đề cương ôn tập kiểm tra và thanh tra trong giáo dục

Một số vấn đề chung về kiểm tra, thanh tra trong giáo dục Phân biệt thanh tra và kiểm tra - Khái niệm: + Thanh tra giáo dục: thanh tra chuyên ngành về giáo dục, thực hiện quyền thanh tr

I Một số vấn đề chung về kiểm tra, thanh tra trong giáo dục

 Phân biệt thanh tra và kiểm tra

- Khái niệm:

+ Thanh tra giáo dục: thanh tra chuyên ngành về giáo dục, thực hiện quyền

thanh tra trong phạm vi quản lý nhà nước về giáo dục nhằm bảo đảm việc thi hành pháp luật, phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa và xử lý vi phạm, bảo

vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực giáo dục

+ Kiểm tra nội bộ: là một trong những chức năng cơ bản của quản lý Đó là

công việc hoạt động nghiệp vụ mà người quản lý ở bất kỳ cấp nào cũng phải thực hiện để biết rõ những kế hoạch, mục tiêu đề ra trên thực tế đã đạt được đến đâu và như thế nào Từ đó đề ra những biện pháp động viên, giúp đỡ, uốn nắn và điều chỉnh nhằm thúc đẩy các cá nhân và tổ chức phát triển

+ Thanh tra nhân dân: là hình thức giám sát của nhân dân thông qua Ban

thanh tra nhân dân đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, việc thực hiện qui chế dân chủ ở cơ sở Ban thanh tra nhân dân chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Ban chấp hành công đoàn cơ sở và có nhiệm vụ giám sát các mặt hoạt động trong đơn vị

- Giống nhau:

+ Về bản chất: đều là hoạt động xem xét, đánh giá tính đúng sai của một sự việc hoặc một đối tượng Đều là hoạt động quan sát, theo dõi các hoạt động giáo dục và giúp đỡ đối tượng hoàn thành tốt nhiệm vụ

+ Về nội dung: công việc đều là kiểm tra, đánh giá trạng thái của hệ; phổ biến truyền bá kinh nghiệm tiên tiến cũng như phát hiện lệch lạc, thiếu sót để điều chỉnh uốn nắn

- Khác nhau:

Thanh tra giáo dục Kiểm tra nội bộ Thanh tra nhân dân Tính chất + là hoạt động

kiểm tra và đánh giá chính thức có tính Nhà nước của

cơ quan quản lý giáo dục cấp trên đối với cấp dưới

-> Mang tính pháp

lý cao

+ có tính chất tổ chức quản lý trong nội bộ là chủ yếu

->mang tính chất hành chính pháp chế

+ vừa mang tính pháp lý vừa mang tính quần chúng và nặng về tư vấn và thuyết phục

Tổ chức Là hệ thống tổ

chức thanh tra Nhà nước do pháp luật

Do thủ trưởng đơn

vị trực tiếp quyết định thành lập, tổ

Ban thanh tra nhân dân trong các cơ quan Nhà nước,

qui định, cấp trên

bổ nhiệm và có tính ổn định cao

chức thực hiện và

ít ổn định hơn

đơn vị sự nghiệp do Hội nghị công nhân, viên chức hoặc Hội nghi đại biểu công nhân, viên chức bầu ra bằng phiếu kín và chịu sự chỉ đạo của Ban chấp hành công đoàn cơ sở Đối tượng Cơ quan, tổ chức,

cá nhân cấp dưới với những công việc và hoạt động của họ

Bộ phận, cá nhân trong một tổ chức với những công việc, hoạt động và mối quan hệ của họ

Bộ phận, cá nhân trong việc thực hiện các chính sách pháp luật của Nhà nước và chế độ nội qui của đơn vị

Xử lý Có tính chất và

hiệu lực pháp lý cao, buộc đối tượng phải thực hiện; có thể đình chỉ hoạt động khi cần thiết

Xem xét, phát hiện, uốn nắn, điều chỉnh, giúp đỡ trong nội bộ

Chủ yếu là kiến nghị và giám sát thực hiện các kiến nghị

II Kiểm tra nội bộ trường học

 Phương pháp kiểm tra

 Phương pháp quan sát

- Ưu điểm:

+ Thu thập thông tin nhanh chóng, trực tiếp, độ chính xác cao về hoạt động diễn ra của nhà trường mà ít tốn thời gian

+ Quan sát và nắm bắt được tinh thần, thái độ, sắc thái cảm xúc cũng như tâm sinh lý của đối tượng quan sát (giáo viên)

+ Giúp điều chỉnh hoạt động một cách kịp thời

+ Giúp đối tượng kiểm tra làm việc tốt hơn tạo ra động lực thúc đẩy làm việc  phát huy tính sáng tạo

+ Quan sát bất ngờ, đột ngột  phát hiện những điều tiêu cực trong giáo dục và tự che đậy

- Nhược điểm:

+ Quan sát mang tính chủ quan, chỉ thấy được về bên ngoài của sự vật, hiện tượng mà không thấy được bên trong

+ Phải lựa chọn đúng đắn đối tượng cần quan sát tránh sự phiến diện

+ Phải có kỹ năng quan sát (mắt, tai), phân tích tư duy nhanh (não bộ) phải hết sức nhanh nhẹn và đòi hỏi cao, cẩn trọng, kín đáo, thường xuyên

- Cách thực hiện:

+ Bước 1: Chuẩn bị

Xác định mục đích, nội dung, kế hoạch, phương pháp (trực tiếp, gián tiếp), đối tượng

Thời gian

+ Bước 2: Tiến hành quan sát:

Quan sát toàn bộ diễn biến hoạt động đang diễn ra

Ghi nhận các thông tin đã quan sát

Căn cứ những thông tin ghi nhận để xem xét độ chính xác của thông tin

Đề xuất các biện pháp vào thực tiễn

+ Bước 4: Lưu lại kết quả quan sát

 Phương pháp phân tích tài liệu sản phẩm:

- Ưu điểm:

+ Cho phép kiểm tra viên hình dung lại quá trình hoạt động của đối tượng kiểm tra Có thể phân tích nhiều loại tài liệu sản phẩm khác nhau trong quá trình kiểm tra, ít tốn kém thời gian, dễ quản lý

- Nhược điểm:

+ Độ tin cậy, chính xác thấp

+ Công tác quản lý bị thụ động

+ Sản phẩm kiểm tra mang tính đối phó

- Cách sử dụng:

+ Dễ dàng theo dõi, kiểm tra tình hình giảng dạy của giáo viên cũng như tình hình học tập của học sinh

+ Dùng trong việc thống kê sổ sách vào cuối năm học

+ Quản lý trong thiết bị học tập, cơ sở vật chất trong nhà trường

 Phương pháp tác động trực tiếp đối tượng:

- Ưu điểm:

+ Thu nhận kết quả ngay lúc thực hiện phương pháp kiểm tra

+ Trong phỏng vấn, báo cáo bên cạnh nghe thông tin còn có thể kiểm tra thái độ, cử chỉ và nét mặt để kiểm tra độ tin cậy của thông tin

+ Mặt đối mặt còn tạo sự thẳng thắn, cởi mở của người kiểm tra vs người bị kiểm tra

+ Thực hiện phương pháp này còn giúp người phỏng vấn và người trả

lờ rèn luyện, trao dồi các kỹ năng lắng nghe, trình bày và khả năng đặt câu hỏi

+ Vì trả lời ngay nên sẽ tránh trường hợp chuẩn bị những lý do, những câu trả lời không thành thật

- Nhược điểm:

+ Trong quá trình tác động trực tiếp đối tượng tốn nhiều thời gian chuẩn bị câu hỏi cho phù hợp với đối tượng và tốn chi phí khi điều tra bằng phiếu

+ Câu trả lời mang tính chủ quan

+ Thông tin thu được bị nhiễu Có rất nhiều ý kiến khác nhau cho cùng một vấn đề được đặt ra

+ Người phỏng vấn buộc phải có những kỹ năng như: giao tiếp, lắng nghe, đặt câu hỏi, khả năng điều tiết cảm xúc

+ Phức tạp trong khâu xử lý số liệu các phiếu điều tra

- Cách sử dụng:

+ Xác định đối tượng điều tra

+ Chuẩn bị hệ thống câu hỏi phù hợp với đối tượng (có câu hỏi dự bị) + Chú ý nên sử dụng câu hỏi mở

+ Đặt câu hỏi (hay phát phiếu) cho đối tượng Sau đó lắng nghe và có những câu hỏi làm rõ các vấn đề và sẽ ghi chép các ý kiến rõ ràng của từng đối tượng

+ Xử lý thông tin thu thập được và đưa ra kết luận, đánh giá để điều chỉnh, uốn nắn cho phù hợp

 Phương pháp tham dự các hoạt động giáo dục cụ thể:

 Quy trình dự giờ: trang 19

 Kỹ năng kiểm tra nội bộ

 Kiểm tra

- Công việc:

+ Xem xét nhiệm vụ giáo viên được giao

+ Xem xét hồ sơ chuyên môn của giáo viên

+ Dự giờ dạy của giáo viên

+ Kiểm tra chất lượng của học sinh, xem xét mức độ tiến bộ của học sinh

+ Thu thập ý kiến về giáo viên qua tổ chuyên môn, đồng nghiệp

+ Nhận xét, tổng hợp các thông tin

- Yêu cầu:

+ Đối với ban kiểm tra, tỉ mỉ, rõ ràng, chỉ rõ những điều làm được và chưa làm được của giáo viên

+ Đối với giáo viên, cảm thông, hợp tác chấp nhận việc làm ban kiểm tra

 Đánh giá

- Công việc:

+ Nghiên cứu hướng dẫn đánh giá xếp loại giáo viên Cụ thể hóa tiêu chí đánh giá phù hợp

+ Nghiên cứu hồ sơ kiểm tra trước đây, đặc biệt là lần gần nhất

+ Phân tích định tính, định lượng các dữ kiện, các sự kiện quan sát được, các thông tin thu được khi kiểm tra để xác định mức độ đạt được của giáo viên

+ Đối chiếu với chuẩn để xếp loại

+ Thông báo với giáo viên về những nhận xét và đánh giá của ban kiểm tra khi kết thúc kiểm tra

- Yêu cầu:

+ Đánh giá khách quan, chính xác, công bằng

+ Định hướng, khuyến khích tạo cơ sở cho sự tiến bộ của giáo viên

 Tư vấn

- Công việc:

+ Dựa vào kết quả của kiểm tra, đánh giá, phân tích rõ nguyên nhân … chọn các vấn đề cần trao đổi, kiến nghị với giáo viên

+ Dự kiến nội dung, phương pháp trao đổi, sắp xếp trật tự các vấn đề trao đổi

+ Tiến hành trao đổi (sau khi đã có các thông tin về hoạt động sư phạm của giáo viên)

- Yêu cầu:

+ Các ý kiến tư vấn phải sát thực, khả thi

+ Góp phần nâng cao chất lượng lao động sư phạm của giáo viên

 Thúc đẩy

- Công việc:

+ Phát hiện những kinh nghiệm tốt của giáo viên

+ Lựa chọn các kinh nghiệm có giá trị (của giáo viên được kiểm tra, của các giáo viên khác và của kiểm tra viên đã tích lũy được)

+ Phổ biến kinh nghiệm của giáo viên

+ Động viên, khuyến khích giáo viên

+ Kiến nghị với các cấp quản lý

- Yêu cầu:

+ Phát hiện, lựa chọn được kinh nghiệm + Phổ biến được kinh nghiệm, tạo nội lựa cho giáo viên giải quyết vấn đề

+ Hoàn thiện khả năng sư phạm của giáo viên, góp phần phát triển hệ thống giáo dục

III Thanh tra hành chính, thanh tra chuyên ngành:

Tại sao phải đổi mới công tác thanh tra?

 Cơ sở pháp lý:

- Để phát triển một nền giáo dục làm nền tảng cho công cuộc xây dựng đất nước, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã chủ trương “Đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo theo hướng chuẩn hóa, hiên đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế.”

- Chính phủ đã ban hành Nghị định số 42/2013/NĐ-CP về tổ chức hoạt động thanh tra giáo dục thay thế Nghị định số 85/2006/NĐ-CP; Bộ trưởng Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 39/2013/TT-BGDĐT Hướng dẫn về thanh tra chuyên ngành trong lĩnh vực giáo dục thay thế Thông tư số

43/2006/TT-BGDĐT Hướng dẫn thanh tra toàn diện nhà trường, cơ sở giáo dục khác và thanh tra hoạt động sư phạm của nhà giáo Đổi mới thanh tra giáo dục thể hiện mấy điểm sau:

+ Thực hiện đúng Luật thanh tra 2010 và các quy định pháp luật về thanh tra

+ Đẩy mạnh hoạt động thanh tra hành chính, thanh tra chuyên ngành theo hướng tăng cường phân cấp, đẩy mạnh công tác tự thanh tra, kiểm tra của cơ sở giáo dục

- Tăng cường phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước, các cơ quan có thẩm quyền thanh tra theo phân cấp nhà nước về giáo dục Nghị định 42 đã phân rõ trách nhiệm của Thanh tra Bộ, Thanh tra Sở GD&ĐT, Thanh tra Tỉnh,…

- Thông tư số 39/2013/TT-BGDĐT có hiệu lực từ ngày 18/01/2014, trong đó

đề cập đến nội dung thanh tra chuyên ngành đối với Sở giáo dục và Đào tạo, Phòng giáo dục và Đào tạo,…

+ Nội dung quyết định thanh tra

+ Hoạt động thanh tra của thanh tra viên tiến hành thanh tra độc lập + Trình tự và thủ tục tiến hành cuộc thanh tra được quy định tại Nghị định số 07/2012/NĐ-CP ngày 9/2/2012 Qui định về cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành và hoạt động thanh tra chuyên ngành

 Cơ sở lý luận:

- Đổi mới quản lý nhà nước về giáo dục đào tạo theo nguyên tắc: Tách bạch quản lý nhà nước với hoạt động chuyên môn, cơ quan quản lý nhà nước không làm thay nhiệm vụ của các cơ sở giáo dục

- Đổi mới quản lý nhà trường theo hướng tăng cường tính tự chủ và trách nhiệm xã hội, chuyển từ sự chỉ đạo và giám sát chặt chẽ của các cơ quan quản lý sang giám sát bằng quy định pháp luật và tiêu chuẩn, tiêu chí chất lượng Thanh tra giáo dục có vai trò rất quan trọng đối với việc đảm bảo kỉ

cương hoạt động chuyên môn và nâng cao chất lượng, là công cụ sắc bén của quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục

- Trước yêu cầu đổi mới căn bản giáo dục và đào tạo, đổi mới quản lý là khâu đột phá nhằm nâng cao chất lượng toàn diện, đổi mới công tác thanh tra giáo dục là một giải pháp quan trọng đòi hỏi tất yếu và cấp thiết

 Cơ sở thực tiễn:

- Chuyển mạnh từ thanh tra nặng về chuyên môn giáo dục sang thanh tra quản lý

- Từng bước nâng cao chất lượng các cuộc thanh tra nhằm không chỉ tác động đến đối tượng thanh tra mà còn tác động lên hệ thống giáo dục quốc dân góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về giáo dục

- Tăng cường phân cấp quản lý, tăng quyền tự chủ tự chịu trách nhiệm của cơ

sở giáo dục

 Đề xuất, kiến nghị

Trên cơ sở chỉ đạo của Bộ GD&ĐT, trong năm vừa qua công tác thanh tra giáo dục khối Sở GD&ĐT đã có những chuyển biến rất tích cực Các Sở GD&ĐT đã tập trung xây dựng kế hoạch thanh tra theo đúng hướng chỉ đạo

Về số cuộc có thể giảm đi, nhưng hoạt động thanh tra đã có trọng tâm trọng điểm, nhằm vào những vấn đề quản lý tác động đến hệ thống

Chẳng hạn khi văn bản được ban hành, các cơ sở giáo dục có thể có cách hiểu khác nhau, thông qua hoạt động thanh tra sẽ giúp cơ sở, hướng dẫn các

cơ sở hiểu và triển khai thực hiện cho đúng Hoặc trước những vấn đề dư luận bức xúc, những điểm nóng trong ngành dễ phát sinh tiêu cực như: dạy thêm học thêm, thu nộp đầu năm, văn bằng chứng chỉ, liên kết đào tạo là những vấn đề cần được ưu tiên tập trung thanh tra

Bên cạnh đó là hoạt động đặc trưng của thanh tra GD như công tác thanh tra thi cũng đã có nhiều đổi mới trong năm vừa qua Từ thanh tra công tác chuẩn

bị thi, coi thi, chấm thi, với sự chỉ đạo của lãnh đạo Bộ và sự vào cuộc của thanh tra Sở, sự tham gia của các trường ĐH

Đó là sự đổi mới rất rõ nét trong cách tổ chức công tác thanh tra thi nói riêng

và thanh tra GD nói chung Nếu nói về số cuộc thanh tra thì có giảm đi, nhưng tác động xã hội, tác động quản lý lại rõ rệt hơn

Ông Nguyễn Huy Bằng chia sẻ: Thanh tra Bộ sẽ là lực lượng nòng cốt, bên cạnh việc hướng dẫn, chỉ đạo kịp thời đối với thanh tra Sở, cũng sẽ tăng cường công tác thanh tra, thanh tra trực tiếp một số vấn đề, đồng thời sẽ thanh tra công tác thanh tra của các Sở, để bảo đảm việc tổ chức triển khai được nghiêm túc, hiệu quả và chủ động ở ngay từ các địa phương

Ngày 18/10/2017, Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ đã phê duyệt đề án “Tăng cường năng lực thanh tra đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đến năm 2020” Trong đó đề cập đến việc tăng cường năng lực thanh tra giáo dục nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước về thanh tra giáo dục, đi đôi với việc nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại, giải quyết tố cáo, phòng chống tham nhũng trong lĩnh vực giáo dục

Tăng cường năng lực thanh tra giáo dục thể hiện cụ thể qua việc tăng cường các yếu tố cơ bản đảm bảo tính chuyên nghiệp, tính độc lập tương đối của cơ quan thanh tra, cơ chế đánh giá hiệu quả thanh tra giáo dục và tương quan với các công cụ quản lý giáo dục khác; tăng cường phân cấp trong hoạt động thanh tra

Tăng cường năng lực thanh tra giáo dục gắn liền với quá trình đổi mới quản

lý giáo dục, đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra theo chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT Hoạt động thanh tra bám sát chỉ đạo của lãnh đạo Bộ và việc chấp hành các văn bản, quy định chỉ đạo của ngành

Cơ sở pháp lý về thẩm quyền và nhiệm vụ thanh tra chuyên

ngành giáo dục đối với trường trung cấp chuyên nghiệp

Thanh tra trường trung cấp chuyên nghiệp là hoạt động thanh tra chuyên ngành giáo dục đào tạo nhằm xem xét, đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn của trường trung cấp chuyên nghiệp theo quy định của Luật giáo dục,

theo Điều lệ, quy chế tổ chức và hoạt động trường trung cấp chuyên nghiệp, các

quy chế chuyên môn, các quy định khác có liên quan do cơ quan thẩm quyền ban

hành Hoạt động thanh tra giáo dục hoàn toàn phải tuân thủ pháp luật

chuyên

ngành giáo dục đồng thời tuân thủ pháp luật về thanh tra và pháp luật liên quan

về lao động, hành chính, tài chính, ngân sách, dân sự, kinh tế Các văn bản pháp

luật chủ yếu gồm:

- Luật Giáo dục 2005 và Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Giáo dục năm 2009 quy định tại Điều 111 về Thanh tra giáo dục

- Luật Thanh tra 2010, Luật Lao động, Luật Ngân sách

- Nghị định số 85/2006/NĐ-CP ngày 18 tháng 8 năm 2006 của Chính phủ

về tổ chức và hoạt động của Thanh tra giáo dục

16

- Thông tư 43/2006/TT-BGDĐT ngày 20/10/2006 của Bộ Giáo dục và

Đào tạo hướng dẫn thanh tra toàn diện nhà trường, cơ sở giáo dục khác và thanh

tra hoạt động sư phạm của nhà giáo quy định như sau: Cơ quan quản lý nhà nước

về giáo dục có thẩm quyền thành lập hoặc cho phép thành lập, đình chỉ hoạt động, sáp nhập, chia, tách, giải thể nhà trường theo quy định tại Điều 51 Luật

giáo dục có trách nhiệm thanh tra cơ sở giáo dục Căn cứ vào kế hoạch thanh tra

hàng năm đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, thủ trưởng cơ quan thanh tra

thuộc tỉnh ra quyết định thanh tra và thành lập đoàn thanh tra cơ sở giáo dục Hoặc khi xét thấy cần thiết thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước ra quyết định

thanh tra và thành lập đoàn thanh tra để tiến hành thanh tra

- Nghị định số 115/2010/NĐ-CP ngày 24 tháng 12 năm 2010 của Chính phủ quy định trách nhiệm quản lý nhà nước về giáo dục, theo đó trường trung

cấp chuyên nghiệp (trừ các cơ sở thuộc bộ, ngành trung ương) là cơ sở giáo dục

thuộc trách nhiệm quản lý trực tiếp của sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh, thành phố

trực thuộc trung ương và theo quy định của Thông tư số

47/2011/TTLTBGDĐT-BNV ngày 19 tháng 10 năm 2011 của Bộ Giáo dục

và Đào tạo, Bộ Nội

vụ hướng dẫn thực hiện Nghị định 115/2010/NĐ-CP ngày 24 tháng 12 năm

2010

của Chính phủ tại điểm c, khoản 2, Điều 3 quy định như sau: “Cơ sở giáo dục

trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo, gồm trường cao đẳng, trường trung cấp chuyên nghiệp (không bao gồm các trường cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp

công lập của các bộ đóng trên địa bàn); trường trung học phổ thông; trường phổ

thông có nhiều cấp học, trong đó có cấp học trung học phổ thông; trường phổ

thông dân tộc nội trú; trung tâm kỹ thuật tổng hợp - hướng nghiệp; trung tâm

giáo dục thường xuyên; trung tâm ngoại ngữ, tin học; trường, lớp dành cho

17

người khuyết tật; trường, cơ sở thực hành sư phạm và các cơ sở giáo dục trực

thuộc khác thuộc thẩm quyền quản lý nhà nước của Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh”

-

Nghị định số 42/2013/NĐ-CP ngày 09 tháng 04 năm 2013 của Chính

phủ về tổ chức và hoạt động của Thanh tra giáo dục, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2013 thay thế Nghị định số 85/2006/NĐ-CP ngày 18 tháng 8 năm

2006, quy định Thanh tra giáo dục thực hiện quyền thanh tra trong phạm vi quản

lý nhà nước về giáo dục nhằm bảo đảm việc thi hành pháp luật, phát huy nhân tố

tích cực, phòng ngừa và xử lý vi phạm, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền

và

lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực giáo dục