Học sinh nắm được cấu tạo của bài văn tả cảnh, gồm 3 phần: mở bài, thân bài, kết luận.. Đồ dùng dạy - học - Bảng phụ ghi sẵn: Trình tự miêu tả của hai bài văn Quang cảnh làng mạc ngày m
Trang 1Giáo án Tiếng việt 5
Tập làm văn CẤU TẠO CỦA BÀI VĂN TẢ CẢNH
I Mục tiêu
1 Học sinh nắm được cấu tạo của bài văn tả cảnh, gồm 3 phần: mở bài,
thân bài, kết luận
2 Biết vận dụng, phân tích cấu tạo của một bài văn tả cảnh cụ thể
3 Học sinh yêu thích quê hương đất nước
II Đồ dùng dạy - học
- Bảng phụ ghi sẵn: Trình tự miêu tả của hai bài văn Quang cảnh làng
mạc ngày mùa và Hoàng hôn trên sông Hương.
III Các hoạt động dạy - học
1 Giới thiệu bài (3phút)
- Lên lớp 5 các em sẽ được học một thể loại
văn mới đó là văn tả cảnh Khi học văn tả
cảnh các em sẽ rất thích thú vì đối tượng miêu
tả cảnh là một không gian rộng lớn, cảnh vật
thay đổi và biến chuyển theo thời gian Trong
cảnh đôi khi xuất hiện cả con người và loài
vật Do đó, khi học thể loại này các em sẽ biết
quan sát đối tượng một cách bao quát, toàn
diện
- HS lắng nghe
- GV ghi tên bài lên bảng - HS nhắc lại tên đầu bài và ghi vào vở
2 Phần Nhận xét(17phút)
Bài tập 1 (10 phút)
- Gọi một HS đọc toàn văn nội dung bài tập
(đọc yêu cầu và văn bản Hoàng hôn trên sông
Hương)
- Một HS đọc bài Cả lớp theo dõi đọc thầm trong SGK
- Bài tập này có mấy yêu cầu là những yêu
cầu nào?
- Bài tập này có 2 yêu cầu là:
+ Đọc và tìm hiểu bài văn được chia
Trang 2làm mấy đoạn
+ Xác định nội dung từng đoạn
- GV hướng dẫn HS giải nghĩa từ và tìm hiểu
nội dung bài:
+ Hoàng hôn là chỉ vào khoảng thời gian nào
trong ngày?
+ Hoàng hôn là chỉ vào khoảng thời gian cuối buổi chiều khi mặt trời đang lặn, ánh sáng yếu ớt và tắt dần
+Trong SGK giải thích từ nhạy cảm và ảo
giác như thế nào?
+ HS nhìn SGK trả lời
- GV giao nhiệm vụ: Bài văn Hoàng hôn trên
sông Hương là một bài văn tả cảnh đẹp của
Huế gắn với dòng sông Hương vào một buổi
hoàng hôn Các em hãy đọc thầm lướt lại bài
văn, tự phân từng đoạn của bài và xác định
nội dung của từng đoạn
- HS cả lớp đọc thầm, tự phân đoạn bài văn, xác định nội dung từng đoạn viết ra
vở nháp
- Yêu cầu HS trao đổi theo nhóm đôi về kết
quả làm bài trên vở nháp
- HS trao đổi với nhau về kết quả bài làm của mình
- Gọi HS các nhóm báo cáo kết quả
- GV cùng HS nhận xét, bổ sung chốt lại lời
giải đúng
- HS lần lượt báo cáo kết quả
- Các HS khác nhận xét, bổ sung
Lời giải:
+ Đoạn 1: Từ đầu đến hàng ngày đã rất yên tĩnh này -> Lúc hoàng hôn, Huế đặc biệt yên
tĩnh
+ Đoạn 2: Tiếp đến lá xanh của hai hàng cây ->Sự thay đổi của sắc màu sông Hương
từ lúc hoàng hôn đến lúc tối sẫm
+ Đoạn 3: Tiếp đến khoảng khắc yên tĩnh của buổi chiều cũng chấm dứt -> Hoạt
động của con người bên bờ sông, trên mặt sông lúc hoàng hôn
+ Đoạn 4: Còn lại -> Sự thức dậy của Huế sau hoàng hôn.
- Nếu chia bài văn trên thành 3
đoạn thì đâu là mở bài, thân bài,
- HS trả lời:
+ Đoạn 1 sẽ là mở bài vì đoạn 1 giới thiệu bao quát
Trang 3kết luận? Vì sao? về đặc điểm yên tĩnh của Huế lúc hoàng hôn.
+ Đoạn 2 và 3 sẽ là thân bài vì các đoạn này miêu tả
sự thay đổi màu sắc của sông Hương và con người lúc hoàng hôn
+ Đoạn 4 sẽ là kết bài vì đoạn này kết thúc việc miêu
tả cảnh hoàng hôn trên sông Hương
Bài tập 2 (7 phút)
- GV đưa ra trình tự hai bài văn
miêu tả được ghi sẵn trong bảng
phụ (như dưới đây) Yêu cầu HS
quan sát và cho biết thứ tự miêu
tả trong hai bài văn trên có gì
khác nhau
- HS quan sát trình tự hai bài văn miêu tả tìm xem thứ tự miêu tả có gì khác nhau
Trình tự miêu tả
Hoàng hôn trên sông Hương
Quang cảnh làng mạc ngày mùa
Mở bài
1 Nêu đặc điểm chung của Huế lúc hoàng hôn (rất yên tĩnh).
1 Giới thiệu màu sắc bao trùm cảnh làng quê ngày mùa – màu vàng.
Thân bài
2 Sự thay đổi của sắc màu sông Hương từ lúc bắt đầu hoàng hôn đến lúc tối hẳn.
2 Tác giả tả các màu vàng rất khác nhau của cảnh, của vật ở làng quê ngày mùa.
3 Cảnh hoạt động của con người bên bờ sông Hương, trên mặt sông lúc bắt đầu hoàng hôn đến lúc thành phố lên đèn
hoàng hôn.
3 Thời tiết và con người trong ngày mùa.
Trang 4- Thứ tự hai bài văn miêu tả có gì khác nhau? - Bài Hoàng hôn trên sông Hương miêu
tả sự thay đổi của cảnh vật theo thời
gian Bài Quang cảnh làng mạc ngày mùa tả từng bộ phận của cảnh.
- Cấu tạo của một bài văn tả cảnh gồm mấy
phần là những phần nào? Nội dung mỗi phần
nói về điều gì?
- GV ghi vắn tắt cấu tạo bài văn tả cảnh lên
bảng
- Bài văn tả cảnh thường có ba phần
1 Mở bài: Giới thiệu bao quát cảnh sẽ
tả
2 Thân bài: Tả từng bộ phận của cảnh
hoặc sự thay đổi của cảnh theo thời gian
3 Kết bài: Nêu lên cảm nghĩ hoặc nhận
xét của người viết
3 Phần Ghi nhớ (5 phút)
- Gọi HS đọc phần Ghi nhớ
- Hai đến ba HS đọc phần Ghi nhớ trong SGK
- Yêu cầu HS giải thích phần Ghi nhớ - Một đến hai HS giải thích, sử dụng kết
luận về cấu tạo và trình tự miêu tả của
hai bài văn Hoàng hôn trên sông Hương
và Quang cảnh làng mạc ngày mùa để
minh hoạ
4 Phần Luyện tập (10 phút)
Bài tập 1
- Gọi một HS đọc to toàn bài - Một HS đọc to toàn bài, cả lớp theo
dõi đọc thầm
- Bài tập yêu cầu chúng ta làm gì? - Nhận xét cấu tạo của bài văn Nắng trưa.
- Yêu cầu HS làm việc theo cá nhân - HS làm việc cá nhân
+ Đâu là mở bài của đoạn văn này? Mở bài
làm nhiệm vụ gì?
+ Nhiều HS trả lời: Câu văn đầu là mở bài Câu này nêu lên nhận xét chung về nắng trưa
+ Thân bài gồm mấy đoạn nhỏ, mỗi đoạn nói + Nhiều HS trả lời: thân bài gồm 4 đoạn
Trang 5về điều gì? nhỏ như sau:
* Đoạn 1 (Từ Buổi trưa từ trong nhà đến bốc lên mãi): Tả cảnh nắng trưa dữ
dội
* Đoạn 2 (Từ Tiếng gì xa vắng đến hai mí mắt khép lại): Nắng trưa trong
tiếng võng và câu hát ru em
* Đoạn 3 (Từ Con gà nào đến bóng duối cũng lặng im): Muôn vật trong
nắng
* Đoạn 4 (Từ ấy thế mà đến cấy nốt thửa ruộng chưa xong): Hình ảnh người
mẹ trong nắng trưa (cách miêu tả này làm nổi bật hình ảnh người mẹ chịu thương, chịu khó)
+ Đâu là đoạn kết bài, đoạn kết bài làm nhiệm
vụ gì?
- Nhiều HS trả lời: Câu văn cảm thán nói lên tấm lòng thương mẹ của tác giả, chính là kết bài mở rộng của bài văn
5 Củng cố, dặn dò (5 phút)
- Gọi HS nhắc lại nội dung Ghi nhớ - Hai đến ba HS nhắc lại
- Dặn HS về nhà học nội dung Ghi nhớ và
làm lại bài tập phần luyện tập vào vở
- HS lắng nghe và về nhà thực hiện theo yêu cầu của GV