XÃ HỘI HỌC GIA ĐÌNH BẠO LỰC GIA ĐÌNH

Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi nuôi dưỡng nhân cách và hình thành sự phát triển của con người, có thể nói gia đình là hình ảnh thu nhỏ của xã hội. Chính vì thế, yếu tố gia đình rất quan trọng đối với sự phát triển của xã hội. Một xã hội phát triển toàn diện, bền vững là xã hội đó không tồn tại bạo lực, nó được thể hiện qua phương diện gia đình. Thế nhưng, Bạo lực gia đình (BLGĐ) ở Việt Nam hiện nay vẫn còn tồn tại và xảy ra các vụ bạo lực ngày càng tăng lên. Chính bạo lực là nguyên nhân dẫn đến nhiều gia đình rơi vào tình trạng khủng hoảng, dần dần đi đến đỗ vỡ hạnh phúc. Bên cạnh đó, trong các gia đình mối quan hệ giữa vợ chồng và con cái là một tình cảm thiêng liêng, ấm áp, đem lại hạnh phúc cho gia đình nhằm đáp ứng những nhu cầu tình cảm và vật chất cho các thành viên trong gia đình. Vì lẽ đó, mà mỗi con người chúng ta đều tìm thấy sự bình yên, ấm áp và an toàn khi được sống và trở về với gia đình của những tháng ngày xa cách và những bộn bề, hối hả của cuộc sống. Giống như một xã hội học phương Tây nhận định: dù tồi tàn đến đâu nhưng không nơi nào trên thế giới có thể sánh được với mái ấm gia đình. Bởi xã hội, dù có tốt đẹp đến đâu, có đến mức lý tưởng thì vẫn trộn lẫn giữa hai gam màu trắng đen. Ở đâu đó trong cuộc sống này, gia đình đã và đang trở thành “địa ngục của mỗi gia cảnh”, là những nỗi đau thương của hành vi BLGĐ. Chính từ những hành vi ấy, đã đẩy gia đình vào nghịch cảnh, tình trạng khủng hoảng, dần dần đi đến đổ vỡ hạnh phúc gia đình. Do vậy, để đảm bảo hạnh phúc và duy trì sự tồn tại phát triển của gia đình thì việc lên án và xóa bỏ những hành vi bạo lực trong gia đình là yếu tố đóng vai trò quan trọng. Nhất là trong bối cảnh xã hội hiện nay, khi mọi người đang hướng tới sự tự do, bình đẳng, dân chủ, tiến bộ và văn minh thì không thể chấp nhận tình trạng BLGĐ, bởi đó là hành vi không chỉ gây tổn thương đến sức khỏe, danh dự của thành viên trong gia đình mà còn vi phạm đến chuẩn mực xã hội, vi phạm luật pháp và bình đẳng giới. Những vấn đề nêu trên đã đặt ra cho xã hội một nhiệm vụ cấp bách là làm thế nào để ngăn chặn tình trạng BLGĐ hiện nay. Tháng 112006 và tháng 112007, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật Phòng, chống BLGĐ. Ngay sau đó, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp quy hướng dẫn thực hiện và triển khai thực hiện Luật Phòng, chống BLGĐ. Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng hiệu quả của công tác phòng, chống BLGĐ chưa cao, Luật Phòng, chống BLGĐ chưa thực sự đi vào cuộc sống, Thực tế các chương trình can thiệp hiện nay tại Việt Nam trong thời gian qua chưa quan tâm đến vai trò và sự tham gia của nam giới trong việc xóa bỏ BLGĐ. Trong khi đó, các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nam giới đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc phòng, chống BLGĐ, vì họ chủ yếu là người gây ra BLGĐ và bạo lực với phụ nữ. Nam giới là nguyên nhân chủ yếu của BLGĐ thì họ phải là một phần quan trọng của giải pháp. Nếu nam giới không vào cuộc, không được nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi thì vấn đề BLGĐ tại Việt Nam vẫn còn là một vấn đề nhức nhối và thách thức lớn.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

Cần Thơ, tháng 4 năm 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ



TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

TÌM HIỂU NHẬN THỨC VÀ THÁI ĐỘ CỦA SINH VIÊN KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN VỀ VẤN ĐỀ BẠO LỰC GIA ĐÌNH

Mục lục

Chương 1 8

Giới thiệu 8

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 8

1.2 Tổng quan tài liệu 10

1.3 Mục đích 12

1.4 Nhiệm vụ 12

1.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 12

1.5.1 Đối tượng nghiên cứu 12

1.5.2 Đối tượng khảo sát 12

1.5.3 Phạm vi nghiên cứu 12

1.6 Giả thuyết nghiên cứu 12

1.7 Câu hỏi nghiên cứu 13

1.8 Thao tác hóa khái niệm 13

1.9 Khung phân tích 14

Chương 2 15

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 15

2.1 Cơ sở lý luận và lý thuyết liên quan 15

2.1.1 Một số khái niệm cơ bản 15

2.1.2 Một số lý thuyết liên quan 17

2.3 Phương pháp nghiên cứu 18

2.3.1 Phương pháp thu thập số liệu 18

Chương 3 21

Kết quả nghiên cứu và thảo luận 21

3.1 Tổng quan địa bàn nghiên cứu 21

3.2 Mô tả mẫu nghiên cứu 22

3.3 Thực trạng BLGĐ ở Việt Nam hiện nay 23

3.4 Nhận thức của sinh viên 24

3.5 Nhận thức và thái độ của sinh viên 26

3.6 Nguyên nhân 28

3.7 Hậu quả 29

Chương 4 33

Kết luận và kiến nghị 33

4.1 Kết luận 33

4.2 Kiến nghị 33

TÀI LIỆU THAM KHẢO 36

DANH SÁCH BẢNG

Bảng 3.1 Thông tin đáp viên 22 Bảng 3.2 Sinh viên tham gia tìm hiểu BLGĐ 25 Bảng 3.3 Mức độ đồng ý của sinh viên về hành vi BLGĐ 35

DANH SÁCH HÌNH

Hình 1.1 Sơ đồ hóa khái niệm 10

Hình 1.2 Khung phân tích 11

Hình 3.1 Khu vực sinh sống của đáp viên 20

Hình 3.2 Sự hiểu biết của sinh viên về các hình thức BLGĐ 22

Hình 3.3 Sự hiểu biết của sinh viên về nguyên nhân BLGĐ 23

Hình 3.4 Sự hiểu biết của sinh viên về hậu quả BLGĐ 25

Hình 3.5 Sự hiểu biết của sinh viên về hậu quả BLGĐ 27

Chương 1 Giới thiệu

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi nuôi dưỡng nhân cách và hình thành sự phát triển của con người, có thể nói gia đình là hình ảnh thu nhỏ của xã hội Chính vì thế, yếu tố gia đình rất quan trọng đối với sự phát triển của xã hội Một xã hội phát triển toàn diện, bền vững là xã hội đó không tồn tại bạo lực, nó được thể hiện qua phương diện gia đình Thế nhưng, Bạo lực gia đình (BLGĐ) ở Việt Nam hiện nay vẫn còn tồn tại và xảy ra các vụ bạo lực ngày càng tăng lên Chính bạo lực là nguyên nhân dẫn đến nhiều gia đình rơi vào tình trạng khủng hoảng, dần dần đi đến đỗ vỡ hạnh phúc

Bên cạnh đó, trong các gia đình mối quan hệ giữa vợ chồng và con cái là một tình cảm thiêng liêng, ấm áp, đem lại hạnh phúc cho gia đình nhằm đáp ứng những nhu cầu tình cảm và vật chất cho các thành viên trong gia đình Vì lẽ đó, mà mỗi con người chúng ta đều tìm thấy sự bình yên, ấm áp và an toàn khi được sống và trở về với gia đình của những tháng ngày xa cách và những bộn bề, hối hả của cuộc sống

Giống như một xã hội học phương Tây nhận định: dù tồi tàn đến đâu nhưng không nơi nào trên thế giới có thể sánh được với mái ấm gia đình Bởi xã hội, dù có tốt đẹp đến đâu, có đến mức lý tưởng thì vẫn trộn lẫn giữa hai gam màu trắng - đen

Ở đâu đó trong cuộc sống này, gia đình đã và đang trở thành “địa ngục của mỗi gia cảnh”, là những nỗi đau thương của hành vi BLGĐ Chính từ những hành vi ấy, đã đẩy gia đình vào nghịch cảnh, tình trạng khủng hoảng, dần dần đi đến đổ vỡ hạnh phúc gia đình Do vậy, để đảm bảo hạnh phúc và duy trì sự tồn tại phát triển của gia đình thì việc lên án và xóa bỏ những hành vi bạo lực trong gia đình là yếu tố đóng vai trò quan trọng Nhất là trong bối cảnh xã hội hiện nay, khi mọi người đang hướng tới sự tự do, bình đẳng, dân chủ, tiến bộ và văn minh thì không thể chấp nhận tình trạng BLGĐ, bởi đó là hành vi không chỉ gây tổn thương đến sức khỏe, danh dự của thành viên trong gia đình

mà còn vi phạm đến chuẩn mực xã hội, vi phạm luật pháp và bình đẳng giới Những vấn

đề nêu trên đã đặt ra cho xã hội một nhiệm vụ cấp bách là làm thế nào để ngăn chặn tình trạng BLGĐ hiện nay

Tháng 11/2006 và tháng 11/2007, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật Phòng, chống BLGĐ Ngay sau đó, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp quy hướng dẫn thực hiện và triển khai thực hiện Luật Phòng, chống BLGĐ Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng hiệu quả của công tác phòng, chống BLGĐ chưa cao, Luật Phòng, chống BLGĐ chưa thực sự đi vào cuộc sống,

Thực tế các chương trình can thiệp hiện nay tại Việt Nam trong thời gian qua chưa quan tâm đến vai trò và sự tham gia của nam giới trong việc xóa bỏ BLGĐ Trong khi

đó, các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nam giới đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc phòng, chống BLGĐ, vì họ chủ yếu là người gây ra BLGĐ và bạo lực với phụ nữ Nam giới là nguyên nhân chủ yếu của BLGĐ thì họ phải là một phần quan trọng của giải pháp Nếu nam giới không vào cuộc, không được nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi thì vấn đề BLGĐ tại Việt Nam vẫn còn là một vấn đề nhức nhối và thách thức lớn

Vì vậy, BLGĐ luôn là một vấn đề xã hội thu hút nhiều sự quan tâm của các chuyên gia Tuy nhiên, các nghiên cứu BLGĐ ở nước ta chủ yếu nghiên cứu dạng bạo lực của chồng đối với vợ, vì ở dạng này đang được diễn ra phổ biến trong xã hội hiện nay Theo nhận định của tổ chức Y tế thế giới thì phần lớn BLGĐ xảy ra là bạo lực của chồng đối với vợ (khoảng 95%) Như vậy, bạo lực giới trong gia đình hiện nay diễn ra rất phức tập, đa chiều, đan xen nhiều hình thức bạo lực khác nhau: bạo lực của chồng đối với vợ hoặc và bạo lực của vợ đối với chồng…Vì vậy, các dạng BLGĐ vẫn là “tâm điểm” cần được quan tâm, khai thác ở nhiều khía cạnh đặc biệt là dưới góc nhìn xã hội học

Sinh viên KHXH & NV nói chung, sinh viên Khoa KHXH & NV trường ĐHCT nói riêng phải đảm bảo kiến thức chuyên môn - nghiệp vụ mà phải quan tâm đến các vấn đề xã hội, đặc biệt là vấn đề BLGĐ hiện nay Việc tiếp cận các vấn đề trong cộng đồng, nên kiến thức về xã hội nhân văn là rất cần thiết cho sinh viên Đặc biệt, là các năng lực tiếp cận cộng đồng và các kỹ năng thiết yếu để phân tích sâu về khả năng và đánh giá các năng lực của sinh viên, đặc biệt là các sinh viên học các ngành thuộc KHXH & NV

Qua đó thúc đẩy và nâng cao vai trò của sinh viên trong quá trình tự xây dựng kiến thức Thực vậy, thông qua việc nhận thức, thái độ của sinh viên trong việc chuyển đổi và áp dụng kiến thức đã học vào thực tế, góp phần thu hẹp khoảng cách lý luận và thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh nghề nghiệp tương lai và giảm bớt thực trạng BLGĐ Bài báo cáo này sẽ chỉ ra những yếu tố có liên quan đến việc duy trì các hành vi BLGĐ đối với phụ nữ như bất bình đẳng trong các quan hệ giới, yếu tố gốc rễ của nạn bạo lực này; các nguyên cớ trực tiếp như tình trạng say rượu, những mâu thuẫn trong làm ăn, trong sinh hoạt và khó khăn về kinh tế Những hậu quả tiêu cực do BLGĐ đối với phụ nữ gây ra đối với cá nhân, gia đình, cộng đồng và xã hội sẽ được nhóm phân tích một cách chi tiết Nhóm nghiên cứu sẽ tìm ra các tác hại của các hành vi BLGĐ đối với phụ nữ, sự tham gia của sinh viên vào công cuộc đấu tranh chống lại các hành vi bạo lực này có ý nghĩa rất lớn Một số vấn đề sinh viên cần quan tâm là: có quan niệm đúng đắn về bình đẳng giới; có hiểu biết rõ ràng về các hành vi BLGĐ và các biện pháp nhằm phòng, chống BLGĐ; tham gia tích cực vào các hoạt động phòng, chống BLGĐ

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này, cũng như xuất phát từ nhu cầu

thực tiễn, nhóm đề xuất nghiên cứu đề tài “Tìm hiểu nhận thức và thái độ của sinh viên Khoa Khoa học Xã hội và Nhân Văn về vấn đề Bạo lực gia đình”, với đề tài

này chúng tôi hy vọng sẽ có cách nhìn mới về BLGĐ dưới góc nhìn xã hội học

1.2 Tổng quan tài liệu

Trong những năm gần đây, BLGĐ đã và đang trở thành một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu của giới nghiên cứu trên lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn

Vì vậy, có rất nhiều công trình nghiên cứu, các cuộc hội thảo, các bài báo và sách chuyên khảo, tham khảo của nhiều tác giả về BLGĐ thể hiện những góc nhìn khác nhau

Lê Thị Quý, (năm 1994) “BLGĐ ở Việt Nam hiện nay” đăng trên tạp chí khoa học và phụ nữ Bài viêt đã tập trung phân tích nguyên nhân dẫn đến tình trạng bạo lực giới trong gia đình như: kinh tế; văn hóa xã hội; nhận thức và vai trò của vợ và chồng trong gia đình

TS Vũ Mạnh Lợi và cộng sự (năm 1999) “Bạo lực trên cơ sở giới” của được tiến hành ở ba địa điểm: Thành phố Hà Nội, Thành phố Huế, Thành Phố Hồ Chí Minh, đã cho thấy thái độ phẫn nộ của cộng đồng, những chế tài của xã hội và sự tẩy chay của cá nhân đối với hiện tượng bạo lực giới trong gia đình ở nước ta hiện nay Đồng thời đưa

ra nhận định về xu hướng vận động của xã hội này trong những năm tới

Năm 2001, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam thực hiện đề tài “BLGĐ đối với phụ

nữ ở Việt Nam” Đề tài đã phân tích những hậu quả nghiêm trọng của nạn bạo lực giới trong gia đình đối với phụ nữ và phản ứng của nạn nhân bị bạo lực trước những hành vi

vô nhân tính đó

Trong báo cáo của tổ chức phi Chính phủ Việt Nam về thực hiện công ước xóa bỏ tất cả các hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ của Mạng giới và phát triển (GENCOMNET), năm 2006 Công ước đó đưa ra chương trình đầu tiên đề cập đến bạo lực trong gia đình và phân tích một số thách thức mà Việt Nam phải đối mặt trước vấn

nạ này trong thời gian sắp tới

TS Lê Thị Quý và cộng sự, (năm 2007) “BLGĐ một sự sai lệch hệ giá trị” Đây

là kết quả của công trình nghiên cứu thực tiễn tại ba địa điểm: Thái Bình, Phú Thọ và Thành phố Hà Nội cuốn sách này đã chỉ ra rằng BLGĐ là một sự lệch chuẩn về mặt đạo đức xã hội, về những giá trị của thời đại mà chúng ta đang đề cao

Phòng, chống BLGĐ trong đó có PCBLGĐ đối với phụ nữ đã được đề cập trong một số văn bản pháp luật của nước ta như: Hiến pháp 1992, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000, Bộ luật Dân sự năm 2005, Bộ luật Tố tụng Dân sự, Bộ luật Hình sự năm

1999, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2003, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính, Pháp lệnh người cao tuổi… Những văn bản pháp luật trên đã có rất nhiều quy định về phòng, chống BLGĐ, góp phần quan trọng trong bảo

vệ người phụ nữ khỏi BLGĐ Để công tác PCBLGĐ có hiệu quả hơn nữa, ngày 21 tháng

11 năm 2007, Quốc hội khoá XII của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Luật Phòng, chống BLGĐ

Luật Phòng, chống BLGĐ ra đời là một bước tiến tích cực, có ý nghĩa rất lớn để chúng ta tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về PCBLGĐ, bảo vệ quyền con người, bảo vệ người phụ nữ, tiếp tục sự nghiệp giải phóng người phụ nữ, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Luật Phòng, chống BLGĐ lần đầu tiên ra đời như tiếng chuông lớn cảnh tỉnh những ai đang có hành

vi BLGĐ đối với phụ nữ, gửi đến tất cả các chủ thể trong xã hội một thông điệp rõ ràng rằng BLGĐ nói chung và BLGĐ đối với phụ nữ là trái với đạo đức, đi ngược lại truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc, trái với ý chí chung của xã hội, là vi phạm pháp luật,

vi phạm những chuẩn mực chung của xã hội và phải chịu sự trừng phạt của xã hội, của pháp luật

Cụ thể hoá các quy định của Hiến pháp 1992, nội dung PCBLGĐ đối với phụ nữ được quy định trong nhiều văn bản pháp luật khác Tiêu biểu là những quy định trong Bộ luật Hình

sự năm 1999 là một trong những văn bản đó Bộ luật Hình sự là căn cứ để xác định hành vi BLGĐ nào là hành vi phạm tội Điều 130, Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định tội xâm phạm quyền bình đẳng của phụ nữ: "người nào dùng vũ lực hoặc có hành vi nghiêm trọng khác cản trở phụ nữ tham gia hoạt động chính trị, kinh tế, khoa học, văn hoá, xã hội, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến một năm hoặc bị phạt tù từ ba tháng đến một năm" Cùng với Bộ luật Hình sự, Luật Tổ chức Chính phủ cũng quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủ: "thực hiện chính sách và biện pháp bảo đảm quyền bình đẳng nam nữ về mọi mặt chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội và gia đình; bảo vệ, chăm sóc bà mẹ và thực hiện quyền trẻ em; giúp đỡ người già, người khuyết tật và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn đặc biệt; có biện pháp ngăn ngừa và chống mọi hành vi bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em, xúc phạm nhân phẩm phụ

nữ và trẻ em" (Khoản 4, điều 12, Luật Tổ chức Chính phủ)

Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam năm 2000 là một trong những văn bản pháp luật quan trọng trong việc xây dựng, hoàn thiện và bảo vệ chế độ hôn nhân và gia đình tiến bộ, xây dựng chuẩn mực pháp lý cho cách ứng xử của các thành viên trong gia đình,

kế thừa và phát huy truyền thống đạo đức tốt đẹp của gia đình Việt Nam nhằm xây dựng gia đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, bền vững Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam còn là phương tiện hữu hiệu trong việc PCBLGĐ Luật đã có nhiều điều khoản quy định trực tiếp và gián tiếp đến việc PCBLGĐ Tuy nhiên, xét một cách tổng quát, những quy định đó vẫn còn sơ sài, tản mạn ở nhiều văn bản khác nhau, thiếu tính cụ thể

và chưa có những quy định pháp lý đặc thù

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nêu trên cho thấy bạo lực trong gia đình ở Việt Nam những năm gần đây đã trở thành một vấn đề xã hội nghiêm trọng và ngày càng phổ biến Đồng thời bằng các phương pháp nghiên cứu xã hội học đã đưa ra những kết quả minh chứng cho hiện tượng BLGĐ hiện nay Từ đó đưa ra những giải pháp, phòng chống hiện tượng tiêu cực này trong gia đình, góp phần xóa bỏ tình trạng bất bình đẳng giới giữa nam và nữ trong gia đình, tiến tới xây dựng gia đình Việt Nam “no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc”

Qua đó, tổng quan tài liệu trong và ngoài nước sẽ là nền tảng giúp nhóm nghiên cứu kế thừa các kết quả nghiên cứu, cũng như phát hiện những hướng đi mới cho đề tài Trong đề tài này, nhóm nghiên cứu dựa trên lý thuyết xung đột của Richard Gelles M Straus để tìm hiểu các yếu tố giới tác động đến BLGĐ hiện nay Bên cạnh đó, dựa vào khung lý thuyết để đưa ra các yếu tố giới ảnh hưởng đến BLGĐ, đồng thời tìm ra các giải pháp để giảm hiện trạng này

1.3 Mục đích

Phân tích và khái quát hóa thực trạng BLGĐ ở nước ta hiện nay qua nhận thức của sinh viên; tìm hiểu nguyên nhân và phân tích hậu quả của hành vi bạo lực trong gia đình đối với nạn nhân bạo lực nói riêng và sự phát triển xã hội nói chung Trên cơ sở đó, kiến nghị một số giải pháp chủ yếu nhằm phòng, chống bạo lực giới trong gia đình ở nước ta hiện nay

1.4 Nhiệm vụ

Nhiệm vụ 1: Đánh giá thực trạng BLGĐ dựa trên nhận thức của sinh viên

Nhiệm vụ 2: Phân tích nguyên nhân và hậu quả của BLGĐ

Nhiệm vụ 3: Đề xuất, kiến nghị một số giải pháp nhằm phòng, chống BLGĐ và xây dựng bình đẳng giới trong gia đình Việt Nam hiện nay

1.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.5.1 Đối tượng nghiên cứu

Nhận thức và thái độ của sinh viên Khoa Khoa học Xã hội và Nhân Văn về vấn đề BLGĐ hiện nay

1.5.2 Đối tượng khảo sát

Sinh viên Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn Trường Đại học Cần Thơ

1.5.3 Phạm vi nghiên cứu

Sinh viên trực thuộc bốn bộ môn: Xã hội học, Thông tin thư viện, Ngữ Văn, Du Lịch – Đại lý – Lịch sử của Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn

1.6 Giả thuyết nghiên cứu

Sinh viên Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn có thái độ và nhận thức đúng đắn

về hiện tượng BLGĐ hiện nay

1.7 Câu hỏi nghiên cứu

Câu hỏi 1: Thực trạng của BLGĐ diễn ra như thế nào?

Câu hỏi 2: Nguyên nhân dẫn đến BLGĐ là gì?

Câu hỏi 3: Sinh viên hiểu như thế nào về BLGĐ hiện nay?

Câu hỏi 4: Hậu quả của BLGĐ ảnh hưởng như thế nào đến xã hội?

Câu hỏi 5: Giải pháp nào để khắc phục tình trạng BLGĐ hiện nay?

1.8 Thao tác hóa khái niệm

Hình 1.1 Sơ đồ hóa khái niệm

(Nguồn: Nhóm nghiên cứu thực hiện, 2019)

Thể chất Tinh

thần Kinh tế

Tình dục

Sức

khỏe

Tính mạng

Quan hệ tình dục

1.9 Khung phân tích

Hình 1.2 Khung phân tích

(Nguồn: Nhóm nghiên cứu thực hiện, 2019)

Bối cảnh kinh tế - xã hội

- Cảm xúc

- Giá trị đạo đức

- Phát triển

xã hội bền vững

Giải pháp

Hậu quả

- Tinh thần

- Thể chất

Chương 2

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

2.1 Cơ sở lý luận và lý thuyết liên quan

2.1.1 Một số khái niệm cơ bản

2.1.1.1 Gia đình

Dưới góc độ xã hội học, gia đình được coi là tế bào xã hội Không giống bất cứ nhóm xã hội nào khác, gia đình đan xen các yếu tố sinh học, kinh tế, tâm lý, văn hóa…những mối liên hệ cơ bản của gia đình bao gồm vợ chồng, cha mẹ và con, ông bà

và cháu, những mối liên hệ khác: cô, dì, chú, bác với cháu, cha mẹ chồng và con dâu, cha mẹ vợ và con rễ…Mối quan hệ gia đình được thể hiện ở khía cạnh như: có đời sống tình dục, sinh con và nuôi dạy con cái, lao động tạo ra của cái vật chất để duy trì đời sống gia đình và đóng góp cho xã hội Mối liên hệ này có thể dựa trên những căn cứ pháp lý hoặc có thể dựa trên những căn cứ thực tế một cách tự nhiên, tự phát Theo đó gia đình được định nghĩa “là một thiết chế xã hội đặc thù, một nhóm xã hội thu nhỏ mà các thành viên của nó gắn bó với nhau bởi quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ con người bởi tính cộng đồng về sinh hoạt trách nhiệm đạo đức với nhau nhằm đáp ứng nhu cầu riêng của thành viên cũng như để thể hiện tính tất yếu của xã hội về phát triển sản xuất con người”

Dưới góc độ pháp lý, gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh nghĩa vụ và quyền giữa họ với nhau theo quy định của luật này (Điều 8, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000) Tuy nhiên, trong thực tế đời sống cũng có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm gia đình: gia đình là tập hợp những người cùng có tên trong sổ hộ khẩu; gia đình

là tập hợp những người cùng chung sống với nhau dưới một mái nhà Từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, gia đình được chia tách thành nhiều dạng thức khác nhau: gia đình hiện đại và gia đình truyền thống, gia đình hạt nhân và gia đình đa thế hệ; gia đình khuyết thiếu và gia đình đầy đủ

2.1.1.2 Bạo lực gia đình

Theo quy định tại Luật phòng, chống BLGĐ 2007 02/2007/QH12 thì: “BLGĐ là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình.”

Khoản 1 Điều 2 Luật phòng, chống BLGĐ năm 2007 quy định các hành vi BLGĐ bao gồm:

a) Hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khoẻ, tính mạng;

b) Lăng mạ hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm;

c) Cô lập, xua đuổi hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý gây hậu quả nghiêm trọng;

d) Ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình giữa ông, bà và cháu; giữa cha, mẹ và con; giữa vợ và chồng; giữa anh, chị, em với nhau;

i) Có hành vi trái pháp luật buộc thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở

2.2.1.2 Bạo lực gia đình trên cơ sở giới

Bạo lực trên cơ sở giới là một hình thức phân biệt đối xử; bạo lực nhằm vào một phụ nữ vì người đó là phụ nữ hoặc gây ra sự mất công bằng đối với phụ nữ BLG bao gồm các hành động gây đau đớn về thể xác, tinh thần hay tình dục, bao gồm cả sự đe dọa thực hiện những hành động này, sự cưỡng bức hay tước đoạt tự do dưới các hình thức khác nhau (CEDAW, 1992)

2.2.1.3 Nhận thức

Nhận thức là hành động hay quá trình tiếp thu kiến thức và những am hiểu thông

qua suy nghĩ, kinh nghiệm và giác quan, bao gồm các qui trình như tri thức, sự chú ý, trí

nhớ, sự đánh giá, sự ước lượng, sự lí luận, sự tính toán, việc giải quyết vấn đề, việc đưa

ra quyết định, sự lĩnh hội và việc sử dụng ngôn ngữ Theo "Từ điển Bách khoa Việt Nam", nhận thức là quá trình biện chứng của sự phản ánh thế giới khách quan trong ý thức con người, nhờ đó con người tư duy và không ngừng tiến đến gần khách thể Theo quan điểm triết học Mác-Lênin, nhận thức được định nghĩa là quá trình phản ánh biện chứng hiện thực khách quan vào trong bộ óc của con người, có tính tích cực, năng động, sáng tạo, trên cơ sở thực tiễn

2.1.2 Một số lý thuyết liên quan

2.1.2.1 Lý thuyết xung đột

Lý thuyết xung đột chú trọng sự xung đột giữa vợ và chồng Đặc biệt trong phạm

vi nghiên cứu xã hội học gia đình thì lý thuyết xung đột chỉ ra những mâu thuẫn chủ yếu tồn tại giữa vợ và chồng dẫn đến những hậu quả khó lường, đó là BLGĐ

Trong quá trình thực hiện mục tiêu lợi ích trong gia đình có những mâu thuẫn nhất định và trong nhiều trường hợp thì những mâu thuẫn nhỏ có thể tích tụ dần dần, trở thành BLGĐ Vẫn biết xung đột là điều không thể tránh khỏi trong xã hội cũng như trong gia đình, nhưng những mâu thuẫn nào đi nữa thì lý thuyết này cũng chỉ ra xung đột trong hôn nhân gia đình, sẽ giúp họ tránh khỏi những xung đột và chia tách của gia đình Với lý thuyết xung đột nghiên cứu dưới góc độ gia đình ta thấy xung đột trong gia đình chủ yếu là do phân phối lao động và cấu trúc xã hội có tính cạnh tranh, đây là nguyên nhân chính dẫn đến bạo lực về kinh tế (về mặt xã hội)

Lý thuyết xung đột cho thấy, các xung đột là sự sỡ hữu quyền lực và lợi ích cá nhân Thông thường, trong gia đình cá nhân nào nắm quyền lực cao nhất thì sẽ đạt được mục đích của mình trong cuộc xung đột Theo B Strong quyền lực bắt nguồn từ bốn nguồn gốc:

Tính pháp lý, chính danh: khi mỗi gia đình cãi nhau người chồng muốn áp đặt ý kiến của mình “vì tôi là chủ nhà” thì niềm tin của người nói có quyền ra quyết định ý kiến Như một số gia đình, người chồng có tính gia trưởng thì có quyền kiểm soát mọi thứ, bao gồm cả thân thể, có thể tùy ý đánh đập, chửi mắng

Tiền bạc: tiền bạc có quyền quyết định mạnh mẽ, là cơ sở cho quyền lực Ví dụ: nếu người vợ hoặc người chồng quản lý tài chính trong gia đình thì xung đột gia đình, kiểm soát mọi hoạt động sẽ do người nắm tài chính sẽ có quyền quyết định

Cưỡng bức về thể xác: thông thường xảy ra là do người chồng đối với vợ, ảnh hưởng thể chất của cá nhân

Quyền lực về tình yêu và tính dục: là hành vi gây ra mà không có sự đồng ý cho phép của người kia “cưỡng ép”

Theo Richard Gelles M Straus, mâu thuẫn và bạo lục gia đình là khá phổ biến Điều đó là do gia đình, là một nhóm xã hội có những đặc trưng duy nhất góp phần tạo

ra một khung cảnh có xu hướng dẫn đến mâu thuẫn và bạo lực Theo quan điểm của David Mace, mâu thuẫn xung đột trong gia đình là tất yếu mà còn là sự cần thiết để nâng cao chất lượng đời sống hôn nhân

Trong giới hạn nghiên cứu của vấn đề BLGĐ thì lý thuyết xung đột được ứng dụng một cách triêt để nhất Lý thuyết này dự đoán rằng việc đối đầu và mâu thuẫn gia đình chỉ xảy ra khi có sự cạnh tranh giữa những người có liên quan trong tình trạng thiếu hụt các nguồn lực (kinh tế, tinh thần…) những tiềm ẩn của mâu thuẫn cá nhân, nhóm này

với cá nhân nhóm khác Đây chính là vấn đề mất cân bằng xã hội khi đó tất yếu xảy ra xung đột

Như vậy, lý thuyết xung đột đã giải thích được phần nào về vấn đề BLGĐ đã xảy

ra nhiều trong xã hội, với lý thuyết này nhà nghiên cứu đã cho chúng ta biết thấy được cái nhìn sơ bộ của vấn đề này

2.1.2.2 Lý thuyết tương tác biểu trưng

Áp dụng thuyết này vào nghiên cứu vấn đề của gia đình cụ thể là lý giải vấn đề BLGĐ đối với phụ nữ, cụ thể là quan hệ vợ-chồng sự biến đổi quan hệ đó dưới sự tác động của một số yếu tố bên ngoài và việc lý giải bằng cách giao tiếp, bởi phương tiện giao tiếp ở đây là: ngữ điệu, cử chỉ, động tác…BLGĐ đối với phụ nữ cũng dược xem xét dưới quan hệ tương tác giữa vợ và chồng thông qua giao tiếp, những ngữ điệu lời nói, cử chỉ hành động, động tác của người chống với người vợ Nhưng các phương tiện giao tiếp giữa người chổng với người vợ không phải là những giao tiếp bình thường vốn

có của nó mà được biến đổi theo cách mà người đàn ông cho rằng đó là cách hữu hiệu nhất để ra mệnh lệnh đối với người vợ Dưới đây là một số cách giao tiếp hằng ngày của chồng đối với vợ khi có bạo lực xảy ra

- Có hành vi đe dọa hoặc dọa dẫm có chủ đích (ví dụ như: trừng mắt, la hét hoặc đập phá hoặc nép đồ hoặc đe dọa khác)

- Tát, đẩy, xô hoặc ném vật gây sát thương

- Đánh bằng tay, đá hoặc đánh bằng vật gây sát thương

- Lắc, bóp cổ, gây bỏng có chủ đích hoặc sử dụng dao, vũ khí

- Sàm sỡ hoặc ép thực hiện hành vi tình dục ngoài ý muốn

Từ cách tiếp cận thuyết tương tác biểu trưng có thể cho chúng ta thấy vấn đề bạo lực đối với phụ nữ là xuất phát từ sự tương tác giữa vợ và chồng trong giao tiếp hằng ngày sự nảy sinh đó có thể được bắt nguồn từ một số yếu tố như: sự khác biệt về trình

độ học vấn, tuổi, mức sống Chính những yếu tố này tạo nên những hành vi mang tính lệch chuẩn

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp thu thập số liệu

2.3.1.1 Thu thập số liệu sơ cấp

Lược khảo tài liệu, các công trình nghiên cứu khoa học đã có trong và ngoài nước liên quan đến nhận thức và thái độ của sinh viên về vấn đề BLGĐ, các quy định của Luật giáo dục đại học, các mô hình nghiên cứu về BLGĐs Số liệu thống kê về sinh viên và thông tin của khoa, trường được cập nhật trên Cổng hệ thống thông tin của trường Đại học Cần Thơ

Đồng thời, đề tài còn sử dụng các thông tin trong các giáo trình, các sách báo, tư liệu, tạp chí chuyên ngành, các thống kê xã hội, các thông tin trên internet,… trên tình thần tiếp thu có chọn lọc và sáng tạo, phát triển

Đề tài đã sử dụng các tư liệu, các thông tin về Khoa – Trường và các thông tin chuyên ngành từ các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài nghiên cứu tại các trường Đại học trong nước như: Đại học Hoa Sen, Đại học Quốc Gia và Đại học Cần Thơ

2.3.1.2 Thu thập số liệu thứ cấp

Các hoạt động khảo sát được tiến hành khảo sát, thời gian khảo sát từ tháng 3/2019 đến tháng 5/2019 Nội dung khảo sát chủ yều tập trung về các hiện tượng BLGĐ qua nhận thức của sinh viên Đối tượng được chọn khảo sát là 40 sinh viên Khoa KHXH &

NV của các ngành (Văn học 10 sinh viên, Xã hội học 10 sinh viên, Việt nam học 10 sinh viên, Thông tin học 10 sinh viên) và chủ yếu là sinh viên năm thứ hai, năm thứ ba

và năm thứ tư

Trong quá trình thu thập số liệu tại địa bàn kết hợp với phỏng vấn sâu và bảng hỏi, nhóm nghiên cứu còn sử dụng phương pháp quan sát lắng nghe, nhìn trong khi phỏng vấn để qua đó thu thập được thông tin về các hiện tượng liên quan đến mục tiêu nghiên cứu của đề tài Đồng thời, qua sát thái độ của người trả lời nhằm đánh giá chính xác của thông tin thu được

2.3.1.4 Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên, đề tài còn sử dụng bảng hỏi để tiến hành phỏng vấn cấu trúc 40 mẫu được chọn Vì phương pháp này là phương pháp thu thập thông tin định lượng cho ra các kết quả nghiên cứu cụ thể nên phương pháp này thường xuyên được sử dụng trong các nghiên cứu khoa học Do hạn chế về thời gian và chi phí, nên chỉ lấy số mẫu điển hình

Các kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là những khái quát về thực trạng vấn đề nghiên cứu, đưa ra những con số thống kê cụ thể nhằm tạo nên tính khoa học cho đề tài nghiên cứu

2.3.1.5 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu

Sử dụng phần mềm thống kê SPSS 22.0 đề xử lý số liệu điều tra Sau khi xử lý được số liệu điều tra tiến hành kiểm định thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha, ANOVA để phân tích dữ liệu Mặc khác, sử dụng phần mềm Excel để vẽ các biểu bảng

và sơ đồ nghiên cứu

 Phương pháp kiểm định Cronbach’ Alpha:

Sử dụng phần mềm thống kê SPSS 22.0 để xử lý số liệu điều tra Sau khi xử lý được số liệu điều tra tiến hành thống kê mô tả, kiểm định thang đo bằng hệ số Cronbach’ Alpha

Việc sử dụng phương pháp kiểm định thang đo bằng hệ số nhằm xác định và loại

bỏ các nhân tố không phù hợp, không có ảnh hưởng đến khung lý thuyết nghiên cứu

Hệ số tin cậy Cronbach’ Alpha cho biết các đo lường có liên kết với nhau hay không; nhưng không cho biết biến quan sát nào cần bỏ đi và biến quan sát nào giữ lại Khi đó, việc tính toán hệ số tương quan giữa biến tổng sẽ giúp loại ra những biến quan sát không đóng góp nhiều cho sự mô tả của khái niệm cần đo (Hoàng Trọng, Chu Nguyễn Mộng Ngọc, 2008)

Ngoài ra, độ tin cậy của thang đo được đánh giá bằng phương pháp nhất quán nội tại qua hệ số Cronbach’ Alpha Sử dụng phương pháp hệ số tin cậy này trước khi phân tích nhân tố EFA để loại các biến không phù hợp (Nguyễn Đình Thọ, Nguyễn Thị Mai Trang, 2009)

 Phương pháp Phân tích ANOVA

Phương pháp phân tích phương sai ANOVA được dùng khi nghiên cứu ảnh hưởng của biến nguyên nhân định tính lên biến kết quả định lượng, phương pháp này so sánh trung bình của nhiều nhóm (3 nhóm trở lên)

Giả thuyết như sau: tức là biến nguyên nhân định tính không có tác động gì lên kết quả của biến định lượng

Đối thuyết : biến nguyên nhân định tính ảnh hưởng đến biến định lượng

Dữ liệu đầu vào gồm 1 biến phân loại và một biến định lượng

Chương 3 Kết quả nghiên cứu và thảo luận

3.1 Tổng quan địa bàn nghiên cứu

Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn được thành lập tháng 9 năm 2009 trên cơ sở tách ra từ Khoa Sư phạm và Trung tâm Học liệu Khoa có nhiệm vụ đào tạo và nghiên cứu về lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn phục vụ cho sự phát triển vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước

Khi mới thành lập Khoa có 6 bộ môn, 6 chuyên ngành đào tạo Đại học gồm các ngành: Ngôn ngữ Anh, Biên - Phiên dịch tiếng Anh, Ngôn ngữ Pháp, Việt Nam học (Hướng dẫn viên du lịch), Văn học, Thông tin học và một ngành cao học: Văn học Việt Nam

Từ tháng 4 năm 2015 bộ môn Anh văn và Pháp văn tách qua khoa Ngoại ngữ Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn còn lại 4 bộ môn: Ngữ văn, Lịch sử - Địa lí – Du lịch, Thông tin Thư viện, Xã hội học Có 4 chuyên ngành đào tạo Đại học: Việt Nam học (Hướng dẫn viên du lịch), Văn học, Thông tin học, Xã hội học

Chuyên ngành Xã hội học: Giúp cho sinh viên có thể hiểu thêm các vấn đề xã

hội về BLGĐ, từ đó có cơ sở để phục vụ việc học tập, làm bài nghiên cứu Đồng thời rèn luyện kỹ năng khảo sát cho sinh viên Xã hội học đối với vấn đề BLGĐ thông qua phỏng vấn các hộ dân

Chuyên ngành Văn học: Giúp cho sinh viên có được cái nhìn bao quát về các

vấn để xảy ra, đặc biệt là vấn đề BLGĐ, từ đó tạo điều kiện để sinh viên có thêm ngọn lửa cảm hứng để viết nên các tác phẩm có giá trị, truyền tải thông điệp không bạo lực đối với mọi người

Chuyên ngành Việt Nam học: Giúp sinh viên tự tin, năng động, bồi đắp kỹ năng

sống Đặc biệt, thông qua các chương trình đào tạo, sinh viên có thể thực hành những

kỹ năng của nghề hướng dẫn viên du lịch vừa biết thêm nhiều kiến thức mới từ cộng đồng

Chuyên ngành Thông tin học: Đào tạo ra những chuyên gia thông tin Là người

có bản lĩnh vững vàng, năng động, sáng tạo, thành thạo nghiệp vụ thông tin và giao tiếp với cộng đồng; nhanh nhạy trong việc phát hiện, xác định nhu cầu tin của người dùng tin khác nhau; phát hiện nguồn tin; luôn đạt hiệu quả cao trong việc khai thác, thu thập, tổ chức xử lý tạo dựng các sản phẩm thông tin

Công tác nghiên cứu khoa học: Cán bộ và Sinh viên Khoa đã tích cực tham gia

tài nghiên cứu cấp Trường, cấp Tỉnh Ngoài ra, Cán bộ của Khoa còn tham gia các đề tài NCKH với ĐH Bạc Liêu, Viện NCPT ĐBSCL, Hội KHXH & NV TP Cần Thơ

và các đề tài hợp tác quốc tế, v.v…

Hợp tác quốc tế: Khoa thường xuyên có các chương trình hợp tác với các trường

Đại học, các tổ chức giáo dục quốc tế Tiếp nhận các Chuyên gia, tình nguyện viên nước ngoài sang công tác, giảng dạy Xúc tiến các chương trình hợp tác trao đổi Giáo viên, sinh viên với các trường (Cổng thông tin ĐHCT, 2018)

3.2 Mô tả mẫu nghiên cứu

Nhóm nghiên cứu đã khảo sát 40 sinh viên các khóa (khóa 42, khóa 43, khóa 44) của bốn ngành học: Xã hội học, Văn học, Thông tin học, Việt nam học Mỗi ngành học nhóm nghiên cứu đã chọn 10 sinh viên Sau khi sàng lọc và kiểm tra các phiếu, chúng tôi nhận thấy các phiếu đều đảm bảo yêu cầu nên chúng tôi đã thực hiện

xử lí 40 mẫu điều tra Cụ thể như sau:

Bảng 3.1 Thông tin đáp viên (n=40)

(Nguồn: Nhóm nghiên cứu thực hiện, 2019)

Trên thực tế khảo sát mẫu nghiên cứu bao gồm: 50% nam, 50% nữ Số liệu cho thấy, tỉ lệ được khảo sát giữa nam và nữ bằng nhau trong tổng số mẫu nghiên cứu Trong đó, sinh viên khóa 42 là 16 sinh viên (chiếm 40%), khóa 43 là 12 sinh viên (chiếm 30%) và khóa 44 là 12 sinh viên (chiếm 30%) Do chọn mẫu thuận tiện nên số lượng sinh viên giữa các khóa không tương đồng, trong đó sinh viên khóa 42 chiếm cao nhất (40%)