THỰC NGHIỆM vận DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG dạy học KINH tế CHÍNH TRỊ

THỰC NGHIỆM VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC KINH TẾ CHÍNH TRỊ... - Kế hoạch thực nghiệm- Mục đích thực nghiệm Qua thực nghiệm sử dụng phương pháp thảo luận nhómtrong dạ

THỰC NGHIỆM VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC KINH TẾ CHÍNH TRỊ

- Kế hoạch thực nghiệm

- Mục đích thực nghiệm

Qua thực nghiệm sử dụng phương pháp thảo luận nhómtrong dạy học Kinh tế chính trị ở Trung tâm Bồi dưỡng chính trịnhằm kiểm tra tính khoa học, hiệu quả của phương pháp thảo luậnnhóm Căn cứ kết quả thực nghiệm nhằm điều chỉnh, bổ sungnhững thiếu sót của quy trình thiết kế và sử dụng phương phápthảo luận nhóm trong quá trình dạy học Kinh tế chính trị

- Giả thuyết thực nghiệm

Vận dụng quy trình thực hiện phương pháp thảo luận nhómtheo hướng tích cực như đã thiết kế sẽ góp phần nâng cao chấtlượng dạy và học Kinh tế chính trị ở lớp Sơ cấp lý luận chính trịtại Trung tâm Bồi dưỡng chính trị

- Đối tượng thực nghiệm

Học viên Lớp Sơ cấp lý luận chính trị khóa 5 năm 2018,gồm 55 học viên Vừa đối chứng, vừa thực nghiệm

- Địa điểm thực nghiệm

- Địa điểm thực nghiệm: Trung tâm Bồi dưỡng chính trị h

- Thời gian thực nghiệm: 2 đến 4 tháng

- Phương thức thực nghiệm

Thực nghiệm giảng dạy theo kiểu đối chứng: chọn một lớp,một buổi dạy thực nghiệm, buổi khác dạy đối chứng So sánh kếtquả, hoàn chỉnh quy trình để chứng minh giả thuyết

- Tổ chức thực nghiệm

- Nội dung cần thực nghiệm

Nội dung thực nghiệm: Bài giảng để tiến hành thực nghiệm

và đối chứng là nội dung kiến thức học Kinh tế chính trị Chọn 2bài để soạn 2 giáo án mẫu, đó là: Bài 1 “Sản xuất hàng hóa vàcác quy luật kinh tế của sản xuất hàng hóa” được soạn theophương pháp chủ yếu là phương pháp thảo luận nhóm và Bài 6

“Cơ chế thị trường và vai trò kinh tế thị của Nhà nước trong thời

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” được soạn theophương pháp thuyết trình

- Điều kiện thực nghiệm

- Điều kiện về cơ sở vật chất

Điều kiện cơ sở vật chất và các phương tiện dạy học là nhân

tố quan trọng để việc vận dụng phương pháp thao luận nhóm

trong dạy học Kinh tế chính trị đạt hiệu quả cao Hiện nay ởTrung tâm bồi dưỡng chính trị Trang thiết bị phải được đảm bảo,phải được hiện đại hóa như máy tính xách tay, máy chiếuProjector, chưa đảm bảo Vì vậy, để vận dụng tốt phương phápthảo luận nhóm, cần phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

Trang bị đầy đủ các phương tiện trong dạy học: máy tínhxách tay, máy chiếu Projector …

Phòng học được bố trì đầy đủ bàn ghế và có thể dễ dàng dichuyển được để thuận tiện cho việc tổ chức thảo luận theo nhóm

- Điều kiện đối với giảng viên

Giảng viên phải có giáo án và kế hoạch thảo luận nhóm Mộtgiáo án soạn theo Phương pháp thảo luận nhóm phải thể hiện rõràng từng nội dung đơn vị kiến thức của bài học và tương ứng với

nó là từng hoạt động của giảng viên và học viên Xây dựng tronggiáo án hệ thống câu hỏi, tình huống vấn đề phải cụ thể rõ ràng códàn ý, hệ thống chi tiết giúp học viên nắm bắt kiến thức một cáchnhanh Bên cạnh đó giảng viên nên cho học viên về nhà nghiêncứu bài học mới Đặc biệt chú trọng vào nội dung trọng tâm thảoluận nhóm Giảng viên phải lựa chọn chủ đề thảo luận, phải biếtcách phân chia nhóm thảo luận, phân bố thời gian cho mỗi chủ đềthật hợp lý

Khi vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy họcgiảng viên cần phải sử dụng thành thạo một số kỹ thuật điều phốinhư giới thiệu, tích lũy, khuyến khích, cân bằng, mở lối, sử dụngđồng hồ, lắng nghe tích cực, kêu gọi phản hồi…

Để giới thiệu, giảng viên nên giải thích ngắn gọn phươngpháp điều phối của mình Ví dụ: “Chúng ta có 05 phút để thảoluận Với vai trò của mình, nhiệm vụ của tôi chủ yếu là lắng nghe

và quan sát các anh (chị) thảo luận với nhau Lưu ý từng ngườiphát biểu một, khi phát biểu phải xung phong không nói leo Nếu

có ai trong nhóm thấy khó chia sẻ ý của mình, tôi sẽ đặt một hoặchai câu hỏi để các anh (chị) trả lời”

Khuyến khích cũng là một kỹ thuật thúc đẩy sự tham gia củacác thành viên rụt rè trong nhóm Vài người trong nhóm có thểngồi phía sau và để người khác nói Điều này không có nghĩa là

họ lười biếng hay vô trách nhiệm; có thể họ cảm thấy buổi thảoluận không thú vị lắm; trong tình huống này, giảng viên phảikhuyến khích những người này phát biểu bằng cách hỏi: “Có anh(chị) nào muốn đóng góp thêm ý kiến không?” hoặc “bây giờchúng ta sẽ nghe ý kiến của những anh (chị) chưa phát biểu đượckhông?”

Trong quá trình thảo luận nhóm giảng viên không nên hỏinhững câu hỏi nhằm “bẫy” hoặc làm cho học viên trong nhómlúng túng Sau khi nhóm trưởng trình bày ý kiến thảo luận củanhóm xong, giảng viên không nên đưa ra câu trả lời “đúng” ngaylập tức mà hãy để ngỏ cho cả lớp thảo luận như vậy sẽ tạo đất chocác nhóm khác cùng thảo luận đưa ra những câu hỏi khác nhauchất vấn lẫn nhau Tuy nhiên, giảng viên lúc nào cũng phải giữtrật tự, nghiêm túc nhưng gần gũi và phải luôn kiểm soát đượcviệc trao đổi của người học.

- Điều kiện đối với học viên

Học viên phải tự giác, tích cực, hăng hái, nhiệt tình tham gia.Bên cạnh đó, phải chủ động tiếp thu, mong muốn tìm hiểu, tìm tòinhững tri thức mới Nhóm trưởng cần phải tôn trọng ý kiến củatừng nhóm viên, tạo môi trường, điều kiện thuận lợi nhất để từnghọc viên trong nhóm đều nắm và hiểu vấn đề và ai cũng có thể làngười đại diện cho nhóm lên trước lớp trình bày Để không khíbuổi thảo luận vừa sôi nổi nhưng đảm bảo mang lại hiệu quả cao,học viên tham gia thảo luận nói nhỏ, vừa đủ nghe, không gây ồn

ào, mất trật tự, khi có tín hiệu báo hết thời gian thảo luận, từnghọc viên đều trở về vị trí ngồi để tiếp tục theo dõi, lắng nghe, tiếpthu kiến thức và có thể tham gia bổ sung ý kiến

- Thiết kế bài thực nghiệm

- Khảo sát trình độ đầu vào của lớp

Để khảo sát trình độ đầu vào của lớp, tôi nhờ thầy đang dạyhọc phần này cho lớp làm một bài kiểm tra và đánh giá theo thangđiểm như nhau Câu hỏi chủ yếu tập trung vào những kiến thức

về kinh tế chính trị mà học viên tiếp thu được qua kinh nghiệmthực tiễn công tác Kết quả qua khảo sát:

- Điểm đầu vào của lớp cụ thể như sau:

- Tỷ lệ học viên đạt điểm giỏi rất ít, chỉ có 12,8%.

- Tỉ lệ học viên đạt điểm khá chiếm tỷ lệ trung bình 53,8%

- Tỉ lệ học viên đạt điểm trung bình 24,4%

- Tỷ lệ học viên đạt điểm yếu 9%

Từ số liệu điểm thu được, ta thấy mức độ nhận thức đầu vàocủa học viên ở mức độ trung bình

- Soạn giáo án thực nghiệm

Soạn 02 giáo án mẫu, 01 giáo án đối chứng, 01 giáo án thựcnghiệm dạy cùng 1 lớp

* Giáo án dạy ở lớp đối chứng:

- Phương pháp dạy học: Sử dụng phương pháp thuyết trình

Phương pháp dạy học: Sử dụng phương pháp thảo luậnnhóm là chính, bên cạnh đó còn vận dụng kết hợp linh hoạt vớimột vài phương pháp dạy học khác.

* Để thiết kế một bài học theo phương pháp thảo luận nhóm, gồm các bước đây:

- Bước 1: Xác định cụ thể mục tiêu, yêu cầu của bài học.

- Bước 2: Xác định phương pháp, phương tiện dạy học, phân

chia thời gian hợp lý giữa các nội dung

- Bước 3: Xây dựng tiến trình bài học

Tiến trình bài học bao gồm :

và vai trò kinh tế thị trường của Nhà nước trong thời kỳ quá độlên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” được soạn theo phương phápchủ yếu là phương pháp thuyết trình

NỘI DUNG BÀI GIẢNG Bài giảng thứ nhất: Giáo án thực nghiệm Bài 1“Sản xuất hàng hóa và các quy luật kinh tế của sản xuất

hàng hóa”

I Mục tiêu

Sau khi học xong bài này học viên có khả năng:

1 Về kiến thức:

- Hiểu được điều kiện ra đời của sản xuất hàng hóa

- Nắm vững các khái niệm: Hàng hoá, tiền tệ, quy luật cungcầu, quy luật cạnh tranh, quy luật giá trị

- Sản xuất giá trị thặng dư là quy luật kinh tế cơ bản của chủnghĩa tư bản

- Hiểu được tích luỹ tư bản là gì?

- Biết được cấu tạo giá trị, cấu tạo kỹ thuật và cấu tạo hữu cơcủa tư bản

- Phân biệt tích tụ và tập trung tư bản, sự bần cùng hoá tuyệt đối

và tương đối

- Nắm được bản chất và các hình thức tiền công trong chủnghĩa tư bản.

2 Về kỹ năng:

- Biết cách tính khối lượng tiền tệ cần thiết cho lưu thông,nắm được quy luật cung cầu thị trường, biết cách tính cơ cấu giátrị hàng hoá dựa vào cấu tạo hữu cơ của tư bản

- Vận dụng các kiến thức về tích tụ và tập trung tư bản, hànghoá sức lao động để luận giải các vấn đề thực tiễn ở Việt Nam

3 Về thái độ:

- Thấy được bản chất kinh tế của chủ nghĩa tư bản là bóc lộtsức lao động của công nhân nhằm mục đích thu được ngày càngnhiều giá trị thặng dư

- Thông qua việc nghiên cứu quy luật giá trị thặng dư trongchủ nghĩa tư bản, thấy được quan hệ giai cấp trong chủ nghĩa tưbản, sự diệt vong tất yếu của chủ nghĩa tư bản

II Phương pháp

Phương pháp chủ đạo là thảo luận nhóm, ngoài ra giảng viên

có thể sử dụng kết hợp linh hoạt với các phương pháp dạy học

khác như: Phương pháp trực quan, phương pháp thuyết trình,phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại

III Đồ dùng, phương tiện dạy học

- Máy chiếu qua đầu, bảng đen, phấn trắng

- Phiếu học tập

- Các bảng biểu diễn sơ đồ minh hoạ

- Giáo trình Kinh tế chính trị Mác – Lênin và một số tài liệutham khảo khác như sách hướng dẫn học tập Kinh tế chính trị;Sách tham khảo “ Một số vấn đề kinh tế – xã hội trong thời kỳ quá

độ lên CNXH ở Việt Nam”

IV Hoạt động dạy học

Hoạt động 1: Những điều kiện nào dẫn

đến sự ra đời của Kinh tế hàng hóa?

( Thảo luận nhóm).

- Học viên suy nghĩ và phát biểu

- Giảng viên nhận xét, bổ sung và giảithích:

- Giảng viên kết luận:

Hoạt động 2: Để ra đời Kinh tế hàng

hóa không chỉ có điều kiện cần mà cònphải có điều kiện đủ C.Mácviết: “Chỉ cósản phẩm của những lao động tư nhânđộc lập và không phụ thuộc nhau mới đốidiện nhau như là những hàng hóa”

- Giảng viên đặt câu hỏi:

- Sự tách biệt về kinh tế có nghĩa là gì?

Nguyên nhân dẫn đến độc lập về kinh tế?

- Học viên suy nghĩ, thảo luận và phát

Phươ

ng pháp thảo luận nhóm

Phươ

ng pháp thuyết trình

Hoạt động 3: Ưu thế Kinh tế hàng hóa so

với Kinh tế tư nhân đó là gì?

- Học viên nghiên cứu giáo trình và trảlời

- Giảng viên giải thích và trả lời câu hỏi+ Kích thích cải tiến kỹ thuật tăng năngsuất lao động

+ Sản xuất hàng hóa có tính cạnh tranh

Hoạt động 1: Hàng hoá là gì? Thuộc

Phươ

ng pháp thuyết trình nêu vấn đề

Phươ

ng pháp thuyết trình

dụng cảu hàng

hóa

1.2 Giá trị

của hàng hóa

gạo dùng để nấu ăn, vải dùng để mặc

Hoạt động 2: Giá trị sử dụng là thuộc

tính của hàng hóa, nhưng nó không phải

là giá trị sử dụng cho người sản xuấthàng hóa, mà là giá trị sử dụng chongười khác, cho xã hội

- Vậy giá trị hàng hóa là gì?

- Học viên suy nghĩ và phát biểu

- Giảng viên nhận xét câu trả lời, chuẩnkiến thức

- Giảng viên đưa ví dụ: 1cái cuốc = 10kgthóc và giải thích

- Giảng viên dẫn : Sau khi nghiên cứugiá trị trao đổi là quan hệ tỷ lệ về lượng

mà những giá trị sử dụng khác nhau traođổi với nhau Các bạn cho biết đặc trưngcủa giá trị hàng hóa:

- Giảng viên yêu cầu học viên đọc tàiliệu và trả lời câu hỏi:

Phươ

ng pháp thuyết trình, nêu vấn

đề

- Giảng viên nhận xét câu trả lời:

Hoạt động 3: Thảo luận nhóm

- Giảng viên: hãy cho biết sự thống nhất

và mâu thuẫn giữa hai thuộc tính củahàng hóa?

- Giảng viên yêu cầu học viên đọc tàiliệu và thảo luận với nhau

- Học viên thảo luận, đại diện phát biểutheo yêu cầu của giảng viên

- Giảng viên nhận xét câu trả lời, chuẩnkiến thức

Hoạt động 4: Trình bày khái niệm của

lao động cụ thể và lao động trừu tượng?

- Học viên suy nghĩ trả lời và lên bảngviết

- Giảng viên nhận xét và chuẩn kiếnthức:

+ Là lao động của người sản xuất hàng

Phươ

ng pháp thảo luận nhóm

Phươ

ng pháp thuyết trình

giản đơn hay

hóa chỉ xét về mặt hao phí sức lao độngnói chung (hao phí sức óc; sức bắp thịt

và thần kinh) mà không kể hình thức cụthể nào

- Giảng viên đưa ra kết luận để học viênthâu tóm kiến thức

Hoạt động 1: Anh (chị) hãy phân tích

quá trình hình thành và phát triển của

tiền? ( Thảo luận nhóm)

Bản chất của tiền là gì?

- Học viên đọc giáo trình và rút ra kháiniệm tiền, ưu điểm và nhược điểm củacác hình thái tiền

- Giảng viên nhận xét và chuẩn kiếnthức:

+ Gọi là đơn giản hay ngẫu nhiên, vì khichế độ cộng sản nguyên thủy tan rã,trong thời kỳ ban đầu của trao đổi, hànghóa bất kỳ, tỷ lệ trao đổi bất kỳ, miễn là

Phươ

ng pháp thảo luận nhóm

+ Gọi là hình thái giá trị toàn bộ hay mởrộng vì có nhiều hàng hóa đóng vai tròlàm vật ngang giá trong trao đổi.

Ví dụ: 1 cái cuốc = 10kg thóc, hoặc = 1 con gà, hoặc = 20 trái bắp

+ Nhược điểm của hình thái giá trị này:trao đổi vật lấy vật; vật ngang giá chưa cốđịnh

+ Hình thái chung của giá trị vì có mộthàng hóa đóng vai trò làm vật ngang giáchung mà các hàng hóa khác có thể trao

+ Nhược điểm: trao đổi vật lấy vật; vậtngang giá chung chưa cố định, chưa đượcthừa nhận chung của các chủ thể kinh tế,chưa thống nhất trong từng vùng, từng địaphương.

+ Một hàng hóa đóng vai trò làm vậtngang giá chung và phổ biến, thì hình tháitiền tệ của giá trị xuất hiện, tiền tệ ra đời

1 cái cuốc =hoặc 10kg thóc = 2 phân vànghoặc 20 trái bắp =

hoặc v.v =

- Giảng viên đưa ra kết luận: Tiền tệ là

Phươ

ng pháp thuyết trình

tiện lưu thông

một hàng hóa vì nó cũng có hai thuộctính: giá trị sử dụng và giá trị

Hoạt động 2

- Giảng viên yêu cầu học sinh nghiên cứu

giáo trình và đặt các câu hỏi theo hệthống sau:

- Học viên suy nghĩ và phát biểu

- Giảng viên nhận xét và chuyển ý:

- Tiền dùng để biểu hiện và đo giá trịhàng hóa Đây là chức năng cơ bản củatiền tệ

- Tiền làm chức năng phương tiện lưuthông, tiền tệ làm môi giới trong trao đổi

Hướn

g dẫn

sử dụng tài liệu tự nghiê

n cứu

+ Khái niệm thị trường?

+ Phân loại thị trường theo những tiêu thức nào?

+ Khái niệm cầu?

+ Khái niệm cung?

+ Đặc trưng chủ yếu của quy luật cạnh tranh

là gì?

+ Vai trò của quy luật cạnh tranh là gì?

+ Yêu cầu của quy luật giá trị là gì?

Hướn

g dẫn học sinh

sử dụng giáo trình

tự nghiê

n cứu

+ Tác dụng của quy luật giá trị?

(Yêu cầu học viên viết câu trả lời ra giấy,hôm sau sẽ kiểm tra)

Hoạt động 2: Tổng kết, củng cố bài (Thảo luận nhóm)

- Giảng viên giao nhiệm vụ cho nhóm qua câu hỏi:

+ Hàng hóa và các thuộc tính của nó?

+ Nguồn gốc chức năng của tiền?

- Học viên thảo luận, cử đại diện phát biểu theo yêu cầu của giảng viên

- Giảng viên nhận xét câu trả lời, chuẩnkiến thức và kết luận toàn bài

Hoạt độngtiếp nối:

- Giảng viên yêu cầu học viên về nhà trả

lời các câu hỏi trong giáo trình

- Giảng viên nhắc học viên đọc trước bài

2 “Những vấn đề kinh tế của chủ nghĩa

Phươ

ng pháp thảo luận

- Giảng viên chia lớp thành 6 nhóm

- Giảng viên giao nhiệm vụ cho các nhóm thảo luận:

Nhóm 1,2 : Phân công lao động xã hội là gì? Khác với phâncông lao động tự nhiên ở điểm nào?

Nhóm 3, 4: Tại sao C.Mác viết: “Chỉ có sản phẩm của những lao động tư nhân độc lập và không phụ thuộc nhau mới đối diện nhau như là những hàng hóa”

Nhóm 5,6: Phân tích điều kiện ra đời của kinh tế hàng hóa?

- Các nhóm thảo luận: cá nhân tự nghiên cứu, thảo luận theocặp (nhóm rì rầm theo bàn), thảo luận trong nhóm.

- Các nhóm cử đại diện trình bày kết quả thảo luận

- Cả lớp tranh luận, nhận xét, đánh giá kết quả và nêu ý kiến bổsung (nếu có)

- Giảng viên nhận xét câu trả lời, chuẩn kiến thức và nêu rõ Sản xuất hàng hoá ra đời và tồn tại dựa trên hai điều kiện:

Thứ nhất: Có sự phân công lao động xã hội:

Thứ hai: Có sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa những

người sản xuất

Đó là hai điều kiện cần và đủ của sản xuất hàng hóa Thiếu mộttrong hai điều kiện đó thì sản xuất hàng hóa không thể ra đời và cũngkhông thể tồn tại

Thảo luận nhóm (tình huống thứ 2): Mối quan hệ giữa giá trị sử dụng và giá trị?

* Mục tiêu: Hiểu rõ các khái niệm giá trị sử dụng, giá trị của

hàng hóa ? Hai thuộc tính giá trị sử dụng và giá trị mâu thuẫn vớinhau biểu hiện như thế nào ?

- Các nhóm cử đại diện trình bày kết quả thảo luận

- Cả lớp tranh luận, trao đổi và thống nhất đáp án theocách hiểu của các em

- Giảng viên nhận xét câu trả lời, khen ngợi và động viên cácnhóm thực hiện tốt, chuẩn kiến thức:

Hàng hoá là sản phẩm của lao động, thỏa mãn được nhu cầunào đó của con người thông qua trao đổi, mua bán