Luận văn môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG AN TOÀN, THÂN THIỆN, LÀNH MẠNH TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON .... Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức mô

CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2018

CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI

Chuyên ngành: Giáo dục mầm non

Mã số: 8 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2018

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành tốt đề tài này em vô cùng cảm ơn Lãnh đạo trường ĐHSP Hà Nội II, các thầy, cô giáo khoa Đào tạo Sau đại học; Khoa Giáo dục Mầm non của nhà trường Rất cảm ơn các cán bộ quản lí, giáo viên chủ nhiệm cùng các trẻ lớp mẫu giáo lớn Trường Mầm non Tân Thành - Lương Sơn - Hòa Bình, lớp Mẫu giáo lớn trường Mầm non Hợp Châu - Lương Sơn - Hòa Bình, lớp Mẫu giáo lớn Trường Mầm non Hùng Tiến - Lương Sơn - Hòa Bình

và lớp Mẫu giáo lớn Cơ sở mầm non thực hành Hoa Sen - Trường Cao đẳng

Sư phạm Hòa Bình - Chăm Mát - Thành Phố Hòa Bình - Hòa Bình đã tạo điều kiện thuận lợi để em thực hiện và hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Đặc biệt hơn em xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Thị Mỹ Trinh - Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã tận tình hướng dẫn em thực hiện đề tài này

Đề tài là công trình nghiên cứu khoa học đầu tiên được thực hiện chắc chắn còn có nhiều thiếu sót, rất mong được sự góp ý, hướng dẫn sửa chữa hoàn thiện thêm của Hội đồng Khoa học, các thầy, cô giáo và các bạn đồng nghiệp Khi được hoàn thiện, em mong nó sẽ có ích được cho những ai cần tài liệu tham khảo để xây dựng môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

Một lần nữa, em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 10 năm 2018

Học viên

Nguyễn Thị Ngọc Anh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Kết quả nghiên cứu và dữ liệu trong luận văn là trung thực và chƣa từng công bố trong bất kì công trình khoa học nào

Hà Nội, tháng 10 năm 2018

Học viên

Nguyễn Thị Ngọc Anh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG AN TOÀN, THÂN THIỆN, LÀNH MẠNH TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Những nghiên cứu về môi trường giáo dục trong giáo dục mầm non 6

1.1.2 Những nghiên cứu tổ chức môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện trong hoạt động giáo dục thể chất trong trường mầm non 12

1.2 Lí luận về môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong các hoạt động giáo dục ở trường mầm non 16

1.2.1 Khái niệm công cụ 16

1.2.2 Vai trò của môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện đối với các hoạt động giáo dục trẻ mầm non 20

1.2.3 Cấu trúc, đặc điểm và các biểu hiện của môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục ở trường mầm non 22

1.3 Lí luận về tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non 24

1.3.1 Đặc điểm tâm, sinh lý, vận động của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 24

1.3.2 Hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non 28

1.3.3 Tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non 31

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non 36

1.4.1 Yếu tố khách quan 36

1.4.2 Yếu tố chủ quan 37

Kết luận chương 1 38

Chương 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG AN TOÀN, THÂN THIỆN, LÀNH MẠNH TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON 40

2.1 Tổ chức khảo sát thực trạng 40

2.1.1 Mục đích nghiên cứ thực trạng 40

2.1.2 Đối tượng khảo sát thực trạng 40

2.1.3 Yêu cầu đánh giá về tổ chức môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 40

2.1.4 Nội dung và phương pháp khảo sát 46

2.2 Kết quả khảo sát thực trạng 48

2.2.1 Yêu cầu về tổ chức môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, lành mạnh trong Chương trình giáo dục mầm non và tài liệu chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện Chương trình 48

2.2.2 Trình độ của giáo viên Mẫu giáo dạy lớp 5 - 6 tuổi được khảo sát 52

2.2.3 Nhận thức của CBQL, giáo viên về môi trường giáo dục và tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động thể chất ở trường mầm non 54

2.2.4 Thực trạng tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động thể chất ở trường mầm non (thực hiện nội dung, phương pháp, hình thức và các hoạt động và biện pháp đã thực hiện, thực trạng các yếu tố ảnh hưởng…) 59

2.2.5 Thực trạng môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động thể chất ở trường mầm non (môi trường vật chất trong nhóm, lớp và ngoài trời; môi trường xã hội và góc hoạt động) 63

2.2.6 Đánh giá chung về thực trạng 65

Kết luận chương 2 69

Chương 3 BIỆN PHÁP TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG AN TOÀN, THÂN THIỆN, LÀNH MẠNH TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON 70

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non 70

3.1.1 Đảm bảo tính khoa học 70

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn 70

3.1.3 Đảm bảo mục tiêu giáo dục mầm non trong giai đoạn mới 71

3.1.4 Đảm bảo tính vừa sức 71

3.1.5 Đảm bảo nguyên tắc giáo dục lấy trẻ làm trung tâm 71

3.2 Các biện pháp tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mấu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non 72

3.2.1 Xây dựng kế hoạch giáo dục thể chất đảm bảo sự đa dạng hoạt động vận động của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 72

3.2.2 Thiết kế môi trường vật chất trong lớp và ngoài hiên đảm bảo cho trẻ tham gia an toàn, tích cực vào các hoạt động vận động đa dạng 74

3.2.3 Sử dụng các biện pháp khen thưởng, khích lệ trẻ tham gia an toàn, tích cực vào các hoạt động vận động đa dạng theo phương pháp lấy trẻ làm trung tâm 76

3.2.4 Thường xuyên đổi mới các góc hoạt động theo chủ đề, thu hút trẻ, đảm bảo trẻ tham gia an toàn và tích cực vào các hoạt động vận động đa dạng 77

3.2.5 Thu hút sự tham gia tích cực của Cha, Mẹ vào xây dựng môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 81

3.2.6 Đánh giá mức độ thực hiện kế hoạch giáo dục thể chất, phát hiện các yếu tố rào cản từ môi trường giáo dục 83

3.2.7 Điều chỉnh các hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi phù hợp với đặc điểm của trẻ và môi trường giáo dục 83

3.3 Thăm dò ý kiến đánh giá của CBQL và GVMN về tính cần thiết, khả thi của các biện pháp đảm bảo môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động thể chất cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non 84

3.3.1 Mục đích của việc thăm dò ý kiến đánh giá của CBQL và GVMN về tính cần thiết, khả thi của các biện pháp đảm bảo môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động thể chất cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non 84

3.3.2 Đối tượng, phạm vi, thời gian thực hiện 84

3.3.3 Nội dung thăm dò ý kiến 85

3.3.4 Kết quả thăm dò ý kiến 86

Kết luận chương 3 93

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 94

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 96 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Kết quả khảo sát trình độ giáo viên Mẫu giáo dạy lớp 5 - 6 tuổi qua

phiếu Ankét 54 Bảng 2.2 Kết quả khảo sát vai trò của việc tổ chức môi trường giáo dục an toàn

lành mạnh, thân thiện trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 54 Bảng 2.3 Bảng kết quả khảo sát tác dụng của môi trường giáo dục đối với các

hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ 55 Bảng 2.4 Bảng kết quả khảo sát những khó khăn giáo viên gặp phải khi thực

hiện xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, lành mạnh cho trẻ trong các hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ 55 Bảng 2.5 Bảng kết quả khảo sát thực trạng việc tiến hành xây dựng môi trường an

toàn, lành mạnh, thân thiện trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ 57 Bảng 2.6 Bảng kết quả khảo sát mức độ quan tâm đến việc tổ chức môi trường

hoạt động giáo dục thể chất trong các hoạt động giáo dục hằng ngày 58 Bảng 2.7 Bảng kết quả khảo sát việc xây dựng môi trường an toàn, thân thiện,

lành mạnh theo từng chủ đề ở trong trường mầm non 59 Bảng 2.8 Bảng kết quả khảo sát thực trạng tổ chức môi trường an toàn, thân

thiện, lành mạnh trong hoạt động thể chất ở trường mầm non 60 Bảng 3.1 Kết quả thăm dò ý kiến đánh giá của CBQL và GVMN về mức độ

cần thiết của các biện pháp tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non 86 Bảng 3.2 Kết quả thăm dò ý kiến đánh giá của CBQL và GVMN về mức độ

khả thi của biện pháp: Xây dựng kế hoạch giáo dục thể chất đảm bảo

sự đa dạng hoạt động vận động của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 86 Bảng 3.3 Kết quả thăm dò mức độ khả thi của biện pháp: Thiết kế môi trường

vật chất trong lớp và ngoài hiên đảm bảo cho trẻ tham gia an toàn, tích cực vào các hoạt động vận động đa dạng 87

Bảng 3.4 Kết quả thăm dò mức độ khả thi của biện pháp: Đưa ra các biện pháp

khen thưởng, khích lệ trẻ tham gia an toàn, tích cực vào các hoạt động vận động đa dạng theo phương pháp lấy trẻ làm trung tâm 88 Bảng 3.5 Kết quả khảo sát mức độ khả thi của biện pháp: Thường xuyên đổi

mới các góc vận động theo chủ đề, thu hút trẻ, đảm bảo trẻ tham gia

an toàn, tích cực vào các hoạt động vận động đa dạng 89 Bảng 3.6 Kết quả thăm dò mức độ khả thi của biện pháp: Thu hút sự tham gia

tích cực của Cha, mẹ vào xây dựng môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 90 Bảng 3.7 Kết quả khảo sát mức độ khả thi của biện pháp: Đánh giá mức độ

thực hiện kế hoạch giáo dục thể chất, phát hiện các yếu tố rào cản từ môi trường giáo dục 91 Bảng 3.8 Kết quả thăm dò mức độ khả thi của biện pháp: Điều chỉnh các hoạt

động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi phù hợp với đặc điểm của trẻ và môi trường giáo dục 91

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của đảng, nhà nước và toàn dân tộc Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển Đây là vấn đề lớn cấp thiết để xây dựng một hệ thống giáo dục vững chắc đáp ứng được con người, nhân lực phù hợp với yêu cầu hội nhập Trong đó giáo dục mầm non là yếu tố quan trọng hàng đầu trong hệ thống giáo dục quốc dân, là “nền móng”

để tạo ra tiền đề vững chắc cho sự phát triển của các giai đoạn sau này

Mọi trẻ em sinh ra đều có quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng, tồn tại và phát triển Ngay từ những năm tháng đầu đời của trẻ, trẻ sẽ phải được hưởng nền giáo dục phù hợp, đảm bảo phát triển toàn diện về mọi lĩnh vực Tại Hội nghị Trung ương lần thứ 8 khóa XI, về vấn đề đổi mới căn bản toàn điện giáo dục và đào tạo Tổng bí thư đã nêu rõ mục tiêu về đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục mầm non như sau: “Đối với giáo dục mần non, giúp trẻ phát triển thể chất, tình cảm, hiểu biết, thẩm mỹ, hình thành các yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị tốt cho trẻ vào lớp 1”

Lứa tuổi mầm non là giai đoạn đầu tiên, có vai trò quyết định đối với sự phát triển sức khỏe nói chung, tầm vóc, thể chất nói riêng của một cá nhân tương lai Trong giai đoạn lứa tuổi này, ở trẻ có sự trưởng thành về hình thái, cấu trúc và chức năng của các cơ quan trong cơ thể, tang cường sức đề kháng

có thể chống lại những ảnh hưởng xấu từ môi trường Bên cạnh đó, hình thành và rèn luyện phẩm chất đạo đức cho trẻ một cách tự nhiên: tính kỷ luật, tinh thần tập thể, sự tự tin, ý chí quyết tâm, lòng dũng cảm, tính kiên trì và tính nhẫn nại,… từ đó hình thành lối sống văn hóa lành mạnh, góp phần phát triển toàn điện cho trẻ Tại Nghị quyết trung ương 4 về vấn đề cấp bách của

sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của nhân dân đã khẳng định: “Sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và của toàn xã hội, là nhân tố quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc”

Muốn đạt được hiệu quả cao trong hoạt động thể chất ở trường mầm non thì cần phải có môi trường tốt đảm bảo an toàn, thân thiện, lành mạnh

Xây dựng môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường mần non là một nhiệm vụ hết sức quan trọng và có ý nghĩa đối với sự phát triển của trẻ ở lứa tuổi mầm non Đặc biệt trong hoạt động thể chất, môi trường được ví như người thầy thứ hai trong công tác tổ chức hướng dẫn trẻ thỏa mãn nhu cầu vui chơi và hoạt động vận động của mình Không những thế môi trường tạo cơ hội cho trẻ tìm tòi khám phá và phát hiện nhiều điều mới lạ hấp dẫn trong cuộc sống, qua đó kiến thức, kỹ năng của trẻ dần được hình thành và hoàn thiện Môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, lành mạnh là điều kiện vô cùng quan trọng để thực hiện nội dung, các hoạt động giáo dục thể chất đảm bảo đạt mục tiêu, kết quả mong đợi theo yêu cầu của Chương trình GDMN

Tuy nhiên hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non hiện nay còn rất nhiều hạn chế Một trong những nguyên nhân cơ bản, đó là thiếu và yếu các điều kiện vật chất và tinh thần (thiếu không gian vận động, thiết bị, đồ dùng đồ chơi, học liệu, tài liệu nghèo nàn, hoạt động giáo dục được tổ chức máy móc, hạn chế, giáo viên chưa có kỹ năng phát hiện, khuyến khích sự tham tham và tạo cơ hội cho trẻ phát huy được khả năng, kinh nghiệm vận động của bản thân…), nhất là ở các trường ở nông thôn, miền núi

Ở Việt Nam, đã có nhiều các nghiên cứu về hoạt động giáo dục phát triển thể chất cho trẻ mầm non, tuy nhiên các nghiên cứu thường đi sâu vào khía cạnh phương pháp, cách thức tổ chức hoạt động,…chứ chưa thực sự quan tâm đến vấn đề tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo

Chính vì những lí do trên mà tôi đã lựa chọn đề tài: “Môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi”

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề xuất biện pháp tổ chức môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mầm non

4 Giả thuyết khoa học

Nếu các giáo viên xây dựng và thực hiện được các biện pháp tổ chức môi trường an toàn, thân thiên, lành mạnh trong nhóm, lớp trên cơ sở khoa học, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và nhu cầu, khả năng vận động của trẻ mẫu giáo, tạo cơ hội cho trẻ tham gia tích cực vào các hoạt động vận động đa dạng thì sẽ nâng cao được chất lượng hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non

5.2 Đánh giá thực trạng tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

5.3 Đề xuất các biện pháp tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về nội dung: Đề tài tập trung vào vấn đề tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh của giáo viên trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non

6.2 Giới hạn về địa bàn, thời gian khảo sát thực trạng: Các trường mầm non: Trường mầm non Tân Thành, huyện Lương Sơn, tỉnh Hoà Bình; Trường mầm non Hùng Tiến, huyện Kim Bôi, tỉnh Hoà Bình; Cơ sở mầm non thực hành Hoa Sen, Trường Cao đẳng Sư phạm Hoà Bình, thành phố Hoà Bình, tỉnh Hòa Bình; Thời gian khảo sát: từ tháng 2 - 5 năm 2018

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận:

- Đề tài sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp lý thuyết; phân loại-

hệ thống hóa lý thuyết trong các tài liệu nghiên cứu có liên quan để xây dựng

cơ sở lý luận cho vấn đề nghiên cứu

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp quan sát: Quan sát môi trường giáo dục trong lớp mẫu giáo 5- 6 tuổi, các hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ của các GVMN và hoạt động vận động của trẻ mẫu giáo trong các lớp mẫu giáo được nghiên cứu

- Phương pháp đàm thoại: Đàm thoại với giáo viên về biện pháp tổ chức môi trường giáo dục an toàn, lanh mạnh, thân thiện cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trong hoạt động giáo dục thể chất

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Tìm hiểu về nhận thức, thái độ

và các hoạt động tổ chức môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện trong giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo, những thuận lợi, khó khăn và nguyên nhân

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tìm hiểu các biện pháp đã sử dụng

để tổ chức môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện của các trường mầm non

7.3 Phương pháp thống kê để xử lí số liệu thu được trong đề tài, phục vụ phân tích kết quả nghiên cứu thực tiễn

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phục lục, luân văn có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận về tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

Chương 2: Thực trạng tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

Chương 3: Biện pháp tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG AN TOÀN, THÂN THIỆN, LÀNH MẠNH TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu về môi trường giáo dục trong giáo dục mầm non

1.1.1.1 Những nghiên cứu chung về môi trường giáo dục

Xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu tinh thần của con người ngày càng nâng lên, đặc biệt là các nhu cầu về xã hội Để đáp ứng nhu cầu xã hội đang phát triển, giáo dục được coi là yếu tố có ảnh hưởng quyết định và được các quốc gia rất quan tâm Sự quan tâm đến môi trường giáo dục được chứng minh bằng những thay đổi trong môi trường xã hội và sự ra đời của một hệ thống giáo dục hướng về phát triển nhân cách

Môi trường giáo dục là một thành phần của môi trường sống, mà đối tượng giáo dục được “nhúng” vào trong đó Đã từ rất lâu các nhà khoa học đã quan tâm đến vấn đề môi trường giáo dục, họ cho rằng môi trường giáo dục tác động trực tiếp lên sự hình thành và phát triển nhân cách của con người Vì vậy, muốn xã hội phát triển bền vững thì cần phải xây dựng một môi trường giáo dục có ảnh hưởng tốt nhất đến dạy học và nhân cách của người học Kobylinskiy PA cho rằng, môi trường giáo dục như một hệ thống được xây dựng theo cấp bậc, thành một hệ thống đa cấp mà trong đó bao gồm các

hệ thống nhỏ có chức năng và nhiệm vụ khác nhau; Tính linh hoạt của môi trường giáo dục lựa chọn yếu tố quyết định đến người học, và mỗi cá nhân trong môi trường đó đều có vùng ảnh hưởng riêng của môi trường Tác giả cho rằng môi trường giáo dục không phải là một môi trường thụ động mà nó đóng vai trò tích cực để tạo ra không gian sáng tạo, cơ hội phát triển cho người học Dưới môi trường giáo dục, tác động của hệ thống luôn tạo điều

kiện cho sự hình thành nhân cách của một con người, mỗi chủ thể đều có cơ hội để phát triển cá nhân trong môi trường đó Phân tích các nghiên cứu trong lĩnh vực sư phạm, tâm lý học, triết học, xã hội học, văn hoá, môi trường ông khẳng định rằng môi trường giáo dục là một trong những yếu tố hàng đầu của

sự phát triển nhân cách

Theo Shapran Yu, Shapran OI (2015), môi trường giáo dục được coi là một trong những yếu tố hàng đầu trong việc hình thành và phát triển nhân cách, tạo cơ hội cho những người trẻ có thể khám phá bản thân, tự nhận ra mình trong xã hội, để thoả mãn nhu cầu học tập của mình, hình thành và phát triển một giá trị nhân cách tốt đẹp [31, tr.20].Đồng ý với quan điểm nêu trên, một sốcác nhà khoa học khác quan niệm: phải biến đổi môi trường thành một phương tiện có ảnh hưởng trực tiếp và có mục đích đối với nhân cách của người học Và họ đều chỉ ra rằng sự tác động của môi trường đến việc hình thành và phát triển nhân cách là rất quan trọng

Tại Việt Nam, Phạm Hồng Quang (2006) qua công trình nghiên cứu về

“Môi trường giáo dục” đã chỉ rõ quy luật tác động của môi trường đến sự hình thành và phát triển nhân cách của con người Qua nghiên cứu về tác động của môi trường văn hoá giáo dục đến quá trình dạy và học tại các cơ sở chuyên nghiệp, tác giả đã đề xuất các giải pháp góp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện nhân cách trong môi trường giáo dục hiện nay tại một số tỉnh phía Bắc [28, tr.4]

Môi trường giáo dục luôn có ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển mọi mặt của con người Ảnh hưởng đến năng suất lao động: điều kiện tự nhiên và các mối quan hệ xã hội, những yếu tố diều kiện hoàn cảnh đó tác động mạnh đến chất lượng công việc; Nhà xã hội học Mỹ R.E Pác - cơ đã nói về ảnh hưởng của môi trường đến sự phát triển nhân cách của con người,: “Đứa trẻ chỉ trở nên người trong quá trình giáo dục” [28, tr 8] Các nhà tâm lý học hoạt động

Liên Xô (cũ) cũng thống nhất với ý kiến trên và phát triển luận điểm “Trẻ em

tự sinh thành ra mình bằng hoạt động”

Theo Phạm Minh Hạc “Môi trường giáo dục (MTGD) có thể hiểu là các quan hệ kiến tạo nên nơi tiến hành hoạt động dạy - học; MTGD nhà trường là các quan hệ của hoạt động dạy - học trên lớp, trong trường, giữa nhà giáo và người học có ý nghĩa quan trọng nhất; tương tự, MTGD gia đình là các mối quan hệ trong gia đình…; MTGD xã hội là các mối quan hệ chính trị, kinh tế, pháp luật, nói chung đời sống xã hội xung quanh (thôn xóm, phố phường…) ảnh hưởng tới hoạt động giáo dục.”1

Tác giả đã cho rằng, môi trường giáo dục được phân thành ba loại: môi trường gia đình, môi trường nhà trường và môi trường xã hội Để đạt được hiệu quả cao trong giáo dục, các môi trường giáo dục cần thống nhất mục tiêu giáo dục với nhau, giúp cho người học có thể hình thành, phát triển và phát huy bản thân, định hướng giá trị cho các em phấn đấu để có một tương lai tốt đẹp [14]

Đặng Văn Minh cho rằng: Môi trường giáo dục là một nhân tố hết sức quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách của người học Dưới góc nhìn của tâm lí học giáo dục hiện đại, tác giả đã phân chia môi trường giáo dục như sau: môi trường giáo dục học đường, môi trường giáo dục gia đình, môi trường bạn bè và môi trường giáo dục xã hội [28, tr 1]

Và một số công trình nghiên cứu của các tác giả: Ngô Tú Hiền2; Vũ Thị Sơn3; Đặng Thành Hưng4

thống nhất với quan niệm rằng: môi trường là toàn

vấn đề cải thiện môi trường giáo dục hiện nay” do Hội các khoa học tâm lý- giáo dục Việt Nam tổ chức tại Cần thơ 13 – 7 – 2013

nước ta (Tài liệu Viện Khoa học giáo dục)

4

: Thiết kế bài học nhằm tích cực hoá học tập (Tạp chí Giáo dục, 2/2005) : Thiết kế bài học nhằm tích cực hoá học tập (Tạp chí Giáo dục, 2/2005)

bộ những nhân tố bao quanh con người hay sinh vật và tác động lên cuộc sống của nó5

Như vậy ta có thể hiểu: Môi trường giáo dục là toàn bộ các điều kiện về vật chất và tinh thần tác động đến người học nhằm hình thành và phát triển nhân cách cho người học theo mục tiêu giáo dục đã đề ra

1.1.1.2 Những nghiên cứu về môi trường giáo dục trong giáo dục mầm non

Bayanova Larisa Faritovna, bác sĩ khoa học tâm lý, giáo sư, người đứng

cho rằng: môi trường giáo dục được coi là một phần của tình hình phát triển

xã hội và là điều kiện để phát triển tính cách của trẻ Phát triển môi trường xã hội, cụ thể mối quan hệ giữa trẻ và môi trường xã hội xung quanh ảnh hưởng

và chi phối trực tiếp đến sự phát triển tinh thần của trẻ Phát triển môi trường học tập dưới góc độ tâm lý sư phạm được hiểu là thiết kế một tập hợp bao gồm các mối quan hệ xã hội và đối tượng học tập mà sự tương tác trong số đó chính là sự hình thành và phát triển nhân cách

Năm 2013, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thực hiện và triển khai dự án

“Tăng cường khả năng sẵn sàng đi học cho trẻ mầm non” với sự tham gia của

cố vấn chuyên môn Kay Margetts người Úc và một số chuyên gia GDMN của Việt Nam Hiểu được tầm quan trọng của môi trường giáo dục đối với trẻ mầm non, nên các môdum hướng dẫn “Xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm trung tâm” cung cấp cho giáo viên các kỹ năng, kiến thức thực hiện chương trình giáo dục đảm bảo tăng cường sự phát triển cho trẻ ở mọi lĩnh vực cho mỗi đứa trẻ theo quan điểm “không có đứa trẻ nào bị bỏ lại phía sau” Qua đó trẻ sẽ lĩnh hội được kiến thức một cách chủ động, sáng tạo, trẻ tích cực hoạt động để khám phá bản thân, khám phá thế giới xung quanh chúng Tạo điều kiện cho mỗi đứa trẻ đều có cơ hội để thành công và tự tin với chính mình

Trong đó, quan niệm rằng “Môi trường giáo dục trong trường mầm non

là tổ hợp các yêu tố tự nhiên và xã hội có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động chăm sóc và giáo dục tại trường mầm non, góp phần thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm vụ chăm sóc trẻ”

Các nhà nghiên cứu thống nhất ở điểm: coi MTGD gồm 3 thành tố: MT vật chất, tự nhiên và xã hội Môi trường vật chất: bao gồm cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học: trường, lớp, bàn, ghế, đồ dung, đồ chơi, không gian để trẻ hoạt động vui chơi,… môi trường vật chất đảm bảo và tạo điều kiện cho trẻ có nhiều cơ hội để hoạt động, khám phá bản thân, sáng tạo và phát triển

về mọi mặt: tư duy, trí tuệ, thẩm mĩ, vận động, ngôn ngữ, tình cảm, kỹ năng

xã hội

Môi trường tự nhiên: bao gồm ánh sáng, đất, nước, không khí, cây xanh,… Các yếu tố này sẽ hỗ trợ cho sự phát triển của trẻ Môi trường tự nhiên đảm bảo được các điều kiện chỉ số chuẩn sẽ hỗ trợ cho trẻ phát triển vượt trội về mọi mặt đặc biệt là thể chất

Môi trường xã hội: bao gồm nền văn hoá xã hội tại địa phương, các mối quan hệ giữa người với người, mối quan hệ trong gia đình, mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường và đặc biệt là mối quan hệ giữa cô và trẻ, giữa trẻ với trẻ và giữa trẻ với những người xung quanh Các mối quan hệ xã hội ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ

Tuy nhiên, từ các góc độ khác nhau, mỗi tác giả lại quan tâm khác nhau khi nhìn nhận MTGD cho trẻ mầm non Có thê nêu:

Trịnh Thị Xim6 cho rằng: Việc tạo môi trường hoạt động khá là phức tạp, và việc sử dụng môi trường đó sao cho hiệu quả lại càng phức tạp hơn Vì vậy giáo viên cần phải cân nhắc kĩ lưỡng và khai thác triệt để đồ dùng đồ chơi, không gian, môi trường lớp để đạt hiệu quả cao trong các hoạt động

[42] Tác giả đã đưa ra nguyên tắc và quy trình xây dựng môi trường giáo dục trong trường mầm non

Nguyễn Thị Mai Chi7 quan niệm rằng: Môi trường giáo dục cho trẻ mầm non là hoàn cảnh sinh hoạt của trẻ, bao gồm toàn bộ các yếu tố tự nhiên và xã hội nằm trong khuân viên của trường mầm non Chính là hai bộ phận: Môi trường vật chất như phòng học, đồ dùng thiết bị, hành lang, sân chơi,…; Môi trường tinh thần như các mối quan hệ xã hội, sự giao tiếp giữa cô với trẻ, trẻ với trẻ, trẻ với cha mẹ và cô giáo với phụ huynh Môi trường giáo dục tạo điều kiện cho trẻ được tiếp cận, khám phá các phương tiện giáo dục (đồ dùng,

đồ chơi) tiếp xúc và giao tiếp với mọi người Qua đó trẻ có cơ hội khám phá một cách tích cực, chủ động, phát huy tối ưu những lợi thế của bản thân, hình thành và phát triển nhân cách một cách toàn diện [10, tr 4]

Một số tác giả lại quan niệm rằng, môi trường giáo dục trong trường mầm non là nơi cung cấp thông tin, kiến thức, khuyến khích trẻ độc lập khám phá và sáng tạo Được phân chia làm hai loại: môi trường trong lớp và môi trường ngoài lớp Môi trường trong lớp: lớp học, bàn, ghế, đồ chơi, âm thanh, ánh sáng, nhiệt độ,… cơ sở vật chất trong khuôn viên lớp học quản lí có sự hỗ trợ tác động qua lại đối với trẻ và mối quan hệ giữa cô - trò và trẻ - trẻ ở trong lớp Môi trường ngoài lớp học bao gồm: sân chơi, khuôn viên trường học, cây

cỏ, ánh sáng, không khí,… tất cả các yếu tố liên quan đến hoạt động của trẻ Môi trường giáo dục kích thích sự khám phá, tìm tòi, ham hiểu biết của trẻ, góp phần hình thành nâng cao mối quan hệ than thiện tự tin giữa cô với trẻ, giữa trẻ trong lớp và trẻ lớp khác Bên cạnh đó môi trường lớp học còn đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ hình thành và phát triển nhân cách, hoàn thiện và phát triển tối ưu các lĩnh vực phát triển của trẻ

Nhìn chung, môi trường giáo dục cho trẻ mầm non cần đảm bảo tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội có khả năng kích thích và tạo cơ hội để trẻ bộc

7 Tại Module MN 7, Môi trường giáo dục cho trẻ mầm non, NXB Giáo Dục

lộ bản thân và phát triển toàn diện, không chỉ phát triển thể chất Một môi trường giáo dục có chất lượng là môi trường đảm bảo sạch sẽ, an toàn và gần gũi, thân thiện, khuyến khích trẻ sẽ được tự do hoạt động, khám phá, thoả mãn sự tò mò, ham hiểu biết, kích thích sự sáng tạo cho trẻ Trẻ sẽ tự tin và tự nhiên, thoải mái giao tiếp với thầy cô, bạn bè, tham gia vào các mối quan hệ

và hoạt động xã hội tích cực… từ đó sẽ hình thành một đứa trẻ vui vẻ, hoạt bát, cởi mở, hoà đồng

1.1.2 Những nghiên cứu tổ chức môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện trong hoạt động giáo dục thể chất trong trường mầm non

1.1.2.1 Những nghiên cứu tổ chức môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện trong hoạt động giáo dục trẻ em

Vấn đề tổ chức môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện trong các hoạt động giáo dục, từ rất lâu đã được rất nhiều nhà giáo dục quan tâm và nghiên cứu Ta có thể kể đến tiêu biểu như:

Nguyễn Thị Hồng Phương (2001) cũng đã nghiên cứu về việc quản lý xây dựng môi trường thân thiện cho học sinh nhưng ở cấp học tiểu học Theo tác giả xây dựng một môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh cho học sinh

là điều hết sức quan trọng Nó giúp học sinh hứng thú đến trường, tích cực hơn trong các hoạt động học tập, yêu thầy cô, yêu trường lớp, yêu bạn bè hơn Đây là cái gốc quan trọng để trẻ có thể vươn lên phát triển mạnh mẽ trong tương lai [27, tr 6]

Năm 2006, Đinh Ngọc Thông cũng đã nghiên cứu và đưa ra các giải pháp quản lý và xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, tuy nhiên nghiên cứu này lại hướng tới đối tượng là các trường phổ thông trên địa bàn Thành phố Bắc Giang Những giải pháp này rất thiết thực đối với thực trang giáo dục hiện nay của nước ta, nhưng không phù hợp với đặc điểm nhu cầu của trường mầm non

Ngày 11/5/2015, Trung tâm Sống và Học tập vì Môi trường và Cộng đồng (live&Learn) đã phát hành cuốn sách nghiên cứu về “Hướng dẫn xây dựng trường học an toàn” Trong đó tác giả có nêu rõ “trường học an toàn trước thiên tai và biến đổi khí hậu là môi trường giáo dục có đủ điều kiện để đảm bảo an toàn cho học sinh, giáo viên, các cán bộ nhân viên trong trường (những người đang làm việc trong trường) và cơ sở vật chất phục vụ dạy và học trong mọi điều kiện của thiên tai và tác động của biến đổi khí hậu Nói một cách khác, xây dựng “Trường học an toàn” (hay làm trường học an toàn hơn) là một quá trình nỗ lực để đảm bảo sự an toàn về thể chất và tinh thần cho học sinh, giáo viên và các cán bộ nhân viên trong trường trước bất kỳ thiên tai và tác động của biến đổi khí hậu nào Tài liệu “Hướng dẫn xây dựng Trường học an toàn” được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức, kinh nghiệm

và phương pháp giúp các trường học nâng cao năng lực phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai (PC&GNTT) Tài liệu cung cấp các công cụ để trường học đánh giá tình trạng an toàn của mình, từ đó xây dựng được kế hoạch với các giải pháp cụ thể, đảm bảo an toàn về thể chất và tinh thần cho học sinh, giáo viên trước thiên tai và biến đổi khí hậu.” (Trích Hướng dẫn xây dựng trường học

an toàn, Trung tâm Sống và Học tập vì Môi trường và Cộng đồng (Live&Learn), 2015) Cuốn sách đã cung cấp các kiến thức, kinh nghiệm về trường học an toàn và hướng dẫn thực hiện các bước xây dựng trường học an toàn trước sự biến đổi khí hậu và thiên tai cho các cơ sở giáo dục, và bộ công

cụ đánh giá trường học an toàn để các cơ sở có thể tự đánh giá và đưa ra kế hoạch xây dựng trường học an toàn phù hợp với đặc điểm điều kiện của cơ sở thực tế tại các địa phương [18, tr.4, 7]

Ngày 17/07/2017, chính phủ ban hành Nghị định số 80/2017/NĐ-CP Nghị định quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng chống bạo lực học đường Trong nghị định đã nêu rõ, để đảm bảo môi

trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện cần đảm bảo: yêu cầu về cơ sở vật chất, địa điểm, đồ dùng đồ chơi và thiết bị dạy học; yêu cầu về tài liệu học liệu giảng dạy; yêu cầu các hoạt động đảm bảo an toàn lành mạnh, thân thiện theo quy định Như vậy, để đảm bảo môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện các hoạt động giáo dục phải được đảm bảo diễn ra trong không gian phù hợp, an toàn; đồ dùng đồ, thiết bị dạy học đầy đủ bắt mắt, kích thích khả năng sáng tạo của người học; nội dung học tập phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của người học; hoạt động diễn ra trong bầu không khí vui vẻ, cởi mở, thân thiện [23]

Nhìn chung các nghiên cứu đều hướng tới vấn đề xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện cho trẻ em là học sinh ở các cấp khác nhau

1.1.2.2 Những nghiên cứu tổ chức môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện trong hoạt động giáo dục thể chất trong trường mầm non

Hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ trong trường mầm non là một trong những nhiệm vụ giáo dục trẻ, góp phần phát triển toàn diện cho trẻ mầm non Đây là một quá trình giáo dục nhằm hình thành và củng cố những kĩ năng kĩ xảo vận động cơ bản trong cuộc sống hằng ngày

Năm 2014, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành tài liệu “Hướng dẫn tổ chức các hoạt động giáo dục phát triển vận động cho trẻ trong trường mầm non” trong đó có đề cập đến vấn đề xây dựng môi trường giáo dục phát triển vận động cho trẻ trong trường mầm non Vấn đề này gắn liền với việc lựa chọn các trang thiết bị, đồ dùng, dụng cụ Các phương tiện luyện tập phải đảm bảo độ an toàn, bền vững, kích thước phù hợp với trẻ Nội dung phải phù hợp với đặc điểm vận động của trẻ và kích thích sự nỗ lực hoạt động của trẻ nhằm đạt hiệu quả cao nhất Để đảm bảo được môi trường giáo dục phát triển vận động cho trẻ thì phải đảm bảo được môi trường vật chất và tinh thần ở trong lớp học và khu vực thuộc sự quản lí của lớp học

Tháng 3 năm 2018, Tổ chức chăm sóc sức khoẻ cộng đồng National Institute for Health and Care Excellence (NICE) cũng đã đưa ra nghiên cứu mối tương quan giữa thể chất và môi trường Nhận thấy vấn đề nghiêm trọng

về tình trạng sức khoẻ của dân số ngày càng giảm sút, gánh gánh nặng kinh tế

do bệnh tật ngày càng tăng cao mà nguyên nhân chủ yếu là do chế độ ăn uống, không tập thể dục, sử dụng các chất kích thích: rượu, bia, thuốc lá,… Qua nghiên cứu NICE nhận thấy rằng hoạt động thể chất có thể giúp mọi người quản lí sức khoẻ và ngăn ngừa hơn 20 căn bệnh mãn tính khác nhau

Họ nhận thấy rằng môi trường có yếu tố rất quan trọng trong việc cải thiện hoạt động thể chất và tăng cường sức khoẻ cho nhân dân Môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thể chất của con người, NICE đã đưa ra phương án thiết kế môi trường tại các con phố, thị trấn phù hợp để khuyến khích mọi người tăng cường sử dụng xe đạp, đi bộ hoặc các phương tiện công cộng khi di chuyển Điều này cũng có nghĩa là mọi người đang tăng cường các hoạt động thể chất vào cuộc sống hằng ngày Hỗ trợ mọi người tích cực trong các hoạt động thể chất hằng ngày để cải thiện tình trạng sức khoẻ của người dân [47]

Tóm lại, qua các nghiên cứu còn ít ỏi nêu trên ta có thể nhận thấy các công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề môi trường giáo dục và sự an toàn, lành mạnh, thân thiện trong các hoạt động giáo dục tại các cấp học Các nghiên cứu nêu trên đều mang tính riêng của từng địa phương và đáp ứng nhu cầu phát triển của địa phương đó Những nghiên cứu dành cho cấp học mầm non còn khá khiêm tốn, các nghiên cứu đã tập trung vào các khía cạnh đánh giá thực trạng và cách thức tổ chức môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện ở các vùng đặc thù

Một số công trình tập trung nghiên cứu môi trường hoạt động tổng quát hoặc ở một góc độ cụ thể về công tác tổ chức hoạt động cụ thể: hoạt động

góc, hoạt động vui chơi,… cho trẻ mầm non Những nghiên cứu đi sâu về môi trường trong hoạt động thể chất của trẻ mầm non đặc biệt là trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi còn ít đươc quan tâm nghiên cứu

1.2 Lí luận về môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong các hoạt động giáo dục ở trường mầm non

1.2.1 Khái niệm công cụ

1.2.1.1 Môi trường giáo dục

Theo Nghị định số 80/2017/NĐ-CP đã đưa ra khái niệm về môi trường giáo dục như sau: “Môi trường giáo dục là tất cả các điều kiện về vật chất và tinh thần có ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục, học tập, rèn luyện và phát triển của người học” [23, tr.1]

Trong tài liệu tập huấn cho giáo viên trung học cơ sở “Tìm hiểu và xây dựng môi trường giáo dục” Lưu Quang Ban đưa ra khái niệm về môi trường giáo dục như sau: Môi trường giáo dục là toàn bộ các điều kiện vật chất và tinh thần mà người học được sử dụng, học tập nhằm tác động đến sự hình thành nhân cách của người học và phù hợp với mục tiêu giáo dục; Môi trường giáo dục còn là tập hợp không gian với các hoạt động của cá nhân người học, các phương tiện và sự giao lưu phối kết hợp với nhau để tạo điều kiện thuận lợi đạt kết quả giáo dục cao Trong đó bao gồm môi trường giáo dục gia đình, môi trường giáo dục nhà trường và môi trường giáo dục xã hội [7, tr 9]

Môi trường giáo dục rất quan trọng cho sự hình thành và phát triển của trẻ, tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển và hình thành nhân cách Vì vậy

mà người ta coi, môi trường giáo dục là “người thầy thứ 3” giúp trẻ phát triển toàn diện về mọi mặt

Ta có thể hiểu môi trường giáo dục là bao gồm toàn bộ các điều kiện tự nhiên và xã hội có tác động và ảnh hưởng đến người học thông qua các hoạt động học tập, vui chơi, góp phần hình thành và phát triển nhân cách của trẻ

Bao gồm môi trường tự nhiên, môi trường xã hội và môi trường vật chất Các yếu tố này sẽ tác động qua lại lẫn nhau nhằm hình thành và tạo điều kiện tốt nhất để kích thích sự tò mò, khám phá, tạo cơ hội cho trẻ chủ động, sáng tạo

và tự tin hơn

1.2.1.2 Môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện

Môi trường giáo dục an toàn là môi trường giáo dục mà người học được bảo vệ về mọi mặt, không bị tổn hại về thể chất và tinh thần [23, tr 1] Bao gồm từ: cơ sở vật chất đảm bảo an toàn, không có vật, đồ dùng gây nguy hại cho người học; Tinh thần người học luôn thoải mái, vui vẻ và hoà đồng, người học không phải chịu tổn hại về mặt tinh thần trong các mối quan hệ, ứng xử giữa thầy cô và học sinh, giữa học sinh và học sinh

Môi trường giáo dục lành mạnh là môi trường không có tệ nạn xã hội, không bạo lực; người học, cán bộ quản lí, giáo viên, nhân viên có lối sống lành mạnh, ứng xử văn hoá [23, tr 1].Trong môi trường đó, trẻ được giáo dục cách phòng chống tệ nạn xã hội, phòng chống bạo lực học đường, các thầy cô giáo, cán bộ nhân viên có lối sống, tác phong lành mạnh, lối sống thân thiện

để làm gương cho người học noi theo Học sinh học được những điều hay lẽ phải từ môi trường này, qua đó trẻ biết cách cư xử như thế nào cho đúng, có nền nếp, có lối sống lành mạnh, luôn sống và làm theo hiến pháp, pháp luật của nhà nước

Môi trường giáo dục thân thiện là môi trường mà người học được tôn trọng, đối xử công bằng, bình đẳng và nhân ái; được phát huy dân chủ và tạo điều kiện để phát triển phẩm chất và năng lực [23, tr 1] Trong môi trường giáo dục thân thiện, trẻ sẽ cảm thấy an toàn và tự tin hơn khi tới trường, từ đó hình thành nên tình yêu trường, yêu lớp, yêu bạn bè, thầy cô Môi trường thân thiện sẽ là nguồn động lực để trẻ tự tin khám phá kiến thức mới lạ, khám phá bản thân, tạo cơ hội cho trẻ có thể khẳng định bản thân và hình thành nền móng nhân cách vững chắc sau này

Như vậy ta có thể hiểu, môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện là môi trường giáo dục trong đó người học được bảo vệ an toàn về thể chất và tinh thần, không có và không chứa các yếu tố nguy cơ tệ nạn xã hội, ở

đó người học cảm thấy gần gũi, thân thuộc, được tôn trọng, đối xử công bằng, bình đẳng, được khuyến khích và tạo cơ hội phát huy được khả năng, tiềm năng của bản thân và được phát triển toàn diện

1.2.1.3 Hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ ở trường mầm non

Hoạt động giáo dục trẻ có thể hiểu:

Theo nghĩa rộng: “Hoạt động giáo dục là loại hình đặc thù của xã hội loài người để duy trì và phát triển xã hội, để hoàn thiện các mối quan hệ xã hội thông qua các hình thức, nội dung, biện pháp tác động có hệ thống, có phương pháp, có chủ định đến đối tượng nhằm hình thành, phát triển, hoàn thiện nhân cách trên tất cả các mặt đức, trí, thể, mĩ” [19, tr 14]

Theo nghĩa hẹp: “Hoạt động giáo dục là hoạt động sư phạm được tổ chức trong nhà trường một cách có kế hoạch, có mục đích Trong đó dưới vai trò chủ đạo của nhà giáo dục, người được giáo dục tích cực, chủ động tự giác giáo dục, tự rèn luyện nhằm hình thành cơ sở của thế giới quan, nhân sinh quan khoa học, những phẩm chất, nét tính cách của người công dân, người lao động.” [19, tr 14]

Vậy hoạt động giáo dục trẻ ở trường mầm non chính là hoạt động sư phạm được tổ chức có kế hoạch, mục đích phù hợp với nội dung yêu cầu của chương trình giáo dục mầm non; Hình thức, phương pháp tổ chức phù hợp với đặc điểm tâm, sinh lý, vận động của trẻ Qua đó giúp trẻ phát triển khả năng sáng tạo, đa trí thông minh, hình thành và hoàn thiện nhân cách của trẻ Theo Chương trình của bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, nội dung các hoạt động giáo dục trẻ mẫu giáo tại trường mầm non bao gồm các mặt phát triển: Thể chất; Ngôn ngữ; Nhận thức; Tình cảm, kỹ năng xã hội; Thẩm mĩ Đối với trẻ 5 - 6 tuổi sẽ có thêm nội dung chuẩn bị cho trẻ vào học ở tiểu học

Hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mầm non

Giáo dục thể chất là một quá trình sư phạm tác động có mục đích, phương tiện, kế hoạch và phương pháp nhằm phát triển năng lực của con người để đáp ứng các nhu cầu của xã hội

Giáo dục thể chất được coi qua một quá trình giáo dục đặc biệt, và đặc trưng của nó được thể hiện ở việc giảng dạy các động tác và giáo dục các tố chất thể lực của con người Nhằm phát triển cơ thể con người một cách cân đối, khoẻ mạnh, có thể chống lại ảnh hưởng xấu của môi trường

Đối với trẻ mầm non, giáo dục thể chất là một quá trình giáo dục nhằm hoàn thiện về mặt thể hình và các chức năng của cơ thể con người, giúp trẻ hình thành và củng cố những kĩ năng, kĩ xảo vận động cơ bản trong cuộc sống hằng ngày

Theo nghĩa hẹp, giáo dục thể chất cho trẻ mầm non là quá trình tổ chức hoạt động vận động cho trẻ nhằm hình thành các kỹ năng, kỹ xảo vận động và các tố chất thể lực cho trẻ theo mục tiêu giáo dục

Theo nghĩa rộng, đây là quá trình tác động nhiều mặt vào cơ thể trẻ, tổ chức các hoạt động vệ sinh, phòng, chữa bệnh, tổ chức chế độ dinh dưỡng, vận động… hợp lí cho trẻ, giúp cơ thể trẻ phát triển đều đặn, tăng cường sức khoẻ, tạo tiền đề cho việc phát triển toàn diện

Trong luận văn này sử dụng khái niệm giáo dục thể chất cho trẻ mầm non theo nghĩa hẹp

1.2.1.5 Cơ sở xây dựng tiêu chí đánh giá về tổ chức môi trường giáo dục

an toàn, lành mạnh, thân thiện trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

a, Tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động thể chất ở trường mầm non (thực hiện nội dung, phương pháp, hình thức và các hoạt động và biện pháp cô tổ chức thực hiện và thực trạng các yếu tố ảnh hưởng…)

- Nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ

- Hứng thú của trẻ khi tham gia hoạt động giáo dục thể chất

- Hiệu quả của hoạt động giáo dục thể chất

- Thái độ chung của trẻ đối với hoạt động

b, Lí thuyết để xây dựng tiêu chí đánh giá môi trường cơ sở vật chất

- Môi trường vật chất cho tổ chức hoạt động giáo dục thể chất trong nhóm, lớp và các góc hoạt động

- Môi trường vật chất cho tổ chức hoạt động giáo dục thể chất ở ngoài trời

- Môi trường xã hội trong tổ chức hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ

1.2.2 Vai trò của môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện đối với các hoạt động giáo dục trẻ mầm non

Con người từ khi sinh ra và lớn lên đều sống trong môi trường và chịu sự tác động của môi trường đó hằng ngày Việc hình thành và phát triển nhân cách của một đứa trẻ cũng chịu sự tác động của môi trường mà đứa trẻ sống trong đó Vì vậy, muốn một đứa trẻ thành công thì vấn đề xây dựng môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện cho trẻ là vấn đề hết sức quan trọng và cần được ưu tiên hàng đầu Qua đó, môi trường sẽ tạo cơ hội để trẻ được trải nghiệm, khám phá, khẳng định bản thân đây là nền tảng cho sự thành công sau này của trẻ

Trong các hoạt động giáo dục trẻ, môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn tự tin, khơi dậy trong trẻ mong muốn khám phá, muốn trải nghiệm, muốn thử sức,…với các hoạt động mới lại trên lớp, và được thoải mái khi trải nghiệm các hoạt động giáo dục Nhiệm vụ của giáo dục mầm non là chăm sóc và giáo dục trẻ, trước hết thông qua các hoạt động hằng ngày Trẻ mầm non là đối tượng chưa có khả năng tự bảo vệ bản thân

trước các yếu tố gây nguy hiểm, nhưng trẻ lại cần phải được khám phá, trải nghiệm để được học và phát triển Ở độ tuổi này, tư duy trực quan hình tượng của trẻ rất phát triển, việc trẻ học, bắt trước các hành vi, cử chỉ, lời nói của người lớn là rất nhanh, trẻ sẽ không nhận thức được đâu là hành vi đúng hay chưa đúng nếu như hành vi đó cứ lặp đi lặp lại hằng ngày đối với trẻ Vì vậy việc tạo cho trẻ một môi trường vui chơi và học tập an toàn, lành mạnh là một yếu tố rất quan trọng góp phần tạo nên sự thành công trong các hoạt động giáo dục trẻ

Một đứa trẻ bị ngược đãi, bạn bè xa lánh, thường xuyên bị trêu ghẹo, hay một đứa trẻ là nạn nhân của vấn đề bạo lực học đường khi đến lớp sẽ để lại hậu quả hết sức nặng nề và ảnh hưởng xấu đến tương lại của đứa trẻ Đứa trẻ

sẽ sợ hãi, tự ti, thu mình lại, không giáo tiếp, chán nản, không học tập,…kết quả học xa sút, tâm lí bị ám ảnh,… dẫn đến việc nhân cách của trẻ sẽ bị lệch lạc Một môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện tạo điều kiện tốt nhất cho đứa trẻ phát triển và tránh được các yếu tố nguy hại xung quanh trẻ

Môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện khiến trẻ thích thú với các hoạt động hơn Tạo động lực cho giáo viên tìm tòi, sáng tạo và thiết kế nội dung hoạt động phong phú, phù hợp với trẻ Đạt hiệu quả cao trong các hoạt động Như vậy, ta có thể thấy việc xây dựng môi trường hoạt động an toàn, lành mạnh, thân thiện trong hoạt động giáo dục trẻ mầm non giúp giảm thiểu nguy cơ tai nạn thương tích cho trẻ, tăng hứng thú hoạt động, kích thích sự khám phá, sáng tạo của trẻ, dẫn đến các hoạt động giáo dục đạt hiệu quả cao Đảm bảo đầy đủ các yêu cầu về thể chất, sức khoẻ, tâm lí, tình cảm, kĩ năng cho trẻ, giúp hình thành nền móng nhân cách vững chắc

1.2.3 Cấu trúc, đặc điểm và các biểu hiện của môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục ở trường mầm non

a Cấu trúc của môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong các hoạt động giáo dục ở trường mầm

Cấu trúc của môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong các hoạt động giáo dục ở trường mầm non gồm 2 phần như sau:

- Môi trường cơ sở vật chất: an toàn, thân thiện, lành mạnh đối với trẻ trong mọi hoạt động

+ Cơ sở vật chất trong nhóm, lớp, ở ban công

+ Cơ sở vật chất ngoài trời: sân chơi,…

- Môi trường xã hội: an toàn, thân thiện, lành mạnh đối với trẻ trong mọi hoạt động

- Tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong các hoạt động giáo dục ở trường mầm non: nội dung, phương pháp, hình thức và các hoạt động tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong các hoạt động giáo dục

b Đặc điểm và các biểu hiện của môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện trong các hoạt động giáo dục ở trường mầm non

Đặc điểm cơ bản của môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện trong các hoạt động giáo dục ở trường mầm non:

- Trang thiết bị phù hợp với đặc điểm của trẻ, an toàn khi sử dụng, mang tính thẩm mĩ cao và được làm từ các nguyên liệu an toàn, thân thiện với môi trường; Thiết bị, đồ dùng, đồ chơi phải đảm bảo theo danh mục đồ dùng, đồ chơi, thiết bị dạy học tối thiểu theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo Giáo viên có thể mua sắm hoặc làm thêm các đồ dùng đồ chơi phù hợp với đặc điểm của trẻ và môi trường của lớp học; Không gian sạch sẽ, thoáng mát, đảm bảo an toàn, phù hợp với hoạt động của trẻ; Các góc bố trí linh hoạt, bắt mắt, phù hợp với không gian lớp học

- Đảm bảo an toàn về mặt tâm lí cho trẻ, thuận lợi trong việc lồng ghép giáo dục kĩ năng xã hội cho trẻ; Trẻ được giao tiếp và thể hiện các mối quan

hệ xã hội với những người xung quanh thông qua các cử chỉ, thái độ, hành vi chuẩn mực

- Đảm bảo đủ các điều kiện về ánh sáng, điện tích, thoáng mát về mùa

hè, ấm áp vào mùa đông

- Các hoạt động giáo dục không diễn ra gần các vùng cảnh báo nguy hiểm, ví dụ như: các công trình xây dựng, gần chợ, gần bãi rác,… Các hoạt động phải được tổ chức trong khuôn viên lớp học hoặc những địa điểm phù hợp đảm bảo an toàn cho trẻ

- Hoạt động giáo dục diễn ra trên môi trường đảm bảo an ninh trật tự, an toàn, phòng chống cháy nổ, tai nạn thương tích,…

Biểu hiện của môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện trong các hoạt động giáo dục ở trường mầm non:

- Cơ sở vật chất thường xuyên được kiểm tra bảo dưỡng để đảm bảo an toàn về mọi mặt cho trẻ

- Trẻ được bảo vệ, tôn trọng, yêu thương và đối xử công bằng

- Phân bố không gian và thời gian hợp lí cho các hoạt động và các khu vực Chỗ nhiều ánh sáng, yên tĩnh dành cho khu vực đọc sách, khu vực ồn ào,

có không gian sáng tạo, gần gũi với thiên nhiên dành cho các hoạt động xây dựng, nghệ thuật,… Tuỳ thuộc vào nội dung và đặc điểm của các hoạt động, giáo viên lựa chọn địa điểm tổ chức và đồ dùng, thiết bị sao cho phù hợp với trẻ và đảm bảo an toàn cho trẻ

- Các hoạt động giáo dục phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của trẻ em, trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động giáo dục

- Nội dung giáo dục phù hợp với độ tuổi của trẻ; hình thức tổ chức, phương pháp giáo dục được tổ chức một cách linh hoạt, sáng tạo, kích thích hứng thú của trẻ Trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động

1.3 Lí luận về tổ chức môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh trong hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

1.3.1 Đặc điểm tâm, sinh lý, vận động của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

1.3.1.1 Đặc điểm tâm lí - vận động của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

Đây là giai đoạn cuối của lứa tuổi mầm non, giai đoạn này trẻ vẫn tiếp tục hoàn thiện về mọi phương diện của hoạt động tâm lí Cấu tạo tâm lí người

đã được hình thành và tiếp tục phát triển mạnh Sự vận động của cơ thể kích thích sự phát triển các nhân tố tâm lí và trí lực của trẻ

Tâm lí - vận động hay còn gọi là tâm vận động, hệ thần kinh của trẻ và vận động phát triển song song với nhau, dưới sự kết hợp và tập luyện thường xuyên vận động sẽ trở nên nhuần nhuyễn và phù hợp với mục tiêu, ý đồ của chủ thể Với trẻ sự phát triển vận động và nhận thức gắn liền với nhau, có thể đánh giá nhận thức của một đứa trẻ 5 dựa vào sự phát triển vận động của trẻ Các quá trình tâm lí của con người như tri giác, tư duy, tình cảm, ý chí,… cũng phát triển song song [26, tr 39]

Ta có thể hiểu tâm vận động là một chức năng có được dưới sự tác động,

hỗ trợ và phụ thuộc vào lẫn nhau giữa hai yếu tố tâm lí và vận động, được thể hiện dưới các hành động của trẻ với thế giới xung quanh

Ở lứa tuổi 5 - 6 tuổi, cấu tạo đặc trưng của tâm lí người đang phát triển mạnh Dưới sự tác động của môi trường giáo dục, các chức năng tâm lí của trẻ

sẽ dần được hoàn thiện về mọi mặt Trẻ bắt đầu hình thành nhân cách của con người Lúc bấy giờ, các tri giác của trẻ hoàn thiện hơn, giúp trẻ có thể hình thành các biểu tượng hình dáng một cách chính xác, giúp cho việc tập các bài tập thể chất dễ dàng hơn Tư duy cua trẻ phát triển hơn, trẻ có thể tổng hợp và phân tích bằng lời nói, tuy nhiên hình thức tư duy vận động và tư duy hình ảnh vẫn chiếm ưu thế cao Trẻ có thể định hướng chính xác trong không gian

và ghi nhớ theo mục đích đặt ra, ở lứa tuổi này quá trình tưởng tượng gắn chặt

với trí nhớ hình ảnh, có thể dựa vào đặc điểm này của trẻ trong việc dạy học bằng cách sử dụng các hình ảnh mô phỏng, mô tả các động tác chính xác cho trẻ bắt chước Sự tập chung chú ý của trẻ cao hơn, trẻ hình thành chú ý có chủ đích Ví dụ: trẻ đã tập chung chú ý, hướng vào bài giảng, lời nói của giáo viên

và thực hiện bài tập theo yêu cầu của người lớn

Cảm xúc của trẻ lúc này mang tính chất phức tạp hơn, hình thành các cảm giác trí tuệ, thẩm mĩ và đạo đức, trẻ rất dễ rơi vào tình trạng xúc động Trong quá trình vận động trẻ đã hình thành được hứng thú và rất thích tham gia vào các hoạt động thi đua để thực hiện bào tập

1.3.1.2 Đặc điểm sinh lí - vận động của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

Trong giai đoạn này, trẻ phát triển mạnh mẽ tất cả các cơ quan và hệ cơ quan Cơ thể của trẻ phát triển đến đâu thì vận động phát triển đến đó Đây là

cơ sở cho sự phát triển thể lực và tâm lí của trẻ Tuy nhiên ở lứa tuổi này sự phát triển của trẻ chưa ổn định và khả năng vận động còn hạn chế Vận động

cơ thể có ảnh hưởng quan trọng đối với nhiều cơ quan trên cơ thể của trẻ em Đặc biệt là cơ quan vận động, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp và hệ thần kinh

Hệ thần kinh: Trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi hệ thần kinh đã phát triển ở mức

độ cao hơn so với các giai đoạn trước Sự trưởng thành của các tế bào thần kinh của đại não kết thúc Quá trình hưng phấn và ức chế của hệ thần kinh chưa cân bằng, sự hung phấn mạnh hơn, do đó cần phải tránh để trẻ thực hiện một khối lượng vận động kéo dài thời gian hoặc quá sức sẽ dễ làm trẻ mệt mỏi và chán nản Cần chú ý tới sự luân phiên giữa hoạt động động và tình trong quá trình vận động của trẻ Trẻ có khả năng phân tích, đánh giá, hình thành kỹ năng kỹ xảo vận động và nhận biết, phân biệt các hiện tượng xung quanh Lúc này hệ thần kinh sẽ chi phối và điều tiết vận động của cơ thể, thúc đẩy sự phát triển của tổ chức cơ bắp và hệ thần kinh Vận động cơ thể trẻ giúp cân bằng quá trình hoạt động của hệ thần kinh [26, tr 76, 77]

Hệ vận động của trẻ bao gồm hệ xương, cơ và khớp Sự phát triển của hệ xương, cơ, khớp diễn ra không đều Hệ xương, cơ và khớp của trẻ còn yếu, đẫn đến cơ thể nhanh mệt mỏi do quá trình cấu tạo xương chưa kết thúc Vì vậy trẻ ở lứa tuổi này không thích ứng được với sự căng thẳng lâu của cơ bắp [25, tr 24]

Bất cứ hoạt động nào của cơ thể được hoàn thành đều thông qua hệ vận động, thành phần hoá học của xương chứa nhiều nước và chất hữu cơ hơn, có nhiều sụn xương, xương mềm dễ bị gãy Qua quá trình vận động cơ thể hợp lí, cấu trúc xương của trẻ sẽ có chuyển biến tốt, thành xương dày lên, đường kính to ra, khả năng chống đỡ áp lực của xương tăng, giảm cong vẹo và gãy xương Hệ cơ của trẻ phát triển yếu, tổ chức cơ bắp ít, chủ yếu là các sợi nhỏ, mảnh, trong cơ tương đối nhiều nước Trẻ ở độ tuổi này không thích hợp với

sự căng thẳng lâu của cơ bắp

Khớp của trẻ ổ khớp còn nông, cơ xung quanh mềm yếu, dây chằng lỏng lẻo, chưa có tình vững chắc Vì vậy các hoạt động vận động phải phù hợp với trẻ, việc này sẽ giúp cho hệ vận động của trẻ được rèn luyện và phát triển hơn, tăng dần tính vững chắc cho xương, cơ và khớp

Hệ tuần hoàn: là một hệ thống đường ống khép kín do mạch cấu tạo thành được gọi là hệ tim mạch Sức co bóp cơ tim của trẻ còn yếu, truyền được lượng máu rất ít, mạch trẻ đập nhanh hơn người lớn.Khi trẻ hoạt động,

cơ thể đòi hỏi hệ tim mạch hoạt động nhiều hơn, nhu cầu oxi của trẻ rất lớn Điều hoàn thần kinh tim còn chưa hoàn thiện, nên nhịp tim dễ mất ổn định và

cơ tim nhanh mệt khi tham gia vào vận động kéo dài Nhưng bù lại trẻ rất nhanh hồi phục

Hệ hô hấp: hệ hô hấp của trẻ có những đặc tính sinh lí riêng, tương đối hẹp, niêm mạc hô hấp mềm mại, mao mạch phong phú, dễ bị nhiễm khuẩn Được cấu tạo bởi đường hô hấp gồm: mũi, mồm, họng, khí quản, nhánh phế

quản và phổi Khí quản nhỏ nên trẻ thường thở nông, khả năng trao đổi không khí của phổi kém Khi vận động, cơ thể trẻ đòi hỏi lượng khí tăng lên, khi vận động quá sức, bộ máy hô hấp của trẻ sẽ không cung cấp đủ oxi cần thiết cho

cơ thể, vì vậy việc hướng dẫn trẻ thở đúng và thở sâu khi vận động là điều rất quan trọng

Hệ trao đổi chất: Trẻ sẽ bị tiêu hao nhiều năng lượng trong quá trình vận động Dẫn đến cảm giác mệt mỏi cho trẻ khi hoạt động quá sức và kéo dài và ảnh hưởng đến cường độ hoạt động của cơ bắp Vì vậy cần phải có sự luân chyển hoạt động giữa các nhóm cơ hợp lí, phối hợp nhịp nhàng, khoa học giữa quá trình nghỉ ngơi và vận động của trẻ

1.3.1.3 Đặc điểm phát triển và khả năng vận động của trẻ 5 - 6 tuổi

Ở giai đoạn này trẻ trở nên cứng cáp hơn, hệ cơ và hệ thần kinh có những thay đổi lớn Trẻ rất hiếu động, biết tự lực và không biết mệt mỏi, các vận động của trẻ hoàn thiện hơn Cơ thể trẻ đã cân đối tạo ra sự vững chắc, cảm giác thăng bằng được hoàn thiện Hệ thần kinh phát triển tốt, khả năng chú ý của trẻ cao, vì vậy trẻ có thể thực hiện lại các động tác tương đối chính xác và khéo léo

Vận động đi: trẻ đã ổn định về nhịp điệu, có sự phối hợp nhịp nhàng giữa tay, chân và thân Động tác trở nên thuần thục và khéo léo hơn

Vận động chạy: Trẻ phản xạ nhanh với hiệu lệnh xuất phát, biết chạy đúng hướng, có sự phối hợp nhịp nhàng giữa tay và chân Bước chân chạy của trẻ gần giống với người lớn

Vận động nhảy: Trẻ tự tin hơn khi thực hiện vận động, động tác được hoàn thiện hơn và biết chạm đất bằng hai mũi bàn chân

Vận động bò, trườn, trèo, nắm, bắt: Được hoàn thiện rõ nét, biết định hướng vận động chính xác, thực hiện đúng yêu cầu của động tác Trẻ đã biết dùng động tác ngắm để ném trúng đích giúp phát triển khả năng ước lượng bằng mắt Nhìn chung là động tác của trẻ khá tự tin và có sự khéo léo khi phối hợp

1.3.2 Hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

1.3.2.1 Mục tiêu, nội dung, phương pháp, các hoạt động giáo dục thể chất của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

a) Mục tiêu của hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi:

- Góp phần củng cố, rèn luyện, tăng cường sức khoẻ, nhằm phát triển cơ thể trẻ một cách cân đối hài hoà về hình thái và chức năng

- Rèn luyện các vận động cơ bản cho trẻ, phát triển sức nhanh, sức mạnh, sức bền và sự khéo léo trong động tác, thực hiện động tác một cách vững vàng, đúng tư thế

- Phát triển khả năng phối hợp các giác quan và vận động, khả năng định hướng không gian

- Rèn luyện và phát triển cảm giác nhịp điệu, khả năng cảm nhận cái dẹp

và sự hứng thú đối với các loại vận động cho trẻ

- Rèn luyện tính kỷ luật, trung thực, tinh thần tập thể, sự tự tin và lòng dũng cảm cho trẻ

b) Nội dung hoạt động giáo dục thể chất cho mẫu giáo 5 - 6 tuổi:

Nội dung giáo dục thể chất cho trẻ:

b.1 Tập các động tác phát triển các nhóm cơ và hô hấp

- Hô hấp: Hít vào, thở ra

- Tay: đưa tay lên cao, ra phía trước, sang hai bên, kết hợp bàn tay, quay

cổ tay và kiễng chân; Co duỗi từng tay kết hợp kiễng chân Hay tay đánh xoay tròn trước ngực, đưa lên cao

- Lưng, bụng, lườn: Ngửa người ra sau kết hợp tay dơ lên cao, chân bước sang phải, sang trái; Quay người sang trái, sang phải kết hợp tay chống hông hoặc hai tay dang ngang, chân bước sang phải hoặc trái; Nghiêng người sang hai bên kết hợp tay chống hông, chân bước sang phải hoặc trái

- Chân: Đưa ra phái trước, đưa sang ngang, đưa ra sau; Nhảy lên đưa hai chân sang ngang; nhảy lên đưa một chân về phía trước, một chân về phía sau b.2 Tập luyện các kĩ năng vận động cơ bản và phát triển các tố chất trong vận động bao gồm các động tác sau:

- Đi, chạy: Đi bằng mép ngoài chân, đi khuỵu gối; Đi trên dây đặt trên sàn, đi trên ván kê dốc; Đi nối bàn chân tiến và lùi; Đi, chạy thay đổi tốc độ, hướng, dích dắc theo hiệu lệnh; Chạy 18m trong khoảng 10 giây; Chạy chậm

100 - 120m

- Bò, trườn, trèo: Bò bằng bàn tay và bàn chân 4 - 5m; Bò dích dắc qua 7 điểm; Bò chui qua ống dài 1,5m x 0,6m; Trườn kết hợp trèo qua ghế dài 1,5m

x 30cm; Trèo lên xuống 7 gióng thang

- Tung, ném, bắt: Tung bóng lên cao và bắt; Tung, đạp bắt bóng tại chỗ;

Đi và đập bắt bóng; Ném xa bằng một tay và hai tay; Ném trúng đích bằng một tay, hai tay; Chuyền, bắt bóng qua đầu, qua chân

- Bật, nhảy: bật liên tục vào vòng; bật xa 40 -50 cm; Bật nhảy từ trên cao xuống, cao 40 - 45 cm; Bật tách chân, khéo chân qua 7 ô; Bật qua vật cản cao

Người ta đã sử dụng các phương pháp sau trong quá trình giáo dục thể chất cho trẻ:

c.1 Phương pháp trực quan: đây là phương pháp sử dụng các phương tiện trực quan trong dạy học Ví dụ như: đồ vật, tranh, ảnh mẫu, phim, vật mẫu Các đồ dùng trực quan đảm bảo tính rõ ràng và chính xác giúp trẻ hình thành các khái niệm về động tác dễ dàng và đẩy đủ hơn

c.2 Phương pháp dùng lời nói: Phương pháp này tác động lên tính tự giác và nhận thức về động tác, giúp trẻ hiểu rõ hơn các động tác vận động Phương pháp này thường được sử dụng khi: Gọi tên bài tập; Giảng giải, giải thích; Thảo luận; Chỉ dẫn; Ra hiệu lệnh; Đánh giá và kiểm tra; Kể chuyện c.3.Phương pháp thực hành hay còn gọi là luyện tập: Phương pháp này dựa trên hoạt động vận động của trẻ, giúp trẻ có được cảm giác cơ vận động, hình thành và củng cố các kĩ năng kĩ xảo vận động Bao gồm các hình thức: Hướng dẫn trực tiếp; Giúp đỡ trực tiếp; Giúp đỡ gián tiếp

Trong quá trình giáo dục, giáo viên lựa chọn các phương pháp sao cho phù hợp với nội dung hoạt động và đặc điểm của trẻ

1.3.2.2 Yêu cầu đối với kết quả giáo dục thể chất của trẻ mẫu giáo 5 -

Kiểm soát được vận động: đi, chạy thay đổi hướng, thực hiện đúng động tác theo hiệu lệnh

Biết phối hợp tay - mắt trong vận động: ném bắt bóng, ném trúng đích, Thể hiện được sức nhanh, sức mạnh, sự khéo léo trong luyện tập: Chạy liên tục theo hướng thẳng 18m trong 10 giây, ném trúng đích đứng, bò qua 5 -

6 điểm dích dắc đúng theo yêu cầu

Thực hiện được các vận động: uốn ngón tay, bàn tay, xoay cổ tay, gập

mở lần lượt các ngón tay

Biết phối hợp các cử động bàn tay, ngón tay, phối hợp tay - mắt trong các hoạt động vận động: vẽ hình, cắt, xếp chồng, ghép, dán hình, và một số vận động tinh ngón tay: cài cúc áo, xâu dây giày, quay dép, khéo khoá,…