CƠ sở lý LUẬN của đề tài HOẠT ĐỘNG xã hội hóa GIÁO dục đạo đức CHO học SINH tại các TRƯỜNG TRUNG học `cơ sở

Có thể nghiên cứu tác giả tiêu biểu là Rabơlen, một nhà tư tưởng giáo dục thời kỳ Phục Hưng là đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa nhận đạo Pháp, theo ông giáo dục phải bao hàm “Trí dục, Đức

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI HOẠT ĐỘNG XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu về giáo dục đạo đức

Giáo dục đạo đức là quan điểm xuyên suốt trong lịch sử của các quốc gia trên thế giới mặc dù có những quan điểm và hình thức thể hiện khác nhau, tại các nước phương Đông, ngay từ sớm giáo dục đạo đức đã trở thành một “Đạo” có ảnh hưởng đến các tầng lớp xã hội, biểu hiện rõ nhất tại Trung Quốc, Khổng Tử là người đề cao lối “Đức trị” để trị quốc an dân, và theo quan điểm ngũ thường mà ông hay đề cập tới là

“Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín” [42] Tại phương Tây, quan điểm

về đạo đức được coi là sự hiểu biết lẫn nhau, phải có sự hiểu biết, mới trở thành người có đạo đức, giáo dục con người cần phải bắt nguồn từ việc giáo dục đạo đức [12].

Có thể nghiên cứu tác giả tiêu biểu là Rabơlen, một nhà

tư tưởng giáo dục thời kỳ Phục Hưng là đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa nhận đạo Pháp, theo ông giáo dục phải bao hàm

“Trí dục, Đức dục, Thể dục và Mỹ dục”, ông cũng đã có sáng kiến tổ chức việc học tập ở lớp, ở nhà và cần có các buổi tham quan ở các xưởng, các cửa hàng với các nhà văn, nhà thơ, nghệ sĩ, đặc biệt mỗi tháng các học sinh sẽ cùng thầy cô

về sống tại nông thôn một ngày [12].

Cũng có thể tìm hiểu trong quan điểm của Mac – Lênin về đạo đức, trong học thuyết của mình Mac – Lênin cũng khẳng định đạo đức là một hình thái ý thức xã hội có nguồn gốc từ lao động sản xuất và đời sống cộng đồng xã hội, nó phản ánh và chịu sự chi phối của tồn tại xã hội Đạo đức mang tính lịch sử, giai đoạn và tính dân tộc, nhà trường trong mọi chế độ xã hội đều giáo dục đạo đức cho học sinh [1].

Tại Hội nghị khoa học “Đẩy mạnh giá trị nhân văn, đạo đức, văn hóa quốc tế” tổ chức ở Tokyo vào tháng 2 năm 1994 với sự tham gia của 12 nước trong khu vực Hội nghị đã tổng kết kinh nghiệm và đã thống nhất đưa ra mô hình giáo dục giá trị nhân văn, đạo đức, văn hóa quốc tế gồm 8 nhóm giá trị: (1) Nhóm giá trị liên quan đến quyền con người; (2) Nhóm giá trị liên quan đến dân chủ; (3) Nhóm giá trị liên quan đến hợp tác và hòa bình; (4) Nhóm các giá trị liên quan đến bảo vệ môi trường; (5) Nhóm giá trị liên quan đến bảo vệ

di sản văn hóa; (6) Nhóm các giá trị liên quan đến bản thân

và những người khác; (7) Nhóm các giá trị liên quan đến tính dân tộc; (8) Nhóm liên quan đến tâm linh.

Giáo dục đạo đức là một trong những nội dung được nghiên cứu đa dạng và phát triển từ lâu đời, bởi truyền thông phương Đông vẫn luôn coi việc giáo dục đạo đức chính là cội nguồn của truyền thống dân tộc, được lưu truyền qua nhiều thế hệ Dù trong giai đoạn phát triển nào của xã hội thì vấn

đề đạo đức vẫn luôn được xem là vấn đề cối lõi của toàn xã hội.

Các tác giả Trần Đăng Sinh với Giáo trình đạo đức”, tác giả Phạm Khắc Chương (1995) với “Một số vấn đề của

giáo dục đạo đức và giáo dục đạo đức ở trường Trung học phổ

thông”, tác giả Phạm Công Sơn – Tô Quốc Tuấn với “Phương pháp giáo dục cho trẻ em hư” đã có những quan điểm về việc

giáo dục đạo đức đối với trẻ em hiện nay, các nghiên cứu này đều khẳng định vai trò quan trọng của giáo dục đạo đức, đạo đức chính là thước đo giá trị, nhân phẩm của con người Việt Nam như lòng tự hào dân tộc, bản sắc văn hóa, nhân nghĩa, cần cù, thông mình sáng tạo [5].

Nghiên cứu về giáo dục đạo đức học sinh Trung học cơ

sở, trong nghiên cứu của Phạm Trung Thanh cũng đã tìm hiểu thực trạng đạo đức của học sinh Trung học cơ sở và đưa

ra các kiến nghị cụ thể trong đó có kiến nghị về vai trò quản

lý của ban giám hiệu và các thầy cô trong nhà trường đối với các em để giúp các em tăng cường tham gia các hoạt động giáo dục đạo đức của nhà trường một cách chủ động và có trách nhiệm.

Có thể tham khảo nghiên cứu Đặng Vũ Hoạt (1988), tác giả nhấn mạnh vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh [45] Hoặc tác giả Võ Huỳnh Ngọc Vân với các biện pháp chỉ đạo và phối hợp giữa ban giám hiệu và các tổ chức chính trị xã hội trong nhà trường như Đoàn thanh niên trong việc nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh.

- Nghiên cứu về xã hội hóa giáo dục đạo đức

Xã hội hóa giáo dục là một hoạt động được thực hiện rộng rãi tại các nước tiên tiến bởi sự phân quyền và giao trách nhiệm từ trung ương sang cấp cơ sở, mở rộng quyền lực của các cấp, việc quản lý dựa vào nhà trường (School – Based

Managêmnt – SBM) là một nhu cầu tất yếu tạo điều kiện giúp

giáo viên và học sinh được tham gia một cách dân chủ trong các hoạt động của nhà trường, hoạt động này được phổ biến tại nhiều nước như Anh, Mĩ, Canada, Australia, v.v, hoạt động

này xuất hiện với 2 tính chất cơ bản bao gồm: (1) Tăng cường

tự chủ cho nhà trường đối với hoạt động tài chính, nhân sự và chương trình dạy học; (2) Trường có có quyền ra quyết định, giải quyết các vấn đề nảy sinh tại chỗ với những thành viên trong trường và các thành phân có liên quan như phụ huynh học sinh, các tổ chức xã hội [59].

Ngoài ra, một trong những xu hướng phát triển về xã hội hóa trên thế giới có thể kể đến các mô hình về trung tâm học tập cộng đồng Tại Nhật, trung tâm học tập cộng đồng hình thành sau Chiến tranh thế giới thứ 2, với các cơ sở giáo dục được gọi là Kô-Min-Kan (Trung tâm học tập cộng đồng

hay Nhà văn hóa của nhân dân) với sự quản lý của ủy ban,

hội đồng giáo dục địa phương Tương tự, tại Thái Lan mô hình này cũng phát triển với hình thức không chính quy trong khuôn khổ giáo dục suốt đời, tại các huyện, xã Các trung tâm này dựa vào cộng đồng với các chức năng như giáo dục cơ sở (xóa mù chữ, phổ cập tiểu học, Trung học cơ sở); Giáo dục nghề nghiệp (huấn luyện kỹ năng ngắn ngày, giáo dục nghề cho học sinh); Thông tin tư vấn [43].

Bắt đầu khoảng 30 năm cuối của thế kỷ XX, đặc biệt những năm đầu thế kỷ XXI, đa số các nước phát triển như

Anh, Đức, Mỹ, Pháp, Nhật Bản, Malaysia, Singapore, Hàn Quốc đều tiến hành nhận thức lại vai trò, sứ mệnh của giáo dục, coi giáo dục là nền tảng của mọi sự phát triển xã hội Tại các nước này rất nhiều chương trình cải cách giáo dục được thực hiện, nhằm đổi mới toàn diện nền giáo dục đất nước, tạo

ra nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng với yêu cầu phát triển và sự thay đổi nhanh chóng trong xu hướng toàn cầu hóa tri thức Khuynh hướng cải cách giáo dục là tập trung thu hút

và tăng cường sự tham gia của các lực lượng xã hội, gia đình, các tổ chức trong và ngoài nước cùng với nhà nước tham gia vào giáo dục Tác giả Walberg, H J và cộng sự trong cuốn

“Nhà trường dựa vào gia đình và cho kết quả” nghiên cứu về tác động giữa việc hỗ trợ của cha mẹ các em học sinh từ lớp 1 đến lớp 6 trong các hoạt động của con em họ và thành tích của các em học sinh thì thấy rằng học sinh nào cha mẹ tham gia nhiều vào hoạt động học tập của con thì thành tích học tập

sẽ tăng hơn so với các bậc cha mẹ không tham gia [58] Tác giả Laura Brannelly và Joan Sullivan-Owomoyela trong cuốn sách “Thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng đóng góp cho

giáo dục trong các điều kiện xung đột” đề cập đến sự tham

gia của cộng đồng và phát triển mô hình cộng đồng tham gia

vào giáo dục ở các nước Jordan, Afghanistan, Iraq, Liberia, Uganda và vùng lãnh thổ Palestine, các tác giả đã nhấn mạnh vai trò giáo dục trong việc lực tái thiết và giải quyết xung đột đất nước đặc biệt vai trò của cộng đồng trong việc tham gia vào bối cảnh tái thiết đất nước sau xung đột và xây dựng lại giáo dục [61] Tác giả Epstein và đồng nghiệp đã đưa ra khái niệm về mối quan hệ giữa Gia đình - Nhà trường - Xã hội như

là những chiến lược hành động của Cha mẹ học sinh - Nhà trường - Xã hội, giúp học sinh có được kết quả cao trong học tập, đồng thời sự tham gia của cộng đồng vào giáo dục nhà trường là rất quan trọng bởi “các vấn đề về thành tích giáo dục

và kết quả học tập của học sinh đều phụ thuộc vào các yếu tố trong nhà trường và của cha mẹ học sinh” [49] Tác giả Anne Henderson và Karen Mapp đã nghiên cứu hơn 50 công trình được công bố từ năm 1995 để biên dịch cuốn sách: “Minh

chứng mới về những tác động của nhà trường, gia đình và

cộng đồng đến kết quả học tập của học sinh” đã đưa ra nhận

rằng muốn cha mẹ học sinh tham gia tích cực thì nhà trường phải liên kết các hoạt động của cha mẹ học sinh với mục tiêu học tập của học sinh và phải quan tâm đến hoàn cảnh của học sinh, đó là một trong những điều quan trọng để kết nối

mối quan hệ giữa gia đình – nhà trường – xã hội [53].

Các nghiên cứu về xã hội hóa giáo dục được đề cao trong nhà trường, hầu hết các nghiên cứu đều cho thấy hiệu quả của quá trình xã hội hóa, đặc biệt là sự công bằng và bình đẳng đối với học sinh và thầy cô trong nhà trường và sự công bằng đối với việc giáo dục suốt đời cho cộng đồng Việc

Xã hội hóa giáo dục bao gồm rất nhiều các hoạt động và trong đó xã hội hóa giáo dục về đạo đức luôn được quan tâm Trong lịch sử nghiên cứu về giáo dục đạo đức, giáo dục đạo đức luôn gắn liền với các hoạt động của nhà trường, tuy nhiên cũng luôn được mở rộng với sự tham gia của các hoạt động xã hội.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành sự quan tâm lớn đối với vấn đề dân trí của dân tộc, người đã từng nói “Một dân tộc

dốt là một dân tộc yếu” Sau khi cách mạng Tháng Tám thành

công, chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra lời kêu gọi chống nạn thất học, người cũng nhấn mạnh: “Giáo dục là sự nghiệp của quần

chúng, không phân biệt già, trẻ, trai, gái, cứ là người Việt

Nam thì phải tham gia học tập, tham gia xóa nạn mù chữ”

[30, tr 8] Trải qua những bước thăng trầm lịch sử, các các

kỳ Đại hội Đảng, các Hội nghị của Ban chấp hành Trung

ương Đảng đã xác định ngày một rõ vai trò quan trọng của giáo dục và đào tạo: “Tăng cường đầu tư cho giáo dục từ

ngân sách nhà nước và đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục-đào

tạo”.

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020 coi việc phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu để đạt được mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Nhà nước tăng đầu

tư, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, huy động toàn xã hội chăm lo phát triển giáo dục [15] Ngoài ra, trong Luật Giáo dục sửa đổi năm 2009 tại điều 13 quy định “đầu tư cho giáo

dục là đầu tư phát triển” và “Nhà nước ưu tiên đầu tư cho

giáo dục; khuyến khích và bảo hộ các quyền, lợi ích hợp phápcủa tổ chức, cá nhân trong nước, người Việt Nam định cư ởnước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài đầu tư cho giáo dục”

[51].

Nghiên cứu về xã hội hoá giáo dục có thể tìm hiểu tác phẩm “Về phát triển toàn diện con người thời kỳ công nghiệp

hoá, hiện đại hoá” của nhóm tác giả Phạm Minh Hạc và các

cộng sự (2001), nhóm tác giả cũng đã tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức học sinh trong thời kỳ mới, mức độ đáp ứng của giáo dục đạo đức hiện nay và yêu cầu của xã hội Từ đó nhận

thức tầm quan trọng của giáo dục đạo đức, đề ra những mục tiêu phù hợp và những biện pháp giáo dục đạo đức trong thời

kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá [24] Tác giả Phạm Minh Hạc (1997) với tác phẩm “Xã hội hóa công tác giáo dục”, tác phẩm nghiên cứu về phạm trù đạo đức và đề xuất một số phương pháp giảng dạy và giáo dục đạo đức, xây dựng con người xã hội chủ nghĩa, lồng ghép các phương pháp giảng dạy

và giáo dục đạo đức cho học sinh với sự tham gia của cộng đồng, xã hội [22] Trong cuốn “Giáo dục Việt Nam trước

ngưỡng cửa của thế kỉ XXI” tác giả khẳng định sự nghiệp giáo

dục của Việt Nam không phải chỉ do Nhà nước gánh vác, mà phải có sự chung sức của các lực lượng xã hội cùng tham gia vào sự nghiệp giáo dục nước nhà, tạo nên một xã hội học tập [25].

Tác giả Phạm Tất Dong trong nghiên cứu “Phát triển

giáo dục hướng tới một xã hội học tập” đã đề cập đến các

vấn đề xã hội học tập và những vấn đề cơ bản trong cấu trúc của nó; Cấu trúc của xã hội học tập; Tình hình phát triển giáo dục giai đoạn 2000 - 2010 theo chủ trương xây dựng xã hội học tập; đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục theo hướng xây dựng xã hội học tập [10] Tác giả Võ Tấn Quang

(2001) trong cuốn sách “Những nhân tố mới về giáo dục

trong công cuộc đổi mới” đã nhấn mạnh Xã hội hóa trong

công tác giáo dục là phải phát động phong trào quần chúng làm giáo dục, huy động toàn xã hội tham gia sự nghiệp giáo dục, đào tạo, hình thành và phát triển nhân cách thế hệ trẻ [48] Đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước “Vị trí, vai trò của gia

đình và cộng đồng trong sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo

dục trẻ em” Do Ủy Ban bảo vệ và chăm sóc trẻ em thực hiện

năm 1999-2000 Tất cả các công trình nghiên cứu này đều nói đến chức năng và vai trò rất quan trọng của gia đình trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ em.

Các nghiên cứu về xã hội hóa giáo dục đạo đức đều cho thấy rằng, khi xã hội ngày càng phát triển thì vấn đề xã hội hóa đạo đức sẽ ngày một được quan tâm hơn Và để xã hội hóa đạo đức cho học sinh có hiệu quả cần có sự chung tay góp sức của tất cả cộng đồng, từ phía chính sách, từ phía nhà trường.

- Một số khái niệm cơ bản

- Chỉ đạo

Chỉ đạo có nguồn gốc từ hai thuật ngữ: Lãnh đạo và

điều hành, có thể hiểu chỉ đạo là hướng dẫn theo đường hướng, chủ trương nhất định, ra chỉ thị điều hành và cũng vừa là tác động ảnh hưởng tới hành vi, thái độ các thành viên trong tổ chức trên cơ sở sử dụng đúng các quyền lực của người quản lý Theo thuyết quản lý tổng quát của tác giả Hen-ri Phay-on cho rằng tất cả các nhà quản lý đều phải thực hiện năm chức năng là: kế hoạch - tổ chức - chỉ huy - phối hợp - kiểm soát Hiện nay, trong các sách về khoa học quản lý, năm chức năng đó được rút gọn thành bốn chức năng căn bản là: hoạch định - tổ chức - lãnh đạo - kiểm soát Cùng với Ph W Tay-lo, H Phay-on được thừa nhận là nhà đồng sáng lập ra khoa học quản lý hiện đại và đã đưa khả năng áp dụng tới các loại hình tổ chức khác.

Chỉ đạo là một chức năng quan trọng của công tác quản

lý nói chung, trong nhà trường cũng vậy Sự chỉ đạo của nhà trường phải đảm bảo nguyên tắc: (1) Nguyên tắc đảm bảo quản lý nhà nước (bằng luật lệ, quy định, quy chế); (2) Nguyên tắc xác định trách nhiệm cá nhân; (3) Nguyên tắc phân công công việc, giao nhiệm vụ hợp lý, phù hợp với năng lực và (4) Nguyên tắc phối hợp tốt với các lực lượng trong và ngoài nhà trường như Công đoàn, đoàn thanh niên, chính

quyền [45].

Về nội dung chỉ đạo bao gồm: (1) Chỉ đạo lập kế hoạch; (2) Chỉ đạo tổ chức thực hiện và (3) Chỉ đạo kiểm tra đánh giá.

- Chỉ đạo tổ chức

Tổ chức là một thuật ngữ có tính đa nghĩa, được sử dụng rất linh hoạt Thứ nhất, tổ chức là một hệ thống gồm nhiều người cùng hoạt động vì mục đích chung Thứ hai, tổ chức là quá trình triển khai các kế hoạch, bao gồm xây dựng những hình thức cơ cấu tổ chức, chỉ đạo thực hiện kế hoạch

và kiểm tra đối với kế hoạch (động từ tổ chức theo nghĩa rộng) Thứ ba, tổ chức là một chức năng của quá trình quản

lý (động từ tổ chức theo nghĩa hẹp - organizing) Đó là các hoạt động được tiến hành sau khi kế hoạch đã được xây dựng nhằm thực hiện kế hoạch đã đề ra Ở đây, chúng ta chỉ đề cập đến nội dung của tổ chức theo nghĩa chức năng quản lý.

Chỉ đạo là quá trình tập hợp, liên kết các thành viên trong tổ chức; theo sát hoạt động của bộ máy, hướng dẫn, điều chỉnh công việc nhịp nhàng, động viên, khuyến khích, khen thưởng người lao động nhằm đạt mục tiêu của tổ chức.

Theo các nhà tâm lý học như Sapir (1949), Maccby (1992) thì xã hội hoá là một quá trình hai chiều, mối cá nhân tham gia vào quá trình hoá xã hội hoá bản thân, xây dựng những hiểu biết về các quy tắc xã hội, tích luỹ dần các giá trị văn hoá cho bản thân Tác giả G Eđreit (1989) có quan điểm biện chứng về xã hội hoá khi cho rằng cá nhân với tư cách là thành viên trong nhóm, sẽ có năng lực hành động trong xã hội đó dựa trên các chuẩn mực mà nhóm xã hội đó tạo ra, và thông qua đó duy trì, tái sản xuất xã hội [19].

Như vậy, có thể hiểu xã hội hóa chính là quá trình mà mỗi cá nhân tham gia vào xã hội, tiếp thu các hoạt động giáo

dục, giáo lý, các giá trị, v.v từ cộng đồng, hình thành và phát triển những năng lực mà đáp ứng được những yêu cầu, đòi hỏi của xã hội và trở thành một thành viên của xã hội đó.

- Đạo đức và giáo dục đạo đức

Đạo đức là một khái niệm được nghiên cứu trong nhiều ngành khoa học khác nhau như giáo dục học, chính trị học,

xã hội học, tâm lý học, v.v Và mỗi góc nhìn lại có những luận điểm rất đặc trưng tạo ra sự phong phú và đa dạng trong cách tiếp cận Đối với Giáo dục học, đạo đức là một hình thái

ý thức xã hội đặc biệt bao gồm các quan niệm về cái thực, cái

có trong mối quan hệ của con người với con người Đối với Đạo đức học lại cho rằng đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt bao gồm hệ thống các quan điểm, quan niệm, quy tắc, chuẩn mực xã hội [39].

Mac – Lênin cũng bàn về đạo đức và cho rằng: “Đạo

đức là một hình thái ý thức xã hội, có nguồn gốc từ lao động,

từ yêu cầu thực tiễn của cuộc sống cộng đồng xã hội Đạo đứcphản ánh và chịu sự chi phối của tồn tại xã hội Mỗi phươngthức sản xuất lại làm nảy sinh một dạng đạo đức tương ứng và

do vậy đạo đức có tính lịch sử, tính giai cấp và tính dân tộc”

[24, tr.9] Theo tác giả Phạm Khắc Chương và Nguyễn Thị Yến Phương cho rằng “Đạo đức là một hình thái của ý thức xã

hội, là tổng hợp những quy tắc, nguyên tắc, chuẩn mực xã hội,nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình sao chophù hợp với hạnh phúc của con người và tiến bộ xã hội giữa

con người với con người, giữa cá nhân với xã hội” [8, tr.25].

Đạo đức theo nghĩa hẹp là luân lí, những quy định, những chuẩn mực ứng xử trong quan hệ của con người Theo nghĩa rộng, khái niệm đạo đức liên quan chặt chẽ với phạm trù chính trị, pháp luật, lối sống [24].

Giáo dục đạo đức có thể hiểu là quá trình học tập có hệ thống, chuẩn mực giữa người được giáo dục đạo đức và người giáo dục đạo đức để bồi dưỡng những phẩm chất đạo đức phù hợp với yêu cầu xã hội Các tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt định nghĩa “Giáo dục đạo đức là quá trình biến các chuẩn

mực đạo đức từ những đòi hỏi bên ngoài của xã hội đối với cánhân thành những đòi hỏi bên trong của bản thân, thành niềm

tin, nhu cầu, thói quen của người được giáo dục” [33, tr.30].

Giáo dục đạo đức có tính hai mặt, bao gồm sự tương tác giữa chủ thể người dạy đối với người học và sự tương tác giữa người học với những kiến thức được học, có sự chuyển

hoá kiến thức, tích luỹ trở thành các giá trị sống, phản ứng đối với các vấn đề của cuộc sống và quan điểm sống Giáo dục đạo đức được thực hiện trong gia đình, nhà trường và trong môi trường xã hội, với những hình thức đa dạng và những phương pháp phong phú, trong đó giáo dục trong nhà trường có một vị trí đặc biệt quan trọng.

- Xã hội hóa giáo dục và xã hội hóa giáo dục đạo đức

Xã hội hóa giáo dục được quy định trong văn kiện Hội nghị lần thứ IV của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã nêu xã hội hóa giáo dục là huy động toàn xã hội tham gia làm giáo dục, tuy nhiên quan điểm này còn được thể hiện

rõ hơn trong Nghị quyết 90 của Chính phủ do Thủ tướng ký ngày 21/08/1997 đã xác định rõ nội dung của xã hội hóa giáo dục như sau: (1) Vận động và tổ chức sự tham gia rộng rãi của nhân dân, của toàn xã hội vào sự phát triển sự nghiệp phát triển giáo dục; (2) Xây dựng cộng đồng trách nhiệm của đảng bộ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, các cơ quan nhà nước, các đoàn thể quần chúng, các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp đóng tại địa phương và của từng người dân đối với việc tạo lập và cải thiện môi trường kinh tế - xã hội lành mạnh thuận lợi cho hoạt động giáo dục Mở rộng các nguồn

đầu tư, khai thác các tiềm năng về nhân lực, vật lực và tài lực trong xã hội (kể cả từ nước ngoài); (3) Phát huy và sử dụng

có hiệu quả các nguồn lực này phục vụ cho phát triển giáo dục [4] Có thể hiểu, xã hội hóa giáo dục chính là quá trình huy động các lực lượng xã hội tham gia vào quá trình giáo dục bằng nhiều hình thức như vật chất, tính thần để đầu tư phát triển giáo dục, tạo ra những ảnh hưởng tích cực.

Xã hội hóa giáo dục đạo đức cho học sinh là một trong những mục tiêu căn bản của quá trình xã hội hóa giáo dục bởi khi lấy học sinh làm chủ thể, giá trị nhân văn, đạo đức sẽ

là cốt lõi cơ bản để hình thành một cá thể toàn diện có đầy đủ năng lực và phẩm chất Trong nhà trường, đó là quá trình phát triển ý thức, tình cảm, niềm tin, hành vi và thói quen đạo đức cho học sinh dưới những tác động có mục đích, được tổ chức một cách có kế hoạch, được chọn lựa về nội dung phương pháp phương tiện phù hợp với đối tượng giáo dục trong môi trường kinh tế xã hội nhất định Ngoài ra, xã hội hoá giáo dục đạo đức sẽ tạo ra những tương tác đối với quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh đối với xã hội thông qua các hoạt động giáo dục mang tính cộng đồng và có sự tham gia của toàn thể cộng đồng như cha mẹ phụ huynh, tổ chức

chính trị xã hội, chính quyền, doanh nghiệp, v.v Tất cả các hoạt động đều dựa trên các giá trị truyền thống cốt lõi của dân tộc, đất nước và học sinh sẽ có những phản hồi thích ứng với những hoạt động tương tác, từ đó tích lũy thành những hiểu biết, có nhận thức và hành vi tích cực, biến chuyển phù hợp với xã hội.

- Chỉ đạo xã hội hóa giáo dục đạo đức

Chỉ đạo xã hội hóa giáo dục đạo đức có thể được hiểu

là sự tác động có ý thức, có kế hoạch của chủ thể quản lý, cụ thể là trong nhà trường tới hoạt động giáo dục đạo đức Thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý trên cơ sở khai thác và huy động toàn xã hội tham gia giáo dục đạo đức cho học sinh, chủ thể quản lý sử dụng phương pháp tổ chức, quản lý, triển khai một cách khoa học nhằm thu hút sự quan tâm và tham gia của các nhóm xã hội đối với các hoạt động giáo dục đạo đức trong nhà trường thông qua các bước chỉ đạo bao gồm (1) Chỉ đạo lập kế hoạchxã hội hóa giáo dục đạo đức cho học sinh; (2) Chỉ đạo tổ chức thực hiện xã hội hóa giáo dục đạo đức cho học sinh và (3) Chỉ đạo kiểm tra đánh giá xã hội hóa giáo dục đạo đức cho học sinh.

Trong luận văn này, hoạt động chỉ đạo xã hội hóa giáo dục đạo đức cho học sinh bao gồm chỉ đạo trong nội bộ trường học, ở phạm vi bao gồm chủ thể chỉ đạo là cán bộ quản lý nhà trường: Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và đối tượng là hoạt động xã hội hóa giáo dục đạo đức cho học sinh.

-Đặc điểm học sinh Trung học cơ sở

Học sinh Trung học cơ sở được quy định từ 11 đến 13tuổi, ngoài ra có một số trường hợp đặc biệt như được caohơn 1 tuổi với học sinh nữ, học sinh từ nước ngoài về nước;được cao hơn 2 tuổi với học sinh người dân tộc thiểu số, họcsinh ở vùng kinh tế - xã hội khó khăn, học sinh khuyết tật, tàntật, kém phát triển thể lực và trí tuệ, học sinh mồ côi khôngnơi nương tựa, học sinh trong diện hộ đói nghèo theo quyđịnh của Nhà nước [54]

Có thể hiểu đây là giai đoạn tuổi thiếu niên là giai đoạn phát triển của trẻ từ 11 – 15 tuổi, nhóm tuổi có nhiều sự thay đổi nhảy vọt về thể chất lẫn tinh thần, các em đang tách dần khỏi thời tho ấu để tiến dần sang giai đoạn phát triển cao hơn (người trưởng thành) tạo nên nội dung cơ bản và sự khác biệt trong mọi mặt phát triển thể chất, trí tuệ, tình cảm, đạo đức…

của thời kì này Đây là lứa tuổi mà đa số học sinh có ý thức rèn luyện phẩm chất đạo đức, có ý chí vươn lên trong học tập Là lứa tuổi dồi dào về thể lực, trí tuệ, cảm xúc, nhạy bén, sáng tạo, thích tìm tòi, khám phá những điều mới mẻ, các em mong muốn tự khẳng định bản thân và có ý thức của người lớn nên tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội, đặc biệt

là hoạt động văn hoá văn nghệ, thể dục thể thao, các hoạt động nhân đạo, từ thiện

Tuy nhiên, cũng có một số nhóm học sinh các em có sự phát triển không đồng đều hoặc ý thức chưa tốt, bởi các cảm xúc phát triển vì vậy các em rất dễ bị sa ngã và lôi kéo, hoặc chịu sự tác động bởi hoàn cảnh gia đình Các em có khả năng tập trung học tốt, tuy nhiên lại hạn chế trong ứng

xử, giao tiếp, quá trình uốn nắn về ý thức đạo đức, ứng xử với xung quanh của trẻ có khả năng rất lớn không được coi trọng, điều đó dẫn đến hành vi đạo đức của các em học sinh

có những biểu hiện lệch lạc [34].

Việc giáo dục đạo đức cho các em trong giai đoạn này

là vô cùng quan trọng Học sinh ở lứa tuổi này dồi dào về thể lực, phong phú về tinh thần, phức tạp về tính cách và hành vi Tuy nhiên, đây cũng là thời kỳ nhận thức và hiểu biết các