SKKN REN KY NANG KE CHUYEN CHO HS LOP 3 THU

Phân môn Kể chuyện lớp 3 hướng tới hai yêu cầu: củng cố kĩ năng kể chuyện đã được hình thành từ các lớp 1, 2 và phát triển kĩ năng kể từng đoạn câu chuyện sáng tạo theo tranh minh họa ch

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn sáng kiến kinh nghiệm.

Trong chương trình môn Tiếng Việt ở cấp Tiểu học, Kể chuyện là phân môn nhằm rèn luyện cho học sinh các kĩ năng đọc, nói và nghe Tiếng Việt Phân môn Kể chuyện lớp 3 hướng tới hai yêu cầu: củng cố kĩ năng kể chuyện đã được hình thành từ các lớp 1, 2 và phát triển kĩ năng kể từng đoạn câu chuyện sáng tạo theo tranh minh họa cho học sinh lớp 3

Ở lớp 3, để củng cố và phát triển kĩ năng này, các em được rèn luyện thông qua các hoạt động: kể lại từng đoạn câu chuyện theo tranh minh họa hoặc theo gợi ý; bước đầu biết cùng các bạn dựng lại từng đoạn câu chuyện theo phân lối vai; bước đầu biết kể lại từng đọan câu chuyện theo lời của nhân vật

Với học sinh Tiểu học nói chung và học sinh lớp 3 nói riêng, kể chuyện đòi hỏi phải rèn luyện trở thành một kĩ năng, góp phần hoàn chỉnh kĩ năng nghe, nói, đọc, viết Tiếng Việt Mà thực tế, trong nhà trường chưa có thầy cô nào đi sâu vào nghiên cứu việc rèn kĩ năng kể chuyện cho học sinh, do vậy tôi mạnh dạn nghiên

cứu vấn đề làm thế nào để Rèn kĩ năng Kể chuyện cho học sinh lớp 3 làm sáng

kiến kinh nghiệm cho cá nhân mình áp dụng trong dạy học

2 Nhiệm vụ của sáng kiến kinh nghiệm.

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận có liên quan đến việc rèn kĩ năng kể chuyện cho học sinh lớp 3

- Nghiên cứu thực trạng rèn kĩ năng kể chuyện cho học sinh lớp 3

- Tìm hiểu nguyên nhân khiến học sinh lớp 3 kể chuyện chưa hay và không

có hứng thú học phân môn kể chuyện

- Đề xuất một số giải pháp có hiệu quả để rèn kĩ năng kể chuyện cho học sinh lớp 3

- Giúp học sinh nhận thấy vai trò của kể chuyện trong cuộc sống cũng như trong học tập nhằm nâng cao động cơ học tập để các em tự giác rèn luyện có như vậy mới đạt hiệu quả cao

- Tìm hiểu rõ nguyên nhân dẫn đến thiếu sót của từng em để có biện pháp khắc phục kịp thời, hợp lý

- Theo dõi quá trình rèn luyện của từng em để kịp thời giúp đỡ, động viên các em

- Sử dụng phối hợp linh hoạt các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học để nâng cao hứng thú học tập cho học sinh

3 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp điều tra giáo dục

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp quan sát sư phạm

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

- Học sinh lớp 3A năm học 2013-2014 Trường TH Đồng Việt

PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lý luận:

Kể chuyện là một kĩ năng rất cần thiết của học sinh tiểu học Mục đích chính của kể chuyện là phát triển kĩ năng nghe và nói cho học sinh; củng cố, mở rộng và tích cực hóa vốn từ ngữ, phát triển tư duy hình tượng và tư duy lô gíc, nâng cao sự cảm nhận về hiện thực đời sống qua nội dung câu chuyện; bồi dưỡng tình cảm tốt đẹp, trau dồi hứng thú đọc và kể chuyện, đem lại niềm vui tuổi thơ trong hoạt động học tập môn Tiếng Việt Mặt khác, thông qua việc tiếp xúc, nghe và kể lại những văn bản truyện, vốn từ ngữ cũng như tư duy hình tượng, tư duy lôgíc của các em được nâng cao; sự cảm nhận về hiện thực cuộc sống qua nội dung câu chuyện cũng trở nên sâu sắc hơn

Vì vậy rèn kỹ năng kể chuyện cho học sinh lớp 3 là một việc làm thật sự cần thiết nhất là trong giai đoạn đổi mới như hiện nay

2 Cơ sở thực tiễn:

Trong chương trình lớp 3, nội dung kể chuyện chính là câu chuyện các em học ở bài tập đầu tiên trong tuần Phân môn kể chuyện không được bố trí tiết riêng mà được bố trí trong 2 tiết của bài tập đọc Học sinh luyện đọc và tìm hiểu bài, đọc trong khoảng 1,5 tiết rồi chuyển sang nội dung kể chuyện trong 0,5 tiết còn lại

Ở lớp 3, có các dạng kể chuyện sau đây:

a) Kể chuyện theo tranh minh họa.

Với dạng kể chuyện này, thầy cô giáo có thể yêu cầu học sinh:

- Kể theo đúng thứ tự các tranh minh họa hay sắp xếp lại tranh minh họa cho đúng diễn biến của câu chuyện rồi mới kể

- Kể một đoạn của câu chuyện hay toàn bộ câu chuyện

- Kể theo ngôn ngữ trong bài tập đọc, kể theo lời của một nhân vật hoặc kể bằng lời của mình

b) Kể chuyện theo tranh bằng lời của em.

Với dạng kể chuyện này, thầy cô giáo có thể yêu cầu học sinh:

Kể một đoạn câu chuyện hay kể toàn bộ câu chuyện

Kể theo ngôn ngữ trong bài tập đọc, kể theo lời của một nhân vật hay lời của mình

c) Tự đặt tên cho các đoạn rồi kể lại câu chuyện.

Với dạng kể chuyện này, thầy cô giáo yêu cầu học sinh:

Kể một đoạn câu chuyện hay kể toàn bộ câu chuyện

Kể theo ngôn ngữ trong bài tập đọc, kể theo lừoi của một nhân vạt hay lời của mình

d) Phân vai dựng lại câu chuyện.

Đề bài yêu cầu các em làm việc theo nhóm: phân vai, mỗi người một vai, nói lời nhân vật mình đóng vai theo trí nhớ, không nhìn sách, có thể kèm với động tác, cử chỉ, điệu bộ như đang đóng kịch

Mục tiêu của phân môn kể chuyện là nhằm phát triển lời nói cho học sinh, bồi dưỡng cho các em những cảm xúc thẩm mĩ lành mạnh, cung cấp những kiến thức về vốn sống và văn học, nêu những tấm gương có tác dụng giáo dục Vì vậy rèn kĩ năng kể chuyện cho học sinh là một việc làm cần thiết của cá nhân tôi cũng như của mỗi giáo viên Điều đó đồng nghĩa với việc cần nghiên cứu xem hiện nay việc rèn kĩ năng kể chuyện cho học sinh lớp 3 có những khó khăn gì? Làm thế nào để tất cả các em học sinh đều kể chuyện hay và yêu thích nghe – kể chuyện? Vì vậy mà tôi muốn được góp thêm một giải pháp cụ thể để giúp học sinh lớp 3 của tôi chủ nhiệm kể chuyện tốt

3 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu.

Từ xa xưa, kể chuyện được coi là một bộ môn nghệ thuật Trong thời thơ

ấu của mình, có lẽ ai cũng đều tiếp nhận được những ấn tượng không bao giờ phai nhạt về những câu chuyện dân gian qua giọng kể của mẹ, của bà hoặc những người thân khác trong gia đình Nhưng đó là cách kể truyền miệng nên ít

nhiều cũng ảnh hưởng đến việc cảm thụ cái hay, cái đẹp của mỗi câu chuyện Trong bối cảnh hiện nay, có lẽ cách kể truyền miệng ấy ít còn được duy trì và phát huy vì sự phát triển của công nghệ thông tin

Thực tế vì nhiều lý do khác nhau, đa số các em học sinh kể chuyện chưa hay dù đó là các câu chuyện được học trong chương trình Qua quá trình điều tra, tôi nhận thấy sở dĩ học sinh chưa học tốt phân môn Kể chuyện là vì:

- Học sinh chưa có sự chuẩn bị trước khi kể nên chưa cảm thụ được nội dung câu chuyện

- Một số em thiếu tự tin, mất bình tĩnh khi đứng trước đám đông

- Các em chưa hiểu thế nào là kể sáng tạo quá chú tâm vào việc làm thế nào để kể khác hơn tác giả mà không chú ý đến việc kể diễn cảm

- Một số em chưa nắm được kỹ thuật kể chuyện nên còn lúng túng

- Một số học sinh chưa nhận thức được vai trị của kể chuyện hoặc ý thức học tập chưa cao nên không cố gắng học tập và rèn luyện

4 Các biện pháp tiến hành:

4.1 Hướng dẫn học sinh đọc hiểu câu chuyện:

Người kể phải đọc đi đọc lại câu chuyện, đọc nhiều lần thì mới hiểu hết ý nghĩa, ngôn từ của câu chuyện Đọc diễn cảm để lắng nghe âm điệu của tác giả

và lời nói, giọng điệu cử chỉ, điệu bộ của từng nhân vật Từ đó phải suy nghĩ về những sự việc, con người trong câu chuyện, phải đồng cảm với suy nghĩ, tâm tư của tác giả, số phận của nhân vật

Để tìm hiểu thấu đáo truyện giáo viên có thể đặt những câu hỏi như sau:

- Câu chuyện thuộc loại truyện gì?

- Câu chuyện nêu vấn đề gì? Xảy ra bao giờ ở đâu?

- Truyện có mấy nhân vật, đại diện cho tầng lớp người nào trong cuộc sống? Cuộc đời, số phận của từng nhân vật ra sao?

- Câu chuyện xảy ra, diễn biến với các sự kiện như thế nào? Kết thúc ra sao?

- Thông qua câu chuyện có thể rút ra ý nghĩa gì cho cuộc sống hiện tại?

- Thử tóm tắt nội dung câu chuyện

4.2.Cách sử dụng lời kể trong khi kể chuyện:

Khi đọc truyện, người đọc cần trung thành với ngôn từ trong văn bản Khi

kể chuyện lời kể thoát ra khỏi văn bản và trở thành ngôn từ của người kể Trên

cơ sở nắm vững cốt truyện, nhớ kĩ các tình tiết, hiểu thấu đáo nội dung và nghệ thuật của truyện, người kể chọn lựa lời kể phù hợp

- Lời kể có khi được lược bỏ đi chi tiết rườm rà, không cần thiết

- Ngược lại có thể thêm thắt một số đoạn ngắn miêu tả nhân vật, tả cảnh nhằm bộc lộ tình cảm, tâm trạng, tính cách nhân vật cho câu chuyện trở nên sinh động hấp dẫn hơn

- Trong các truyện dân gian, thỉnh thoảng có xen vào lời nói có vần điệu, những câu cố định, thì người kể phải giữ nguyên văn trong lời kể của mình

- Việc sử dụng từ ngữ trong lời kể cần phù hợp với câu chuyện

4.3 Lựa chọn ngữ điệu kể:

Ngữ điệu kể bao gồm các yếu tố sau:

- Sự lên cao giọng hoặc hạ thấp giọng ở những lời kể khc nhau (câu kể, câu hỏi, câu cảm thán, câu cầu khiến)

- Sự ngắt nghỉ trong lời kể (tạo sự chờ đợi, không khí yên tĩnh,…)

- Cường độ (to/ nhỏ) và tốc độ nhanh/ chậm) của lời kể

- Sắc thái tình cảm của giọng kể (vui, buồn, hờn, giận, chanh chua, độc ác, cay nghiệt, hiền từ, tôn kính, trang trọng, châm biếm, âu yếm, dịu dàng, mệt mỏi, say sưa …)

Tùy theo đặc điểm nội dung nghệ thuật của truyện, tùy theo tình cảm, tâm trạng, tính cách của nhân vật, người kể cần lựa chọn ngữ điệu kể phù hợp Nếu giọng kể đều đều từ đầu đến cuối thì thật là buồn chán

4.4 Cử chỉ điệu bộ của người kể:

Kể chuyện là một hoạt động mang tính nghệ thuật, do đó có yêu cầu diễn

xuất Diễn xuất trong kể chuyện bao gồm ngữ điệu kể và sự thể hiện qua nét mặt, điệu bộ của người kể

Tùy theo nội dung câu chuyện và diễn biến của các tình tiết mà nét mặt, điệu bộ của người kể cần phối hợp một cách tự nhiên cùng với lời kể

Lưu ý: Kể chuyện không phải là diễn kịch Sự diễn xuất qua nét mặt, cử chỉ không nên quá cường điệu mà chỉ là sự phối hợp tự nhiên với ngữ điệu kể

4.5 Sử dụng các phương tiện hỗ trợ cho kể chuyện:

Có thể sử dụng các phương tiện hỗ trợ cho kể chuyện như: các tranh ảnh,

đồ vật, cảnh vật liên quan đến câu chuyện, máy ghi âm… để minh họa, dẫn dắt

câu chuyện, dồng thời còn chắp cánh cho trí tưởng tượng bay bổng, phong phú của người nghe về câu chuyện

4.6 Thực hiện trong tiết dạy:

Ở hoạt động này, giáo viên cần lưu ý đến đặc điểm riêng của từng loại bài

để dễ dàng hướng dẫn học sinh và tiến trình bài dạy diễn ra một cách nhẹ nhàng nhằm rèn luyện kĩ năng kể chuyện cho học sinh một cách tốt nhất

a Kể chuyện theo tranh minh họa

Tôi đã thực hiện những thao tác sau đây để hướng dẫn học sinh kể chuyện cho tốt:

Bước 1 Định hướng để học sinh xác định yêu cầu

Cần cho học sinh thấy rõ đề bài yêu cầu các em dựa vào bức tranh minh họa để kể lại từng đoạn câu chuyện hoặc toàn bộ câu chuyện

Bước 2 Hướng dẫn tập kể chuyện Hướng dẫn học sinh tập kể theo các ý:

- Quan sát tranh, sắp xếp lại tranh minh họa cho đúng diễn biến của câu chuyện (nếu tranh chưa đúng thứ tự )

- Xác định tình tiết của câu chuyện được thể hiện trong bức tranh Mỗi bức tranh minh họa đã thể hiện một tình tiết chính ấy bằng cách trả lời câu hỏi: Tranh

vẽ cảnh gì?

Bước 3 Kể lại từng đọan hoặc toàn bộ câu chuyện theo tranh

Khi kể lại chuyện, chỉ cần kể đúng cốt chuyện, không phải lặp lại nguyên văn lời của SGK Các em chú ý phối hợp giọng điệu, lời kể với nét mặt, cử chỉ khi thể hiện câu chuyện qua giọng kể

b Kể chuyện theo gợi ý bằng lời

Về dạng kể chuyện này, nên hướng dẫn các em thực hiện theo những thao tác sau để kể cho tốt:

Bước 1 Định hướng để học sinh xác định yêu cầu

Đề bài yêu cầu các em dựa vào các câu hỏi gợi ý để kể lại từng đoạn câu chuyện hoặc toàn bộ câu chuyện

Bước 2 Hướng dẫn tập kể chuyện Hướng dẫn học sinh tập kể theo các ý:

- Trả lời các câu hỏi gợi ý hoặc căn cứ vào cắc gợi ý để xác dịnh tình tiết chính của đoạn văn

- Chuyển những lời kể của người dẫn chuyện bằng những lời kể của nhân vật (nếu đề yêu cầu )

Bước 3 Kể lại từng đoạn hoặc toàn bộ câu chuyện

Khi kể lại câu chuyện, em chỉ cần kể đúng cốt chuyện, không phải lặp lại nguyên văn lời của SGK Phối hợp giọng điệu, lời kể với nét mặt, cử chỉ khi em thể hiện câu chuyện qua giọng đọc

c Tự đặt tên cho các đoạn rồi kể lại

Về dạng kể chuyện này, các em nên thực hiên theo những thao tác sau để

kể cho tốt:

Bước 1 Định hướng để học sinh xác định yêu cầu

Đề bài yêu cầu em làm gì? (Đặt tên cho từng đoạn của câu chuyện; Kể lại từng đoạn hoặc toàn bộ câu chuyện)

Bước 2 Hướng dẫn tập kể chuyện Hướng dẫn học sinh tập kể theo các ý:

- Căn cứ vào nội dung chính của các đọan văn, em đặt tên cho từng đoạn, sao cho tên ấy nói được ý chung nhất của đoạn, tên đoạn nên ngắn gọn

- Chuyển những lời kể của người dẫn chuyện bằng những lời kể của nhân vật (nếu đề yêu cầu)

Bước 3 Kể lại từng đoạn hoặc toàn bộ câu chuyện

Khi kể lại câu chuyện, em chỉ cần kể đúng cốt chuyện, không phải lặp lại nguyên văn lời của SGK Phối hợp giọng điệu, lời kể với nét mặt, cử chỉ khi em thể hiện câu chuyện qua giọng đọc

d Phân vai dựng lại câu chuyện

Về dạng kể chuyện này, các em nên thực hiện những thao tác sau để kể chuyện cho tốt

Bước 1 Định hướng để học sinh xác định yêu cầu

Đề bài yêu cầu các em làm việc theo nhóm: phân vai, mỗi người một vai, nói lời nhân vật mình đóng vai theo trí nhớ, không nhìn sách, có thể kèm với động tác, cử chỉ, điệu bộ như đang đóng kịch

Bước 2 Hướng dẫn tập kể chuyện Hướng dẫn học sinh tập kể theo các ý:

- Phân vai (mỗi bạn nhận một vai)

Bảng phân vai:

+ Người dẫn chuyện

+ Nhân vật thứ nhất

+ Nhân vật thứ hai

+ Nhân vật thứ ba

- Học thuộc lời nói mà vai kể của mình đảm nhiệm

Bước 3 Kể chuyện theo vai, phối hợp giọng điệu, lời kể với nét mặt, cử chỉ khi em thể hiện câu chuyện qua giọng kể

4.7 Giáo viên cần lưu ý khi hướng dẫn học sinh kể chuyện:

- Nếu có em đang kể bỗng lúng túng vì quên chuyện, giáo viên có thể nhắc một cách nhẹ nhàng để em đó nhớ lại câu chuyện

- Nếu có em kể thiếu chính xác, cũng không nên ngắt lời thô bạo Chỉ nhận xét khi em đó đã kể xong

- Nên động viên, khuyến khích để các em tự tin, hồn nhiên như là đang kể cho anh, chị, em hay bạn bè nghe

- Giáo viên cần quan niệm đúng mức về kể sáng tạo Chúng ta không coi việc học sinh kể thuộc lòng câu chuyện, kể chính xác từng câu chữ trong văn bản truyện là thiếu sáng tạo Chỉ trong trường hợp học sinh kể như đọc văn bản, vừa

kể vừa cố nhớ lại một cách máy móc từng câu chữ trong văn bản, giáo viên mới nhận xét kể như thế là chưa tốt

Sau mỗi lần học sinh kể, cả lớp và giáo viên nhận xét nhanh theo những yêu cầu sau:

- Về nội dung: Kể có đủ ý đúng trình tự không?

- Về diễn đạt: Nói đã thành câu chưa? Dùng từ có phù hợp không? Đã biết

kể bằng lời của mình chưa (mức độ cao)?

- Về cách thể hiện: Giọng kể có thích hợp, có tự nhiên không? Đã biết phối hợp giữa lời kể với điệu bộ, nét mặt chưa?

Cần đặc biệt khen ngợi những học sinh có lời kể sáng tạo

5 Kết quả dạy học:

Qua quá trình tìm hiểu và áp dụng, biện pháp này đã mang lại hiệu quả cao trong quá trình rèn kĩ năng kể chuyện cho học sinh lớp 3 Các em có hứng thú tích cực học tập và đa số học sinh có kĩ năng kể chuyện tốt

Dưới đây là bảng thống kê số học sinh thực hiện được các yêu cầu khi kể chuyện:

Đợt kiểm

Về nội dung Về cách thể hiện Về cách diễn đạt

Chưa

Chưa đạt

Tháng

Tháng

Tháng

Tháng

PHẦN III KẾT LUẬN

1 Ý nghĩa của sáng kiến kinh nghiệm:

- Nâng cao hiệu quả dạy học kể chuyện lớp 3

- Tạo hứng thú học tập cho học sinh, giúp các em nhận thấy tầm quan trọng của phân môn kể chuyện từ đó giáo dục động cơ học tập cho các em

- Đem lại cho các em nhiều lợi ích trong nghe, nói, đọc, viết

- Hình thành kĩ năng kể chuyện cho các em, giúp các em diễn đạt tư tưởng, tình cảm một cách rõ ràng, chính xác Đó cũng là cơ sở để các em học tốt các môn học khác và bồi dưỡng những tình cảm đạo đức tốt đẹp

2 Khả năng phát triển của sáng kiến:

- Sáng kiến của tôi có thể áp dụng cho tất cả học sinh khối 2 và khối 3 ở Tiểu học

- Ngoài ra sáng kiến này còn là tài liệu tham khảo áp dụng cho phân môn Tập làm văn lớp 4, 5 ở dạng bài Kể chuyện đã nghe, đã đọc

3 Bài họckinh nghiệm:

Việc nghiên cứu kĩ tài liệu, sách báo, tham khảo nội dung, phương pháp dạy học Kể chuyện và kinh nghiệm của các bạn đồng nghiệp là một việc làm cần thiết đối với mỗi giáo viên

Người giáo viên nên có cái nhìn tổng quát về tổng thể chương trình của môn Tiếng Việt để thấy được giữa các mạch kiến thức liên quan như thế nào? Vai trò ý nghĩa của chúng ra sao? Từ đó có sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy,

có sự linh hoạt, chủ động, sáng tạo trong hoạt động dạy học để biết mình phải làm gì?

Phát huy hết hiệu quả của từng biện pháp dạy học, phối hợp linh hoạt các biện pháp để mọi học sinh trong lớp đều được hoạt động

Giáo viên là người khơi gợi ý thức, quyết tâm và lòng tự tin của học sinh; động viên nhắc nhở kịp thời để học sinh tự giác nâng cao kết quả rèn luyện

Giáo viên cần phối hợp chặt chẽ với gia đình và cộng đồng để giáo dục học sinh một cách toàn diện

4 Ý kiến đề xuất:

- Nhà trường có thể trang bị các phương tiện hỗ trợ cho kể chuyện như: các tranh ảnh, đồ vật, cảnh vật liên quan đến câu chuyện, máy ghi âm… để minh họa, dẫn dắt câu chuyện hấp dẫn hơn

- Trên đây là tất cả suy nghĩ và những việc tôi đã làm cũng như những kết quả tôi đã thu được trong năm học 2013 – 2014

Trên đây là một số kinh nghiệm về Rèn kĩ năng kể chuyện cho học sinh lớp 3 mà tôi đã áp dụng trong quá trình dạy học Ngoài kinh nghiệm của bản

thân, tôi còn luôn học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp để nâng cao cho chuyên môn của mình Việc rèn kĩ năng kể chuyện cho học sinh đã thu được những kết quả khả quan, song chắc rằng không tránh khỏi những thiếu sót Vậy, rất mong các bạn đọc đồng nghiệp sẽ cùng tôi khắc phục những thiếu sót để chúng ta cùng nâng cao chất lượng giáo dục nhằm đào tạo một thế hệ trẻ với những con người phát triển toàn diện, đáp ứng với công cuộc Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước Rất mong được sự đóng góp ý kiến của quý thày cô đồng nghiêp

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Đồng Việt, ngày 8 tháng 3 năm 2014

Người viết

Đỗ Thị Thư