Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng dự án đường từ sân bay thọ xuân đến khu kinh tế nghi sơn, đoạn trên địa bàn huyện nông cống, tỉnh thanh hóa

Để chuẩn bị cho các dự án đầu tư phát triển thì việc thu hồi đất đã giaocho người sử dụng đất ổn định và lâu dài là vấn đề không tránh khỏi và gâylên những tác động mạnh mẽ tới mọi mặt

VŨ VIỆT CƯỜNG

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN ĐƯỜNG TỪ SÂN BAY THỌ XUÂN ĐẾN KHU KINH TẾ NGHI SƠN, ĐOẠN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NÔNG CỐNG, TỈNH

THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

THÁI NGUYÊN - 2018

VŨ VIỆT CƯỜNG

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN ĐƯỜNG TỪ SÂN BAY THỌ XUÂN ĐẾN KHU KINH TẾ NGHI SƠN, ĐOẠN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NÔNG CỐNG, TỈNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Khắc Thái Sơn

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi trực tiếp thực hiện

cùng với sự hướng dẫn của PGS TS Nguyễn Khắc Thái Sơn - Trường Đại

học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên Các số liệu và kết quả trong luận văn

là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nàokhác Tôi cam đoan rằng các thông tin, trích dẫn trong luận văn đó được chỉdẫn nguồn gốc và nghiên cứu đầy đủ Nếu sai tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm

Tác giả luận văn

Vũ Việt Cường

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình điều tra, nghiên cứu để hoàn thiện luận văn, tôi đã nhậnđược sự hướng dẫn, giúp đỡ nhiệt tình, quý báu của các nhà khoa học, của các

cơ quan, tổ chức, nhân dân và các địa phương

Tôi xin được bày tỏ sự cảm ơn trân trọng nhất tới giáo viên hướng dẫn

khoa học PGS TS Nguyễn Khắc Thái Sơn đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ

tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáotrong khoa Quản lý tài nguyên, Viện Đào tạo sau đại học và nhà trường Đạihọc Nông Lâm, Tập thể và Lãnh đạo Hội đồng bồi thường, hỗ trợ tái định cư,Ban GPMB huyện Nông Cống, Phòng Tài nguyên và Môi trường, các phòng,ban, cán bộ và nhân dân các xã của huyện Nông Cống … đã nhiệt tình giúp

đỡ tôi trong quá trình hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn tới gia đình, những người thân, cán bộ, đồngnghiệp và bạn bè đã tạo điều kiện tốt nhất về mọi mặt cho tôi trong suốt quátrình thực hiện đề tài

Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn!

Thanh Hóa, ngày tháng 9 năm 2018

Tác giả luận văn

Vũ Việt Cường

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii MỤC LỤC iii DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT vi DANH MỤC CÁC BẢNG vii DANH MỤC CÁC HÌNH viii MỞ ĐẦU 1

1 Đặt vấn đề 1

2 Mục tiêu của đề tài 2

3 Ý nghĩa của đề tài 2

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

4 1.1 Cơ sở khoa học của nghiên cứu 4

1.1.1 Cơ sở lí luận của nghiên cứu 4

1.1.2 Cơ sở thực tiễn của nghiên cứu 4

1.1.3 Cơ sở pháp lý của nghiên cứu 5

1.2 Khái quát những vần đề liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng

7 1.2.1 Các khái niệm liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng 7

1.2.2 Vai trò của bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 8

1.2.3 Đặc điểm của bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 9

1.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

10 1.3 Công tác giải phóng mặt bằng trên thế giới và ở việt Nam 14

1.3.1 Công tác giải phóng mặt bằng trên thế giới 14

1.3.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở một số địa phương trong cả nước Việt Nam 20

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28 2.1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 28

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 28

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 28

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 28

2.2.1 Thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành 18 tháng từ tháng 5

năm 2017 đến tháng 10 năm 2018 28

2.2.2 Địa điểm nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành tại huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa và hoàn thành tại Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên 28

2.3 Nội dung nghiên cứu 29

2.4 Phương pháp nghiên cứu 30

2.4.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp 30

2.4.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp 31

2.4.3 Phương pháp tổng hợp, xử lí và biểu đạt số liệu 31

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 32

3.1 Khái quát tình hình cơ bản của huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa

32 3.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội huyện Nông Cống 32

3.1.2 Tình hình quản lý đất đai tại huyện Nông Cống 34

3.1.3 Hiện trạng sử dụng đất tại huyện Nông Cống 37

3.1.4 Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Nông Cống 39

3.2 Thực trạng công tác giải phóng mặt bằng tại Dự án Đường cảng hàng không Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn đi qua địa bàn huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa 40

3.2.1 Khái quát về dự án 40

3.2.2 Quy trình thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án nghiên cứu 41

3.2.3.Đối tượng và điều kiện được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại dự án 42

3.2.4 Bồi thương về đất, tài sản,vật kiến trúc và cây cối hoa màu tại dự án 46

3.2.5 Công tác hỗ trợ khi thu hồi đất của dự án 51

3.2.6 Công tác tái định cư của dự án 52

3.3 Đánh giá ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng Dự án Đường cảng hàng không Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn đi qua địa bàn huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa đến đời sống người dân

58 3.3.1 Tác động đến lao động và việc làm 58

3.3.2 Ảnh hưởng đến tài sản và thu nhập của người có đất bị thu hồi 59

3.3.3 Ảnh hưởng đến các công trình phúc lợi 60

3.3.4 Ảnh hưởng đến cảnh quan và môi trường 61

3.3.5 Ảnh hưởng đến các vấn đề xã hội khác 62

3.3.6 Ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất 63

3.4 Những khó khăn, tồn tại và giải pháp khắc phục việc ảnh hưởng của việc thu hồi đất xây dựng Đường cảng hàng không Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn đến đời sống người dân 63

3.4.1 Khó khăn, tồn tại của việc thu hồi đất xây dựng Đường cảng hàng không Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn

63 3.4.2 Giải pháp khắc phục khó khăn, tồn tại của việc thu hồi đất xây dựng Đường cảng hàng không Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn

64 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 66

1 Kết luận 66

2 Đề nghị 66

TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Kết quả công tác cấp GCNQSDĐ năm 2016; 2017 38

Bảng 3.2 Một số dự án đấu giá đất ở trên địa bàn huyện Nông Cống 38

Bảng 3.3 Hiện trạng sử dụng đất huyện Nông Cống năm 2017 38

Bảng 3.4 Các dự án có thu hồi đất trên địa bàn huyện Nông Cống 39

Bảng 3.5 Đơn giá bồi thường về đất trên địa bàn huyện Nông Cống 46

Bảng 3.6 Tổng kinh phí bồi thường về đất của dự án 46

Bảng 3.7 Kinh phí bồi thường về đất của các xã 47

Bảng 3.8 Đơn giá bồi thường một số loại tài sản 48

Bảng 3.9 Đơn giá bồi thường một số loại cây cối hoa màu 49

Bảng 3.10 Kết quả bồi thường về tài sản, cây cối, hoa màu của dự án 50

Bảng 3.11 Kết quả bồi thường về tài sản, hoa màu trên đất của các xã 50

Bảng 3.12 Kết quả hỗ trợ khi thu hồi đất của dự án 52

Bảng 3.13 Giá lô đất tá định cư trên địa bàn xã Tế Nông 55

Bảng 3.14 Tái định cư trên địa bàn xã Hoàng Sơn 56

Bảng 3.15.Tái định cư trên địa bàn xã Minh Khôi 57

Bảng 3.16 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân bị thu hồi đất tại Dự án 58

Bảng 3.17 Tổng hợp kết quả điều tra về tài sản của người dân bị thu hồi đất tại dự án 59

Bảng 3.18 Tình hình thu nhập của các hộ sau khi bị thu hồi đất tại Dự án

60 Bảng 3.19 Tình hình tiếp cận các cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội sau khi thu hồi đất 61

Bảng 3.20 Tổng hợp ý kiến của người dân về cảnh quan, môi trường sau khi bị thu hồi đất thực hiện dự án 61

Bảng 3.21 Tổng hợp ý kiến của người dân về quan hệ trong gia đình, họ tộc, bà con hàng xóm sau khi bị thu hồi đất thực hiện dự án 62

Bảng 3.22 Tổng hợp ý kiến của người dân về tác động đến hiệu quả sử dụng đất 63

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Sơ đồ vị trí địa lý huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa 32Hình 3.2 Quy trình BT, HT, TĐC 41Hình 3.3 Dự án đường Thọ Xuân đi Nghi Sơn - đoạn qua xã Minh Khôi,

huyện Nông Cống 455

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, qua quá trình tác động của con ngườiđất đai trở thành yếu tố tham gia vào tất cả các quá trình sản xuất của conngười, đóng vai trò không thể thiếu trong cuộc sống Cùng với sự phát triểncủa kinh tế, xã hội, vai trò đất đai ngày càng tăng lên và việc sử dụng đất cóhiệu quả về cả kinh tế - xã hội và bền vững ngày càng có ý nghĩa

Sử dụng đất đai vào các mục đích quốc phòng, an ninh,lợi ích quốcgia,lợi ích công cộng để thực hiện các dự án đầu tư xây dựng, cải thiện cơ sở

hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, cơ sở sản xuất, chỉnh trang đô thị, mở rộngkhu dân cư đất nước là yếu tố tất yếu trong quá trình thực hiện sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa, khắp nơi trên đất nước, Thực hiện dự án đầu tư,Nhà nước phải thu hồi đất của người đang sử dụng đát và tổ chức việc bồithường, hỗ trợ và tái định cư cho các hộ có đất bị thu hồi Trước tình hìnhđiều kiện quỹ đất có hạn, giá đất ngày càng cao và nền kinh tế thị trường ngàycàng phát triển thì lợi ích của người sử dụng đất khi nhà nước giao đất và thuhồi đất vẫn đang là một vấn đề hết sức nóng bỏng và cấp bách Việc BT đấtđai, GPMB, TĐC là một vấn đề hết sức nhạy cảm, phức tạp tác động đến mọimặt của đời sống kinh tế, chính trị, xã hội

Trên thực tế, việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cưkhi Nhà nước thu hồi đất diễn ra rất khó khăn và phức tạp bởi việc thu hồi đấttác động đến mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội của cộng đồng dân cư Mặtkhác, các quy định về BT, HT, TĐC thường xuyên thay đổi dẫn đến việc sosánh giữa các dự án, những người làm công tác thu hồi đất để GPMB cũnggặp không ít khó khăn.Tình trạng GPMB chậm là rất phổ biến và gây chậmtiến độ cho rất nhiều dự án Vấn đề đặt ra là việc thực hiện chính sách BT,

HT, TĐC cho người có đất bị thu hồi cần được thực hiện theo đúng chủ

trương, pháp luật mà Nhà nước quy định nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích giữachủ đầu tư, Nhà nước và người có đất bị thu hồi là rất cần thiết và có ý nghĩa

để công tác GPMB đúng tiến độ, không gây ảnh hướng đến việc thực hiện dựán

Nông Cống là một huyện nằm phía Nam tỉnh Thanh Hóa,là một huyệnthuần nông,đang trong quá trình thực hiện nông thôn mới và quá trính côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đang diễn ra mạnh mẽ, do đó trên địa bàn huyện

có rất nhiều các dự án đã và đang được đầu tư,trong giai đoạn 2011-2017huyện đã và đang tiến hành thực hiện 35 dự án để phục vụ cho sự phát triểncủa địa phương (Chi cục Thống kê huyện Nông Cống, 2017) Trong đó,dự

án đướng nối sân bay Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn là dự án lớn nhấttrên địa bàn huyện Dự án này đi qua 12 xã của huyện và có vai trò quantrọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện Nông Cống nói riêng

và của tỉnh Thanh Hóa nói chung Công tác BT, HT, TĐC của dự án đã đạtđược nhiều kết quả song vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần phải xem xét,

phân tích, đánh giá một cách khoa học Do vậy, thsực hiện đề tài: “Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng Dự án đường từ sân bay Thọ Xuân đến khu kinh tế Nghi Sơn, đoạn trên địa bàn huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa” là cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn.

2 Mục tiêu của đề tài

Nghiên cứu nhằm đánh giá được công tác giải phóng mặt bằng Dự ánĐường từ sân bay Thọ Xuân đến khu kinh tế Nghi Sơn, đoạn trên địa bànhuyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa về kết quả thực hiện và những ảnhhưởng đến người dân có đất bị thu hồi; chỉ ra những khó khăn, tồn tại và đềxuất giải pháp khắc phục hợp lý góp phần hoàn thiện hơn nữa công tác giảiphóng mặt bằng ở đây

3 Ý nghĩa của đề tài

- Là căn cứ nhằm giúp các nhà quản lý, hoạch định chính sách tham khảo,cân nhắc để hoàn thiện chủ trương, chính sách khi Nhà nước thu hồi

đất

- Những kết quả khoa học thu được thông qua thực hiện đề tài sẽ bổ sung

cơ sở thực tiễn để đánh giá chung tình hình đời sống làm việc của người dântrước và sau khi bị Nhà nước thu hồi đất

- Kết quả của đề tài ngoài việc đóng góp để giải quyết các vấn đề đờisống, việc làm cho người có đất bị thu hồi ở huyện Nông Cống, tỉnh ThanhHóa, kết quả nghiên cứu còn là tài liệu tham khảo cho các địa phương có cùnghoàn cảnh

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở khoa học của nghiên cứu

1.1.1 Cơ sở lí luận của nghiên cứu

Để tiến hành thực hiện các Dự án phát triển đất nước đòi hỏi phải có đấtđai làm mặt bằng thực hiện dự án Như chúng ta đã biết đất đai là tài nguyên

vô cùng quý giá của mỗi quốc gia, là điều kiện sinh tồn và phát triển của mọisinh vật trên trái đất trong đó có con người Đối với hoạt động kinh tế, đất đai

là nguyên liệu đầu vào không thể thiếu được Đối với nông nghiệp, đất đai là

tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt không thể thay thế được Đối với cácngành khác như công nghiệp, xây dựng, dịch vụ đất đai là nơi đặt trụ sở, làđiểm dừng chân, là nơi cung cấp nguyên liệu để tiến hành những thao tác ,những hoạt động sản xuất kinh doanh

Để chuẩn bị cho các dự án đầu tư phát triển thì việc thu hồi đất đã giaocho người sử dụng đất ổn định và lâu dài là vấn đề không tránh khỏi và gâylên những tác động mạnh mẽ tới mọi mặt của đời sống cho người sử dụng đất,thì khi Nhà nước thu hồi đất, phải thực hiện trách nhiệm đền bù thiệt hại vềmọi mặt có liên quan bị ảnh hưởng, cho người bị thu hồi đất

1.1.2 Cơ sở thực tiễn của nghiên cứu

Việc xây dựng tuyến đường nối sân bay Thọ Xuân đi khu kinh tế NghiSơn, qua địa bàn huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa là rất cần thiết cho sựphát triển kinh tế - văn hóa- xã hội của tỉnh Thanh Hóa nói chung và huyệnNông Cống nói riêng Tuy nhiên ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằngkhi Nhà nước thu hồi đất đến sự phát triển kỉnh tế - văn hóa- xã hội và đờisống của người dân cũng là tất yếu, có thể ảnh hưởng tốt, có thể ảnh hưởngxấu tùy thuộc chính sách và cách làm

Vì vậy đánh giá công tác giải phóng mặt bằng góp phần cải thiện môitrường đầu tư, khai thác các nguồn lực từ đất đai cho đầu tư phát triển Giảiphóng mặt bằng đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và sớm thựchiện sự án và đưa vào sử dụng mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội Ngược lại,làm chậm tiến độ thực hiện dự án, lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệuquả dự án.

Thực hiện GPMB tốt sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập trung vốn cho mởrộng đầu tư Ngược lại, chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ

dự án dẫn đến quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư

1.1.3 Cơ sở pháp lý của nghiên cứu

Luật Đất đai năm 1993; Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998của Chính phủ về đền bù khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ mục đích quốcphòng, an ninh, lợi ích Quốc gia và lợi ích công cộng;

Luật Đất đai năm 2003; Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai;

Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồithường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mụcđích an ninh, quốc phòng, lợi ích Quốc gia, lợi ích công cộng

Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định

bổ sung cụ thể đối với một số trường hợp thu hồi đất; bồi thường, hỗ trợ vềđất; trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

và giải quyết khiếu nại về đất đai

Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ Quy định

bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ vàtái định cư

Quyết định số 52/2012/QĐ-TTg ngày 16/11/2012 của Thủ tướng Chínhphủ ban hành về chính sách HT, giải quyết việc làm và đào tạo nghề chongười lao động bị thu hồi đất

Luật Đất đai năm 2013; Nghị định 43/2014/NĐ–CP ngày 15/5/2014 củaChính phủ về thi hành Luật Đất đai.

Nghị định 47/2014/ NĐ–CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về

BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

Thông tư 37/2014/TT – BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên vàmôi trường quy định chi tiết về BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

Quyết định số 3788/QĐ-UBND ngày 23/10/2009 của UBND tỉnh ThanhHóa về quy định chính sách TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnhThanh Hóa

Quyết định số 3638/QĐ-UBND ngày 04/11/2011 của UBND tỉnh ThanhHóa về việc ban hành đơn giá BT thiệt hại về tài sản, vật kiến trúc trên đấttrong GPMB trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

Quyết định số 3644/QĐ-UBND ngày 04/11/2011 của UBND tỉnh ThanhHóa về việc ban hành đơn giá BT thiệt hại về cây cối hoa màu trên đất trongGPMB trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

Quyết định số: 4515/2013/QĐ-UBND ngày 18/12/2013 của UBND tỉnh

Thanh Hóa về việc ban hành quy định giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

Quyết định số 2118/QĐ-UBND ngày 07/7/2014 của Chủ tịch UBNDtỉnh Thanh Hóa phê duyệt điều chỉnh phương án phân kỳ đâu tư giai đoạn 1

Dự án: Đường giao thông từ Cảng Hàng không Thọ Xuân đi khu kinh tếNghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa theo hình thức Hợp đồng BT;

Quyết định số 3162/QĐ-UBND ngày 26/9/2014 của UBND tỉnh ThanhHóa về việc ban hành quy định về BT, HT,TĐC khi nhà nước thu hồi đất trênđịa bàn tỉnh Thanh Hóa

Quyết định số 4545/2014/QĐ-UBND ngày 18/12/2014 của UBND tỉnhThanh Hoá về việc quy định Bảng giá đất thời kỳ 2015-2019 trên địa bàn tỉnhThanh Hoá;

Quyết định số 1313/QĐ-UBND ngày 20/10/2014 của Chủ tịch UBNDhuyện Nông Cống về thành lập Hội đồng BT, GPMB dự án Đường giao thông

từ Cảng Hàng không Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa

1.2 Khái quát những vần đề liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng

1.2.1 Các khái niệm liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng

1.2.1.1 Thu hồi đất

Thu hồi là việc cái đã đưa ra, đã cấp phát ra hoặc cái bị người khác lấy.Đối vơi đất đai, theo quy định của Luật Đất đai năm 2013 đất đai thuộc sỡhữu toàn dân, với Nhà nước là đại diện sỡ hữu, vì vậy khái niệm thu hồi đấtđược gắn liền với việc tồn tại của sỡ hữu toàn dân về đất đai

Về bản chất, thu hồi đất chính là việc chuyển quyền sử dụng đất theomột cơ chế bắt buộc, thông qua các biện pháp hành chính Đặc điểm của thuhồi đất là: Xảy ra theo một yêu cầu cụ thể hoặc trong một hoàn cảnh cụ thể;thu hồi đất bằng một quyết định hành chính cụ thể; được thực hiện theo mộttrình tự, thủ tục chặt chẽ và được quy định riêng đối với từng trường hợp

1.2.1.2 Bồi thường

BT hay đền bù có nghĩa là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công laocho một chủ thể bị thiệt hại vì hành vi của một chủ thể khác Theo quy địnhtại khoản 12 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013 giải thích: “BT về đất là việc Nhànước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người

sử dụng” Trong đó, “giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của đấtquyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụngđất xác định” (Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, 2013) Theo quyđịnh của pháp luật đất đai hiện nay, người sử dụng đất khi bị thu hồi đất sẽđược BT về đất, tài sản trên đất và chi phí đầu tư vào đất

1.2.1.3 Hỗ trợ

Theo quy định tại khoản 14 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013: “HT khi Nhànước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổnđịnh đời sống, sản xuất và phát triển” (Quốc hội nước Cộng hòa XHCN ViệtNam, 2013) Theo khoản 7 Điều 4 Luật Đất đai 2013 HT khi Nhà nước thuhồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghềmới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới,

Khác với bồi thường là việc chi trả tương xứng với giá trị bị thiệt hại thì

hỗ trợ chỉ mang tính chính sách, trợ giúp thêm của Nhà nước, thể hiện tráchnhiệm của Nhà nước đối với sự hi sinh, mất mát của người bị thu hồi đất chonhững lợi ích chung của đất nước

1.2.1.4 Tái định cư

TĐC được hiểu là đến một nơi nhất định để sinh sống TĐC là nhữngchính sách, biện pháp của Nhà nước nhằm thông qua các hoạt động HT đểgiúp đỡ những người bị thu hồi đất ở nằm trong diện phải di dời khi có dự ánđầu tư, đến nơi ở mới được ổn định đời sống, ổn định sản xuất để phát triểnkinh tế - xã hội TĐC được hiểu là một quá trình từ BT thiệt hại về đất, tàisản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động HT để xây dựng lại cuộc sống,thu nhập, cơ sở vật chất, tinh thần tại đó Như vậy, TĐC là hoạt động nhằmgiảm nhẹ các tác động xấu về mặt kinh tế - xã hội đối với một bộ phận dân cư

đã gánh chịu vì sự phát triển chung Vì vậy, TĐC được coi là các dự án đãphát triển và phải được thực hiện như các dự án khác Cần thực hiện chínhsách TĐC đúng quy định để tạo nên môi trường pháp chế lành mạnh khi Nhànước thu hồi đất để thực hiện các dự án phục vụ mục đích quốc gia, côngcộng Mặt khác, việc lập phương án TĐC phải được thực hiện đúng quy địnhpháp luật, đảm bảo đời sống nhân dân, phù hợp với phong tục, tập quán củađịa phương

1.2.2 Vai trò của bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Đảm bảo lợi ích công cộng: Thông qua công tác BT, HT, TĐC tạo raquỹ đất cần thiết để phục vụ vào phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật, đảm bảo anninh quốc phòng, an sinh xã hội, phát triển kinh tế, Việc thực hiện tốt côngtác BT, HT, TĐC góp phần gián tiếp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theohướng giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp, xây dựng vàdịch vụ

- Đảm bảo giải quyết hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, chủ đầu tư và người

bị thu hồi đất: Đất đai là loại tài nguyên thiên nhiên chứa nhiều giá trị khácnhau như: giá trị về quyền sử dụng đất trên thị trường, giá trị sinh thái, giá trịmôi trường, Vì vậy, mức BT khi Nhà nước thu hồi đất phải đảm bảo hợp

lý, hài hòa lợi ích là vấn đề cần được giải quyết trong quá trình quản lý và sửdụng đất ở nước ta.Mặt khác, các chủ đầu tư phải bỏ tiền của, công sức, trí tuệ

để tạo ra giá trị, tạo công việc cho người lao động, góp phần phát triển đấtnước Do vậy, với vai trò là nhà quản lý, Nhà nước cần đảm bảo hài hòa lợiích giữa Nhà nước, chủ đầu tư, người sử dụng đất trên cơ sở Nhà nước điềutiết lợi ích để nhà đầu tư có lãi, người bị thu hồi đất có thể chấp thuận, ổnđịnh đời sống, đồng thời cần phải ban hành các chính sách BT hợp lý để sửdụng đất tiết kiệm, hiệu quả

- Góp phần duy trì ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội: Việc BT,GPMB có vai trò quan trọng trong sự phát triển đất nước và nó ảnh hưởng lớnđến cuộc sống của người dân tại thời điểm thu hồi đất và cả sau này Do diệntích đất sản xuất của người dân bị thu hồi dẫn đến tình trạng thiếu việc làm,người dân không có thu nhập từ đó dẫn đến tình trạng mất trật tự, an ninh xãhội Ngoài ra, việc giải quyết tranh chấp, khiếu kiện từ BTGPMB nếu khônggiải quyết tốt gây tổn thất lớn và đây cũng là nguyên nhân gây mất trật tự ổnđịnh về chính trị, an toàn xã hội

1.2.3 Đặc điểm của bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

BT, HT, TĐC là quá trình phức tạp, liên quan trực tiếp đến lợi ích củacác bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội, nó thể hiện khác nhau đối với mỗi

dự án Quá trình BT, HT, TĐC có các đặc điểm sau:

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau,

có điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội và trình độ dân trí của người dân khácnhau Như các dự án được thực hiện tại các đô thị, có mật độ dân cư cao, trình

độ dân trí cao, giá đất và tài sản trên đất lớn Tại khu vực ven đô thì mật độ

dân cư khá cao, chủ yếu sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thươngmại, người dân có mức sống và trình độ dân trí trung bình Còn ở vùng nôngthôn, mật độ dân cư thấp, chủ yếu sản xuất nông nghiệp, người dân có mứcsống chưa cao và trình độ dân trí còn thấp Vì vậy, công tác BT, HT, TĐC,GPMB gặp không ít khó khăn, công tác BT, GPMB và giá đất, HT cũng khácnhau đối với từng địa phương và phải uyển chuyển trong việc thực hiện cácchính sách về BT, GPMB.

- Tính phức tạp: Tại nông thôn, đời sống người dân phụ thuộc chính vàonông nghiệp mà đất đai là tư liệu sản xuất không thể thiếu trong sản xuất nôngnghiệp bên cạnh đó trình độ dân trí còn thấp khó khăn trong việc chuyển đổinghề nghiệp Vì vậy gây khó khăn trong công tác tuyên truyền, vận động dân

cư giao đất để thực hiện các dự án Tại đô thị, diện tích đất sinh sống của một

hộ gia đình thấp, thêm vào đó là tập quán ngại di chuyển chổ ở, nguồn gốc sửdụng đất đai phức tạp, tình trạng lấn chiếm, xây dựng nhà trái phép chưa được

xử lý dẫn đến tình trạng áp giá để thực hiện BT là rất khó khăn Bên cạnh đó,các khu TĐC chất lượng còn thấp, chưa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của ngườiTĐC, đồng thời giá Nhà nước quy định còn thấp hơn với giá thị trường nêngây khó khăn rất nhiều trong công tác BT, GPMB

1.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

BT, HT, TĐC là một quá trình phức tạp chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tốtrong đó có một số các yếu tố cơ bản như sau:

1.2.4.1 Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật đất đai

Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo sự phát triểnkinh tế-xã hội của đất nước Để công tác quản lý đất đai đạt hiệu quả cao thìviệc đổi mới và sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật đất đai đểmang tính ổn định cao, phù hợp với thực trạng quản lý và sử dụng đất là rấtquan trọng Từ năm 1993 đến 2003, Nhà nước ta đã ban hành Luật Đất đai

năm 1993, Luật Đất đai năm 2003 cùng với hơn 200 văn bản quy phạm phápluật về quản lý và sử dụng đất đai.

Trên cở sở Hiến pháp năm 2013, Nhà nước đã ban hành Luật Đất đainăm 2013 quy định việc BT, HT, TĐC phải được thực hiện một cách côngkhai, minh bạch, đúng quy định, đảm bảo hài hòa lợi ích ba bên: Nhà nước,chủ đầu tư, người sử dụng đất Đồng thời khắc phục một cách hiệu quả cáctrường hợp thu hồi đất mà không đưa vào sử dụng, gây lãng phí, tạo dư luậnxấu trong xã hội

Trong thời gian qua, việc đổi mới về pháp luật đất đai, công tác BT,GPMB đã đạt được kết quả đáng khích lệ Với một hệ thống quy phạm kháhoàn chỉnh và chi tiết, cụ thể, rõ ràng đề cập mọi quan hệ đất đai, phù hợp vớithực tế, các văn bản quy phạm pháp luật đất đai của Nhà nước đã tạo cơ sởpháp lý quan trọng trong việc tổ chức các nội dung quản lý Nhà nước về đấtđai Giải quyết tốt mối quan hệ đất đai trong khu vực nông thôn, bước đầuđáp ứng được quan hệ đất đai mới hình thành trong quá trình công nghiệphóa, đô thị hóa Hệ thống pháp luật luôn đổi mới, ngày càng phù hợp với yêucầu kinh tế, đảm bảo quốc phòng, an ninh và ổn định xã hội (Đào TrungChính, 2014)

Tuy nhiên do hệ thông văn bản pháp luật đất đai có số lượng nhiều, mức

độ phức tạp cao, chưa đồng bộ, chặt chẽ gây lúng túng trong xử lý và tạo kẻ

hở trong thực thi pháp luật Từ đó gây không ít khó khăn cho công tác BT,GPMB

1.2.4.2 Công tác đăng ký quyền sử dụng đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính

Công tác đăng ký QSDĐ, cấp GCNQSDĐ, lập và quản lý hồ sơ địachính là công cụ để xác định QSDĐ của người sử dụng đất và các thông tin vềngười sử dụng đất, đây là công cụ quan trọng để xác định việc BT, HT, TĐCcho người bị thu hồi đất.Lập và quản lý chặt chẽ hồ sơ địa chính có vai tròquan trọng hàng đầu để quản lý chặt chẽ đất đai trong thị trường bất động sản,

là cơ sở pháp lý của đất đai

Theo quy định của Luật Đất đai 2013, người sử dụng đất phải đăng kýquyền sử dụng đất tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để được lập hồ sơ địachính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Hệ thống hồ sơ địa chính vàgiấy chứng nhận quyền sử dụng đất có vai trò mật thiết trong công tác BT, HT,TĐC, đây là căn cứ chuẩn xác và an toàn nhất để xác định nguồn gốc đất từ đóxác định chính xác cho việc thu hồi, chấp thuận, từ chối các quyền trên đất.Đến năm 2017, cả nước đã tiến hành cấp được 41.757.000 GCN với diệntích 22.963.000 ha chiếm 94,9% diện tích cần cấp các loại đất chính.Tuynhiên hiện nay, công tác đăng ký đất đai trên cả nước còn khá yếu kém, đặcbiệt là công tác đăng ký biến động đất đai, việc cấp giấy chứng nhận còn chưahoàn tất và có tiến độ chậm Chính vì thế mà công tác BT, HT, TĐC gặp rấtnhiều khó khăn.

1.2.4.3 Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Đất đai có hạn, không gian sử dụng đất cũng có hạn, vì vậy quy hoạch sửdụng đất là biệt pháp quản lý không thể thiếu trong việc tổ chức sử dụng đấtcủa các ngành kinh tế - xã hội và của các địa phương, là công cụ để thể hiệnchuyển dịch cơ cấu kinh tế, nó có mối quan hệ mật thiết với công tác BT, HT,TĐC, nó là căn cứ đêt thực hiện việc thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất,chuyển mục đích sử dụng đất Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác độngtới chính sách BT, HT, TĐC như sau:

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một căn cứ quan trọng nhất để thựchiện giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất Mà theo Luật đấtđai, việc bồi thường về đất chỉ được áp dụng với diện tích đất do người đóđang sử dụng

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnhhưởng đến giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất, từ đó tác động đến giá BT.Tuy nhiên, hiện nay chất lượng của công tác quy hoạch sử dụng đất nóichung, kế hoạch sử dụng đất nói riêng còn thấp, thiếu tính đồng bộ, chưa hợp

lý, tính khả thi chưa cao, đặc biệt thiếu tính bền vững Phương án quy hoạch

chưa bám sát vào tình hình thực tế, quy hoạch còn mang tính nặng tính chủquan, duy ý chí, áp đặt Đây là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạngquy hoạch treo, dự án treo.

1.2.4.4 Công tác giao đất, cho thuê đất

Theo Luật Đất đai 2003 nguyên tắc giao đất, cho thuê đất phải căn cứvào quy hoạch, kế hoạch tuy nhiên nhiều địa phương chưa thực hiện tốtnguyên tắc này Hạn mức giao đất, cho thuê đất không rõ ràng, tình trạngquản lý đất đai thiếu chặt chẽ gây khó khăn trong công tác BT,GPMB Tronggiai đoạn 2005-2009 có 48/55 tỉnh, thành phố có kết quả kiểm tra, xử lý viphạm về sử dụng đất của các doanh nghiệp Tổng trường hợp vi phạm trong

sử dụng đất là 1.213 trường hợp với tổng diện tích là 36,622 ha

Luật Đất đai năm 2013 quy định căn cứ để giao đất, cho thuê đất gồm kếhoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện đã được phê duyệt và nhu cầu sửdụng đất thể hiện trong dự án đầu tư, đơn xin giao đất, thuê đất để hạn chếtình trạng giao đất tràn lan, lãng phí

1.2.4.5 Yếu tố giá đất và định giá đất

Theo Luật Đất đai năm 2013, Nhà nước ban hành khung giá đất các loạiđất, bảng giá đất và UBND tỉnh quy định giá đất cụ thể để phù hợp với địaphương mình Việc công bố khung giá đất công bố 1/1 và được ban hành 5năm/ lần, còn bảng giá đất công bố vào ngày 1/1 hàng năm Bên cạnh đó,Luật Đất đai 2013 cũng quy định rõ nguyên tắc định giá đất phải theo mụcđích sử dụng đất hợp pháp tại thời điểm định giá, theo khả năng sinh lợi củatừng mảnh đất và theo thời hạn sử dụng đất Theo đó, giá đất BT được ápdụng theo giá đất cụ thể do UBND tỉnh quy định tại thời điểm có quyết địnhthu hồi đất

1.2.4.6 Thị trường bất động sản

Cùng với sự phát triển của kinh tế-xã hội, thị trường bất động sản ngàycàng phát triển và trở nên sôi động hơn Ngày nay, thị trường bất động sản trở

thành một thành phần không thể thiếu của nền kinh tế quốc dân, nó đóng gópvào ổn định xã hội và thúc đẩy nền kinh tế phát triển đất nước trong thời gianqua và trong tương lai Việc hình thành thị trường bất động sản cũng gópphần giảm thiểu việc thu hồi đất để thực hiện các dự án, đồng thời người bịthu hồi đất có thể mua hoặc cho thuê đất đai mà không nhất thiết phải thôngqua Nhà nước thực hiện TĐC Giá cả đất đai được hình thành trên thị trường

sẽ tác động đến giá đất BT và là căn cứ để xác định giá đất để tiến hành BT.Giá cả bất động sản được hình thành trên thị trường, nó sẽ tác động đến giáđất để tính BT Thị trường càng sơ khai việc thu hồi đất càng khó khăn dothiếu cơ sở thực tiễn để xác định đúng giá trị bồi thường (Bộ Tài nguyên vàMôi trường, 2005)

1.3 Công tác giải phóng mặt bằng trên thế giới và ở việt Nam

1.3.1 Công tác giải phóng mặt bằng trên thế giới

1.3.1.1 Quy định về Công tác giải phóng mặt bằng của Trung Quốc

Trung Quốc tập trung phát triển theo các dự án lớn có hạ tầng chung Môhình ở Trung Quốc có khá nhiều điểm giống mô hình đang triển khai trong xâydựng các khu công nghiệp tại Việt Nam (Đào Trung Chính, 2014) Theo phápluật đất đai của Trung Quốc, chỉ có Chính phủ và chính quyền cấp tỉnh mới cóthẩm quyền thu hồi đất Quốc vụ viện (Chính phủ) quyết định thu hồi đất nôngnghiệp từ 35ha trở lên, đối với loại đất khác là 70ha trở lên dưới hạn mức

- Tiền BT khi thu hồi đất gồm: lệ phí sử dụng đất và tiền BT cho người

bị thu hồi đất Lệ phí sử dụng đất phải nộp cho nhà nước được phân chia theo

tỷ lệ: 70% giữ lại ở ngân sách cấp tỉnh và 30% còn lại nộp vào ngân sách cấpTrung ương Pháp luật Trung Quốc quy định mức nộp lệ phí trợ cấp đời sốngcho người bị thu hồi đất là nông dân cao tuổi không thể chuyển đổi sangngành nghề mới khi bị mất đất nông nghiệp từ 442.000 - 1.175.000 nhân dântệ/1ha

Các khoản BT cho người sử dụng đất bị thu hồi bao gồm: Tiền BT đấtđai; Tiền trợ cấp về TĐC; Tiền BT hoa màu và tài sản trên đất Theo đó, cáchtính tiền BT đất đai và tiền trợ cấp TĐC căn cứ theo giá trị tổng sản lượng củađất đai những năm trước đây rồi nhân với một hệ số do nhà nước quy định.Còn đối với tiền BT hoa màu và tài sản trên đất thì xác định theo giá thịtrường tại thời điểm thu hồi đất.

- Về nguyên tắc và cách thức BT nhà ở, TĐC: Theo pháp luật TrungQuốc, khoản tiền BT cho giải tỏa mặt bằng phải đảm bảo cho người dân bịthu hồi đất có chỗ ở bằng hoặc cao hơn so với nơi ở cũ Việc giải quyết vấn

đề nhà được thực hiện thông qua hình thức trả tiền BT về nhà ở Số tiền nàyđược xác định bao gồm: Giá cả xây dựng lại nhà ở, sự chênh lệch giữa giáxây dựng lại nhà mới và nhà cũ;Giá đất tiêu chuẩn; Trợ cấp về giá cả Giá xâylại nhà ở mới được xác định là khoản chênh lệch giữa giá trị còn lại của nhà

cũ và chi phí xây dựng lại nhà mới Giá đất tiêu chuẩn do nhà nước xác địnhcăn cứ theo giá đất của những nhà thương phẩm trong cùng một khu vực, rồiquyết định Việc trợ cấp về giá cả do chính quyền xác định

Đối với nhà tập thể, nhà không có người ở, nhà ở của tập thể hoặc củathôn, xã nhưng không thuộc sở hữu của cá nhân thì số tiền BT được sử dụng

để xây dựng xí nghiệp hương, trấn (thôn) Khoản tiền này được xác định làphần vốn góp cổ phần của thôn trong xí nghiệp Người đầu tư xây dựng xínghiệp trên mảnh đất giải tỏa nhà phải trả tiền BT cho thôn có mảnh đất đó.Những đối tượng trong diện giải tỏa mặt bằng được hưởng chính sáchmua nhà ưu đãi của nhà nước Trường hợp nhà nước có diện tích nhà ở TĐCthì nếu người được BT có nhu cầu sẽ được phân nhà với diện tích tươngđương số tiền họ đã được nhận BT Tuy nhiên, thực tế cho thấy, sau khi nhậntiền BT, người dân thường mua nhà bên ngoài thị trường Người dân thuộckhu vực nông thôn có thể dùng khoản tiền BT này mua được 2 căn hộ ở cùngmột nơi Ở Bắc Kinh, phần lớn các gia đình sử dụng số tiền BT đó cộng vớikhoản tiền tiết kiệm của họ có thể mua được căn hộ mới Tuy nhiên, cá biệtcũng có một số gia đình ở thành thị, tiền BT không đủ mua căn hộ để ở

1.3.1.2 Quy định về Công tác giải phóng mặt bằng của Singapore

Luật pháp Singapore quy định Nhà nước có thẩm quyền thu hồi đất vàngười dân có nghĩa vụ chấp hành quyết định thu hồi đất Việc thu hồi đấtđược thực hiện dựa trên quy hoạch tổng thể đã được phê duyệt và tuân thủ cácnguyên tắc chủ yếu sau đây:

(i) Thu hồi đất bắt buộc để sử dụng đất vào mục đích công cộng;

(ii) Hạn chế việc thu hồi đất thuộc sở hữu tư nhân (chỉ thu hồi trong cáctrường hợp cần thiết);

(iii) Việc thu hồi đất phải được sự đồng ý của Chính phủ, sau khi đã thảoluận và tham khảo ý kiến của cộng đồng;

(iv) Việc thu hồi đất được thực hiện theo quy trình chặt chẽ do pháp luậtquy định Nhà nước thông báo cho người bị thu hồi đất biết trước từ 2 đến 3năm trước khi ra quyết định thu hồi đất Trường hợp người bị thu hồi đấtkhông thực hiện quyết định thu hồi đất sẽ bị nhà nước áp dụng các biện phápcưỡng chế hoặc bị phạt theo Luật xâm chiếm đất công

Chính sách, pháp luật về BT khi nhà nước thu hồi đất ở Singapore cónhững điểm đáng lưu ý sau đây:

- Về mức BT thiệt hại, được xác định căn cứ vào giá trị thực tế bất độngsản của chủ sở hữu; các chi phí tháo dỡ, di chuyển chỗ ở hợp lý; chi phí muanguyên liệu xây dựng nhà ở mới; thuế nhà ở mới v.v Trường hợp người bịthu hồi đất không tán thành với phương án BT thiệt hại do nhà nước xác định,

họ có quyền thuê một tổ chức định giá tư nhân để tiến hành định giá lại cácchi phí thiệt hại Nhà nước trả tiền thuê định giá lại

Việc xác định mức BT được xác định là giá trị bất động sản do người bịthu hồi đất đầu tư, không phải là giá trị thực tế của bất động sản Phần giá trịtăng thêm do sự đầu tư cơ sở hạ tầng của nhà nước được bóc tách khỏi giá trị

BT Điều này có nghĩa là nhà nước không BT theo giá bất động sản hiện tại

mà BT theo giá thấp hơn do trừ đi phần giá trị bất động sản tăng thêm từ sựđầu tư cơ sở hạ tầng của nhà nước

Chính sách BT khi nhà nước thu hồi đất của Singapore được tiếnhành thận trọng (đặc biệt đối với đất thuộc sở hữu tư nhân) trên cơ sở các quyđịnh chặt chẽ của pháp luật Nguyên tắc công bằng, minh bạch được đề caotrong quá trình thực hiện nên đã nhận được sự đồng thuận của người dân.

Tỷ lệ cưỡng chế khi thu hồi đất thấp (dưới 1% tổng số các trường hợp thu hồiđất)

- Vấn đề TĐC cho người bị thu hồi đất ở rất được Chính phủ Singaporerất chú trọng thực hiện Chính sách này được triển khai gắn với việc bố trí nhà

ở do nhà nước xây dựng (nhà ở công) và cung cấp với giá rẻ đi kèm với một

số điều kiện Cục Phát triển nhà (HDB) được thành lập năm 1960 có nhiệmvụ cung cấp nhà ở công cho người dân, trong đó chủ yếu phục vụ công tácTĐC Tính từ khi thành lập đến nay, HDB đã cung cấp nhà ở cho 85% dân số;trong đó có 2% người dân được thuê căn hộ

Việc TĐC được thực hiện trên cơ sở điều tra xã hội học một cách cẩnthận, tỉ mỉ nhằm thu thập, xác minh các thông tin: Số lượng thành viên trong

hộ gia đình; nguồn thu nhập; nghề nghiệp; nơi làm việc; tình trạng pháp lýcủa bất động sản tạo căn cứ vững chắc cho quá trình thực hiện TĐC chínhxác, công bằng (Đào Trung Chính,2014)

1.3.1.3 Quy định về Công tác giải phóng mặt bằng của Hàn Quốc

Theo pháp luật thu hồi đất và BT của Hàn Quốc, nhà nước có quyền thuhồi đất (có BT) của người dân để sử dụng vào các mục đích sau đây: Các dự

án phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh; Dự án đường sắt, đường bộ, sânbay, đập nước thủy điện, thủy lợi; Dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước,nhà máy điện, viện nghiên cứu; Dự án xây dựng trường học, thư viện, bảotàng; Dự án xây dựng nhà, xây dựng cơ sở hạ tầng trong khu đô thị mới, khunhà ở để cho thuê hoặc chuyển nhượng Chính sách, pháp luật về BT khi nhànước thu hồi đất ở Hàn Quốc có những điểm đáng lưu ý sau đây:

- Quy trình tham vấn và cưỡng chế về việc BT khi nhà nước thu hồi đấtđược thực hiện theo phương thức tham vấn và cưỡng chế với các bước cụ thể

sau: Thu thập, chuẩn bị các quy định về tài sản và đất đai có liên quan đếnviệc thu hồi đất; Xây dựng và công bố phương án BT; Thành lập Hội đồngBT; Đánh giá và tính toán tổng số tiền BT; Yêu cầu tham vấn BT; Hoàn tấthợp đồng BT Các cơ quan công quyền thỏa thuận với người bị thu hồi đất vềphương án, cách thức BT Nếu quá trình tham vấn bị thất bại thì nhà nướcphải sử dụng biện pháp cưỡng chế Theo ông Kim Jaejeong, Cục trưởng CụcChính sách đất đai Hàn Quốc, thì ở Hàn Quốc có 85% tổng số các trường hợpnhà nước thu hồi đất thực hiện thành công theo quy trình tham vấn, chỉ có15% các trường hợp phải sử dụng phương thức cưỡng chế.

- Nguyên tắc BT, được ghi nhận trong các đạo luật về BT khi thu hồi đất.Những nguyên tắc cơ bản bao gồm: Chủ dự án BT cho chủ đất và cá nhân cóliên quan về những thiệt hại gây ra do thu hồi đất hoặc sử dụng đất, … chocác công trình công cộng; Việc BT được thực hiện trước khi triển khai dự án;

BT cho chủ đất bằng tiền mặt hoặc trái phiếu do chủ thực hiện dự án pháthành; tiền BT được chi trả cho từng cá nhân; Thực hiện BT trọn gói, một lần

- Về xác định giá BT, chủ thực hiện dự án không được tự định giá mà do

ít nhất hai cơ quan định giá thực hiện Đây là các tổ chức tư vấn về giá đấthoạt động độc lập theo hình thức doanh nghiệp hoặc công ty cổ phần có chứcnăng tư vấn về giá đất Trong trường hợp chủ đất có yêu cầu về việc xác địnhgiá BT thì chủ đầu tư thực hiện dự án có thể lựa chọn thêm một tổ chức tưvấn về định giá đất thứ ba Giá đất được lựa chọn làm căn cứ xác định BT làgiá trung bình cộng của kết quả định giá của hai hoặc ba cơ quan dịch vụ tưvấn về giá đất độc lập được thuê định giá

- Về BT đất và tài sản trên đất bị thu hồi BT đối với đất được thực hiệndựa trên giá đất ở từng khu vực do Chính phủ công bố hàng năm theo LuậtCông bố giá trị và Định giá bất động sản Tổ chức định giá sẽ tiến hành sosánh các yếu tố như vị trí, địa hình, môi trường xung quanh… có ảnh hưởngđến giá trị của đất, tham chiếu từ hơn 01 hoặc 02 mảnh đất tham khảo so với

mảnh đất cần định giá Quá trình định giá cần đảm bảo sự hài hòa giữa giá đất

do tổ chức định giá đưa ra và mức giá theo khung giá đất công khai, chínhthức của Chính phủ BT đối với tài sản trên đất bao gồm: nhà ở, cây trồng,công trình xây dựng, mồ mả, Đối với các tài sản khác gắn liền với đất, việc

BT được xác định cụ thể như sau:BT các quyền sử dụng đối với tài sản(quyền khai thác mỏ, quyền đánh bắt cá, quyền sử dụng nguồn nước,…) đượcthực hiện với mức giá phù hợp thông qua định giá chi phí đầu tư, mức lợinhuận mong đợi;BT thiệt hại do việc thu hồi đất dẫn đến tạm ngừng hoặcdừng công việc kinh doanh gây ra;BT thiệt hại về hoa màu trên đất nôngnghiệp dựa vào việc xác định doanh thu trên mỗi đơn vị diện tích đất nôngnghiệp;BT thiệt hại về thu nhập cho người lao động bị mất việc hoặc tạm thờinghỉ việc do thu hồi đất gây ra Việc BT được thực hiện dựa trên căn cứ xácđịnh mức lương trung bình của người lao động theo Luật liêu chuẩn lao động

- Về TĐC khi thu hồi đất ở Chủ thực hiện dự án có trách nhiệm xâydựng khu TĐC, trả tiền di dời hoặc trả tiền cho quỹ TĐC Khu TĐC phải có

hệ thống cơ sở hạ tầng đảm bảo cuộc sống của người dân

1.3.1.4 Quy định về Công tác giải phóng mặt bằng của Úc

Theo Hiến pháp Úc, chính quyền Liên bang (Chính phủ): “Có quyền banhành các luật từ việc thu hồi bất động sản theo những điều khoản chính đáng

từ bất kỳ bang hoặc cá nhân nào mà Quốc hộ có quyền ban hành luật” Các cơquan chức trách có thể thu hồi bằng hai cách: thỏa mãn và cưỡng bức

Về BT, Luật quy định rằng chủ sở hữu sẽ được BT do việc thu hồi đất.Chủ nhân có quyền nhận thanh toán tiền không thấp hơn mức thiệt hại lại màanh ta phải chịu nhưng cũng không được cao hơn Mục đích của việc BT làtrả lại chi chủ sỡ hữu bị lấy đất khoản hoàn toàn tương đương với những gì

mà anh ta bị lấy đi Ngoài giá thị trường, việc BT cần tính đến các yếu tố khác

mà người bán đất bình thường không thể nhận được từ người mua thông

thường, ví dụ như những khiếu nại về việc gây phiền hà – BT phụ thêm(Phạm Phương Nam và Nguyễn Thanh Trà, 2011).

Luật Đất đai của Úc quy định đất đai của quốc gia thuộc sỡ hữu Nhànước và tư nhân Luật đất đai bảo hộ tuyệt đối quyền lợi và nghĩa vụ của chủ

sỡ hữu đất đai Chủ sỡ hữu đất đai có quyền cho thuê, chuyển nhượng, thếchấp, thừa kế theo di chúc mà không có sự cản trở nào kể cả việc tích lũy đấtđai Luật cũng quy định, Nhà nước có quyền trưng thu đất tư nhân vào mụcđích công cộng, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và việc trưng thu đó gắnliền với việc Nhà nước BT

Thu hồi đất tự nguyện được tiến hành khi chủ đất cần được thu hồi đất.Trong thu hồi đất tự nguyện không có quy định nào đặc biệt được áp dụng.Chủ đất cần được thu hồi và người thu hồi đất sẽ thỏa thuận giá BT trên tinhthần đồng thuận và căn cứ vào thị trường (Đỗ Thị Thanh Huyền, 2014).Nhưng khi thu hồi đất bắt buộc được Nhà nước Úc tiến hành khi Nhà nước cónhu cầu SDĐ Thông thường, Nhà nước có được đất đai thông qua đàm phán(Ngân hàng phát triển Châu Á, 2005)

1.3.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở một số địa phương trong cả nước Việt Nam

1.3.2.1 Giai đoạn trước Luật Đất đai 1993 năm có hiệu lực

- Trong giai đoạn nay,nước ta đang trong giai đoạn đi lên chủ nghĩa xãhội,Hiến pháp năm 1980 ra đời đã quy định khi có nhu cầu sử dụng đất,Nhànước sẽ tiến hành cấp đất cho người sử dụng đất và không thu tiền sử dụngđất.Người sử dụng đất có nhu cầu bao nhiêu sẽ được cấp đất bấy nhiêuvàquan hệ đất đai chỉ là quan hệ giữa nhà nước với người sử dụng đất.Tuynhiên,đất đai chưa có giá trị cao nên các quy định về BT,HT,TĐC chưa đượcquan tâm.Trong giai đoạn này,khung pháp lý về giải tỏa đền bù không đượcđặt ra mà chủ yếu là thương lượng hoặc đền bù.Khi Nhà nước thu hồi đất,NhàNước tiến hành giao đất khác hoặc đền bù theo thực tế đối với đất ở, còn với

đất nông nghiệp tiến hành hoán đổi hoặc đền bù từ 3-5 lần giá trị mảnh đấtđó.Khi đất đai năm 1987 ra đời có ý nghĩa đặc biệt trong công tác quản lý nhànước về đất đai.Điều 49 Luật Đất đai năm 1987 quy định: “Khi đất đang sửdụng bị thu hồivì mục đích của Nhà nước hoặc của xã hội thì được đền bùthiệt hại thực tế và được giao đất khác”.

1.3.2.2 Giai đoạn Luật Đất đai năm 1993 có hiệu lực

Luật Đất đai năm 1993 có hiệu lực từ ngày 15/10/1993 và thay thế choLuật đất đai năm 1987.Vấn đề giao đất,BT thiệt hại khi thu hồi đất được quyđịnh chặt chẽ hơn.Điều 27 quy định: “Trong trường hợp thật cần thiết,Nhànước thu hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất để sử dụng vào mụcđích quốc phòng,an ninh,lợi ích quốc gia,lợi ích công cộng thì người bị thuhồi đất được BT thiệt hại”

Nhà nước ban hành các nghị định,thông tư và các văn bản khác quy định

về công tác quản lý về đất đai bao gồm: Nghị định 64/CP của Chính phủ vềgiao đất nông nghiệp cho hộ gia đình,cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vàomục đích nông nghiệp;Nghị định 87/CP của Chính phủ quy định về khung giácác loại đất để xác định tiền sử dụng đất,tính thuế chuyển quyền sử dụng đất

và BT thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất; Nghị định 90/CP ngày 17/8/1994của Chính phủ quy định về đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất vào mụcđích quốc phòng,an ninh,lợi ích quốc gia,lợi ích công cộng

Tuy nhiên,trong quá trình thực hiện còn nhiều tồn tại như chưa bao quátđược phạm vi thu hồi đất và mức BT thiệt hại về đất đai chưa tương xứng vớithiệt hại thực tế,chưa có các chính sách HT ổn định đời sống cho người có đất

bị thu hồi

1.3.2.3 Giai đoạn khi Luật Đất đai năm 2003 có hiệu lực

Khi Luật Đất đai năm 2003 ra đời đã có nhiều quy định mới về quản lýđất đai giúp cho công tác BT GPMB nhanh chóng và hiệu quả hơn.Các chínhsách về thu hồi đất,trưng dụng đất,quy trình thu hồi đất,quy định về BT,HT,

TĐC chặt chẽ và rõ ràng hơn Các nghị định, thông tư quy định về chính sách

BT, HT, TĐC được ra đời như: Nghị định 197/2014/NĐ–CP của Chính phủquy định về BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất; Nghị định 69/2009/NĐ –

CP của Chính phủ quy định về bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thuhồi đất, BT, HT, TĐC; Quyết định số 52/2012/QĐ-TTg ngày 16/11/2012 củaThủ tướng Chính phủ ban hành về chính sách HT, giải quyết việc làm và đàotạo nghề cho người lao động bị thu hồi đất

Theo đó, để được BT thiệt hại về đất người sử dụng đất phải cóGCNQSDĐ hoặc đủ điều kiện cấp GCNQSDĐ Người sử dụng đất đang sửdụng đất theo mục đích nào thì được BT bằng việc giao đất mới có cùng mụcđích đó, nếu không có đất thì được BT bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thờiđiểm có quyết định thu hồi đất Ngoài việc BT về đất, người bị thu hồi đất cònđược BT tài sản trên đất và HT Các khoản HT gồm: hỗ trợ đất vườn, ao, đấtnông nghiệp trong khu dân cư; HT di chuyển; HT ổn định đời sống và ổn địnhsản xuất; HT chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm Ngoài ra, người sửdụng đất nếu Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì được bố tríTĐC bằng một trong hai hình thức là nhà ở hoặc giao đất ở mới

1.3.2.4 Giai đoạn Luật Đất đai năm 2013 có hiệu lực đến nay

Luật Đất đai 2013 có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2014 thay thế cho LuậtĐất đai năm 2003 Luật đã quy định cụ thể về thu hồi đất, bồ thường, HT,TĐC đảm bảo công khai, minh bạch, đúng quy định đồng thời giúp cho việc

sử dụng đất hiệu quả, tiết kiệm và đạt hiệu quả cao nhất Sau khi Luật Đất đainăm 2013 ra đời, các Nghị định, Thông tư về BT,HT, TĐC cũng được ra đờinhư: Nghị định 43/2014/NĐ–CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ về thi hànhLuật Đất đai; Nghị định 47/2014/ NĐ–CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quyđịnh về BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất; Thông tư 37/2014/TT –BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và môi trường quy định chi tiết

về BT, HT, TĐCkhi Nhà nước thu hồi đất

Theo đó, Luật đã bổ sung thêm 2 trường hợp được BT về đất khi Nhànước thu hồi đất gồm: đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê;đất cơ sở tôn giáo, cộng đồng dân cư sử dụng đất mà không phải đất do Nhànước giao, cho thuê và có GCNQSDĐ hoặc đủ điều kiện cấp GCNQSDĐ.Việc xác định mức BT cho người thu hồi đất với đất đang sử dụng có thời hạnkhông chỉ căn cứ vào loại đất, đối tượng sử dụng mà còn căn cứ thời hạn sửdụng đất còn lại của người sử dụng đất trên diện tích đất đó.

Ngoài ra, Luật còn bổ sung một số quy định về HT đào tạo chuyển đổinghề nghiệp, tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuấtnông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất mà không có đất nông nghiệp để BT;quy định về HT đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp và tìm kiếm việc làm cho hộgia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước thuhồi đất mà phải di chuyển chổ ở

Về TĐC, bổ sung quy định về lập và thực hiện dự án TĐC theo hướngUBND tỉnh, UBND huyện có trách nhiệm tổ chức và thực hiện dự án TĐCtrước khi thu hồi đất; quy định khu TĐC tập trung phải thực hiện xây dựng cơ

sở hạ tầng đồng bộ, đảm bảo tiêu chuẩn, quy định xây dựng, phù hợp vớiphong tục tập quán của vùng, miền

1.3.2.5 Công tác giải phóng mặt bằng ở một số địa phương và tỉnh Thanh Hóa

* Công tác giải phóng mặt bằng tại Thành phố Hà Nội

Khi Luật đất đai năm 2003, công tác BT, HT, TĐC của Hà Nội đượcthực hiện theo văn bản sau: Quyết định số 18/2008/QĐ-UBND ngày29/9/2008 của UBND Thành phố Hà Nội về BT, HT, TĐC khi Nhà mước thuhồi đất trên địa bàn Thành phố Hà Nội; Quyết định số 108/2008/QĐ-UBNDngày 29/9/2009 của UBND Thành phố Hà Nội ban hành quy định về BT, HT,TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Thành phố Hà Nội; Quyết định số02/2013/QĐ-UBND ngày 07/01/2013 của UBND thành phố Hà Nội về việcsửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 108/2008/QĐ-UBND ngày

29/9/2009 của UBND Thành phố Hà Nội ban hành quy định về BT, HT, TĐCkhi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Thành phố Hà Nội.

Khi Luật đất đai năm 2013 ra đời, Thành phố Hà Nội ban hành Quyếtđịnh số 23/2014/QĐ-UBND của UBND Thành phố Hà Nội; Quyết định số32/2015/QĐ-UBND sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số23/2014/QĐ-UBND ngày 20/6/2014 của UBND Thành phố Hà Nội về BT,

HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Thành phố Hà Nội

Trong giai đoạn 2011-2015, Thành phố đã thực hiện GPMB cho 1.160

dự án với diện tích 15.000 ha bố trí TĐC cho 6.300 hộ Những năm qua,Thành phố đã giải quyết nhiều dự án phức tạp Công tác quản lý đất đai củathành phố Hà Nội đã đạt được nhiều kết quả, trình độ cán bộ làm công tácGPMB khá cao, đáp ứng được nhu cầu của công việc và công tác GPMBđược sự quan tâm chỉ đạo sát sao của các cấp.Tuy nhiên, công tác GPMB trênđịa bàn thành phốvẫn tồn tại những hạn chế: tình trạng mất dân chủ,thiếucông khai trong công tác BT gây bức xúc cho người bị thu hồi đất, nhiều dự

án triển khai còn chậm, kéo dài, gây lãng phí đồng thời chất lượng nhà TĐCcũng chưa đảm bảo đời sống cho người TĐC, việc HT, đào tạo nghề thiếutính đồng bộ, không giải quyết được việc làm cho người mất đất mất tư liệusản xuất

* Công tác giải phóng mặt bằng tại thành phố Đà Nẵng

Trong những năm qua, công tác BT, HT, TĐC tại Thành phố Đã Nẵngđược thực hiện theo Quyết định số 36/2009/QĐ-UBND ngày 24/12/2009 củaUBND Thành phố Đã Nẵng về BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trênđịa bàn Thành phố Đà Nẵng; Quyết định số 06/2015/QĐ-UBND ngày14/3/2015 của UBND Thành phố Đà Nẵng về việc ban hành quy định về trình

tự, thủ tục thu hồi đất và BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bànThành phố Đà Nẵng

Trong 15 năm (1997-2012) Đà Nẵng đã thực hiện thu hồi đất, giao đất,cho thuê đất để triển khai 1.390 dự án với tổng diện tích 17.500 ha, vớikhoảng 95.000 hộ dân phải giải tỏa, di dời đất đai Khi thu hồi đất, không chỉ

BT bằng tiền mà sử dụng hình thức tiền kết hợp với nhà ở, đất ở Trong côngtác BT, HT, TĐC, việc vận dụng các chính sách, chủ trương hợp lý, sáng tạophù hợp với thực tế, thực hiện công khai, dân chủ, minh bạch trên cơ sở đảmbảo hài hòa lợi ích giữa ba bên: Nhà nước, chủ đầu tư, người có đất bị thuhồi Vì vậy công tác BT, HT, TĐC của các dự án trên địa bàn thành phố đãđược đại đa số nhân dân từ đó để giúp đổi mới diện mạo thành phố, đời sốngngười dân được cải thiện

* Công tác giải phóng mặt bằng tại thành phố Hồ Chí Minh

Công tác BT, HT, TĐC của Thành phố Hồ Chí Minh được thực hiệntheo Quyết định số 35/2010/QĐ-UBND ngày 28/5/2010 của UBND Thànhphố Hồ Chí Minh về BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bànThành phố Hồ Chí Minh; Quyết định số 23/2015/QĐ-UBND ngày 15/5/2015của UBND thành phố Hồ Chí Minh ban hành về BT, HT, TĐC khi Nhà nướcthu hồi đất trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Trong những năm qua, công tác BT, HT, TĐC của thành phố đã đạtđược kết quả cao, riêng năm 2013 thành phố đã hoàn thành công tác thu hồiđất, GPMB cho 9 dự án với diện tích 5,96 ha, phối hợp với cơ quan xử lý tàisản trên đất của 15 khu đất với diện tích 8,65 ha, trình UBND Thành phố chấpthuận chủ trương thu hồi đất thuộc quỹ đất xây dựng dự án xây dựng cầu BìnhTiên và Tuyến đường vành đai 2 Để đạt được những kết quả trên, đó là sựhoạt động có hiệu quả cao của 02 Trung tâm tư vấn dịch vụ thẩm định giá,các trung tâm này đã xác định giá đất phù hợp với thị trường trình UBNDThành phố quyết định giá để tiến hành BT, đó là cách triển khai khách quan,đảm bảo sự đồng thuận giữa Nhà nước và người có đất bị thu hồi Vì vậy,công tác BT, HT, TĐC trên địa bàn Thành phố đạt được nhiều kết quả, được

sự ủng hộ cao của người dân từ đó giúp đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng khinhtế-xã hội của Thành phố và thay đổi cuộc sống cho người dân.

* Công tác giải phóng mặt bằng tại tỉnh Thanh Hóa

Công tác BT, HT, TĐC tại tỉnh Thanh Hóa được thực hiện theo Quyếtđịnh số 3638/QĐ-UBND ngày 04/11/2011 của UBND tỉnh Thanh Hóa vềviệc ban hành đơn giá BT thiệt hại về tài sản, vật kiến trúc trên đất trongGPMB trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa; Quyết định số 3788/QĐ-UBND ngày23/10/2009 của UBND tỉnh Thanh Hóa về quy định chính sách TĐC khi Nhànước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa; Quyết định số 3162/QĐ-UBNDngày 26/9/2014 của UBND tỉnh Thanh Hóa về việc ban hành các quy định về

BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

Đối với thành phố Thanh Hóa, trung tâm Kinh tế - Chính trị của tỉnh,trong năm 2013 đã triển khai GPMB 77 dự án, diện tích đất thu hồi 967,45 ha,với gần 20 nghìn hộ bị ảnh hưởng, trong đó có 6 nghìn hộ phải di chuyển.Thành phố Thanh Hóa đã triển khai đồng bộ các giải pháp đẩy mạnhcông tác BT GPMB Ban GPMB và TĐC thành phố đã tiến hành chỉ đạo sátsao, tăng cường kiểm tra tiến độ và đề ra các giải pháp kịp thời tháo gỡ khókhăn, vướng mắc với mỗi dự án Đối với các hộ dân, đơn vị phải di dời chỗ ởđược UBND thành phố Thanh Hóa bố trí TĐC tại các phường, xã trên địa bàntheo hướng nơi ở mới tốt hơn nơi ở cũ

Nhờ việc áp dụng tốt các chính sách pháp luật công tác BT, HT, TĐC tạitỉnh Thanh Hóa đã đạt được nhiều kết quả, góp phần thúc đẩy sự phát triểnkinh tế-xã hội, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giúp đời sống nhân dân ngày càngđược hoàn thiện và nâng cao Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề bất cập đó làgiá do UBND tỉnh đưa ra còn thấp so với giá thị trường, HT về việc làm chonhững người bị thu hồi đất chủ yếu là bằng tiền mà chưa quan tâm đến việcđào tạo nghề cho người dân, Từ đó làm chậm tiến độ của dự án, ảnh hưởngtới đời sống của người dân

1.3.2.6 Nhận xét chung về công tác giải phóng mặt tại Việt Nam và của các địa phương

- Công tác GPMB của các thành phố trên cả nước đã đạt được nhiều kếtquả trong đó công tác GPMB đã tiến hành dân chủ,công khai, minh bạch;được sự quan tâm chỉ đạo của các cấp; công tác quản lý đất đai đã có nhiềuchuyển biến tích cực giúp công tác GPMB dễ dàng, chính xác và hiệu quảhơn; trình độ chuyên môn của các cán bộ khá cao, đáp ứng được phần nào yêucầu của công việc Trong thu hồi đất, người có đất bị thu hồi không chỉ được

BT bằng tiền mà còn kết hợp với BT bằng đất và nhà ở, được HT đã giúp hạnchế những ảnh hưởng cho người có đất bị thu hồi Vì thế công tác BT, HT,TĐC trên cả nước đã được sự phối hợp và đồng thuận khá cao của nhân dân

từ đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, chuyển dịch cơ cấu kinh tế

và giúp đời sống nhân dân hoàn thiện hơn

- Ngoài những kết quả đã đạt được như trên thì công tác GPMB của cácthành phố trên cả nước vẫn còn nhiều vấn đề hạn chế Đầu tiên, đó là giá đất

BT chưa sát với giá cụ thể của các địa phương; việc HT khi thu hồi đất mớichỉ là HT bằng tiền mà chưa quan tâm đến HT chuyển đổi nghề nghiệp, đàotạo nghề thiếu tính đồng bộ, không giải quyết được việc làm cho người dân bịmất tư liệu sản xuất; chất lượng các khu TĐC chưa đảm bảo cho đời sốngngười dân; các dự án triển khai còn chậm, kéo dài, lãng phí gây bức xúc chongười dân

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng bị ảnh hưởng bởi chính sách BT, HT, TĐC là những người

có đất bị thu hồi;

- Đối tượng thực hiện chính sách BT, HT, TĐC là những người có thẩmquyền thực hiện, đơn vị tổ chức thực hiện dự án

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi về không gian: Đề tài tiến hành nghiên cứu về công tác giải

phóng mặt bằng tại Dự án Đường cảng hàng không Thọ Xuân đi khu kinh tếNghi Sơn, trong địa giới hành chính huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa

* Phạm vi về thời gian: Đề tài tiến hành nghiên cứu trong giai đoạn từ

năm 2014 đến năm 2017

* Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu chỉ đánh giá công tác giải phóng

mặt bằng bao gồm bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Dự án Đường cảnghàng không Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn đi qua địa bàn huyện NôngCống, tỉnh Thanh Hóa về chính sách pháp luật cũng như những ảnh hưởngđến người dân có đất bị thu hồi

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

2.2.1 Thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành 18 tháng từ tháng 5

năm 2017 đến tháng 10 năm 2018

2.2.2 Địa điểm nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành tại huyện Nông

Cống, tỉnh Thanh Hóa và hoàn thành tại Trường Đại học Nông lâm Thái

Nguyên

2.3 Nội dung nghiên cứu

Nội dung 1: Đánh giá sơ lược tình hình cơ bản của huyện Nông Cống liên quan đến việc xây dựng Đường cảng hàng không Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn

* Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội

- Điều kiện tự nhiên, các nguồn tài nguyên thiên nhiên

- Điều kiện kinh tế – xã hội

* Thực trạng công tác quản lí đất đai

- Địa giới hành chính

- Công tác đo đạc lập bản đồ địa chính

- Công tác giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, cấp giấy chứng nhận quyền

sử dụng đất

- Công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

* Hiện trạng sử dụng đất

- Tổng diện tích tự nhiên

- Đất nông nghiệp

- Đất phi nông nghiệp

- Đất chưa sử dụng

* Thực trạng công tác giải phóng mặt bằng của huyện Nông Cống

- Số dự án có thu hồi đất tại huyện Nông Cống

- Kết quả bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại huyện Nông Cống

Nội dung 2: Thực trạng công tác giải phóng mặt bằng Dự án Đường cảng hàng không Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn đi qua địa bàn huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa

- Giới thiệu khái quát về dự án

- Quy trình thu hồi đất đối với dự án

- Đối tượng và điều kiện được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại dự án

- Kết quả bồi thường khi thực hiện dự án

- Kết quả hỗ trợ khi thực hiện dự án

- Kết quả tái định cư khi thực hiện dự án

Nội dung 3: Đánh giá ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng

Dự án Đường cảng hàng không Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn đi qua địa bàn huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa đến đời sống người dân

- Ảnh hưởng đến lao động, việc làm

- Ảnh hưởng đến tài sản và thu nhập

- Ảnh hưởng đến phúc lợi

- Ảnh hưởng đến cảnh quan môi trường sống

- Ảnh hưởng đến các vấn đề xã hội

- Ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất

Nội dung 4: Những khó khăn, tồn tại và giải pháp khắc phục việc ảnh hưởng của việc thu hồi đất xây dựng Đường cảng hàng không Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn đến đời sống người dân.

- Những khó khăn, tồn tại của việc thu hồi đất xây dựng Đường cảnghàng không Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn

- Một số giải pháp khắc phục việc ảnh hưởng của việc thu hồi đất xâydựng Đường cảng hàng không Thọ Xuân đi khu kinh tế Nghi Sơn đến đờisống người dân

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Thu thập số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Nông

Cống tại Chi cục thống kê huyện Nông Cống;

- Thu thập số liệu về tình hình quản lý đất đai và sử dụng đất của huyệnNông Cống tại Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Nông Cống;

- Thu thập các số liệu về thực trạng công tác BT, HT, TĐC của huyệnNông Cống tại Hội đồng GPMB huyện Nông Cống; các số liệu liên quan đến

BT, HT, TĐC của dự án nghiên cứu tại Hội đồng GPMB huyện Nông Cống