văn bản pháp luật của Nhànước hoặc địa phương

- Trường đại học đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp và toàn diện của Đảng ủytrường với các chi bộ ở các đơn vị trực thuộc trường

- Bộ máy chính quyền quản lý điều hành của trường đại học thường cóHội đồng trường, Ban Giám hiệu, các phòng chức năng và khoa đào tạo, việnnghiên cứu chuyên ngành

- Trong trường đại học, còn có các tổ chức chính trị - xã hội: Côngđoàn, Đoàn Thanh niên, Hội Cựu chiến binh tham gia tổ chức động viên quầnchúng, giám sát hoạt động của cơ quan Đặc biệt, Công đoàn đại diện và bảo

vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người lao động, chăm lo đời sống vậtchất, tinh thần cho người lao động

- Ngoài ra, các trường đại học còn chịu sự quản lý chuyên môn của

cơ quan quản lý Nhà nước về GDĐH Thông thường ở các nước, cơ quan này

sẽ quản lý hoặc giám sát về nội dung chương trình đào tạo, về chỉ tiêu vàphương thức tuyển sinh của các trường đại học

1.1.2.5 Về nguồn tài chính và cơ chế quản lý tài chính

Các trường đại học còn có đặc điểm quan trọng là sở hữu thuộc về Nhànước Các trường đại học do Nhà nước thành lập và đầu tư kinh phí để xâydựng và hoạt động nên tính chất hoạt động của các trường đại học thườngkhông vì mục đích lợi nhuận

Về nguồn kinh phí:

- Nhà nước cấp kinh phí đầu tư cơ sở vật chất, bảo đảm chi phí hoạt động

thường xuyên để thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn được giao;

- Trường được phép thu một số khoản phí, lệ phí (được coi là nguồn thuthuộc NSNN), mức thu học phí bị khống chế trong khung quy định của Nhànước;

- Trường tổ chức hoạt động sản xuất cung ứng dịch vụ để có nguồn thukhác NSNN chiếm tỷ trọng chủ yếu trong tổng nguồn tài chính của trường đạihọc

Về cơ chế quản lý tài chính: các trường đại học được tự chủ trong khuônkhổ quy định Các trường được tự chủ tối đa ở một số khoản chi nhấtđịnh; nhưng đồng thời phải tuân thủ các khoản mục chi đã được ấn định bởi cơquan phân bổ và giao dự toán Điều này chưa cho phép các trường đại họcthực hiện được chính sách ưu đãi đối với người dạy và người học hoặc tậptrung đầu tư để nâng cao chất lượng

Như vậy, trường đại học là một thiết chế vô cùng quan trọng của xã hội

và trong bối cảnh của nền kinh tế tri thức toàn cầu, trách nhiệm của trườngđại học ngày càng quan trọng đối với sự phát triển của đất nước Đồng thời cáctrường đại học có tính tự chủ rất cao trong các hoạt động học thuật, trongphương thức tổ chức quản lý và đào tạo,… Nhận thức về vai trò, sứ mạng vàđặc điểm của trường đại học là nền tảng để hoạch định chính sách giáo dục đạihọc, quyết định một cơ chế quản lý (trong đó bao gồm cả cơ chế quản lý tàichính) phù hợp để các trường đại học hoạt động thực sự có chất lượng, đápứng được nhu cầu và kỳ vọng của cả xã hội

1.1.3 Vai trò của trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng

Trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng cũng đóng vai trò quantrọng giống như các trường Đại học khác đối với sự phát triển kinh tế xã hộicủa mỗi quốc gia, thể hiện khái quát qua các mặt sau:

- Sự ra đời và hoạt động của các trường đại học thể hiện vai trò củaNhà nước đối với giáo dục đại học Nhà nước thông qua các hoạt động của

11trường đại học để điều tiết các nguồn lực xã hội sao cho có hiệu quả nhất, từđó

- Trường đại học được Nhà nước giao kinh phí, tài sản, cơ sở vật chất

để thực hiện các mục tiêu và chính sách ưu tiên đầu tư cho giáo dục đào tạocủa đất nước

- Trường đại học giữ vai trò định hướng cho hoạt động và sự pháttriển của hệ thống giáo dục đại học của quốc gia Trường đại học định hướngcho phát triển các chương trình đào tạo bằng cách bổ sung, hoàn thiện cácchương trình đã có sẵn, xây dựng các chương trình đào tạo mới phù hợp với

xu thế phát triển của xã hội; định hướng cho nghiên cứu khoa học thông quaviệc xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, duy trì các hướng nghiên cứu cơbản, triển khai các hướng nghiên cứu mới,…

- Trường đại học có sứ mạng đào tạo, cung cấp nguồn nhân lựcCLC, NCKH và chuyển giao công nghệ đáp ứng nhu cầu phát triển của đấtnước Trong hệ thống giáo dục đại học, các trường đại học có lợi thế hơn cáctrường tư thục về điều kiện đảm bảo chất lượng như đội ngũ cán bộ, cơ sở vậtchất, học liệu, thư viện để thực hiện được các sứ mạng nêu trên

1.2 Quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng

1.2.1 Khái niệm tài chính và quản lý tài chính

1.2.1.1 Khái niệm tài chính

Tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phânphối các nguồn tài chính bằng việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằmđáp ứng yêu cầu tích lũy và tiêu dùng của các chủ thể trong xã hội

Tài chính trong các trường đại học, cao đẳng là phản ánh các khoản thu,chi bằng tiền của các quỹ tiền tệ trong các trường đại học, cao đẳng Xét vềhình thức nó phản ánh sự vận động và chuyển hóa của các nguồn lực tài chínhtrong quá trình sử dụng các quỹ bằng tiền Xét về bản chất nó là những mốiquan hệ tài chính biểu hiện dưới hình thức giá trị phát sinh trong quá trìnhhình thành và sử dụng các quỹ bằng tiền nhằm phục vụ cho sự nghiệp đào tạonguồn nhân lực cho đất nước Các quan hệ tài chính trong trường đại học nhưsau:

Quan hệ tài chính giữa trường với NSNN

Ngân sách nhà nước cấp kinh phí bao gồm: Chi thường xuyên, chi sựnghiệp khoa học công nghệ, chi chương trình mục tiêu quốc gia về giáo dụcđào tạo, chi đầu tư phát triển, chi nhiệm vụ đột xuất do nhà nước giao cho cáctrường Các trường phải thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với nhà nước (ví dụnhư: Nộp thuế theo quy định của Nhà nước)

Quan hệ tài chính giữa nhà trường với xã hội

Quan hệ tài chính giữa nhà trường với xã hội, mà cụ thể là người họcđược thể hiện thông qua các khoản thu sau: Học phí, lệ phí và một số loại phíkhác để góp phần đảm bảo cho các hoạt động giáo dục Chính phủ quy địnhkhung học phí, cơ chế thu và sử dụng học phí đối với các loại hình trường

Quan hệ tài chính trong nội bộ nhà trường

Quan hệ tài chính trong nội bộ nhà trường gồm các quan hệ tài chínhgiữa các phòng, khoa, trung tâm và giữa cán bộ viên chức trong nhà trườngthông qua quan hệ tạm ứng, thanh toán, phân phối thu nhập như: thù lao giảngdạy, nghiên cứu khoa học, tiền lương, thưởng, thu nhập tăng thêm,…

Quan hệ tài chính giữa trường với nước ngoài

Quan hệ tài chính giữa trường với nước ngoài gồm các quan hệ tàichính với các trường, các tổ chức nước ngoài về các hoạt động như: liên kết

1.2.1.2 Khái niệm quản lý tài chính

Quản lý tài chính là quản lý các hoạt động huy động, phân bổ và sửdụng các nguồn lực tài chính bằng những phương pháp tổng hợp gồm nhiềubiện pháp khác nhau được thực hiện trên cơ sở vận dụng các quy luật kháchquan về kinh tế - tài chính một cách phù hợp với điều kiện đổi mới, hội nhậpquốc tế của đất nước

Quản lý tài chính là việc sử dụng các công cụ quản lý tài chính nhằmphản ánh chính xác tình trạng tài chính của một đơn vị, thông qua đó lập kếhoạch quản lý và sử dụng các nguồn tài chính nhằm nâng cao hiệu quả hoạtđộng của đơn vị

Quản lý tài chính trong các trường đại học, cao đẳng hướng vào quản lýthu, chi của các quỹ tài chính trong đơn vị, quản lý thu chi của các chươngtrình, dự án đào tạo, quản lý thực hiện dự toán ngân sách của trường Quản lýtài chính đòi hỏi các chủ thể quản lý phải lựa chọn, đưa ra các quyết định tàichính và tổ chức thực hiện các quyết định đó nhằm đạt được mục tiêu hoạtđộng quản lý tài chính của đơn vị Mục tiêu tài chính có thể thay đổi theo từngthời kỳ và chính sách chiến lược của từng đơn vị Tuy nhiên, khác với quản lýdoanh nghiệp chủ yếu nhằm mục tiêu tối ưu hóa lợi nhuận, mục tiêu của quản

lý tài chính trong các trường đại học, cao đẳng không vì mục đích lợi nhuận,phục vụ cho cộng đồng xã

Do mục tiêu hoạt động đào tạo của các trường đại học công lập là phục

vụ xã hội, nên nguồn thu của các trường không chỉ là học phí, mà còn cónguồn từ NSNN hoặc các nguồn khác từ các tổ chức xã hội tổ chức nghềnghiệp… Những nguồn tài trợ này phục thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau(như chính sách của Chính phủ, của tổ chức tài trợ, tình hình của kinh tế củaquốc gia…) nên không phản ánh xác đáng sản phẩm của trường học trên cơ sởtiền tệ Tuy nhiên, có thể xem giáo dục là một dịch vụ bao trùm liên quan đếntoàn xã hội Các nước trên thế giới đều coi giáo dục là xương sống của pháttriển, cũng có quốc sách cho thứ dịch vụ đặc biệt này

Do đặc điểm hoạt động đào tạo đòi hỏi chuyên môn rất cao nên sự phânquyền trong các trường đại học thường lớn hơn nhiều so với doanh nghiệp vàtrong nhiều trường hợp, sự chồng chéo về quyền lực làm cho cơ cấu tổ chứctrong trường không hình thành những tuyến rõ ràng Cơ cầu tổ chức của cáctrường đại học không có dạng hình chóp thông thường Trái lại, đó là một sựđan xen phức tạp của trách nhiệm và một sự phát triển không ngừng nhữngtrung tâm ra quyết định

1.2.2 Sự cần thiết phải quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc

Đại học vùng

Việc quản lý sử dụng nguồn tài chính ở các trường có liên quan trựctiếp đến hiệu quả kinh tế xã hội do đó phải có sự quản lý, giám sát, kiểm tranhằm hạn chế, ngăn ngừa các hiện tượng tiêu cực, tham nhũng trong khai thác

và sử dụng nguồn lực tài chính đồng thời nâng cao hiệu quả việc sử dụng cácnguồn tài chính Chính vì vậy, việc quản lý tài chính tại các trường đại họcphải đặt lên hàng đầu vì:

Thứ nhất, nguồn thu tại các trường chủ yếu bù đắp một phần hay toàn

bộ khoản chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị, giúp giảm áp lực cấpkinh phí từ ngân sách Nhà nước

Việc cân đối việc thu thông qua các khoản phí, lệ phí và các khoản chitrong trường đại học là một vấn đề cần phải được xem xét hàng đầu nhằm thỏamãn lợi ích của đơn vị cũng như lợi ích của toàn xã hội Các khoản phí, lệ phí

mà các đơn vị thu không thể quá cao để đáp ứng nhu cầu chi tiêu, nhưng cũngkhông thể quá thấp, vì sẽ tạo gánh nặng cho ngân sách Nhà nước

Do đó, để dung hòa hai mặt lợi ích này, Nhà nước đã ban hành các địnhmức thu cho phù hợp nhằm đảm bảo mức thu phù hợp, đồng bộ, thống nhấttrong phạm vi cả nước, phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội trong các giaiđoạn khác nhau Những khoản thu do trường đại học định mức thu phải đượcxem xét trên khía cạnh cân bằng thu, chi, chủ yếu là để bù đắp cho chi phíthường xuyên của đơn vị, đồng thời giúp giảm gánh nặng cho ngân sách Nhànước

Thứ hai, các khoản chi cho hoạt động sự nghiệp nói chung là hướng tới

mục đích của cộng đồng, không vì mục tiêu lợi nhuận, không tạo ra của cảivật chất và không có tính hoàn trả trực tiếp Chính vì vậy, các trường đại họcphải quản lý chi tiêu một cách có hiệu quả theo dự toán, định mức, chế độ,…theo quy định nhằm đảm bảo các khoản chi được sử dụng đúng mục đích, phùhợp với chức năng, nhiệm vụ của từng đơn vị Nếu xét về mặt lâu dài, các

khoản chi sự nghiệp có ảnh hưởng tới phạm vi rộng, phát huy lợi ích của cộngđồng.

Nên việc đánh giá hiệu quả của các khoản chi tiêu này rất khó khăn, đòi hỏiphải có thời gian thử nghiệm và phải quản lý các khoản chi sao cho thíchđáng, phát huy tối đa hiệu quả là hết sức quan trọng.

Đặc biệt, trong điều kiện xã hội hiện nay, khi sự phát triển của khoahọc, công nghệ và kinh tế tri thức trở thành yếu tố cơ bản của nền sản xuất,các sản phẩm trí tuệ ngày càng phát huy vai trò tiên phong, thì vị trí, nhiệm

vụ của trường đại học càng có ý nghĩa quan trọng Từ đó, đòi hỏi về quản lýtài chính trong các trường đại học ngày càng cào, để các khoản chi thực hiệnđúng mục đích, phát huy hiệu quả xã hội đồng thời hướng đến lợi ích của đơn

vị cũng như lợi ích của toàn xã hội

Thứ ba, việc quản lý tài chính tại trường đại học giúp cho các đơn vị

này thực hiện việc tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc quản lý tài chính.Giúp các trường đại học tự chủ trong các nguồn thu, nhằm giảm bớt gánh nặngcho ngân sách Nhà nước Đồng thời tự chủ động, sắp xếp tổ chức bộ máy, laođộng theo yêu cầu của công việc, xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ, phân bổnguồn tài chính của đơn vị, thực hiện kiểm soát, đánh giá hiệu quả và tuân thủtheo quy định của Nhà nước, giảm bớt sự can thiệp trực tiếp của cơ quan chủquản và cơ quan tài

chính

Thứ tư, hoàn thiện việc quản lý tài chính cũng khuyến khích các trường

đại học tạo nguồn thu, tăng thu nhập cho cán bộ, công chức theo năng lực vàhiệu quả công việc, nhằm tạo động lực làm việc, thúc đẩy năng suất lao động,đồng thời gắn trách nhiệm của Thủ trưởng đơn vị và cán bộ, công chức trongviệc thực hiện nhiệm vụ được giao theo quy định của pháp luật

1.2.3 Mục tiêu quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc Đại học

- Giúp các trường đại học tích cực, chủ động tự xác định số biên chế vànhân sự cần có, sắp xếp, tổ chức và phân công lao động hợp lý, nâng cao chấtlượng công việc, sử dụng có hiệu quả nguồn tài chính trong nội dung chi tiềnlương, tiền công và các thu nhập khác Từ đó tạo điều kiện cho các công chức,viên chức phát huy khả năng, nâng cao chất lượng làm việc, tăng thu nhập vậtchất cho các cá nhân và tập thể.

- Giúp cho các trường tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong đơn vị mình vềcác vấn đề liên quan: các khoản thu, mức thu, nội dung chi, sử dụng kết quảhoạt động tài chính Từ đó, nêu cao ý thức tiết kiệm, sử dụng có hiệu quảnguồn tài chính, chống lại các hiện tượng lãng phí, tham ô

- Đây là cơ sở để các trường đại học tự chủ, tự chịu trách nhiệm trongviệc sử dụng các quỹ góp phần đầu tư, phát triển nâng cao hoạt động sựnghiệp, bổ sung vốn đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị, ,

ổn định thu nhập cho người lao động Đồng thời, thông qua quỹ phúc lợi đểxây dựng, sửa chữa các công trình phúc lợi, chi cho các hoạt động phúc lợitập thể, phục vụ cho lợi ích chung của đơn vị

1.2.4 Nguyên tắc quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng

Để các trường đại học quản lý nguồn tài chính của mình một cách cóhiệu quả phải tuân thủ đầy đủ 5 nguyên tắc sau:

1 Nguyên tắc hiệu quả: đây là nguyên tắc quan trọng nhất trong quản

lý tài chính công Vấn đề hiệu quả được xem xét trên tất cả các lĩnh vực:kinh tế, chính trị, xã hội

Khi thực hiện quản lý tài chính tại trường đại học thông qua các khoảnchi từ ngân sách Nhà nước và từ nguồn thu mà đơn vị thu được thì cáctrường đều hướng tới việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình và dựatrên cơ sở lợi ích của cộng đồng trong xã hội Hiệu quả xã hội và hiệu quảkinh tế là hai nội dung quan trọng khi đưa ra các quyết định của đơn vị vàcủa các cơ

quan có thẩm quyền nhằm dung hòa các mục tiêu khác nhau Đồng thời cũng

là căn cứ khi hình thành một quyết định hay một chính sách chi tiêu ngânsách

2 Nguyên tắc công khai, minh bạch: thực hiện công khai, minh bạch

trong quản lý tài chính giúp cho các trường đại học thực hiện việc phân phốicác nguồn lực của xã hội một cách có hiệu quả Đồng thời tạo điều kiện chocông đồng có thể kiểm soát các quyết định về thu, chi tài chính, tránh đượccác quyết định sai lầm chủ quan của chủ đơn vị nhằm hạn chế sự thất thoát vàđảm bảo tính hiệu quả trong quá trình thực hiện

3 Nguyên tắc thống nhất: nguyên tắc này được đảm bảo thông qua

việc thống nhất các văn bản của Nhà nước khi quản lý tài chính tại trườngĐại học Từ đó việc quản lý tài chính được thống nhất theo một quy trìnhchung từ việc hình thành, sử dụng, thanh kiểm tra, thanh quyết toán và việc

xử lý những vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện Đồng thời, khithực hiện nguyên tắc này sẽ đảm bảo tính công bằng, bình đẳng, đảm bảohiệu quả, hạn chế tiêu cực và những vấn đề rủi ro, nhất là rủi ro có tính chủquan khi quyết định các khoản chi trong quản lý tài chính

4 Nguyên tắc tập trung, dân chủ: mục tiêu của nguyên tắc này là tập

trung trong việc đảm bảo lợi ích của Nhà nước và gắn với chức năng, nhiệm

vụ mà cơ quan quản lý cấp trực tiếp giao cho Theo đó, thực hiện dân chủtrong việc thực hiện nội dung quản lý tài chính thu, chi hướng đến mục tiêu vìlợi ích cộng đồng Mặt khác, thực hiện nguyên tắc tập trung, dân chủ trongquản lý tài chính tại các trường đại học nhằm đảm bảo cho các nguồn lực của

xã hội được tập trung và phân phối một cách hợp lý và hiệu quả

5 Nguyên tắc tự chủ: Phân cấp mạnh cho các đơn vị, tổ chức trong nội

bộ trường trên cơ sở đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ công tác được giao, không

vi phạm chế độ chính sách của nhà nước, tôn trọng các nguyên tắc hiệu quả,thống nhất, tập trung dân chủ và công khai minh bạch

1.2.5 Phương thức quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng

Đối với các trường đại học thì việc quản lý tài chính có thể thực hiệnmột trong hai phương thức quản lý tài chính tài chính là: khoán chi ngân sáchNhà nước hoặc thực hiện tự chủ trong quản lý tài chính

1.2.5.1 Quản lý tài chính theo phương thức khoán chi ngân sách Nhà

nước

Khoán chi ngân sách Nhà nước mà các trường đại học áp dụng làphương thức sử dụng vốn ngân sách Nhà nước trong đó Nhà nước (mà trựctiếp là đơn vị có thẩm quyền duyệt dự toán ngân sách) giao cho đơn vị sựnghiệp có thu nhận mức khoán kinh phí ổn định trong một thời kỳ (có thể là 1năm hoặc một số năm) để có thể chủ động sử dụng một cách tiết kiệm hiệuquả trên cơ sở hoàn thành được chức năng, nhiệm vụ của đơn vị mình Phầnkinh phí tiết kiệm

được cơ quan nhận khoán có thể được sử dụng vào các mục đích theo quyđịnh mang tính chất định hướng và có hướng dẫn phương thức phân chia, cònviệc sử dụng như thế nào phải căn cứ vào quy chế phân phối do đơn vị xâydựng trên cơ sở đảm bảo nguyên tắc công khai, dân chủ

Các nội dung thực hiện khoán chi bao gồm: Tiền lương, tiền công, phụcấp lương, tiền thưởng (trừ khoản tiền thưởng được xác định theo chế độ,trong dự toán hàng năm của cơ quan dùng để thưởng phối hợp cho các cá nhân

và cơ quan bên ngoài), phúc lợi tập thể, các khoản đóng góp (bảo hiểm xã hội,bảo hiểm y tế,…), các khoản thanh toán cho cá nhân, chi thanh toán dịch vụcông cộng, vật tư văn phòng, thông tin, tuyên truyền, liên lạc, hội nghị, côngtác phí, chi thuê mướn, chi sửa chữa thường xuyên TSCĐ, chi nghiệp vụchuyên môn, chi khác

Số kinh phí tiết kiệm được sử dụng có thể từ kinh phí tiết kiệm được từquỹ lương do thực hiện tinh giản biên chế được sử dụng toàn bộ cho mục đíchtăng thu nhập cán bộ, công chức trong cơ quan Kinh phí tiết kiệm được từ cáckhoản chi nghiệp vụ, hành chính và chi khác được sử dụng bổ sung thu nhậpcho cán bộ, công chức trong cơ quan Kinh phí tiết kiệm được không hết trongnăm, được chuyển sang năm sau để tiếp tục sử dụng.

1.2.5.2 Quản lý tài chính theo phương thức tự chủ, tự chịu trách nhiệm

Theo phương thức này, các trường đại học căn cứ vào nguồn thu từngân sách Nhà nước cấp, một phần nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp và cácnguồn thu khác để lập dự toán thu, chi cho đơn vị mình Theo phương thức tựchủ, tự chịu trách nhiệm được các trường chủ động về tổ chức bộ máy, biênchế, nhân sự, tài chính về nội dung:

- Được chủ động bố trí số kinh phí được giao và được quyết định khi cónhu cầu điều chỉnh kinh phí thực hiện nhiệm vụ này sang thực hiện nhiệm vụkhác để hoàn thành nhiệm vụ được giao Đồng thời phải xây dựng quy chế chitiêu nội bộ nhưng không được vượt mức chi, chế độ chi do cơ quan Nhà nước

có thẩm quyền ban hành

- Kinh phí tiết kiệm được bổ sung cho cán bộ công chức

- Kinh phí được giao tự chủ cuối năm chưa sử dụng hết được chuyểnsang năm sau tiếp tục sử dụng

Như vậy, dù theo phương thức quản lý tài chính khoán chi ngân sáchNhà nước hay phương thức tự chủ, tự chịu trách nhiệm thì các trường đại họcđều phải thực hiện đúng theo quy trình quản lý tài chính: Lập dự toán; Tổchức thực hiện dự toán và quyết toán thu, chi

Kinh phí từ ngân sách

Nhà nước

Nguồn thu từ hoạt động

sự nghiệp và các nguồn thu

- Kiểm toán nhà nước

Hình 1.1: Quy trình quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc

Đại học vùng

Đối với các trường đại học thì nguồn tài chính của đơn vị sẽ dựa trênhai nguồn: nguồn ngân sách Nhà nước cấp và nguồn thu từ hoạt động sựnghiệp, nguồn thu khác đảm bảo được một phần chi phí hoạt động thườngxuyên Dựa vào nguồn tài chính trên các trường đại học sẽ thực hiện phươngthức quản lý tài chính các bước: lập dự toán thu chi, tổ chức thực hiện dự toánthu chi và quyết toán thu chi

- Lập dự toán thu chi là quá trình phân tích, đánh giá giữa khả năng vànhu cầu các nguồn tài chính để xây dựng các chỉ tiêu thu chi ngân sách hàngnăm một cách đúng đắn, có căn cứ khoa học và thực tiễn

- Tổ chức thực hiện dự toán thu chi hay chính là quá trình chấp hành dựtoán là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế tài chính, hành chínhnhằm biến các chỉ tiêu thu chi ghi trong dự toán ngân sách của đơn vị thànhhiện thực Trên cơ sở dự toán ngân sách được giao, các trường tổ chức triển

khai thực hiện, đưa các biện pháp cần thiết đảm bảo hoàn thành tốt nhiệm vụthu chi được giao đồng thời phải có kế hoạch sử dụng kinh phí ngân sách theođúng mục đích, chế độ, tiết kiệm và có hiệu quả Để theo dõi quá trình chấphành dự toán thu chi, các trường cần tiến hành theo dõi chi tiết, cụ thể từngnguồn thu, từng khoản chi trong kỳ của đơn vị.

Dựa trên hai nguồn thu từ ngân sách Nhà nước cấp và nguồn mà đơn vịthu thì các trường được tự chủ thực hiện nhiệm vụ thu đúng, thu đủ theo mứcthu và đối tượng thu do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định Trườnghợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định khung mức thu, đơn vị căn cứnhu cầu chi phục vụ cho hoạt động, khả năng đóng góp của xã hội để quyếtđịnh mức thu cụ thể cho phù hợp với từng loại hoạt động, từng đối tượng,nhưng không được vượt quá khung mức thu do cơ quan có thẩm quyền quyđịnh

- Quyết toán thu chi là công việc cuối cùng trong phương thức quản lýtài chính Đây là quá trình kiểm tra, tổng hợp số liệu về tình hình chấp hành

dự toán trong kỳ và là cơ sở để phân tích, đánh giá kết quả chấp hành dự toán

từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho các kỳ tiếp theo Để có thể tiếnhành quyết toán thu chi, các đơn vị phải hoàn tất hệ thống báo cáo tài chính

và báo cáo quyết toán ngân sách

1.2.6 Nội dung quản lý tài chính tại trường đại học thành viên thuộc Đại học vùng

1.2.6.1 Quản lý thu

a Nội dung các khoản thu:

*) Thu từ ngân sách nhà nước chủ yếu là dựa vào nguồn kinh phí

từ ngân sách Nhà nước để thực hiện nhiệm vụ, chức năng mà Nhà nướcgiao cho

*) Nguồn kinh phí ngoài ngân sách Nhà nước, thì các trường được phépkhai thác mọi nguồn thu để tài trợ toàn bộ hoặc một phần chi phí hoạt động

thường xuyên Bao gồm (không bao gồm kinh phí từ ngân sách Nhà nước cấp)các khoản sau:

* Các khoản phí, lệ phí:

Phí là khoản thu của ngân sách Nhà nước gắn liền với việc thu hồi mộthay toàn bộ chi phí đầu tư đối với hàng hóa, dịch vụ công cộng hữu hình Lệphí là khoản thu của ngân sách Nhà nước gắn liền với việc thụ hưởng nhữnglợi ích do việc cung cấp các dịch vụ hành chính pháp lý cho các thể nhân vàpháp nhân

Tiền thu phí, lệ phí thuộc ngân sách Nhà nước (phần được để lại đơn vịthu theo quy định) Mức thu phí, lệ phí, tỷ lệ nguồn thu được để lại đơn vị sửdụng và nội dung chi thực hiện theo quy định của cơ quan Nhà nước có thẩmquyền đối với từng loại phí, lệ phí

Phí, lệ phí được thu trong các lĩnh vực: văn hóa thông tin, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, y tế, nông nghiệp, thông qua các khoản: học phí,viện phí, phí bảo vệ môi trường,…

-* Các khoản thu sự nghiệp

Đối với các trường tự đảm bảo một phần chi phí, NSNN cấp mộtphần kinh phí hoạt động và nhà trường tự lo một phần Đó chính là nguồn thu

từ hoạt động sự nghiệp, bao gồm:

- Phần được để lại từ số thu phí, lệ phí thuộc NSNN theo quy định củapháp luật;

- Thu từ các hoạt động dịch vụ phù hợp với lĩnh vực chuyên môn vàkhả năng của đơn vị;

- Thu từ hoạt động sự nghiệp khác (nếu có);

- Lãi được chia từ các hoạt động liên doanh, liên kết, lãi tiền gửi ngân

hàng

* Các khoản thu khác

- Thu từ các dự án viện trợ, quà biếu, quà tặng

- Nguồn vốn vay của các tổ chức tín dụng, vốn huy động của các cán

bộ, viên chức trong đơn vị

- Nguồn liên doanh, liên kết của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước

theo quy định của pháp luật

b Yêu cầu đối với quản lý thu

Đối với các trường đại học thì nguồn tài chính của đơn vị được đảm bảothông qua nguồn ngân sách Nhà nước cấp hay nguồn mà đơn vị tự huy độngbên ngoài hay nguồn thu khác Dù là nguồn tài chính xuất phát từ đâu thì việcquản lý thu đối với các nguồn tài chính cần được đặt lên hàng đầu và phải tuânthủ các yêu cầu sau:

- Đảm bảo tính công bằng, thực hiện nghiêm túc: trong quá trình quản

lý thu phải coi trọng công bằng xã hội trong việc thu của ai, thu bao nhiêu vàtuân thủ theo quy định của Nhà nước đối với từng lĩnh vực và quy định thu

Để quản lý tốt nguồn thu này đảm bảo tính công bằng đòi hỏi các trường phải

có kế hoạch thu sát, thu đủ để tổ chức tốt quá trình quản lý thu và đưa ra cácbiện pháp tổ chức thu thích hợp, hạn chế trường hợp thu thiếu, bỏ sót

- Đảm bảo tính mục tiêu: mục tiêu của các trường là thực hiện chứcnăng, nhiệm vụ được các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giao cho vàkhông hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận mà hướng tới lợi ích của cộng đồngtrong xã hội Chính vì vậy, các nguồn tài chính tại trường đại học phải được

sử dụng một cách thống nhất hướng tới mục tiêu chung trên nguyên tắc quản

lý tài chính chặt chẽ, sử dụng tiết kiệm và có hiệu quả

- Tổ chức hệ thống thông tin để ghi nhận đầy đủ, kịp thời và liên tụcgiám sát quá trình chấp hành dự toán đã được xây dựng Muốn vậy các trườngphải tổ chức hệ thống chứng từ ghi nhận các khoản thu, trên cơ sở đó tiếnhành phân loại các khoản thu, ghi chép trên hệ thống sổ sách và định kỳ thiếtlập các báo cáo tình hình huy động nguồn thu

c Nội dung quản lý thu

Để đạt được mục tiêu đề ra, công tác quản lý thu tại trường đại học phảithực hiện năm nội dung công việc: Xây dựng quy chế thu nội bộ và các quy

định về thu phí, lệ phí; lập dự toán thu; tổ chức thực hiện thu theo dự toán;quyết toán các khoản thu và thanh tra, kiểm tra quản lý thu.

- Xây dựng quy chế thu nội bộ và các quy định về thu phí, lệ phí: Với

việc xây dựng quy chế thu nội bộ hoàn chỉnh và đầy đủ, tạo điều kiện giúpnhà trường có một cơ chế quản lý tài chính hiệu quả và chuyên nghiệp hơnbởi vì:

Đảm bảo hoàn thành các nhiệm vụ được giao, đây là điều quan trọngđới với các cơ quan nói chung và đối với trường đại học nói riêng trong việcxây dựng và thực hiện các kế hoạch, đảm bảo về tài chính, tiến độ và chấtlượng của kế hoạch

Tạo quyền chủ động trong việc quản lý và thu tài chính của Hiệu trưởngnhà trường Hiệu trưởng dựa vào các quy định này để thu những khoản cầnthiết trong sự phát triển của nhà trường không cần phải họp bàn cũng như xemxét ý kiến của các bên liên quan, nhanh chóng đưa ra những quyết định kịpthời và chính xác

- Lập dự toán thu:

Trường đại học phải dựa vào chức năng, nhiệm vụ chính trị, xã hộiđược giao thông qua các chỉ tiêu cụ thể ở từng hoạt động do cơ quan có thẩmquyền thông báo Định mức, chế độ chi tiêu hiện hành của Nhà nước quyđịnh, kết quả phân tích, đánh giá tình hình thực hiện dự toán thu của các nămtrước (năm báo cáo) và triển vọng các năm kế tiếp Mục đích lập dư toán thu

là làm căn cứ xác định mức đảm bảo hoạt động thường xuyên và mức kinh phíngân sách Nhà

nước hỗ trợ hoạt động thường xuyên (đối với đơn vị tự đảm bảo một phần chiphí)

Căn cứ lập dự toán thu:

+ Đối với các khoản thu, lệ phí: Căn cứ đối tượng thu, mức thu của từngloại phí, lệ phí

+ Đối với các hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ: Căn cứ vào kế hoạch sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, khối lượng cung ứng dịch vụ và mức giá dođơn vị

quyết định hoặc theo hợp đồng kinh tế đã ký kết, theo nguyên tắc bảo đảm bùđắp chi phí và có tích lũy.

- Tổ chức thực hiện thu theo dự toán:

Đây là quá trình nhằm biến các chỉ tiêu thu ghi trong dự toán thu củatrường thành hiện thực Trong quá trình thu, các đơn vị phải thực hiện thu đúngđối tượng, thu đủ, tuân thủ các quy định của Nhà nước để đảm bảo hoạt độngcủa đơn vị Song song với việc tổ chức khai thác các nguồn thu đảm bảo tàichính cho hoạt động, các trường đại học phải có kế hoạch theo dõi việc sửdụng các nguồn kinh phí đúng mục đích để hoàn thành nhiệm vụ được giaotrên cơ sở minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả

- Quyết toán các khoản thu:

Đây là bước kiểm tra, tổng hợp số liệu về tình hình thực hiện thu theo

dự toán trong kỳ và là cơ sở để phân tích, đánh giá kết quả chấp hành dự toánthu từ đó rút ra kinh nghiệm cho việc khai thác nguồn thu, công tác xây dựng

dự toán và tổ chức thu cho các kỳ tiếp theo

- Thanh tra, kiểm tra quản lý thu:

+ Thanh tra kiểm tra xem các quy định của trường về thu tài chính cóđúng chế độ, chính sách không? Có đúng thẩm quyền không?

+ Kiểm tra dự toán xây dựng có đúng không?

+ Chấp hành dự toán có nghiêm túc không?

+ Quyết toán có đúng quy định không?

1.2.6.2 Quản lý chi

a Nội dung chi:

Đối với các trường đại học, nội dung chi bao gồm: chi hoạt động thườngxuyên, chi không thường xuyên và chi khác

*) Chi hoạt động thường xuyên

Kinh phí chi hoạt động thường xuyên bao gồm NSNN cấp chi hoạt độngthường xuyên, thực hiện nhiệm vụ do nhà nước đặt hàng và nguồn thu sựnghiệp của đơn vị để chi theo chức năng, nhiệm vụ được cấp có thẩm quyềngiao gồm:

- Chi cho con người: tiền lương, tiền công, các khoản phụ cấp lương, tiền

thưởng, phúc lợi tập thể và các khoản đóng góp bảo hiểm xã hội Đây là khoảnchi bù đắp hao phí lao động, đảm bảo quá trình tái sản xuất sức lao động chogiảng viên, cán bộ viên chức của đơn vị Khoản chi này thường chiếm tỷ trọngcao trong tổng chi của các trường

- Chi nghiệp vụ chuyên môn: chi thanh toán dịch vụ công cộng, vật tưvăn phòng, chi hội nghị, chi đoàn ra, đoàn vào, chi mua giáo trình, tài liệu,hóa chất, mẫu vật phục vụ thí nghiệm… tùy theo nhu cầu thực tế của cáctrường Các khoản chi này nhằm đáp ứng các phương tiện phục vụ việc giảngdạy, giúp cho giảng viên truyền đạt kiến thức một cách hiệu quả

- Chi mua sắm sửa chữa: các khoản chi mua sắm trang thiết bị, chi choviệc sửa chữa, nâng cấp trường, lớp, bàn ghế, trang thiết bị học cụ trong lớpnhằm đảm bảo điều kiện cơ sở vật chất cho việc giảng dạy và học tập

- Chi thường xuyên khác

*) Chi không thường xuyên

- Chi thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ,ngành; Chương trình mục tiêu Quốc gia, chi thực hiện nhiệm vụ đặt hàng củaNhà nước; chi vốn đối ứng thực hiện các dự án có vốn nước ngoài theo quyđịnh

- Chi thực hiện tinh giản biên chế theo chế độ do Nhà nước quy định

- Chi đầu tư phát triển gồm: chi đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, muasắm trang thiết bị, sửa chữa tài sản lớn, chi thực hiện các dự án đầu tư

- Chi cho các hoạt động liên doanh, liên kết;

- Chi thực hiện các nhiệm vụ đột xuất được cấp có thẩm quyền giao

- Các khoản chi khác (nếu có)

Chi khác