Giáo án Ngữ văn 6 bài 19: Sông nước Cà Mau

Tác phẩm: Đất rừng phương Nam là tác phẩm nổi tiếng nhất của Đoàn Giỏi viết cho thiếu nhi kể về quãng đời lưu lạc của chú bé An - nhân vật chính tại vùng đất rừng U Minh, miền Tây Nam B

SÔNG NƯỚC CÀ MAU

Đoàn Giỏi

I Giới thiệu tác giả, tác phẩm

1 Tác giả:

Đoàn Giỏi: (1925- 1989) quê Tân Hiệp – Châu Thành – Tiền Giang, viết văn

từ thời kì chống thực dân Pháp (1946 - 1954)

Tác phẩm của Đoàn Giỏi thường viết về thiên nhiên và con người Nam Bộ

2 Tác phẩm:

Đất rừng phương Nam là tác phẩm nổi tiếng nhất của Đoàn Giỏi viết cho thiếu nhi kể về quãng đời lưu lạc của chú bé An - nhân vật chính tại vùng đất rừng

U Minh, miền Tây Nam Bộ trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp Qua câu chuyện tác giả đưa người đọc đến vùng thiên nhiên hoang dã mà rất phong phú độc đáo

Ngay từ khi mới ra đời truyện đã có sức hấp dẫn với nhiều thế hệ bạn đọc Đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi Tác phẩm đã được tái bản nhiều lần, in ra nhiều thứ tiếng và gần đây nhất đã được dựng thành phim - bộ phim Đất rừng phương Nam

mà các em đã có dịp được xem trên sóng truyền hình

3 Đoạn trích:

Sông nước Cà Mau mà chúng ta học hôm nay nằm ở chương 18 của truyện

với nhan đề là: Rừng đước Cà Mau Còn tên văn bản là do người biên soạn sách giáo khoa đặt

- Đọc chú thích * (SGK,T.10).

* Nêu những hiểu biết của em về tác giả Đoàn

Giỏi và bài văn Sông nước Cà Mau?

I Đọc và tìm

hiểu chung (11

phút)

1 Tác giả, tác

phẩm:

- Trình bày theo yêu cầu.

Š Bổ sung:

- Đoàn Giỏi (1925 - 1989), quê ở Tỉnh Tiền

Giang, viết văn từ thời kì kháng chiến chống

Pháp (1946 - 1954) Tác phẩm của Đoàn Giỏi

thường viết về cuộc sống, thiên nhiên và con

người Nam Bộ Bài văn Sông nước Cà Mau

trích từ chương XVIII truyện Đất rừng

phương Nam của tác giả

- Đất rừng phương Nam là một trong những

tác phẩm xuất sắc nhất của văn học thiếu nhi

nước ta Từ khi ra mắt bạn đọc (1957) nó đã

có sức hấp dẫn lâu bền với nhiều thế hệ bạn

đọc nhỏ tuổi cho đến tận ngày nay

- Tác phẩm đã được in lại nhiều lần, được

dựng thành phim khá thành công

- Hướng dẫn đọc: Đây là một bài văn miêu tả

cảnh quan vùng sông nước, ta cần đọc to, rõ

ràng, ngắt nghỉ đúng dấu câu, nhấn giọng ở

những từ ngữ miêu tả: Đoạn đầu tiết tấu

chậm, giọng miên man, đều đều, về sau tiết

tấu nhanh dần; tả chợ, đọc giọng vui, linh

hoạt

- Đọc mẫu 1 đoạn, từ đầu Š “lặng lẽ một màu

xanh đơn điệu”.

- Đọc đoạn tiếp theo Š “ẩn hiện trong sương

mù và khói sóng ban mai”.

- Đọc đoạn còn lại

- Theo dõi, uốn nắn cách cách đọc cho học

+Đoàn Giỏi (1925 - 1989), quê ở Tỉnh Tiền Giang, viết văn

từ thời kì kháng chiến chống Pháp (1946 -1954) Tác phẩm của ông thường viết về cuộc sống, thiên nhiên

và con người Nam Bộ

+Bài văn Sông

nước Cà Mau

trích từ chương XVIII truyện

Đất rừng phương Nam

của Đoàn Giỏi

2 Đọc văn bản:

sinh

* Theo em, bài văn miêu tả cảnh gì? Theo trình tự như thế nào?

- Tuy là văn bản trích từ một tác phẩm truyện, nhưng bài văn này có thể xem là một bài văn miêu tả khá hoàn hảo về cảnh quan sông nước

Cà mau - vùng cực nam của Tổ quốc

- Trình tự miêu tả trong bài văn là đi từ những

ấn tượng chung về thiên nhiên vùng đất Cà mau, rồi tập chung miêu tả và thuyết minh về các kênh rạch, sông ngòi với cảnh vật hai bên

bờ, cuối cùng là tả cảnh chợ Năm Căn họp ngay trên mặt sông

Š Trình tự văn bản, đi từ khái quát đến cụ thể

* Theo em, câu chuyện được kể theo ngôi thứ mấy? Ngôi kể đó có tác dụng gì?

- Câu chuyện được kể theo ngôi thứ nhất

Nhân vật “tôi” trực tiếp quan sát cảnh sông

nước Cà Mau từ trên con thuyền và trực tiếp miêu tả

- Cách quan sát và cảm thụ trực tiếp đó khiến cảnh sông nước Cà Mau lần lượt hiện lên một cách sinh động, Người miêu tả có thể trực tiếp bộc lộ khả năng quan sát, so sánh, liên tưởng, cảm xúc,

- Ta thấy ở đây, tác giả đã vận dụng những hiểu biết tường tận của mình về địa lí, ngôn ngữ địa phương để đưa vào bài văn đoạn thuyết minh, giải thích địa danh, cách đặt tên các con sông, dòng kênh, làm phong phú

thêm hiểu biết cho người đọc (ở đây nghĩa

là “nước đen”).

* Dựa vào nội dung, trình tự miêu tả, xác định

bố cục của bài văn? Nội dung chính của từng

phần?

- Văn bản chia thành 3 phần:

1 Từ đầu Š “lặng lẽ một màu xanh

đơn điệu”: Những ấn tượng chung ban đầu về

thiên nhiên vùng đất Cà Mau.

2 Tiếp từ “Từ khi qua Trà Là, Cái

Keo ” Š “ẩn hiện trong sương mù và khói

sóng ban mai”: Cảnh kênh rạch, sông ngòi Cà

Mau

3 Phần văn bản còn lại: Cảnh chợ Năm

Căn

- Chuyển: Để giúp các em cảm nhận được vẻ

đẹp của sông nước Cà mau qua quan sát và

nghệ thuật miêu tả của Đoàn Giỏi, chúng ta

cùng tìm hiểu cụ thể trong phần phân tích văn

bản Š

* Đọc thầm đoạn đầu của văn bản và nhắc lại

nội dung chính của đoạn? Š

* Tìm những chi tiết miêu tả cảnh quan thiên

nhiên vùng Cà Mau trong ấn tượng ban đầu

của tác giả?

- [ ] Sông ngòi, kênh rạch bủa giăng chi chít

như mạng nhện Trên thì trời xanh, dưới thì

nước xanh, chung quanh mình cũng toàn màu

xanh cây lá Tiếng rì rào bất tận của những

khu rừng xanh [ ] cùng tiếng sóng rì rào từ

3 Bố cục:

3 phần

biển Đông và vịnh Thái Lan ngày đêm không

ngớt vọng về trong hơi gió muối.

* Em có nhận xét gì về cách miêu tả cảnh của

tác giả qua những chi tiết trên?

- Cảnh được quan sát, cản nhận qua các giác

quan: Thị giác, thính giác, vị giác, đồng thời

phối hợp miêu tả xen kẽ sử dụng lối liệt kê, so

sánh sát hợp, dùng điệp từ “xanh”, từ láy “rì

rào, đơn điệu, triền miên, mòn mỏi, lặng lẽ”

có tác dụng gợi âm thanh, hình ảnh, trạng

thái, cảm giác cụ thể

* Em hình dung như thế nào về cảnh sông

nước Cà Mau qua ấn tượng ban đầu của tác

giả?

- Rất nhiều sông ngòi, cây cối, phủ kín màu

xanh Một thiên nhiên còn nguyên sơ đầy hấp

dẫn và bí ẩn

- Khái quát nội dung Š

- Đọc đoạn hai, từ “Từ khi qua Trà Là, Cái

Keo ” “ẩn hiện trong sương mù và khói

sóng ban mai”.

* Nội dung chính của đoạn này là gì? Š

* Những kênh rạch nào được nói đến trong

đoạn văn? Vì sao lại có tên gọi như vậy?

[ ] ở đây người ta gọi tên đất, tên sông[ ]

theo đặc điểm riêng biệt của nó [ ] chẳng

hạn như gọi rạch Mái Giầm, vì hai bên bờ

rạch mọc toàn những cây mái giầm, cong

tròn, xốp nhẹ [ ]; gọi là kênh Bọ Mắt vì ở đó

tụ tập không biết cơ nam nào là bọ mắt đen

II Phân tích văn bản.

(23 phút)

1 Ấn tượng ban đầu về toàn cảnh sông nước

Cà Mau: Một

thiên nhiên còn nguyên sơ đầy hấp dẫn và bí ẩn với không gian rộng lớn, sông ngòi chằng chịt bao trùm trong màu xanh cùng những âm thanh bất tận

2 Cảnh kênh rạch, sông ngòi

Cà Mau:

a) Cảnh tượng các kênh rạch vùng Cà mau:

Thiên nhiên Cà Mau phong phú,

đa dạng, hoang

như hạt vừng [ ]; gọi kênh Ba Khía vì ở đó

hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía

[ ] (ba khía là một loại còng biển lai cua,

càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn

rất ngon) Còn như xã Năm Căn thì nghe nói

ngày xưa trên bờ sông chỉ độc có một cái lán

Năm Căn [ ], cũng như Cà Mau là nói trại

đi theo chữ “tức khơ mâu”, tiếng Miên nghĩa

là “nước đen”.

* Em có nhận xét gì về cách đặt tên các địa

danh vùng sông nước Cà mau? Cách đặt tên

đó gợi ra đặc điểm gì về thiên nhiên và cuộc

sống Cà Mau?

- Cách đặt tên các địa danh theo lối dân gian,

dân dã, mộc mạc

- Qua những địa danh đó gợi lên sự phong

phú, đa dạng; hoang sơ của thiên nhiên gắn

bó với cuộc sống lao động của con người

- Khái quát nội dung Š

- Ở đoạn sau, tác giả tập trung miêu tả con

sông Năm Căn và rừng đước Mời các em

cùng hiểu hình ảnh dòng sông Năm Căn đó Š

* Hình ảnh dòng sông và rừng đước Năm Căn

được miêu tả bằng những chi tiết nổi bật nào?

- Dòng sông Năm Căn mênh mông nước ầm

ầm đổ ra biển ngày đêm như thác, cá nước

bơi hàng đàn đen trũi nhô lên, ngụp xuống

như người bơi ếch giữa những đầu sóng

trắng.

- Rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy

sơ gắn bó với cuộc sống lao động của con người

b) Hình ảnh dòng sông Năm Căn: Thiên nhiên

Năm Căn mang

vẻ đẹp hùng vĩ, nên thơ và trù phú

3 Cảnh sắc

chợ: Chợ Năm

Căn trù phú, đông vui, tấp nập, độc đáo và hấp dẫn

III Tổng kết ghi nhớ.

(3 phút)

- Nghệ thuật miêu tả đặc sắc, độc đáo, kết hợp nhiều biện pháp

tu từ qua cảm nhận trực tiếp kết hợp với vốn hiểu biết phong phú của nhà văn

- Nội dung: Cảnh sông nước Cà

trường thành vô tận Cây đước mọc dài theo

bãi [ ] ngọn bằng tăm tắp, lớp này chồng

lên lớp kia ôm lấy dòng sông, đắp từng bậc

màu xanh [ ]

* Theo em, cách tả cảnh ở đây có gì độc đáo?

Cách miêu tả đó có tác dụng gì?

- Tả trực tiếp bằng thị giác (nhìn thấy bằng

quan sát), thính giác (nghe thấy âm thanh);

dùng nhiều so sánh: (nước như thác; cá

như người bơi ếch; rừng đước như hai dãy

trường thành) Và một loạt tính từ miêu tả.

- Với cách miêu tả đó có tác dụng khiến cho

cảnh vật hiện lên cụ thể, sinh động, người

đọc, dễ hình dung được cảnh vật như thế nào

Cụ thể như khi miêu tả rừng đước, tác giả đã

vẽ lên hình ảnh rừng đước với màu sắc ở ba

mức độ khác nhau: màu xanh lá mạ; màu

xanh rêu; màu xanh chai lọ Š Ta hình dung

được các lớp cây nối tiếp nhau hai bên bờ

sông được miêu tả theo mức độ: Từ non đến

già

* Trong câu “Thuyền chúng tôi chèo thoát

qua kênh Bọ Mắt, đổ ra con sông Cửa lớn,

xuôi về Năm Căn” có những động từ nào chỉ

cùng một hoạt động của con thuyền? Thử

thay đổi trình tự các động từ, cụm động từ đó

trong câu, từ đó em có nhận xét gì về cách

dùng từ của tác giả?

- Các động từ, cụm động từ trong câu: Thoát

ra, đổ ra, xuôi về không thể thay đổi trình tự

của chúng trong câu, vì nếu đổi sẽ làm sai

lệch nội dung, đặc biệt là sự diễn tả trạng thái

Mau có vẻ đẹp hùng vĩ, đầy sức sống hoang dã Chợ Năm Căn là hình ảnh cuộc sống tấp nập, trù phú, độc đáo ở vùng đất tận cùng phía nam

Tổ quốc

* Ghi nhớ:

(SGK,T.23)

hoạt động của con thuyền trong mỗi khung cảnh: Khi thoát ra nơi khó khăn nguy hiểm đổ ra con thuyền từ con kênh nhỏ ra dòng sông lớn, xuôi về theo dòng sông êm ả

- Có thể nói tác giả đã sử dụng từ ngữ miêu tả rất chính xác và có sự lựa chọn tinh tế

* Đoạn tả dòng sông và rừng đước Năm Căn

đã tạo nên một thiên nhiên như thế nào trong tưởng tượng của em?

- Thiên nhiên mang vẻ đẹp hùng vĩ, nên thơ, trù phú

- Cà Mau không chỉ độc đáo ở cảnh thiên nhiên sông nước mà còn hấp dẫn ở cảnh sinh hoạt cộng đồng nơi chợ búa Điều đó được phản ánh đầy đủ trong cảnh sắc chợ Năm Căn Mời các em cùng tìm hiểu trong phần cuối của văn bản Š

* Quang cảnh chợ Năm Căn hiện lên qua những chi tiết điển hình nào?

- Chợ Năm Căn nằm sát bên bờ sông ồn ào, đông vui, tấp nập [ ] với những túp lều lá thô sơ kiểu cổ xưa nằm bên cạnh những ngôi nhà gạch văn minh hai tầng, những đống gỗ cao như núi chất dựa bờ, những cột đáy, thuyền chài, thuyền lưới, thuyền buôn dập dềnh trên sóng.

- Những bến vận hà nhộn nhịp dọc dài theo

bờ sông, những lò than, hầm gỗ đước[ ] những ngôi nhà bè ban đêm ánh đèn chiếu rực như những khu phố nổi[ ]

- Những người con gái Hoa Kiều bán hàng xởi lởi, những người Chà Châu giang bán vải, những bà cụ già người Miên bán rượu, với đủ giọng nói líu lô, đủ kiểu ăn mặc sặc sỡ.

* Giới thiệu cảnh chợ Năm có gì khác so với việc miêu tả cảnh ở hai đoạn trước?

- Ở các đoạn trước, tác giả chú trọng đến miêu tả Ở đoạn này, tác giả vẫn tiếp tục miêu

tả song chú trọng đến kể chuyện hơn, tác giả liệt kê hàng loạt các chi tiết về chợ Năm Căn:

Những nhà, những lều, những bến, những lò, những ngôi nhà bè, những người con gái, những bà cụ,

Š Qua đó ta thấy được cảnh chợ Năm Căn vừa quen thuộc vừa lạ lùng:

+ Quen thuộc: Giống các chợ kề biển vùng Nam bộ, lều là nằm cạnh nhà tầng; gỗ chất thành đống, rất nhiều thuyền trên bến

+ Lạ lùng: Nhiều bến, nhiều lò than hầm gỗ đước; nhà bè như những khu phố nổi, như chợ nổi trên sông; bán đủ thứ, nhiều dân tộc

* Cách giới thiệu của tác giả có sức gợi cho người đọc hình dung như thế nào về chợ Năm Căn?

- Trình bày

- Khái quát, và chốt nội dung

* Nêu những nét nổi bật về nghệ thuật và nội dung của văn bản?

- Trình bày.

- Nhận xét, khái quát, và chốt nội dung

II Luyện tập

Câu 1: Theo em ngời kể chuyện ở vị trí quan sát nào? Em có nhận xét gì về

vị trí quan trọng ấy?

TL: Người ngồi trên thuyền len lỏi trong kênh rạch và xuôi theo dòngsông Năm Căn

Câu 2: Theo em trong các câu văn sau câu nào thể hiện đầy đủ nhất nét độc

đáo của chợ Năm Căn?(Chọn đáp án đúng nhất)

A.Chợ sầm uất, có nhiều hàng hoá, ngời mua bán đông vui nhộn nhịp

B Ánh đèn chợ rực rỡ chiếu sáng trên mặt nước như những khu phố nổi

C Đi lại mua bán bằng thuyền, có thể trao đổi mua bán như những khu phố nổi

D Chợ họp trên sông thuyền bán hàng len lỏi mọi nơi, người mua bán thuộc nhiều dân tộc, có thể mua mọi thứ mà không cần ra khỏi thuyền Nét sinh hoạt độc đáo ở vùng đất mũi

Câu 3: Trong văn bản tác giả đã sử dụng rất nhiều nghệ thuật miêu tả Em có nhận xét gì về nghệ thuật này?