MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG DẠY HỌC TIẾT BÀI TẬP TIN HỌC 8

Phương pháp dạy học tiết bài tập tin học lớp 8, chủ đề lập trình đơn giản (pascal)đề tài “ Dạy học tiết bài tập phần Lập trình đơn giản Tin học 8” này để tìm hiểu và ứng dụng cụ thể một số kỹ thuật dạy học tích cực trong các tiết bài tập trong phần lập trình đơn giản nhằm tìm ra phương pháp tốt hơn trong việc củng cố kiến thức cũng như luyện tập kỹ năng viết chương trình cho học sinh sau mỗi bài học, đồng thời giảm thiểu sự thiếu tự tin, lo lắng của học sinh trong tiết học do sợ lên bảng làm bài, hạn chế sự nhàm chán trong các tiết bài tập. Qua đó, có thể phát huy được tính tích cực, chủ động, khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng để giải quyết vấn đề của học sinh.

Kinh nghiệm

Tổ : Toán, Lý, Hóa, Sinh, Cn, Tin Giáo viên thực hiện : Nguyễn Trần Thanh Nhật

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 3

I- ĐẶT VẤN ĐỀ 3

1/ Thực trạng của vấn đề đòi hỏi phải có giải pháp mới để giải quyết 3

2/ Ý nghĩa 3

3/ Phạm vi nghiên cứu 3

II - PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 4

1/ Cơ sở khoa học 4

2/ Các biện pháp tiến hành 4

B NỘI DUNG 5

I- MỤC TIÊU 5

II- MÔ TẢ GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI 5

1/ Thuyết minh tính mới 5

2/ Khả năng áp dụng 10

3/ Lợi ích kinh tế - xã hội 10

C KẾT LUẬN 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

A MỞ ĐẦU

I- ĐẶT VẤN ĐỀ

1/ Thực trạng của vấn đề đòi hỏi phải có giải pháp mới để giải quyết

Hiện nay toàn ngành giáo dục đang phấn đấu, nổ lực thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh nhằm thực hiện mục tiêu phát triển năng lực toàn diện của người học Đây là một trong những nhiệm vụ rất quan

trọng để góp phần thực hiện thắng lợi nghị quyết Hội nghị TW 8, khóa IX về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo”

Để phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, giúp học sinh hoàn thành tốt các mức độ theo yêu cầu của kiến thức - kỹ năng hướng tới của từng bài học, thì người giáo viên giảng dạy ngoài yêu cầu phải có kiến thức chuyên môn vững vàng còn phải biết vận dụng tốt các kỹ năng, phương pháp sư phạm phù hợp với đặc trưng của môn học, bài học mình giảng dạy

Mục đích của phần Lập trình đơn giản trong bộ môn Tin học 8 là giúp học sinh bước đầu làm quen với công việc lập trình trên máy tính - công việc của các kỹ sư trong ngành công nghiệp phần mềm đang được ưu tiên phát triển hàng đầu trên thế giới Do vậy, những kiến thức và kỹ năng trong phần học này tương đối mới và khá là trừu tượng, học sinh ban đầu khá bỡ ngỡ và khó khăn Chính vì thế, trong phân phối chương trình đã dành ra một số tiết bài tập giúp củng cố các kiến thức,

kỹ năng sau các bài học mới Bản thân là giáo viên giảng dạy bộ môn tin học lớp

8, tôi luôn trăn trở để tìm cách giảng dạy hiệu quả và giúp học sinh học tốt hơn

2/ Ý nghĩa

Tôi chọn đề tài “ Dạy học tiết bài tập phần Lập trình đơn giản - Tin học 8”

này để tìm hiểu và ứng dụng cụ thể một số kỹ thuật dạy học tích cực trong các tiết

bài tập trong phần lập trình đơn giản nhằm tìm ra phương pháp tốt hơn trong việc củng cố kiến thức cũng như luyện tập kỹ năng viết chương trình cho học sinh sau mỗi bài học, đồng thời giảm thiểu sự thiếu tự tin, lo lắng của học sinh trong tiết học do sợ lên bảng làm bài, hạn chế sự nhàm chán trong các tiết bài tập Qua đó,

có thể phát huy được tính tích cực, chủ động, khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng để giải quyết vấn đề của học sinh

3/ Phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: học sinh lớp 8

- Các tiết bài tập trong phần lập trình đơn giản

- Nhiệm vụ nghiên cứu: kết hợp kỹ thuật dạy học tích cực bản đồ tư duy và khăn trải bàn để nâng cao hiệu quả dạy & học giờ bài tập

II - PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH

1/ Cơ sở khoa học

a Cơ sở lí luận

Với tinh thần của nghị quyết Hội nghị TW 8, khóa IX về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo”, cần quán triệt & thực hiện tốt nhiệm vụ đổi mới

phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, cụ thể:

- Bồi dưỡng phương pháp tự học

- Rèn luyện kĩ năng, vận dụng kiến thức vào thực tiễn

- Tác động đến thái độ, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh

Việc vận dụng các phương pháp dạy học mới & tích cực nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, giáo viên cần phải chú ý các tiêu chí sau đây: dạy cách học, phát huy tính chủ động của người học, ứng dụng CNTT và đa phương tiện vào bài học Đồng thời phải giúp người học phát triển tư duy logic, khả năng phân tích, tổng hợp, tăng cường phối kết hợp các hoạt động học tập cá nhân với hoạt động học tập hợp tác

b Cơ sở thực tiễn

Ngôn ngữ lập trình Pascal là một ngôn ngữ lập trình bậc cao, với các câu lệnh khá gần gũi với ngôn ngữ của con người Tuy vậy, là một môn học lập trình nên đòi hỏi người học phải có tư duy logic, có kỹ năng phân tích, tổng hợp Chính vì thế, đây là một môn học gây khó khăn cho không ít học sinh, nhất là học sinh lớp

8 Ở lứa tuổi này, các em đang phát triển không đồng đều về tâm sinh lý, lại mới bước đầu làm quen với việc học lập trình Ngoài ra, bản thân môn Tin học vẫn là một môn học tự chọn bắt buột cho nên một bộ phận học sinh vẫn chưa thật sự quan tâm

Những năm qua, việc dạy học bộ môn Tin học 8 nói chung và dạy học phần

lập trình đơn giản của bản thân tôi cũng như các đồng nghiệp gặp khá nhiều khó

khăn trong việc nâng cao hiệu quả học tập cũng như giúp học sinh hứng thú khi học tập bộ môn Đặc biệt là trong các tiết bài tập giúp củng cố kiến thức sau mỗi bài học, mặc dù tôi đã vận dụng nhiều phương pháp khác nhau trong giảng dạy để giúp học sinh có thể hệ thống được các kiến thức, hiểu và vận dụng tốt hơn vào

các bài tập nhưng hiệu quả vẫn không cao Thường thì, qua những tiết học sau (lý thuyết và thực hành) , khi đến nội dung kiến thức liên quan thì không ít học sinh

“quên” mất hoặc vẫn chưa hiểu các kiến thức trọng tâm ở các bài trước đó

Sau nhiều trăn trở, nghiên cứu qua các năm giảng dạy, tôi đã tìm hiểu và áp dụng tương đối hiệu quả một số kỹ thuật dạy học tích cực để giúp học sinh học tốt hơn và hứng thú hơn trong các tiết bài tập của phần lập trình đơn giản

2/ Các biện pháp tiến hành

a) Phương pháp

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và điều tra tình hình thực tiễn nơi làm việc, để thấy rõ được các thuận lợi và khó khăn còn tồn tại

- Thu thập thông tin, tư liệu từ các nguồn đáng tin cậy: SGK & SGV Tin học 8, các sách tham khảo về lập trình và phương pháp dạy học

- Thông qua việc thực hiện các chuyên đề, dự giờ và trao đổi với những đồng nghiệp có kinh nghiệm để học tập và rút kinh nghiệm

b) Thời gian: bắt đầu triển khai thực hiện từ năm học 2014 - 2015

B NỘI DUNG

I- MỤC TIÊU

- Giúp cho giáo viên có phương pháp dạy tích cực, học sinh có phương pháp học hiệu quả, phát huy tính tích cực, chủ động của người học, nâng cao chất lượng dạy và học

- Phương pháp hệ thống kiến thức khoa học, hiệu quả

- Giúp phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi các cấp, làm cho học sinh ngày càng hứng thú học tập và yêu thích bộ môn

II- MÔ TẢ GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI

1 Thuyết minh tính mới

Việc sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực, nhất là trong những tiết bài tập sẽ giúp phát huy hiệu quả cao Ở đây, tôi đã áp dụng kỹ thuật bản đồ tư duy cùng với kỹ thuật dạy học khăn trải bàn trong các giờ dạy học tiết bài tập

Do đặc thù của tiết bài tập là để ôn tập lại kiến thức trọng tâm của bài mới học vừa qua, rèn luyện kỹ năng giải các bài toán bằng NNLT, đồng thời có liên hệ đến hệ thống kiến thức ở những bài trước, thông thường giáo viên có thể tiến hành theo 2 hình thức sau:

 Ôn và luyện tập theo hình thức cuốn chiếu

- Giáo viên gợi kiến thức cũ, học sinh trả lời  giáo viên đưa ra bài tập, học sinh trả lời

- Ưu điểm : giáo viên có thể củng cố được nhiều kiến thức trong thời gian ngắn theo từng phần học cụ thể

- Khuyết điểm : Học sinh khó hệ thống kiến thức, học sinh yếu sẽ khó theo kịp được mạch logic bài học

 Ôn kiến thức trọng tâm trước, luyện giải bài tập sau

- Giáo viên củng cố lại kiến thức trọng tâm cho học sinh  giáo viên đưa ra câu hỏi, bài tập dạng Trung bình  học sinh giải  Gv nêu bài tập khó hơn học

sinh khá, giỏi nêu ý tưởng, GV chốt ý  cả lớp cùng làm Với hình thức này có ưu điểm : Hs hệ thống được toàn bộ kiến thức cơ bản, hiểu và ghi nhớ lâu hơn các

kiến thức Đây là phương án khá hay để hướng dẫn học sinh trong các tiết bài tập, tuy nhiên cần chú ý về việc đảm bảo thời gian tiết dạy theo kế hoạch PPCT

Đối với đặc trưng của tiết bài tập trong phần Lập trình đơn giản – Tin học 8, tôi thường chia làm 03 hoạt động chính, áp dụng PPDH như sau:

KỸ THUẬT DẠY HỌC

bằng bản đồ tư duy

Đối với mỗi hoạt động giáo viên có thể thực hiện kết hợp áp dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực phù hợp để hướng dẫn học sinh đạt được mục đích, yêu cầu tương ứng Trong phạm vi đề tài, tôi xin trình bày một số kinh nghiệm vận dụng các kỹ thuật dạy học tích cực để tổ chức các hoạt động dạy học trong giờ bài tập

1.1- HOẠT ĐỘNG 1: HỆ THỐNG KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Trong hoạt động này, tôi sử dụng kỹ thuật Bản đồ tư duy để giúp học sinh

hệ thống và ghi nhớ kiến thức tốt hơn

a/ Đặc điểm của kỹ thuật Bản đồ tƣ duy

Bản đồ tư duy là một hình thức ghi chép sử dụng màu sắc và hình ảnh, để mở

rộng và đào sâu các ý tưởng Ở giữa bản đồ là một ý tưởng hay hình ảnh trung tâm Ý tưởng hay hình ảnh trung tâm này sẽ được phát triển bằng các nhánh tượng trưng cho các ý chính và đều được nối với các ý trung tâm Các nhánh chính lại được phân chia thành các nhánh cấp 2, cấp 3,…Trên các nhánh, ta có thể thêm các hình ảnh hay các kí hiệu cần thiết Nhờ sự kết nối giữa các nhánh, các ý tưởng được liên kết với nhau khiến bản đồ tư duy có thể bao quát được các ý tưởng trên một phạm vi sâu rộng mà các ý tưởng thông thường khó thể làm được

Bản đồ tư duy giúp cho các em:

- Phát triển tư duy logic, sáng tạo hơn

- Tiết kiệm thời gian

- Ghi nhớ tốt hơn

- Tổ chức và phân loại

- Được luyện tập phát triển và sắp xếp các ý tưởng

Cách tiến hành:

- Từ một chủ đề lớn, tìm ra các chủ đề nhỏ liên quan

- Từ mỗi chủ đề nhỏ lại tìm ra những yếu tố, nội dung liên quan

- Sự phân nhánh cứ tiếp tục và các yếu tố, nội dung luôn được kết nối với nhau Sự liên kết này sẽ tạo ra một “bức tranh tổng thể” mô tả về chủ đề lớn một cách đầy đủ và rõ ràng

b/ Ví dụ

Hệ thống kiến thức bài Lặp với số lần chưa biết trước

(vòng lặp WHILE DO)

Yêu cầu: Trước khi vào tiết học, học sinh phải có sự chuẩn bị, ôn trước những

kiến thức đã học trong bài Lặp với số lần chưa biết trước ở nhà

- Bắt đầu hoạt động, giáo viên có thể đặt câu hỏi (dạng câu hỏi mở):

? Dựa vào kiến thức bài học tiết trước, các em hãy tìm những nội dung cần ghi nhớ về lệnh lặp WHILE DO

- Học sinh sẽ suy nghĩ và tìm các nội dung liên quan như: công dụng của lệnh, cú pháp câu lệnh, sơ đồ hoạt động, lỗi lặp vô hạn lần Từ đó, lần

lượt bổ sung các nội dung, ý tưởng cho câu trả lời chính, giáo viên có nhiệm

vụ chốt lại các từ khóa cấp 1, tương ứng với các nhánh chính của bản đồ

- Tiếp theo, giáo viên tiếp tục đặt các câu hỏi mở để khai thác chi tiết hơn các nội dung đã nêu trên:

? Lệnh lặp While Do dùng để làm gì

? Nêu cú pháp & giải thích hoạt động của lệnh lặp này

? trình bày hoạt động của vòng lặp dạng sơ đồ khối

- Giáo viên có nhiệm vụ hướng dẫn học sinh và nhận xét, chốt từng ý đúng

học sinh đã trả lời để xây dựng nhánh tiếp theo của bản đồ (từ khóa cấp 2)

- Cứ tiếp tục như vậy, giáo viên hướng dẫn học sinh hoàn thiện bản đồ tư duy

hệ thống hóa kiến thức trọng tâm của bài đã học, bản đồ có thể được hoàn thành như sau:

BẢN ĐỒ TƯ DUY: LỆNH LẶP VỚI SỐ LẦN CHƯA BIẾT TRƯỚC

c/Nhận xét:

Quá trình xây dựng bản đồ tư duy hệ thống kiến thức, giáo viên cần chuẩn

bị nội dung và hệ thống câu hỏi phù hợp để giúp học sinh nêu và trình bày các ý kiến đóng góp Giáo viên là người hướng dẫn, giúp học sinh tự tìm ra, phát triển các ý tưởng cũng như gợi ý để học sinh tự sắp xếp, điều chỉnh và hoàn thiện bản đồ hệ thống kiến thức

1.2- HOẠT ĐỘNG 2: LUYỆN TẬP

Trong hoạt động này, có thể dùng phương pháp truyền thống, giáo viên đưa ra câu hỏi/ bài tập cho vài học sinh lên bảng thực hiện cá nhân, cả lớp cùng giải và trả lời, sau đó giáo viên nhận xét Tuy nhiên phương pháp này sẽ hạn chế tính tích cực, hứng thú cho học sinh do sẽ có những học sinh yếu, trung bình không hiểu bài và không làm được, từ đó dẫn đến hiệu quả thấp Do vậy tôi thường kết hợp với các kỹ thuật dạy học hợp tác, học theo nhóm

Qua tìm hiểu, nghiên cứu, tôi thấy kỹ thuật khăn trải bàn khá phù hợp cho học sinh tham gia hoạt động Luyện tập với các câu hỏi & bài tập dạng mở

a/ Đặc điểm của Kỹ thuật khăn trải bàn

Là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân

và hoạt động nhóm nhằm:

- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia hoạt động tích cực

- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của mỗi cá nhân học sinh

- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh

Dựa vào kỹ thuật này giáo viên có thể hướng dẫn cho học sinh thảo luận trả lời các câu hỏi, bài tập theo từng nhóm nhỏ như sau :

• Hoạt động theo nhóm (4 - 6

học sinh /nhóm)

• Trên giấy (bảng nhóm) khổ

A0, chia thành các phần gồm

phần trung tâm và các phần

xung quanh, mỗi học sinh

ngồi vào vị trí theo phần hình

vẽ tương ứng trên

• Mỗi học sinh tập trung làm

việc độc lập trong vài phút,

suy nghĩ trả lời câu hỏi, ghi

vào phần giấy của mình trên bảng nhóm

• Trên cơ sở các ý kiến cá nhân, các em chia sẻ và thảo luận các câu trả lời, thống nhất ý kiến ghi vào phần trung tâm của “khăn trải bản”

b/ Ví dụ

Tổ chức cho học sinh thảo luận theo kỹ thuật khăn trải bàn để giải quyết Bài

tập 3/sgk/45: Cho trước ba số dương a, b, c Mô tả thuật toán cho biết ba số đó có thể là độ dài ba cạnh của tam giác hay không?

? Cho trước ba số dương a, b, c Mô tả thuật toán cho biết ba

số đó có thể là độ dài

ba cạnh của tam giác hay không?

Thuật toán:

Áp dụng định lý về quan hệ giữa 3 cạnh trong tam giác, bất

đẳng thức của tam giác:

tổng độ dài 2 cạnh bao giờ cũng lớn hơn cạnh còn lại,

* Thuật toán

Bước 1: nhập độ dài các cạnh a,b,c của tam giác

Bước 2: nếu (a+b>c)

và (b+ c >a) và (c+a>b), thông báo kết quả a,b,c là 3 cạnh của một tam giác, chuyển bước 4

Bước 3 thông báo a, b,

c không phải là độ dài

3 cạnh của một tam giác

Bước 4 Kết thúc thuật toán

- Đưa ra bài toán

- yêu cầu học sinh xác định

bài toán

- Hướng dẫn thực hiện thảo

luận theo kỹ thuật khăn trải

bàn (y/c hs chuẩn bị trước

bảng nhóm)

+ Theo dõi, bao quát các

nhóm trong quá trình hoạt

động để kịp thời uốn nắn,

hướng dẫn thêm nếu cần

thiết Đồng thời nắm bắt

tình hình thảo luận của các

nhóm (có thể gợi ý chung

về việc áp dụng định lý

quan hệ 3 cạnh trong tam

giác)

+ Theo dõi & nhận xét đánh

giá nội dung trình bày, ý

kiến của các nhóm

Chuẩn xác, đưa ra kết luận

cuối cùng

- Theo dõi

- Xác định bài toán + input: a,b,c +output: a,b,c có phải

độ dài 3 cạnh của 1 tam giác hay không?

+ Học sinh ngồi theo nhóm, tại vị trí tương ứng của bảng nhóm + Làm việc độc lập, ghi lời giải tại phần bảng của mình

+ Cả nhóm thảo luận trên cơ sở các lời giải mỗi bạn, thống nhất ý kiến và ghi vào phần trung tâm của bảng, + Đại diện nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác tham gia phản hồi, góp ý

kết quả có thể như sau:

1 nhập độ dài các cạnh a,b,c của tam giác

2 nếu (a+b>c) và (b+ c >a) và (c+a>b), thông báo kết quả a,b,c

là 3 cạnh của một tam giác, chuyển bước 4

3 thông báo a, b, c không phải là độ dài 3 cạnh của một tam giác

4 Kết thúc thuật toán

- Rút ra các nhận xét, kết luận

c/ Nhận xét:

- Việc áp dụng kỹ thuật khăn trải bàn trong dạy học tiết bài tập khá phù hợp

và dễ thực hiện, giúp khắc phục những hạn chế của học theo nhóm thông thường, mọi học sinh phải tích cực hơn để cùng tham gia vào hoạt động của bài học, từ đó nâng cao hiệu quả, học sinh dễ tiếp thu và hiểu bài tốt hơn

2 Khả năng áp dụng

Việc áp dụng các phương pháp dạy học, kỹ thuật dạy học tích cực hiện nay đang được thực hiện rất tích cực trong các nhà trường, cơ sở giáo dục Những kỹ thuật dạy học được kết hợp và vận dụng được nêu trong đề tài này tương đối đơn giản, thực hiện, không đòi hỏi nhiều về việc đầu tư phương tiện, đồ dùng dạy học Tính khả thi của các biện pháp nêu trên khá cao, hiệu quả khi áp dụng trong các tiết bài tập, đồng thời có thể tổ chức trong nhiều tiết học, bài học, phù hợp với xu hướng và mục tiêu, yêu cầu giáo dục trong giai đoạn hiện nay

3 Lợi ích kinh tế - xã hội

Sử dụng những biện pháp nêu trong đề tài, ban đầu đã mang lại một số lợi ích thiết thực cho cả giáo viên và học sinh:

- Học sinh tham gia vào bài học sôi nổi và tích cực hơn

- Tăng cường khả năng tư duy logic, hiểu bài và ghi nhớ lâu hơn

- Hạn chế sự nhầm lẫn các kiến thức cơ bản

- Tăng cường kết hợp giữa hoạt động cá nhân với hoạt động nhóm, giúp rèn luyện tác phong làm việc theo nhóm

- Việc dạy của giáo viên & việc học của học sinh hiệu quả hơn

Hiệu quả đƣợc thể hiện qua các số liệu cụ thể sau:

Xếp loại

Đối tƣợng

Sĩ

số

8A6

(2014-2015)

Lần

1 5 13,5 6 16,2 19 51,4 3 8,1 4 10,8 37 Lần

2 7 18,9 3 8,1 26 70,3 1 2,7 0 0 37 Lần

3 14 37,8 15 40,6 7 18,9 1 2,7 0 0 37

Biểu đồ so sánh

0

5

10

15

20

25

30

XẾP LOẠI

THỐNG KÊ KẾT QUẢ KIỂM TRA LỚP 8A6

NĂM HỌC 2014-2015

Lần 1 Lần 2 Lần 3