CƠ sở lý LUẬN và THỰC TIỄN của VIỆC vận DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG dạy học KINH tế CHÍNH TRỊ

Cơ sở lý luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Kinh tế chính trị Các quan niệm về thảo luận nhóm trong dạy học Kinh tế chính trị Khái niệm nhóm và các hình thứ

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG

DẠY HỌC KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Cơ sở lý luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Kinh tế chính trị

Các quan niệm về thảo luận nhóm trong dạy học Kinh tế chính trị

Khái niệm nhóm và các hình thức chia nhóm

Khái niệm nhóm

Nhóm là sự tập hợp những cá thể lại với nhau theonhững nguyên tắc nào đó Hay nói cách khác nhóm là mộthiện tượng xã hội, tập hợp của hai hay nhiều người với nhaucùn tham gia trao đổi, thống nhất một hay một số nội dungnào đó nhằm đạt được mục tiêu chung

Các vai trò chung của nhóm bao gồm: Vai trò hướng vềcông việc, củng cố nhóm, vai trò liên quan đến nhu cầu cánhân Những vai trò nêu trên có thể thay đổi nhằm tăng tínhnăng động, tác động của nhóm đến từng thành viên cụ thểtrong nhóm

Đặc trưng của nhóm được xác định bởi số người trongnhóm, nhiệm vụ của mỗi nhóm, sự tương tác giữa các thànhviên trong nhóm, các đặc điểm tâm lý của nhóm

- Các hình thức chia nhóm

Có nhiều cách chia nhóm khác nhau, tùy theo tính chất,mục đích học tập, cơ bản có các hình thức chia nhóm như sau:

Hình thức chia nhóm có cùng trình độ: Hình thức chianhóm này sử dụng khi có sự phân hóa học viên về trình độkhác nhau, theo nội dung bài học cũng khác nhau Để chiathành các nhóm tương ứng, căn cứ các mức độ: giỏi, khá,trung bình và yếu của học viên Qua đó, để giải quyết cùngmột nhiệm vụ học tập, giảng viên có thể nêu một số yêu cầukhác nhau cho mỗi nhóm Tuy nhiên, trong quá trình chianhóm, giảng viên phải nắm cụ thể trình độ của từng học viên,nếu không sẽ không mang lại hiệu quả

Hình thức chia nhóm gồm nhiều trình độ khác nhau:Được dùng khi cần có sự hỗ trợ lẫn nhau trong dạy học.Trưởng nhóm có vai trò rất quan trọng trong nhóm, là ngườiphải có năng lực, uy tín để mọi nhóm viên nghe và vui vẻnhận nhiệm vụ

Hình thức chia nhóm ngẫu nhiên: Cách chia này áp dụngtrong trường hợp không cần phải có sự phân biệt giữa các đốitượng học viên Bản thân từng cá nhân đều làm việc hết mình

để nhận thức và lĩnh hội tri thức Các nội dung giao cho ngườihọc không có sự chênh lệch nhiều Giảng viên có thể chiatheo vị trí ngồi, theo dãy, theo tổ hoặc theo tự nguyện của họcviên Cách chia này đôi khi chất lượng, trình độ các nhómkhông đồng đều.

Hình thức chia nhóm theo sở trường: Hay vận dụngtrong các giờ sinh hoạt ngoại khóa, nhóm thường gồm một sốhọc viên có chung sở trường và sẽ tạo hứng thú khi những sởtrường này làm học tập cùng với nhau

Như vậy, có các cách chia nhóm khác nhau, mỗi cáchđều có mặt mạnh và mặt chưa mạnh Khi lựa chọn cách chianhóm, giảng viên dựa vào mục tiêu bài học, địa điểm học tập,trình độ, sở trường của từng người học cụ thể

Vận dụng phương pháp dạy học thảo luận nhóm trongdạy học Kinh tế chính trị, cách chia nhóm ngẫu nhiênthường hay được vận dụng nhiều nhất Tuy nhiên, để hạn chếthấp nhất những hạn chế của chia nhóm ngẫu nhiên, giảngviên nên quan tâm đến công việc giao cho từng nhóm phải có

cả những nội dung vừa dễ, vừa khó, đồng thời giảng viên cócách điều hành làm sao mọi nhóm viên đều hoạt động, năng

nỗ, nhiệt tình và mang lại hiệu quả cao.

- Phương pháp thảo luận nhóm và các hình thức thảo luận nhóm

- Khái niệm về phương pháp thảo luận nhóm

Có thể nói, phương pháp thảo luận nhóm là sự phát triểnmột bước của phương pháp thảo luận trên lớp Ngày nay, thảoluận nhóm được vận dụng nhiều trong dạy học giáo dục chínhtrị, trong đó có Kinh tế chính trị

Tác giả Phan Trọng Ngọ trong cuốn Dạy học và phươngpháp dạy học trong nhà trường , NXB Đại học Sư phạm viết:

“Thảo luận nhóm là phương pháp trong đó nhóm lớn (lớp học) được chia thành các nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc và thảo luận về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm về vấn đề đó”

{30,223}

Nguyễn Trọng Sửu trong công trình “Dạy học phương pháp dạy học tích cực” viết: “Dạy học nhóm là một hình thức của xã hội học tập, trong đó sinh viên của một lớp được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian nhất

nhóm-định, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên

cơ sở phân công và hợp tác làm việc, kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước lớp” {36,21}

Như vậy, có thể nói rằng, thảo luận nhóm là phươngpháp dạy học hiện đại, đề cao vai trò người học, lấy người họclàm trung tâm Sử dụng phương pháp này trong dạy học, họcviên sẽ thể hiện cao độ tính tích cực của mình, mỗi nhóm viênđều có cơ hội tham gia góp ý kiến, trình bày nội dung trướclớp, qua đó phát huy được bản lĩnh cá nhân

- Các hình thức thảo luận nhóm

Có rất nhiều hình thức thảo luận nhóm, sau đây là một sốhình thức cơ bản:

Nhóm nhỏ thông thường: Theohình thức chia nhóm này,

có thể chia thành các nhóm nhỏ có khoảng 5-7 người Mỗinhóm tham gia trao đổi một nội dung cụ thể, sau đó một bạnđại diện trong nhóm lên trình bày trước lớp, những thành viênkhác bổ sung Có thể sử dụng kết hợp một số phương phápdạy học tích cực trong cùng bài học, thời lượng ít, khoảng từ

10 đến 15 phút.

Nhóm nhỏ rì rầm: hay có thể gọi là nhóm cực nhỏ, mỗi

nhóm có từ 2 đến 3 người, thông thường ngồi chung bàn dễbàn bạc, trả lời một câu hỏi, một nội dung do giảng viên nêu;

Để nhóm hoạt động có hiệu quả, người dạy đưa ra các thôngtin rõ ràng kèm theo gợi ý và đặt câu hỏi để trả lời

Nhóm kim tự tháp: Một cách phát triển của nhóm rì rầm,

sau khi thảo luận từ 2 đến 3 người, các cặp này sẽ kết hợpthành nhóm lớn hơn có thể có từ 8 đến 16 người cùng nhaugiải quyết vấn đề chung được đưa ra

- Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm

Ưu điểm

Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy họcnói chung và dạy học Kinh tế chính trị nói riêng mang lại một

số ưu điểm cụ thể sau:

Qua thảo luận nhóm nhỏ, học viên được tham gia tíchcực, sôi nổi, mạnh dạn đưa ra ý kiến của mình để tập thể cùngbàn bạc.Tham gia thảo luận nhóm, giúp những học viên cótính nhút nhác, hay e dè trước đám đông có cơ hội được thểhiện mình, được phát biểu trước nhiều bạn Qua đó góp phầnrèn luyện cho học viên kỹ năng nói trước đám đông, mạnhdạn hơn khi tham gia tranh luận, thảo luận trong học tập vàtrong các diễn đàn

Học theo nhóm các anh, chị học viên có cơ hội gặp gỡ,chia sẻ kinh nghiệm học tập Rèn luyện cho học viên kỹ năngbiết lắng nghe, tiếp thu những ý kiến hay của bạn học, bổsung và trau dồi thêm vốn kiến thức cho bản thân Qua đó tìnhbạn học thêm thân thiện, cởi mở, gắn bó, cùng nhau thực hiệnthắng lợi nhiệm vụ học tập

Học theo nhóm kích thích tinh thần tích cực học tập củatừng học viên, là động lực để mỗi cá nhân phấn đấu, thi đua

học tập Khi được phân công nhiệm vụ chuẩn bị nội dung thảoluận, mỗi cá nhân sẽ tự giác, tích cực tìm hiểu tài liệu, nghiêncứu các văn bản liên quan kết hợp với kinh nghiệm từ thựctiễn cuộc sống,…mang lại cho nhóm nội dung thảo luậnphong phú, ý nghĩa Qua đó từng nhóm viên cũng phát huyđược khả năng tích lũy kiến thức của bản thân, kích thích tinhthần ham học hỏi, hướng tới chiếm lĩnh tri thức, các tiến bộcủa thời đại.

Học theo nhóm giúp người dạy nắm bắt được nhiều ýkiến trao đổi từ học viên Đồng thời, người dạy còn có thểphát hiện ra những thiếu sót, hạn chế hay mặt mạnh của ngườihọc thông qua phát biểu Cùng một nội dung thảo luận nhưngmỗi nhóm sẽ có những quan điểm, cách lý giải khác nhau,phong phú và đa dạng nhưng vẫn xoay quanh trọng tâm vấn

đề đưa ra Từ đó vấn đề được xoáy sâu và lý giải một cáchhợp lý nhất, phù hợp nhất và có lý nhất Thỏa mãn cho cảngười học và người dạy Qua đó, giảng viên và học viên có cơhội gần nhau hơn, nắm bắt được mặt mạnh và mặt còn hạnchế của từng học viên để có hướng giúp đỡ tốt hơn, hiểu nhauhơn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, bồi dưỡng

Tóm lại, nếu tổ chức tốt Phương pháp thảo luận nhóm sẽ

phát huy vai trò chủ động, tích cực, giúp người học chú ý vàobài học, phát triển kỹ năng giao tiếp, tư duy sáng tạo.

Phương pháp này làm người dạy và người học tốn rấtnhiều thời gian Vì để có một buổi lên lớp vận dụng phươngpháp thảo luận nhóm mang lại hiệu quả cao thì không chỉgiảng viên mà học viên cũng đều phải nghiên cứu kỹ nội dungbài học, tập trung rất nhiều công sức, thời gian trước và trongthời gian thảo luận Đây cũng là khó khăn đối với những lóp

có đông học viên.

Thảo luận nhóm đòi hỏi từng học viên phải tham gia rấtnhiệt tình Vì khi chỉ có rất ít người tham gia năng nổ, nhiệttình còn các thành viên khác chỉ ngồi nghe thôi thì lúc nàykhông còn là thảo luận nhóm nữa mà chỉ là sự độc thoại củamột vài người thôi Nếu người dạy tổ chức thảo luận nhómkhông chu đáo, không thu hút được học viên hứng thú thamgia sẽ làm cho giờ học trở nên nhàm chán và đơn điệu Có khi

sẽ không còn là thảo luận nhóm nữa mà sẽ chuyển sangphương pháp dạy học thuyết trình, chỉ mình giảng viên hướngdẫn, trình bày và chốt vấn đề

Một hạn chế nữa khi sử dụng phương pháp thảo luậnnhóm trong dạy học kinh tế chính trị là đòi hỏi giảng viênphải có kỹ năng điều khiển, giám sát thường xuyên và tạo khíthế thi đua sôi nổi giữa các nhóm với nhau

Như vậy, nếu người dạy biết vận dụng khéo léo, linhhoạt phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học kinh tế chínhtrị sẽ góp phần phát huy tối đa hiệu quả giờ học, cả người dạy

và người học đều làm việc tích cực, có tinh thần, trách nhiệmcao, tạo động lực để người học phát huy sở trường, ý chí cá

nhân và có cơ hội để lĩnh hội tri thức mộ cách nhanh nhất và

có cơ sở nhất để từ đó vận dụng vào trong quá trình công tác

và hoạt động thực tiễn một cách có hiệu quả

- Cơ sở thực tiễn của việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Kinh tế chính trị

- Sơ lược vài nét về Trung tâm bồi dưỡng chính trị huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên

Trung tâm bồi dưỡng chính trị huyện Tây Hòa đượcthành lập từ năm 1996 gồm 01 Giám đốc, 02 Phó Giám đốc,

01 giáo vụ, 01 kế toán, 01 nhân viên thủ quỹ và 01 bảo vệ.Trung tâm Bồi dưỡng chính trị huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên

có chức năng tổ chức bồi dưỡng kiến thức về lý luận chính trị;các Chỉ thị Nghị quyết của Bộ Chính trị, Trung ương Đảng,Tỉnh ủy, Huyện ủy; chính sách, pháp luật của Nhà nước; cáckiến thức, kỹ năng và chuyên môn, nghiệp vụ trong công tácxây dựng Đảng, xây dựng chính quyền, Mặt trận tổ quốc vàcác đoàn thể chính trị -xã hội, kiến thức quản lý Nhà nước chocán bộ, đảng viên trong hệ thống chính trị ở cơ sở trên địa bànhuyện Tây Hòa mà không phải là đối tượng đưa đi đào tạo,bồi dưỡng tại Trường chính trị Tỉnh Phú Yên

Ngoài ra, Trung tâm Bồi dưỡng chính trị huyện TâyHòa, tỉnh Phú Yên còn tổ chức bồi dưỡng, cập nhật kiến thứcmới về chuyên môn, nghiệp vụ trong công tác xây dựngĐảng, chính quyền, Mặt trận tổ quốc, các đoàn thể chính trị -

xã hội và một số lĩnh vực có liên quan cho cán bộ đảng (là chi

ủy viên, bí thư Chi bộ các Chi bộ ở cơ sở), cán bộ chínhquyền, Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể ở xã, thị trấn Bồidưỡng lý luận chính trị cho quần chúng ưu tú; bồi dưỡng lýluận chính trị cho đảng viên mới; nghiệp vụ công tác đảngcho cấp ủy viên các tổ chức cơ sở đảng Ngoài ra, Trung tâmbồi dưỡng chính trị huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên còn có chứcnăng tham mưu Huyện ủy tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ thời sựmỗi quý một lần để cung cấp thông tin thêm về tình hình thời

sự, quốc tế, trong nước và địa phương cho báo cáo viên, tuyêntruyền viên ở xã, thị trấn và một số nhiệm vụ do Huyện ủy,UBND huyện Tây Hòa chỉ đạo

Với lịch sử hơn 20 năm xây dựng và phát triển, điều kiện

cơ sở vật chất, phòng học, phòng làm việc của Trung tâm cơbản đáp ứng cho công tác bồi dưỡng 100% cán bộ lãnh đạo

và giảng viên chuyên trách của Trung tâm có trình độ đại họctrở lên; 50% có trình độ cử nhân, cao cấp, số còn lại có trình

độ trung cấp lý luận chính trị; 100% giảng viên kiêm chức

có trình độ chuyên môn đại học trở lên Nhìn chung, đội ngũcán bộ của Trung tâm có trình độ cơ bản về chuyên mônnghiệp vụ, lý luận chính trị, trải qua thực tiễn, có kinh nghiệmgiảng dạy; chất lượng giảng dạy từng bước được nâng lên.Các giảng viên của Trung tâm dần đổi mới phương phápgiảng dạy, từng bước ứng dụng công nghệ thông tin vào giảngdạy mang lại hiệu quả cao hơn, cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm

vụ được giao

Tuy nhiên, đội ngũ giảng viên giảng dạy ở Trung tâmchủ yếu là giảng viên kiêm chức, đó là lãnh đạo các cơ quanchủ chốt của huyện Trung tâm có 03 giảng viên chính và 01giáo vụ Chất lượng giảng dạy, trình bày còn hạn chế, sốlượng giảng viên trực tiếp đứng lớp chưa đáp ứng được nhucầu; giảng viên kiêm chức luôn thay đổi do có sự luânchuyển, điều động cán bộ giữa các tổ chức, cơ quan Một sốgiảng viên còn hạn chế về kiến thức, phương pháp sư phạm vàkhả năng truyền đạt Chủ yếu là kiêm chức nên đa phần giảngviên ít có cải tiến, đổi mới phương pháp dạy học

Đối tượng người học chủ yếu là công chức, viên chức vàngười lao động, là đội ngũ vừa làm vừa bồi dưỡng, ít có thời

gian nghiên cứu sách, tài liệu chính trị; phần lớn thời giandành cho công việc chuyên môn.

- Thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Kinh tế chính trị ở Trung tâm bồi dưỡng chính trị huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên

Việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm luôn được cácgiảng viên của Trung tâm sử dụng trong giảng dạy các học phần

lý luận chính trị, trong đó có phần Kinh tế chính trị Số giảngviên dạy học phần Kinh tế chính trị 03 người

Để tìm hiểu thực trạng vận dụng phương pháp thảo luậnnhóm trong dạy học Kinh tế chính trị ở Trung tâm bồi dưỡngchính trị huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên, tôi đã thực hiện việclấy ý kiến, phỏng vấn ý kiến của học viên và giảng viên ởTrung tâm Kết quả khảo sát 03 giảng viên trực tiếp dạy phầnKinh tế- chính trị ở Trung tâm bồi dưỡng chính trị huyện TâyHòa, tỉnh Phú Yên cụ thể như sau:

+ Đánh giá giảng viên về mức độ sử dụng phương pháp

thảo luận nhóm trong dạy học Kinh tế chính trị (Câu 1, phụ lục 1)

- Thể hiện mức độ sử dụng phương pháp thảo luận

nhóm

trong dạy học của giảng viên.

Qua đây cho thấy, việc giảng viên dùng thảo luận nhómtương đối cao so với các phương pháp khác Có thể khẳngđịnh rằng, giảng viên cũng thường xuyên sử dụng phươngpháp thảo luận nhóm trong dạy học Kinh tế chính trị, tuynhiên cũng còn một vài giảng viên chưa thường xuyên sửdụng phương pháp này

Nhận thức của giảng viên về đặc trưng của phương pháp

thảo luận nhóm (Câu 4 – phụ lục 1)

- Kết quả nhận thức của giáo viên về đặc trưng của phương pháp thảo luận nhóm

1 Giảng viên đề nghị những học viên

khá giỏi giúp các học viên khác trong cùng

một nhóm

0

2 Giảng viên điều hành các nhóm học

viên thảo luận những nội dung do giảng

viên đưa ra

33,3

%

3 Giảng viên hướng dẫn các nhóm

chuẩn bị trước nội dung bài học

0%

4 Học viên phối hợp cùng giải xử lý

nhiệm vụ học tập

0

5 Học viên từng nhóm với nhau bàn

luận những nội dung bài học, giảng viên

+ Sự vận dụng kết hợp giữa phương pháp thảo luận

nhóm với các phương pháp dạy học khác

Khảo sát tỷ lệ vận dụng kết hợp thảo luận nhóm của

giảng viên trong quá trình dạy học Kinh tế chính trị ( Câu 7, phụ lục1)

- Kết quả điều tra về mức độ sử dụng kết hợp phương pháp thảo luận nhóm với các phương pháp dạy học khác

S

TT

Các phương pháp dạy học khác Tỷ

lệ vận dụng