Rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp 4

ọc sinh c thể mở r ng và nâng cao những kiến thức xã h i của m nh; sự h nh thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề giúp học sinh biết vận d ng những tri thức xã h i vào trong thực

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

PHẠM THU HUYỀN

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT

VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian nghiên cứu và thực hiện luận văn này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình từ các cơ quan, tổ chức và cá nhân Nhân đây, tôi xin gửi lời cảm

ơn sâu sắc lòng biết ơn chân thành đến các tập thể, cá nhân đã tạo điều kiện và giúp

đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Trước hết tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học ư phạm

à N i c ng tập thể các thầy cô giáo, những người đã trang bị kiến thức cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường

Với lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất, tôi xin trân trọng cảm ơn T Trần uận - người đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện đề tài

Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến các đồng nghiệp tại trường Tiểu học Ngh a ng đã giúp đỡ tôi thu thập thông tin và tổng hợp số liệu trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn này

đã rất cố gắng nhưng do thời gian nghiên cứu còn hạn chế, luận văn được hoàn thiện không thể tránh khỏi những sơ suất thiếu sót, tôi rất mong nhận được những ý kiến của các thầy cô giáo cùng các bạn

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, 6 tháng 10 năm 2018

Tác giả luận văn

P T u Hu n

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác Tôi c ng xin cam đoan rằng mọi

sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 ý do chọn đề tài 1

c đích nghi n cứu 3

3 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghi n cứu 3

iả thuyết khoa học 4

Nhiệm v nghi n cứu 4

6 hương pháp nghi n cứu 4

ự kiến đ ng g p của luận văn 5

ấu trúc của luận văn 5

NỘI DUNG 6

C n 1 CƠ SỞ L LUẬN VÀ TH C TI N 6

1.1 năng giải quyết vấn đề 6

1.1.1 Kỹ năng 6

1.1.2 Giải quyết vấn đề 9

1 năng giải quyết vấn đề trong dạy học toán Tiểu học 17

1.3 Vai tr của việc r n luyện k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp 19

1.3.1 Vai trò của việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn đối với cuộc sống con người 19

1.3.2 Vai trò của việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở trường Tiểu học 20

1 T nh huống điển h nh trong vận d ng r n k năng giải quyết vấn đề 23

1 hảo sát thực trạng ở trường Tiểu học hiện nay 25

1 ết luận chương 1 29

C n 2 MỘT SỐ IỆN PH P RÈN KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHÂN SỐ Ở LỚP 4 30

1 hái quát n i dung dạy học phân số ở lớp 30

t số định hướng xây dựng biện pháp 31

2.2.1 Cơ sở khoa học 31

2.2.2 Cơ sở thực tiễn 32

2.2.3 Một số định hướng cơ bản được sử dụng trong dạy học toán phân số 33 .3 t số biện pháp r n k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp 38

2.3.1 Tạo môi trường học tập thân thiện để mọi cá nhân đều được phát triển 39

2.3.2 Tạo vấn đề phù hợp khả năng giải quyết của học sinh 42

2.3.3 Tạo câu hỏi để kích thích tư duy 45

2.3.4 Gi p học sinh tiếp cận, định hướng giải quyết vấn đề 48

2.3.5 Gi p học sinh biết sử dụng kĩ thuật khi giải quyết vấn đề 52

2.3.6 Gi p học sinh phát triển, mở rộng vấn đề 54

ối li n hệ giữa các biện pháp 58

ết luận chương 59

C n 3 TH C NGHIỆM SƯ PHẠM 60

3.1 c đích thực nghiệm 60

3 N i dung thực nghiệm 60

3.3 Tổ chức thực nghiệm 60

3 ết quả thực nghiệm 62

3.4.1 Thời gian, địa điểm thực nghiệm 62

3.4.2 Đối tượng thực nghiệm 62

3.4.3 Cách xử lí kết quả thực nghiệm 62

3 Đánh giá kết quả thực nghiệm 64

3.5.1 Phân tích định tính kết quả thực nghiệm 64

3.5.2 Phân tích định lượng kết quả thực nghiệm 66

3 iới thiệu m t số giáo án đã soạn cho dạy thực nghiệm 71

3 ết luận chương 3 90

KẾT LUẬN 91 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do c ọn đ tài

1.1 iáo d c được xem là quốc sách hàng đầu của m i quốc gia, m t dân t c t quốc gia, m t dân t c được xem là mạnh hay yếu ph thu c rất lớn vào ngành giáo d c Bác ồ – vị cha già kính y u của dân t c, m t v nhân đã từng n i " Non sông Việt Nam c trở n n v vang hay không, dân

t c Việt Nam c trở n n v vang hay không c thể sánh vai với các cường quốc năm châu hay không đ là nhờ công học tập của các cháu."

Tại Nghị quyết i nghị lần thứ V , Ban hấp hành Trung ương Đảng

ng sản Việt Nam kh a V, 1 3 n u r " c ti u iáo d c – Đào tạo phải hướng vào việc đào tạo những con người lao đ ng tự chủ, sáng tạo, c năng lực giải quyết những vấn đề thường gặp, qua đ mà g p phần tích cực thực hiện m c ti u lớn của đất nước" 3, tr 1 ]

Về phương pháp giáo d c đào tạo, Nghị quyết i nghị lần thứ , Ban hấp hành Trung ương Đảng ng sản Việt Nam kh a V , 1 đã đề ra

" hải đổi mới phương pháp đào tạo, khắc ph c lối truyền th m t chiều, r n luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp d ng những phương pháp ti n tiến và phương pháp hiện đại vào quá tr nh dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghi n cứu của học sinh."

Để giải quyết y u cầu tr n ,ngành giáo d c nước nhà đang đứng trước những y u cầu và thách thức lớn phải c m t lực lượng lao đ ng đa dạng và chuy n sâu ở mọi ngành nghề, c khả năng h i nhập và cạnh tranh quốc tế

c ti u c thể là đào tạo ra những lao đ ng c ph m chất đạo đức, kiến thức, c sự năng đ ng, sáng tạo, tự lực, trách nhiệm, c năng lực c ng tác làm việc, giải quyết các vấn đề và khả năng học tập suốt đời

1 Trong nhà trường phổ thông n i chung và trong nhà trường Tiểu học n i ri ng, Toán học chiếm m t vị trí rất quan trọng N không chỉ trang bị

cho học sinh những k năng toán cơ bản mà c n giúp phát triển tư duy, khả năng suy luận, qua đ h nh thành k năng giải quyết vấn đề Trong dạy học toán th dạy k năng là quan trọng nhất, bởi muốn phát triển được tư duy hay giải quyết vấn đề th phải c k năng.Tr n thực tế, c k năng, học sinh s giải quyết vấn đề m t cách nhanh ch ng, chính xác.Theo kết luận của i nghị giữa i đồng iáo d c ustralia và các B trưởng iáo d c – Đào tạo – Việc làm 1 năng lực giải quyết vấn đề là m t trong bảy năng lực then chốt người lao đ ng cần phải c iải quyết vấn đề là m t trong những năng lực cốt l i trong dự thảo chương tr nh giáo d c phổ thông tổng thể bởi

n là m t năng lực quan trọng của con người mà nhiều nền giáo d c ti n tiến

tr n thế giới đang hướng tới Việc r n luyện những k năng này cho học sinh

là y u cầu bắt bu c trong dạy học toán theo chương tr nh mới bởi giải quyết vấn đề tạo cơ h i để học sinh trao đổi, học tập lẫn nhau iải quyết vấn đề là

cơ h i để học sinh vận d ng những kiến thức và kinh nghiệm đã tích l y của bản thân, là cơ h i phát triển cao nhất năng lực toán học cho học sinh

Toán học c n đ ng vai t to lớn đối với các ngành khoa học khác

c ng như thực ti n đời sống Ngay từ thế kỉ 13, nhà tư tưởng người nh Bacon đã n i rằng " i không hiểu biết toán học th không thể hiểu biết bất

cứ m t khoa học nào khác và c ng không thể phát hiện ra sự dốt nát của bản thân m nh"

Thực ti n là nơi kiểm nghiệm chân lý của mọi khoa học trong đ c Toán học Toán học phát triển được là nhờ mối li n hệ mật thiết với thực ti n, thông qua đ để b c l sức mạnh lý thuyết vốn c của n o đ , dạy học toán ở Tiểu học là để làm r mối quan hệ giữa toán học và thực ti n, việc bồi dưỡng k năng vận d ng toán học vào thực ti n là m t vấn đề cần thiết

1.3 Trong n i dung chương tr nh toán ở bậc Tiểu học, số học là n i dung trọng tâm, là hạt nhân của quá tr nh dạy học Toán Việc dạy phân số

chiếm m t vị trí rất quan trọng trong n i dung của Toán Tiểu học, thể hiện ở thời lượng dạy học chiếm thời lượng dạy học Toán của k , chiếm , tổng thời dạy học Toán N i dung phân số là m t mảng kiến thức tương đối trừu tượng và kh với học sinh nhưng việc giải quyết những vấn đề

li n quan đến phân số lại chứa đựng nhiều tiềm năng phát triển các loại h nh

tư duy toán học hoạt đ ng tư duy sáng tạo, hoạt đ ng tư duy ngôn ngữ- logic, cho học sinh

ặc d c nhiều luận văn nghi n cứu về r n luyện k năng nhưng cho đến nay chưa c m t luận văn nào nghi n cứu về việc r n luyện k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp

Với những lý do tr n chúng tôi chọn đề tài nghi n cứu

c c d c 4

2 M c đ c n i n c u

c đích nghi n cứu của đề tài là xây dựng m t số biện pháp r n k

năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp

3 Đ i t n , c t và p vi n i n c u

3.1 Đối tượng nghi n cứu

ác biện pháp r n k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp

- Thời gian húng tôi khảo sát trong năm học 1 - 2017

- hông gian hạm vi điều tra khảo sát và thực địa sư phạm là địa bàn quận Ba Đ nh, thành phố à N i

4 Giả t u t o ọc

Nếu được đề xuất m t số biện pháp thích hợp r n luyện k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp và hướng dẫn thực hiện các biện pháp đ m t cách hợp lý th s g p phần bồi dưỡng được k năng giải quyết vấn đề cho học sinh, g p phần nâng cao chất lượng giáo d c toán ở Tiểu học

5 N i v n i n c u

1 ệ thống h a những cơ sở lý luận của việc xây dựng m t số biện pháp

r n k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp

Điều tra, khảo sát thực trạng r n k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp ở địa bàn quận Ba Đ nh, thành phố à N i

3 Đề xuất m t số biện pháp r n k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp

Thực nghiệm sư phạm các biện pháp r n k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp tr n địa bàn quận Ba Đ nh, thành phố à N i để đánh giá tính hiệu quả, khả thi của các n i dung nghi n cứu

6 P n p p n i n c u

1 hương pháp nghi n cứu lý luận

hai thác các tài liệu li n quan đến vấn đề nghi n cứu

hương pháp nghi n cứu thực ti n

Điều tra, thu thập các thông tin li n quan trong thực ti n dạy học hiện nay và lấy ý kiến giáo vi n, ý kiến đ ng g p qua phiếu thăm d

7 D i n đ n p c uận văn

1 ác định được hệ thống k năng giải quyết vấn đề thực ti n, các yếu

tố ảnh hưởng đến việc r n k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp

hỉ ra được thực trạng r n k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp ở địa bàn quận Ba Đ nh, thành phố à N i

3 ây dựng được m t số biện pháp r n k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp

iểm nghiệm tính hiệu quả, khả thi của việc r n k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp

8 Cấu tr c c uận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh m c tài li u tham khảo, luận văn

NỘI DUNG

C n 1 CƠ SỞ L LUẬN VÀ TH C TI N

1.1 K năn iải qu t vấn đ

1.1.1 Kỹ năng

1.1.1.1 Khái niệm kĩ năng

Theo V.A.Petrôpxki, k năng là năng lực sử d ng các tri thức, các dữ liệu, khái niệm đã c , để phát hiện các thu c tính bản chất của sự vật và giải quyết thành công những nhiệm v lí luận hay thực hành xác định

M t số nhà nghiên cứu khác như Đanhilôp, .N catkin, B.P.Exipôp quan niệm k năng là khả năng của con người thực hiện có hiệu quả hành đ ng tương ứng với các m c đích, điều kiện trong đ hành đ ng xảy ra [ 14]

nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm k năng, tuy nhiên các nhà nghi n cứu tiếp cận theo hai hướng chính sau đây

- Hướng thứ nhất: năng là khả năng của các hoạt đ ng hay k năng là

k thuật của hành đ ng

Theo V rutetxki “ năng là phương thức thực hiện hoạt đ ng – những cái mà con người đã nắm vững” 14] Trần Trọng Thủy c ng quan niệm năng là mặt k thuật của hành đ ng on người nắm được cách thức hành

đ ng - tức k thuật hành đ ng, là c k năng 28]

Theo cách tiếp cận này, k năng đã được nhấn mạnh về mặt k thuật, sự thành thạo tay nghề, như là phương thức thực hiện hành đ ng ph hợp với m c đích và điều kiện hành đ ng năng tiếp cận như vậy nhấn mạnh những thao tác hành vi, chưa chú trọng đến kết quả hành đ ng c ng như các yếu tố kiến thức, năng lực, kinh nghiệm cá nhân của chủ thể

- Hướng thứ hai: năng là biểu hiện c thể ra b n ngoài của năng lực, k

năng không chỉ bao gồm đơn thuần mặt k thuật của hành đ ng mà c n chú

trọng tới mặt kết quả của hành đ ng trong mối quan hệ với m c đích, phương tiện, điều kiện và cách thức tiến hành hành đ ng Theo cách tiếp cận này th k năng nghi ng về mặt năng lực con người

Đại diện quan điểm này c các tác giả N.Đ vitôp, V Pêtrôpxki, latônôp, Nguy n uang U n, Đặng Thành ưng, Theo Nguy n uang U n năng là khả năng thực hiện c kết quả m t hành đ ng nào đ bằng cách lựa chọn và vận d ng những tri thức, những kinh nghiệm đã c để hành đ ng ph hợp với những điều kiện thực ti n cho ph p 32] Tác giả Đặng Thành ưng cho rằng, k năng là những dạng chuyên biệt của năng lực thực hiện hành đ ng cá nhân, là hình thức biểu hiện của khả năng hay năng lực, k năng là hành vi hay hành đ ng thành công xét theo những yêu cầu, quy tắc, tiêu chu n nhất định " năng là m t dạng hành đ ng được thực hiện tự giác dựa trên tri thức về công việc, khả năng vận đ ng và những điều kiện sinh học - tâm lý khác của cá nhân như nhu cầu, tình cảm, ý chí, tính tích cực

cá nhân… để đạt được kết quả theo m c đích hay ti u chí đã định, hoặc mức

đ thành công theo chu n hay quy định" năng không phải là khả năng, không phải là k thuật hành đ ng mà chính là hành đ ng được thực hiện có ý thức, c k thuật và có kết quả [9]

Theo giáo trình Tâm lí học đại cương th " ỹ năng là năng lực sử

d ng các dữ kiện, các tri thức hay khái niệm đã c , năng lực vận d ng chúng

để phát hiện những thu c tính cơ bản của các sựu vật và giải quyết thành công những nhiệm v lý luận hay thực hành xác định" [32 ,149]

ưới g c đ của các nhà giáo d c học th k năng được hiểu là khả năng thực hiện các công việc c thể, sau khi học sinh đã qua m t chương tr nh học tập, m t khóa huấn luyện Tr nh đ k năng được đánh giá bằng chất lượng sản ph m mà học sinh làm ra

Từ những quan điểm trên, có thể khẳng định rằng cơ sở của k năng chính là kiến thức và kiến thức trong hành đ ng o đ k năng chỉ được hình thành và phát triển thông qua con đường luyện tập và tích l y kinh nghiệm, kiến thức

Tiếp thu có kế thừa những quan niệm trên, chúng tôi cho rằng: Kĩ năng

là khả năng của chủ thể thực hiện thuần thục một hay một chuỗi hành động trên cơ sở hiểu biết, kiến thức hoặc kinh nghiệm nhằm tạo ra kết quả mong đợi Mỗi kĩ năng bao gồm một hệ thống thao tác trí tuệ và thực hành, thực hiện trọn vẹn hệ thống này sẽ đảm bảo đạt được mục đích đã đặt ra Kĩ năng bao giờ cũng xuất phát từ kiến thức, dựa trên kiến thức

1.1.1.2 Đặc điểm của kĩ năng

Trong cu c sống thường nhật c ng như trong công việc, đối với m t ngành khoa học hay m t l nh vực nào đ chuy n sâu, m i con người khi tham gia vào m t công việc hay để tạo ra m t sản ph m bất kỳ thì yêu cầu họ phải

am hiểu, có kiến thức sâu r ng, có sức sáng tạo và không thể không c k năng Bất cứ kỹ năng nào c ng phải dựa trên cơ sở lý thuyết, đ là kiến thức, bởi vì cấu trúc của kỹ năng bao gồm: hiểu m c đích - biết cách thức đi đến kết quả - hiểu những điều kiện để triển khai các cách thức đ Kiến thức là cơ

sở của kỹ năng, khi kiến thức đ phản ánh m t cách đầy đủ các thu c tính bản chất của đối tượng, được thử nghiệm trong thực ti n và tồn tại trong ý thức với tư cách là công c của hành đ ng o đ , tri thức và trí tuệ của học sinh là điều kiện cần thiết để h nh thành k năng, k năng c mức đ tham gia của ý chí cao Quá trình h nh thành k năng là quá tr nh lâu dài và bền bỉ, đ i hỏi ý chí, nghị lực, sự kiên trì và sự nhẫn nại Vì vậy, để r n k năng cho học sinh

m t cách có hiệu quả cần phải cung cấp cho học sinh cả các kiến thức, cần có

sự hướng dẫn rèn luyện của giáo viên và dựa trên tinh thần ham học hỏi và sự yêu thích của học sinh

Để h nh thành được kỹ năng cho học sinh thì không thể không có những yếu tố ảnh hưởng Và các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành kỹ năng bao gồm:

Thứ nhất: N i dung của bài tập: nhiệm v đặt ra được trừu tượng hóa hay bị che phủ bởi những yếu tố ph làm lệch hướng tư duy c ảnh hưởng đến sự hình thành kỹ năng Vì vậy, trong quá trình giảng dạy để r n k năng cho học sinh, người giáo viên cần xây dựng được hoặc đưa ra được bài tập hoặc nhiệm v phù hợp

Thứ hai: Tâm thế và th i quen c ng ảnh hưởng đến sự hình thành kỹ năng Việc tạo ra tâm thế thuận lợi trong học tập s giúp cho học sinh d dàng trong việc hình thành kỹ năng giáo vi n cần khơi gợi được đ ng cơ, niềm hứng thú để hình thành k năng hi học sinh đã c đ ng cơ th việc hình thành k năng s nhanh hơn, hiệu quả hơn

Thứ ba: Học sinh có khả năng khái quát nh n đối tượng m t cách toàn

thể ở mức đ cao hay thấp

Thực chất của sự hình thành kỹ năng là h nh thành cho học sinh khả năng nắm vững m t hệ thống phức tạp các thao tác nhằm làm biến đổi và sáng tỏ các thông tin chứa đựng trong bài tập, trong nhiệm v Do vậy, khi hình thành kỹ năng cho học sinh, giáo viên cần: Giúp học sinh biết cách tìm

t i để nhận ra yếu tố đã cho, yếu tố phải tìm và mối quan hệ giữa chúng; giúp học sinh hình thành m t mô h nh khái quát để giải quyết các bài tập, các đối tượng cùng loại; xác lập được mối liên quan giữa bài tập mô hình khái quát hóa và các kiến thức tương ứng

niệm vấn đề là m t phạm tr của logic học biện chứng thể hiện ở ch , trong

nghi n cứu khoa học, vấn đề phản ánh mâu thuẫn biện chứng trong đối tượng được nhận thức, tức là điều chưa biết mang tính khách thể chứ không ph

thu c vào chủ thể Đối với tâm lí học, vấn đề của tâm lý học lại phản ánh mâu

thuẫn trong quá tr nh nhận thức khách thể của chủ thể, tức là mâu thuẫn trong

tư duy Như vậy trong tâm lý học vấn đề là hiện tượng chủ quan và tồn tại

trong ý thức, trong suy ngh của con người khi n chưa được hoàn tất về mặt lôgic và chưa được biểu thị trong ngôn ngữ và trong chữ viết Trong phương

pháp dạy học hiện nay, vấn đề được xem x t ở g c đ tâm lí học

Có rất nhiều tác giả đưa ra những nhận định khác nhau về vấn đề nhưng theo quan điểm của I.Ia.Lec ne, khái niệm của ông được xem là định ngh a về

“Vấn đề” và khái niệm này được nhận định là khá đầy đủ “Vấn đề là m t câu hỏi nảy sinh hoặc được đặt ra cho chủ thể mà chủ thể chưa biết lời giải từ trước và phải tìm tòi, sáng tạo lời giải, nhưng chủ thể đã c m t số phương tiện ban đầu để sử d ng thích hợp vào việc t m t i đ ” 16, tr 27]

Giải quyết vấn đề được xem là n i dung trọng tâm xuy n suốt trong quá

tr nh phát hiện và giải quyết vấn đề Trong l nh vực học tập, bất kỳ bài toán nào, l nh vực hay m t thao tác để giải bài toán c ng c thể gặp vấn đề úc đ

y u cầu người học phải phát hiện và t m ra hướng để giải quyết vấn đề đ hông phải ai khi sinh ra c ng được trời phú cho sự thông minh và c thể giải quyết tốt các vấn đề gặp phải trong cu c sống, để giải được th bản thân người

đ c ng phải học tập và trải qua m t môi trường học tập lâu dài và bền bỉ, họ phải trau dồi các kỹ năng cần thiết để trang bị cho m nh hành trang tốt nhất để

h a m nh vào xã h i Thầy cô dạy chúng ta những kiến thức thầy cô đã từng học, thầy cô chỉ cho ta những cách tính khác nhau, thầy cô c những phương pháp truyền th kiến thức rất hay và các bạn nhận thấy kỹ năng xử lí bài toán

c ng như t nh huống rất linh hoạt, thầy cô c ng phải nghi n cứu, t m t i, học

hỏi và đúc rút kinh nghiệm, học không bao giờ đủ, học để hoàn thiện m nh và học c n để khẳng định bản thân

Việc r n luyện k năng giải quyết vấn đề trong dạy học phân số ở chương tr nh toán lớp là m t n i dung giảng dạy vô c ng quan trọng Đối với học sinh th sự h nh thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề giúp học sinh hiểu và nắm chắc n i dung cơ bản của bài học ọc sinh c thể mở

r ng và nâng cao những kiến thức xã h i của m nh; sự h nh thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề giúp học sinh biết vận d ng những tri thức xã

h i vào trong thực ti n cu c sống và đồng thời c n giúp học sinh h nh thành

kỹ năng giao tiếp, tổ chức, khả năng tư duy, tinh thần hợp tác, hoà nhập c ng đồng Đối với giáo vi n, năng lực giải quyết vấn đề, t m hiểu vấn đề, thiết lập không gian vấn đề, đánh giá, phản ánh giải pháp lập kế hoạch và thực hiện giải pháp nhận biết t nh huống c vấn đề, giải thích thông tin vấn đề, chia s

sự am hiểu về vấn đề, đánh giá giải pháp đã thực hiện, phản ánh về các giá trị của giải pháp, xác nhận kiến thức thu được, tiến hành khái quát hoá các vấn

đề tương tự và thiết lập tiến tr nh thực hiện, phân bố B n cạnh đ giáo vi n

c n thực hiện và tr nh bày giải pháp tổ chức và duy tr hoạt đ ng nh m , thu thập, đánh giá thông tin, kết nối thông tin và xác định cách giải quyết vấn đề hướng đến việc thống nhất phương án ự h nh thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề giúp giáo vi n c thể đánh giá m t cách khá chính xác khả năng tiếp thu của học sinh và tr nh đ tư duy của họ, tạo điều kiện cho việc phân loại học sinh m t cách chính xác ự h nh thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề c n giúp cho giáo vi n c điều kiện trực tiếp uốn nắn những kiến thức sai lệch, không chu n xác, định hướng kiến thức cần thiết cho học sinh iúp giáo vi n d dàng biết được năng lực nhận x t, đánh giá, khả năng vận d ng lý luận vào thực ti n xã h i của học sinh Từ đây định hướng phương pháp giáo d c tư tưởng học tập cho học sinh

Trong môi trường Tiểu học, với kiến thức và dung lượng n i dung các

em được thầy cô giảng dạy là rất nhiều, và trong suốt thời gian đ các em s không thể tránh khỏi những vướng mắc, l i sai và gặp vấn đề khi giải m t bài toán Điều đ đ i hỏi các em phải r n luyện k năng, các em phải đầu tư thời gian và công sức để học tập c ng với sự h trợ và giúp đỡ của các thầy cô giáo và gia đ nh Trong quá tr nh học tập của các em, phát hiện vấn đề và giải quyết được vấn đề đ s giúp các em nâng cao được khả năng tư duy, sự sáng tạo, sự ki n nhẫn và khả năng suy đoán, phát hiện nhanh , sự quyết đoán và từ

đ giúp các em c tinh thần học tập và đam m với môn học

Theo han Trọng Ngọ 17, tr.1 ] “ hương pháp dạy học giống như

đồ nghề của người thợ m c, chúng đều b nh đẳng với nhau Việc sử d ng chúng t y thu c vào m c đích và khả năng sử d ng của người dạy và học, t y thu c vào hoàn cảnh dạy học c thể đối tượng học vi n môi trường sư phạm, lớp học, thiết bị dạy học và không khí học tập, … Trong thực ti n không m t giáo vi n c kinh nghiệm nào lại sử d ng đơn điệu m t phương pháp trong hoạt đ ng dạy học của m nh ạy học c ng như người thợ m c, để thực hiện

m t thao tác nhằm tạo ra m t chi tiết th chỉ cần m t công c , nhưng muốn c

m t sản ph m trọn vẹn như ngôi nhà, bàn ghế, giường, tủ, … th phải phối hợp nhiều thao tác sử d ng nhiều công c khác nhau Nghệ thuật dạy học là

nghệ thuật phối hợp các phương pháp dạy học trong m t tiết, m t bài dạy của

n i dung ở từng loại bài học, ở từng lớp học, ở từng giai đoạn dạy học, nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ đ ng, sáng tạo của học sinh uốn c kinh nghiệm này, m i giáo vi n cần phải thường xuy n tự học tập nâng cao tr nh

đ và c ý thức r n luyện k năng lựa chọn, sử d ng phương pháp dạy học Toán ở tiểu học

hương pháp dạy học nhằm giúp các em học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề là m t phương pháp dạy học tích cực, n phát huy tính tự giác, tích cực của học sinh hương pháp này ph hợp với y u cầu đổi mới giáo

d c nước ta nhằm xây dựng con người mới biết đặt và giải quyết vấn đề trong

cu c sống hiện nay ạy học toán phân số ở chương tr nh toán lớp c vị trí quan trọng trong chương tr nh môn Toán ở Tiểu học Đây là mảng kiến thức cần thiết đối với học sinh Tiểu học Việc giải quyết các vấn đề li n quan tới toán phân số giúp các em phát triển tư duy, sáng tạo và mở r ng hiểu biết về

m t l nh vực mới c ng như là nền tảng để học ở các cấp học khác và c thể ứng d ng vào đời sống

hương pháp dạy học định hướng giải quyết vấn đề là cách thức, con đường mà giáo vi n áp d ng trong việc dạy học để làm phát triển khả năng

t m t i khám phá đ c lập của học sinh bằng cách đưa ra các t nh huống c vấn

đề và điều khiển hoạt đ ng của học sinh nhằm giải quyết các vấn đề từ đ r n luyện k năng giải quyết vấn đề cho học sinh

* Đặc trưng của dạy học giải quyết vấn đề:

ồm c các đặc trưng sau

T ứ , đặc trưng cơ bản của dạy học giải quyết vấn đề là xuất phát

từ t nh huống c vấn đề

Tình huống có vấn đề luôn luôn chứa đựng n i dung cần xác định, m t

nhiệm v cần giải quyết, m t vướng mắc cần tháo gỡ và do vậy, kết quả của

việc nghi n cứu và giải quyết những trường hợp c vấn đề s là tri thức mới,

nhận thức mới hoặc phương thức hành đ ng mới đối với chủ thể

Tình huống có vấn đề được đặc trưng bởi m t trạng thái tâm lý xuất

hiện ở chủ thể trong khi giải quyết m t bài toán, mà việc giải quyết vấn đề đ lại cần đến tri thức mới, cách thức hành đ ng mới chưa hề biết trước đ 3 yếu tố cấu thành t nh huống c vấn đề Nhu cầu nhận thức hoặc hành đ ng của người học; ự t m kiếm những tri thức và phương thức hành đ ng chưa

biết; hả năng trí tuệ của chủ thể, thể hiện ở kinh nghiệm và năng lực

T m lại Đặc điểm nổi bật của t nh huống c vấn đề là tạo được nhu cầu, hứng thú, chứa đựng cái đã biết và chưa biết, c khả năng giải quyết được

T ứ a , quá tr nh dạy học theo phương pháp giải quyết vấn đề được

chia thành những giai đoạn c m c đích chuy n biệt

Có nhiều cách chia bước, chia giai đoạn để giải quyết vấn đề Ví d John Dewey đề nghị bước để giải quyết vấn đề T m hiểu vấn đề; ác

định vấn đề; Đưa ra những giả thuyết khác nhau để giải quyết vấn đề; em

x t hệ quả của từng giả thuyết dưới ánh sáng của những kinh nghiệm trước đây; Thử nghiệm giải pháp thích hợp nhất

Kudriasev chia giai đoạn ự xuất hiện của chính vấn đề và những

kích thích đầu ti n thúc đ y chủ thể giải quyết vấn đề; hủ thể nhận thức sâu sắc và chấp nhận vấn đề cần giải quyết; uá tr nh t m kiếm lời giải cho vấn

đề đã được “chấp nhận“ giải quyết, lý giải, chứng minh, kiểm tra; T m được kết quả cuối c ng và đánh giá toàn diện các kết quả t m được

Sau đây là một số ví dụ về các bước thực hiện dạy học giải quyết vấn đề:

nhiều tác giả đề cập đến vấn đề này, c tác giả tr nh bày tiến tr nh theo

3, hoặc bước và c tác giả chia dạy học giải quyết vấn đề thành giai đoạn

Thực hiện dạy học giải quyết vấn đề theo 3 bước:

Bước 1 Tri giác vấn đề

- Tạo t nh huống gợi vấn đề

- iải thích và chính xác h a để hiểu đúng t nh huống

- hát biểu vấn đề và đặt m c đích giải quyết vấn đề đ

Bước iải quyết vấn đề

- hân tích vấn đề, làm r những mối li n hệ giữa cái đã biết và cái phải t m

- Đề xuất và thực hiện hướng giải quyết, c thể điều chỉnh, thậm chí bác bỏ

và chuyển hướng khi cần thiết Trong khâu này thường hay sử d ng những qui tắc t m đoán và chiến lược nhận thức như sau ui lạ về quen; Đặc biệt h a và chuyển qua những trường hợp giới hạn; em tương tự; hái quát h a; t những mối li n hệ và ph thu c; uy ngược tiến ngược, l i ngược và suy xuôi khâu này c thể được làm nhiều lần cho đến khi t m ra hướng đi đúng

- Tr nh bày cách giải quyết vấn đề

Bước 3 iểm tra và nghi n cứu lời giải

- iểm tra sự đúng đắn và ph hợp thực tế của lời giải

- iểm tra tính hợp lý hoặc tối ưu của lời giải

- T m hiểu những khả năng ứng d ng kết quả

- Đề xuất những vấn đề mới c li n quan nhờ x t tương tự, khái quát

h a, lật ngược vấn đề và giải quyết nếu c thể

Thực hiện dạy học giải quyết vấn đề theo 4 bước:

Bước 1 Đưa ra vấn đề Đưa ra các nhiệm v và t nh huống; Đưa ra m c đích của hoạt đ ng

Bước Nghi n cứu vấn đề Thu thập hiểu biết của học sinh; Nghi n cứu tài liệu

Bước 3 iải quyết vấn đề Đưa ra lời giải; Đánh giá chọn phương án tối ưu

Bước Vận d ng Vận d ng kết quả để giải quyết bài t nh huống, vấn

đề tương tự

T ứ ba, quá tr nh dạy học theo phương pháp giải quyết vấn đề bao gồm

nhiều h nh thức tổ chức đa dạng

uá tr nh học tập c thể di n ra với những cách tổ chức đa dạng lôi cuốn người học tham gia c ng tập thể, đ ng não, tranh luận dưới sự dẫn dắt, gợi mở, cố vấn của thầy; ví d

- àm việc theo nh m nhỏ trao đổi ý kiến, khuyết khích t m t i ;

- Thực hiện những kỹ thuật h trợ tranh luận ngồi v ng tr n, chia

nh m nhỏ theo những ý kiến c ng loại ;

- Tấn công não brain storming , đây thường là bước thứ nhất trong sự

t m t i giải quyết vấn đề người học thường được y u cầu suy ngh , đề ra những ý hoặc giải pháp ở mức đ tối đa c thể c của m nh ;

- Báo cáo và tr nh bày thực hiện nhiều cách làm, từ cá nhân viết, tr nh bày ở nh m nhỏ, báo cáo của nh m trước cả lớp

hân số là n i dung cơ bản và là n i dung chủ yếu của chương tr nh môn toán ở Tiểu học, n được thể hiện ở lớp và lớp , từ nhận biết, đọc các phân số,và viết các phân số ở lớp , nâng l n cao ở lớp là tính và đổi các đơn vị đo diện tích … Trong suốt n i dung của toán học lớp , phân số là phần học tương đối kh đối với các em học sinh, đặc biệt là các em c hoàn cảnh kh khăn, trí tuệ chậm phát triển hần này đ i hỏi người học phải c khả năng tư duy trừu tượng, những em c học lực khá và giỏi s rất thích môn học này, ngược lại những em c khả năng tư duy chậm hơn th rất ngại học dẫn đến t nh trạng học sinh yếu k m môn Toán chiếm tỉ lệ khá cao so với các môn học khác

Việc giải quyết các vấn đề li n quan tới toán phân số giúp các em phát triển tư duy, sáng tạo và mở r ng hiểu biết về m t l nh vực mới c ng như là nền tảng để học ở các cấp học khác và c thể ứng d ng vào đời sống

Để giúp các em c thể tập trung và tư duy tốt toán học Trong quá tr nh giảng dạy, các thầy cô giáo luôn dựa tr n khả năng học tập, học lực của các

em nhằm bám sát n i dung của khung chương tr nh và đồng thời c ng nắm bắt đúng tâm lý c ng như tr nh đ của m i học sinh

1.2 K năn iải qu t vấn đ tron d ọc to n Ti u ọc

Nhằm giúp học sinh tăng cường khả năng tư duy, sáng tạo và nhận diện

c ng như tự giải quyết các vấn đề các em gặp phải trong dạy học toán tiểu học, thầy cô là những người cầm cân nảy mực, luôn kề vai sát cánh c ng các

em để từ đ h trợ và giúp các em vượt qua Trong môi trường học tập thuận lợi với điều kiện học tập tốt, s c những bạn học lực tốt, c bạn s yếu hơn

về việc nắm bắt n i dung, khả năng tư duy và khả năng nhận diện và giải quyết vấn đề so với mặt bằng chung và ảnh hưởng đến chất lượng và uy tín của nhà trường Đối với giáo vi n r ràng, người dạy cần phải c vốn kiến thức về mối li n hệ giữa Toán học và thực ti n, c năng lực vận d ng và thực hành Toán học ác vốn kiến thức này cần đủ r ng và c chiều sâu để họ c thể “thận trọng cho học sinh làm quen với các sự kiện mới ự kiện mới không phải nảy sinh từ con số không n cần phải li n quan đến thế giới quanh ta, với kiến thức đã c , với kinh nghiệm hàng ngày, dựa vào chúng, t m trong chúng sự giải thích cho n ; n phải ph hợp với tính ham hiểu biết tự nhi n của học sinh” 13, tr ] Trước thực trạng đ , nhị m v đặt ra cho nhà trường, cho m i giáo vi n đứng lớp là phải làm thế nào để nâng cao chất lượng học sinh, giúp học sinh r n luyện th m kỹ năng giải quyết và tự ứng

ph với các vấn đề và tránh để xảy ra hiện tượng học sinh ngồi nhầm lớp, học sinh học yếu.Việc t m hiểu về mức đ kiến thức toán học ở chương tr nh lớp nhiệm v đặt ra với m i giáo vi n là m t trọng trách lớn để đảm bảo chất lượng của lớp m nh

Để giúp học sinh r n luyện k năng giải quyết vấn đề trong dạy toán tiểu học, giáo vi n cần vận d ng toán học vào thực ti n, thực chất là giúp học sinh

sử d ng toán học làm công c để giải quyết m t t nh huống thực ti n Và từ

t nh huống thực ti n ấy, học sinh c thể nắm bắt thông tin, nhận diện vấn đề và

từ đ đưa ra phương án, giải pháp giải quyết vấn đề ph hợp và nhanh ch ng

thể áp d ng m t số biện pháp để giúp học sinh r n luyện kỹ năng

giải quyết vấn đề trong dạy toán học dựa tr n hai kỹ năng kỹ năng thao tác tư duy và kỹ năng hoạt động như khai thác triệt để giả thiết của bài toán để t m

ra lời giải, t m nhiều cách giải cho bài toán, t m sai lầm của m t bài giải

Trong giờ học, giáo vi n n n tạo cho lớp học m t bầu không khí học tập sôi nổi thông qua các giờ học thảo luận, trao đổi và tranh luận để từ đ giúp cho học sinh từng khả năng tiếp cận và nhận diện vấn đề, d dàng và trực tiếp trao đổi những thắc mắc, tr nh bày những n i dung chưa r để cô và các bạn

c ng giúp đỡ Và hơn hết học sinh phải tham gia tích cực vào quá tr nh học tập dưới sự hướng dẫn của giáo vi n và phải nghi m chỉnh thực hiện Đồng thời về phần phân số th phương pháp trực quan luôn phải được sử d ng và phải thao tác trực tiếp tr n đồ d ng, ngoài ra th cần h trợ th m phương pháp thực hành luyện tập, phương pháp vấn đáp gởi mở,phương pháp giảng giải minh họa cho học sinh trong quá tr nh học tập

năng giải quyết vấn đề trong dạy toán tiểu học nhằm giúp học sinh giải quyết những t nh huống mà ở đ không quy định giải pháp, quy tr nh, hay cách giải thông thường sẵn c

Như vậy, để dạy học tốt môn toán và đặc biệt là dạy phân số cho lớp

th giáo vi n cần t m hiểu kỹ về n i dung và phương pháp dạy học của từng yếu tố kiến thức để dạy học tốt hơn đồng thời c những mẹo nhỏ để giúp học sinh nhất là các em học sinh c hoàn cảnh kh khăn, và c ng là đ ng lực thúc

đ y các thầy cô giáo t m ra các giải pháp để r n luyện kỹ năng giải quyết vấn

đề cho học sinh lớp học tốt hơn

uốn vậy người giáo vi n khi l n lớp phải thể hiện vai tr của

m nh,vận d ng hợp lí các phương pháp dạy học ở Tiểu học m t cách khoa

học ,thiết thực với từng dạng toán c thể, giúp các em phân biệt đúng sai, biết chọn cách làm nhanh nhất và tr nh bày khoa học nhất

1.3 V i tr c vi c r n u n năn iải qu t vấn đ c o ọc sin tron d ọc p n s ở ớp 4

1.3.1 Vai trò của việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn đối với cuộc sống con người

Trong cu c sống thường ngày, m i con người chúng ta luôn phải tự trau dồi, tự t m hiểu, tự r n luyện và học tập th m những điều mới để tăng khả năng

tư duy để c thể làm việc m t cách đ c lập và mang lại hiệu quả tốt nhất trong công việc Để làm được điều đ , m i ngày chúng ta phải dành ra rất nhiều thời gian, công sức và tâm huyết để nghi n cứu, t m hiểu và phân tích những nguồn tài liệu, những cuốn sách và thậm chí là phải làm mới n m i ngày

uất phát từ nhu cầu của công cu c đổi mới sâu sắc nền kinh tế xã h i đang di n ra tr n đất nước ta ngày nay ông cu c đổi mới này cần những người c bản l nh, c năng lực, chủ đ ng, sáng tạo, dám ngh , dám làm, thích ứng được với đời sống xã h i đang từng ngày, từng giờ thay đổi, đáp ứng y u cầu của công cu c xây dựng đất nước Để đáp ứng m c ti u đ , với những chủ nhân tương lai của đất nước, là thế hệ tr chúng ta phải không ngừng trau dồi kiến thức, k năng, ra sức học tập và r n luyện, tự làm mới m nh và phát huy tối đa năng lực của m i cá nhân để g p sức vào công cu c xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, văn minh

Vấn đề là m t thuật ngữ thông d ng trong cu c sống Trong giáo d c, vấn đề là khái niệm cơ bản của định hướng dạy học nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh, từ đ giúp cho học sinh nâng cao năng lực giải quyết vấn đề của m nh

t khi đã c vấn đề th chủ thể phải nhận định đúng về vấn đề và nghi m túc t m ra hướng để giải quyết vấn đề đ iải quyết vấn đề làm sao

cho đúng, nhanh và hiệu quả th chủ thể phải c những kỹ năng cần thiết để đạt được m c ti u

Theo giáo sư Nguy n ảnh Toàn dạy toán là dạy kiến thức, tư duy và tính cách, trong đ dạy k năng c m t vị trí đặc biệt quan trọng, bởi v nếu không c kỹ năng th s không phát triển được tư duy và c ng không đáp ứng được nhu cầu giải quyết vấn đề 18, tr.1]

Như vậy, c thể thấy rằng vấn đề c thể xuất hiện bất kỳ lúc nào, ở đâu

và chính chủ thể c ng không biết trước được ng bởi l đ , cần phải r n luyện kỹ năng để c thể đối diện và giải quyết vấn đề để đạt hiệu quả tốt nhất

1.3.2 Vai trò của việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở trường Tiểu học

Ở đ tuổi học Tiểu học được xem là cấp học nền tảng quan trọng, đặt nền m ng nhận thức c ng như tư duy cho tr và c ng được xem là dốc mốc đánh dấu cho việc đặt cơ sở ban đầu cho sự h nh thành và phát triển toàn diện nhân cách của m i cá nhân

Để h nh thành và phát triển cho học sinh những kỹ năng cơ bản, thiết thực với cu c sống c ng đồng; l ng tự tin, phương pháp suy ngh và học tập,

sự năng đ ng, linh hoạt và sáng tạo, bồi dưỡng trí thông minh, l ng ham học toán, ý chí ước mơ đem hết sức m nh làm cho cu c sống của bản thân gia

đ nh và xã h i trở n n giàu c , lành mạnh và hạnh phúc Theo xu hướng ngày

m t đổi mới về phương pháp Trong đ việc quan tâm đến vai tr của người học là chủ yếu ngh a là người học đ ng vai tr trung tâm của tiết học, xoá bỏ kiểu dạy học áp đặt, bị đ ng giáo vi n và học sinh bị lệ thu c vào tài liệu sẵn

c ọc sinh c thể tự t m t i, phát hiện ra tri thức mới dưới sự hướng dẫn của giáo vi n để từ đ thích ứng với thời đại của khoa học và công nghệ,vừa đáp ứng thiết thực trong cu c sống c ng đồng g p phần phát triển năng lực cá

nhân ua đ h nh thành cho các em các k năng cơ bản để áp vào các t nh huống thực tế của cu c sống

ỹ năng là năng lực sử d ng các dữ kiện, các tri thức hay khái niệm đã

c , năng lực vận d ng chúng để phát hiện những thu c tính bản chất của các sự vật và giải quyết thành công nhiệm v lí luận hay thực hành xác định

ỹ năng là nghệ thuật, là khả năng vận d ng hiểu biết c được ở bạn

để đạt được m c đích của m nh, kỹ năng c thể đặc trưng như toàn b th i quen nhất định k năng là khả năng làm việc c phương pháp

ỹ năng là khả năng vận d ng kiến thức thu nhận được trong m t l nh vực nào đ vào thực ti n

Trong toán học kỹ năng là khả năng giải các bài toán , thực hiện chứng minh c ng như phân tích c ph phán các lời giải và chứng minh nhận được Như vậy d phát biểu ở g c đ nào, kỹ năng là khả năng vận d ng kiến thức, khái niệm, cách thức, phương pháp… để giải quyết nhiệm v đặt ra

N i đến kỹ năng là n i đến cách thức thủ thuật và tr nh tự thực hiện các thao tác hành đ ng để đạt được m c đích đã định ỹ năng chính là kiến thức trong hành đ ng

Để h nh thành được kỹ năng trước hết cần c kiến thức làm cơ sở cho việc hiểu biết, luyện tập từng thao tác ri ng r cho đến khi thực hiện được hành đ ng theo đúng m c đích y u cầu… năng chỉ được h nh thành thông qua quá tr nh tư duy để giải quyết những vấn đề đặt ra

năng phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề trong môn toán là năng lực hoạt đ ng trí tuệ của tr khi đối diện với m t bài toán kh hay m t vấn đề,

t nh huống c thể nào đ đ i hỏi tr phải tập trung và nâng cao khả năng tư duy nhằm t m ra vấn đề cần giải quyết

năng giải quyết vấn đề đối với môn toán học n i chung và đối với việc r n luyện k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở

trường Tiểu học n i ri ng là quá tr nh giúp cho học sinh phát hiện được năng lực phát hiện vấn đề, củng cố tư duy, sức sáng tạo để từ đ giải quyết vấn đề đang gặp phải

Toán học giữ vai tr trong cu c sống và thực ti n, toán học c n đ ng vai tr hết sức quan trọng đối với thực ti n và đối với mọi công tr nh khoa học ạy học toán ở Tiểu học nhằm m c đích là để làm r mối quan hệ giữa toán học và thực ti n, b n cạnh đ c n thể hiện được sự li n kết thông qua việc bồi dưỡng k năng và vận d ng kiến thức toán học vào thực ti n là m t vấn đề cần thiết

Trong n i dung chương tr nh toán ở bậc Tiểu học, số học là n i dung trọng tâm và đồng thời c ng là hạt nhân của quá tr nh dạy học Toán Việc dạy phân số chiếm m t vị trí rất quan trọng trong n i dung của Toán Tiểu học, thể hiện ở thời lượng dạy học trong năm N i dung phân số là m t mảng kiến thức tương đối trừu tượng và kh với học sinh nhưng việc giải quyết những vấn đề li n quan đến phân số lại chứa đựng nhiều tiềm năng phát triển các loại h nh tư duy toán học ôn toán là môn học rất quan trọng trong các môn học ở chương tr nh Tiểu học, đồng thời xuy n suốt ở các cấp học, bậc học.Việc dạy học toán không chỉ h nh thành cho học sinh kỹ năng tính toán

mà giúp các em làm việc m t cách khoa học hông những thế, việc dạy toán

g p phần quan trọng trong việc r n luyện khả năng suy luận, giải quyết vấn đề…N g p phần h nh thành ph m chất con người lao đ ng mới cần c , ý thức vượt kh , làm việc c nề nếp và tác phong khoa học và b n cạnh đ c ng giúp các em học tập và hoạt đ ng tư duy sáng tạo, hoạt đ ng tư duy ngôn ngữ

- logic, trong thời gian học tập tại lớp và ở nhà

Theo .T Trần Vui " hông n n xem giải quyết vấn đề là m t b phận đ c lập với chương tr nh toán mà n n gắn kết n với mọi n i dung toán học." 3 , tr 1 ,1 ]

n luyện k năng giải quyết vấn đề trong học tập c ng như các hoạt

đ ng trong cu c sống là việc làm rất quan trọng Và hơn thế nữa, đối với toán học, phân số là phần kiến thức vô c ng quan trọng trong n i dung chương

tr nh toán lớp

n u n n n tron v n d n r n n n qu t v n

Ví dụ 1.1: Bà có hai cái bánh Trung thu Cái bánh thứ nhất bà chia

thành 6 phần bằng nhau và cho Lan 4 phần Cái bánh thứ hai bà chia thành 3 phần bằng nhau và cho Huệ 2 phần Hỏi bà đã chia cho m i bạn mấy phần?

Ví dụ 1.2: Cháu hỏi ông “Ông ơi! Năm nay ông bao nhi u tuổi?” Ông

trả lời “Tính đến ngày này sang năm th ông đã sống được tròn thế kỉ.” Hỏi năm nay ông bao nhi u tuổi?

Ví dụ 1.3: Ba bạn cùng giải m t bài toán, bạn Hạnh giải hết giờ, bạn

Hồng giải hết 17 phút, còn bạn Hiếu giải hết giờ Hỏi trong ba bạn, ai giải nhanh nhất?

Ví dụ 1.4: M t tấm vải dài m, người ta cắt tấm vải đ để may quần

áo Tính xem số vải đ may được nhiều nhất bao nhiêu b quần áo và còn thừa mấy mét vải, biết rằng m i b quần áo may hết 4m vải

Ví dụ 1.5: Người ta mở vòi thứ nhất chảy vào bể, sau 1 giờ chảy được

bể Đ ng v i thứ nhất và mở tiếp vòi thứ hai, sau 1 giờ chảy được bể Hỏi :

a Cả hai v i đã chảy được mấy phần bể nước?

b Nếu bể đầy nước chứa được 6300l nước th lượng nước hai v i đ đã

chảy vào bể là bao nhi u lít nước?

4 3

5 1

4 1

4 3

7 2

9 4

Ví dụ 1.6: Bản Nùng có tất cả 252 con trâu và bò Biết số trâu bằng

số bò Hỏi bản Nùng có bao nhiêu con trâu, bao nhiêu con bò?

Ví dụ 1.7:Mẹ hơn con tuổi, biết tuổi con bằng tuổi mẹ Hỏi tuổi

m i người hiện nay?

Từ những thông tin c li n quan đến thực ti n, học sinh s dần dần ý thức được và h nh thành k năng vận d ng Toán phân số vào thực ti n o đ , trong dạy học các kiến thức phân số li n quan đến thực ti n, người giáo viên cần làm cho đối tượng nhận thức trở nên hấp dẫn Bởi, nó là m t tình huống

có thực, gắn với cu c sống của con người Nếu như giáo vi n kh o l o lồng ghép, truyền đạt cho học sinh thì các em s có cảm giác rất hứng thú vì nếu giải quyết được tình huống này thì s đem lại điều có ích

* Về khái niệm bài toán thực tế:

+ Khái niệm bài toán húng tôi đồng ý với quan niệm của các tác giả

N anđa, N onchi p "Bài toán là m c đích đã cho trong những điều kiện nhất định, đ i hỏi chủ thể người giải Toán cần phải hành đ ng, t m kiếm cái chưa biết tr n cơ sở mối li n quan với cái đã biết"[4] Theo chúng

tôi, như vậy, m t bài toán phải c các giả thiết những điều kiện nhất định và các câu hỏi, kết luận cái chưa biết cần t m kiếm

+ Bài toán thực tế là m t bài toán mà trong giả thiết hay kết luận c các

n i dung li n quan đến thực tế

Để m t tình huống thực tế trở thành m t bài toán thực tế, phải xác định

được y u cầu cần phải giải quyết từ t nh huống và xác định được các dữ kiện của khách thể làm giả thiết của bài toán

Theo 3 , tr ], “Vận d ng Toán học vào thực ti n thực chất là sử

d ng Toán học làm công c để giải quyết m t t nh huống thực ti n; tức là

d ng những công c Toán học thích hợp để tác đ ng, nghi n cứu khách thể

9 5

nhằm m c đích t m m t phần tử chưa biết nào đ , dựa vào m t số phần tử cho trước trong khách thể hay để biến đổi, sắp xếp những yếu tố trong khách thể, nhằm đạt m c đích đã đề ra” Thông qua đ với các t nh huống được áp d ng vào thực ti n đã phần nào hệ thồng h a được chương tr nh c ng như các bài học trong sách vở áp d ng vào đời sống thường nhật

1.5 K ảo s t t c tr n ở tr ờn Ti u ọc i n n

Nhằm m c đích phát huy tính tích cực, chủ đ ng sáng tạo của học sinh, giáo vi n c thể lựa chọn phương pháp dạy học để giúp các em học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề trong việc dạy học toán phân số ở lớp B n cạnh

đ kết hợp với phương pháp dạy học vấn đáp để tổ chức hoạt đ ng dạy học

h nh thành các ph p tính phân số cho học sinh Thông qua thực ti n của việc

áp d ng hoạt đ ng dạy học nhằm r n k năng giải quyết vấn đề trong dạy học phân số ở học sinh lớp tại các trường Tiểu học đã phần nào khái quát được hiện trạng của việc r n luyện k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học toán phân số

Để điều tra thực trạng dạy học Toán phân số lớp với việc tăng cường

r n k năng giải quyết vấn đề, chúng tôi tiến hành điều tra 27 giáo viên ở trường Tiểu học Ngh a ng, quận Ba Đ nh, à N i và 1 giáo vi n trường Tiểu học Ngọc à, quận Ba Đ nh, à N i Việc tìm hiểu thực trạng tập trung vào các vấn đề sau:

- Dạy học Toán phân số ở lớp với việc thực hiện các định hướng tăng cường r n k năng giải quyết vấn đề

- Những kh khăn của giáo viên khi thực hiện r n k năng giải quyết

vấn đề trong dạy học phân số ở lớp

- hảo sát chất lượng học sinh lớp khi học và làm bài tập về phân số

* Dạy học Toán phân số ở lớp với việc thực hiện các định hướng tăng

cường r n k năng giải quyết vấn đề

húng tôi đã điều tra nhận thức của giáo viên và thực tế thực hiện các định hướng tăng cường r n k năng giải quyết vấn đề cho học sinh qua các phiếu điều tra và thu được kết quả sau:

dung giải quyết vấn đề

trong quá trình giảng dạy

22 (45,83%)

18 (37,5%)

8 (16,67%)

15 (31,25%)

19 (39,58%)

9 (18,76%)

12 (25%)

20 (41,66%)

5 (10,43%)

18 (37,5%)

18 (37,5%)

14 (29,17%)

14 (29,17%)

15 (31,25%)

9 (18,75%)

18 (37,5%)

Từ bảng thống kê trên, ta thấy đa số giáo vi n đều coi việc đảm bảo thực hiện đầy đủ n i dung chương tr nh giảng dạy là quan trọng nhất, chưa chú trọng đúng mức đến việc r n k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân số ở lớp

* Những kh khăn của giáo viên khi thực hiện r n k năng giải quyết vấn đề trong dạy học phân số ở lớp

Để điều tra những kh khăn của giáo viên khi thực hiện r n k năng giải quyết vấn đề trong dạy học phân số ở lớp , chúng tôi tiến hành điều tra bằng phiếu đối với các giáo viên trên, tập trung vào m t số vấn đề chính sau:

Bảng 1.2 Bản đi u tr ăn t ờng gặp c i o vi n i r n

năn iải qu t vấn đ tron d y học p n s ở ớp 4

1 Bản thân chưa c th i quen t m hiểu, khai thác

các t nh huống giải quyết vấn đề

19 (39,58%)

2 Thiếu các tài liệu tham khảo để khai thác và

mở r ng kiến thức về r n k năng giải quyết vấn đề

32 (66,66%)

3 hưa biết cách thiết kế, tổ chức các hoạt đ ng

dạy học để r n k năng giải quyết vấn đề

34 (70,83%)

4 hông đủ thời gian trên lớp để vận d ng 40

hảo sát chất lượng học sinh lớp khi học và làm bài tập về phân số

Để khảo sát được chất lượng học sinh lớp khi học và làm bài tập về phân số , chúng tôi đã tiến hành làm bài kiểm tra nhanh với học sinh tại trường Tiểu học Ngh a ng và Ngọc à và thu được kết quả như sau

ản 1.3 ản t quả ảo s t c ất n ọc sin ớp 4 i ọc và à

m t số em học sinh làm bài chưa đúng và chưa chính xác Từ đ c thể thấy

c m t vấn đề đ là tỉ lệ số em làm bài chưa đúng và chưa chính xác về những bài toán phân số c n nhiều ua đ c thể nhận biết được k năng phát hiện và giải quyết vấn đề của các em học sinh lớp c n yếu hính v vậy, trong quá

tr nh giảng dạy giáo vi n cần chú ý hơn nữa đến việc r n luyện k năng giải quyết vấn đề cho học sinh Đồng thời c ng chú ý đến việc r n luyện k năng giải quyết vấn đề trong dạy học toán phân số cho học sinh lớp trong chương

tr nh toán Tiểu học

Để đảm bảo kết quả học tập của các em đạt chất lượng, từ gia đ nh đến nhà trường và các thầy cô giáo luôn tạo điều kiện và môi trường học tập tốt nhất cho các em để các em về học tập và c m t kết quả học tập tối nhất Đối với m i trường, m i trường đ ng m t địa bàn khác nhau, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học khác nhau; bàn ghế học sinh chưa ph hợp, lớp học thiếu ánh sáng, đời sống vật chất thiếu thốn, cu c sống của nhiều bậc ph huynh c tr nh

đ văn h a thấp; c ng c nhiều ph huynh c nhận thức c n hạn chế n n đôi khi ph huynh c n ít quan tâm và lơ là việc học tập của con của m nh hính v vậy mà việc chăm lo đầu tư cho con em học hành chưa c hoặc c nhưng chưa đáp ứng y u, nhu cầu học tập của con em Từ những kh khăn tr n làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy và học của giáo vi n và học sinh Những

kh khăn đ s ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập của con em chúng ta

ặt khác, trong quá tr nh học tập các em c n mải chơi chưa thật tập trung cho việc học, trí nhớ thiếu bền vững n n phần nào kiến thức, k năng đạt được chưa thật vững chắc Điều này khiến các em tiếp thu bài mới c ng gặp không ít kh khăn và s ảnh hưởng trực tiếp đến quá tr nh r n luyện k năng giải quyết vấn đề cho các em

1.6 K t uận c n 1

hương 1 làm r các cơ sở lí luận là: làm rõ vai tr của việc r n luyện

k năng giải quyết vấn đề trong thực ti n đối với cu c sống con người, vai tr của việc r n luyện k năng giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phân

số ở trường Tiểu học, k năng giải quyết vấn đề trong dạy học toán Tiểu học,

t nh huống điển h nh trong vận d ng dạy học phân số vào thực ti n, xác định tình huống trong vận d ng dạy học phân số vào thực ti n và kết quả khảo sát thực trạng tại trường tiểu học hiện nay Đây chính là cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp rèn luyện k năng giải quyết vấn đề trong dạy học phân số cho học sinh lớp được tr nh bày trong chương

C n 2 MỘT SỐ IỆN PH P RÈN KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHÂN SỐ Ở LỚP 4

2.1 K i qu t nội dun d ọc p n s ở ớp 4

Trong chương tr nh Toán tiểu học, từ lớp 1 đến lớp 3 các em đã được trang bị các kiến thức về toán học và đ c ng là nền tảng để các em bước sang mảng kiến thức mới của n i dung toán lớp Bắt đầu kiến thức từ lớp , kiến thức toán học được nâng cao l n r rệt ở tất cả các mạch kiến thức như đại lượng và đo đại lượng, h nh học, số học ,… Nhưng mới nhất đối với học sinh khối lớp đ là mạch kiến thức về số học, trong đ c phân số

ạy học phân số ở lớp là n i dung cơ bản, chủ yếu của chương tr nh môn toán ở Tiểu học, n được thể hiện ở lớp và lớp , từ nhận biết, đọc các phân số,và viết các phân số ở lớp , nâng l n cao ở lớp là tính và đổi các đơn vị đo diện tích …

Trong chương tr nh toán lớp , phân số là m t trong những n i dung của chương tr nh toán học hiện đại, phân số xuất hiện chính nhằm giải quyết tính đ ng kín của ph p chia Để đáp ứng các m c ti u dạy học phân số cho học sinh lớp , giúp học sinh c kiến thức ban đầu về khái niệm phân số, thực hành tính toán trên phân số, giải toán ứng d ng trong cu c sống, từ đ trang bị cho các

em kiến thức tiếp t c học các cấp học cao hơn Thông qua thực hành tính toán còn góp phần rất lớn việc h nh thành và phát triển năng lực trừu tượng h a, khái quát h a tạo cho học sinh trí tưởng tượng và gây hứng thú cho học sinh

Đối với n i dung dạy học phân số lớp với thời lượng để giảng dạy

c ng như truyền tải kiến thức chiếm phần đa số thời gian của chương tr nh

N i dung dạy học phân số ở lớp bao gồm n i dung trọng tâm là phân số

và các ph p tính với phân số, c thể bao gồm những n i dung

- iới thiệu khái niệm ban đầu về các phân số đơn giản

- Đọc, viết, so sánh phân số, các phân số bằng nhau

- út gọn phân số

- uy đồng mẫu số hai phân số

- h p c ng, ph p trừ hai phân số c c ng hoặc không c ng mẫu

số trường hợp đơn giản mẫu số của tổng, hiệu không quá 1

- Tính chất giao hoán và kết hợp của ph p c ng các phân số

- iới thiệu quy tắc nhân phân số với phân số, nhân phân số với số

tự nhi n trường hợp đơn giản mẫu số của tích không vượt quá 1

- iới thiệu về tính chất giao hoán và kết hợp của các ph p nhân phân số

- iới thiệu ph p nhân m t tổng hai phân số với m t số

- iới thiệu quy tắc chia phân số cho phân số

- hia phân số cho số tự nhi n khác 0

- Thực hành tính nh m c ng, trừ hai phân số c c ng mẫu số, ph p tính c nhớ, tử số và kết quả ph p tính không quá chữ số

- Tính nh m về nhân phân số với phân số hoặc với số tự nhi n, tử số và mẫu số của tích không quá chữ số, ph p tính không c nhớ

- Tính giá trị biểu thức không quá 3 dấu ph p tính với phân số đơn giản mẫu số chung của ph p tính không quá chữ số

- Tìm thành phần chưa biết trong ph p tính

Triết học duy vật biện chứng khẳng định âu thuẫn là đ ng lực thúc

đ y quá tr nh phát triển t vấn đề đặt ra cho học sinh học tập làm nảy sinh

m t mâu thuẫn giữa kiến thức và kinh nghiệm sẵn c của chủ thể với y u cầu cần chiếm l nh tri thức mới Từ đ bản thân c sự phát triển mới về chất Từ

những thay đổi về chất s dẫn đến những thay đổi về lượng và ngược lại

" ượng" ở đây chính là tri thức, k năng được l nh h i, "chất" là năng lực giải quyết vấn đề nảy sinh trong quá tr nh hoạc tập và hoạt đ ng thực ti n

2 2 1 3 Cơ á dục c

uá tr nh học tập của học sinh thực chất là hoạt đ ng nhận thức oạt đ ng nhận thức chỉ đạt hiệu quả cao khi học sinh thực sự tham gia hoạt đ ng này hông những thế, học sinh phải tham gia m t cách tích cực, c trách nhiệm và hứng thú dưới sự hướng dẫn và điều khiển của giáo vi n ạy học phát hiện và giải quyết vấn đề c ng biểu hiện ở sự thống nhất giữa giáo dưỡng và giáo d c ở

ch n dạy học sinh cách khám phá, tức là r n luyện học sinh cách thức phát hiện, tiếp cận và giải quyết vấn đề m t cách khoa học Đồng thời g p phần bồi dưỡng cho người học những đức tính cần thiết của người lao đ ng sáng tạo

2 2 2 Cơ ực ễ

n luyện k năng là việc làm cần thiết và vô c ng quan trọng trong cu c sống hằng ngày và trong môi trường học tập Để c thể thành công trong công việc, để hoàn thành tốt m t bài toán hay m t dự án th y u cầu người thực hiện phải bỏ ra nhiều thời gian, công sức, khả năng tư duy và sự sáng tạo, cố gắng không ngừng nghỉ để thu về kết quả tốt nhất Đối với Toán học c ng vậy, không

phải tự nhi n mà giỏi toán, không ai c thể giải bất k m t bài toán nào đ mà không phải học tập và r n luyện Đối với Toán, để giải nhanh được bài toán th người giải phải nắm vững kiến thức, c khả năng l nh h i và tư duy tốt, đồng thời người đ phải thường xuy n trau dồi và r n luyện k năng

Trong việc r n luyện k năng thông qua việc sử d ng các bài toán c vấn

đề th giáo vi n cần lưu ý rằng các vấn đề đưa ra để học sinh xử lí, giải quyết cần thoả mãn các y u cầu sau h hợp với chủ đề bài học, ph hợp với tr nh đ nhận thức của học sinh, gần g i với cu c sống của học sinh Vấn đề c thể di n

tả bằng k nh chữ hoặc k nh h nh, hoặc kết hợp cả hai k nh hay qua tiểu ph m

đ ng vai của học sinh Vấn đề phải chứa đựng những mâu thuẫn cần giải quyết, gợi ra cho học sinh nhiều hướng suy ngh , nhiều cách giải quyết vấn đề Tổ chức cho học sinh giải quyết, xử lí vấn đề cần chú ý ác nh m học sinh c thể giải quyết c ng m t vấn đề hoặc các vấn đề khác nhau, tuỳ theo m c đích của hoạt

đ ng ọc sinh cần xác định r vấn đề trước khi đi vào giải quyết vấn đề ách giải quyết tối ưu đối với m i học sinh c thể giống hoặc khác nhau

Trong chương tr nh toán học lớp , đối với dạy học phân số cho học sinh ở lứa tuổi này, ngoài sự hướng dẫn của giáo vi n th chính các em phải tự r n luyện những k năng cần thiết để làm sao những kiến thức và k năng s là v khí giúp các em giải quyết nhanh và tốt đối với các vấn đề mà các em gặp phải khi đang giải bài toán n luyện k năng là việc làm vô c ng quan trọng và cần thiết, bởi vậy cần phải c những biện pháp để thực hiện tốt nhiệm v này

2 2 3 Mộ ị ư cơ b ược ử dụ d c oán

2.2.3.1 Rèn kĩ năng phân tích đề toán, suy luận nhằm định hướng giải

và tìm cách giải bài toán

năng phân tích đề toán, suy luận nhằm định hướng giải và t m cách giải bài toán là biện pháp quan trọng hàng đầu trong quá tr nh dạy học phân