LUẬN ÁN XÃ HỘI HỌC VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH, DÒNG HỌ ĐỐI VỚI VIỆC THỰC HIỆN NGHĨA VỤ QUÂN SỰ CỦA THANH NIÊN HIỆN NAY

Nư c cĩ gi c, tồn dân tham gia đánh gi c... ñăng trên báo ñi n t9 VOV.

B CH HOÀNG KHÁNH

VAI TRÒ C A GIA ĐÌNH, DÒNG H

Đ I V I VI C TH C HI N NGHĨA V QUÂN S

C A THANH NIÊN HI N NAY

(Nghiên c u trư ng h p huy n ng Hòa, thành ph Hà N i)

LU N ÁN TI N SĨ XÃ H I H C

HÀ N I - 2014

B CH HOÀNG KHÁNH

VAI TRÒ C A GIA ĐÌNH, DÒNG H

Đ I V I VI C TH C HI N NGHĨA V QUÂN S

C A THANH NIÊN HI N NAY

(Nghiên c u trư ng h p huy n ng Hòa, thành ph Hà N i)

L I CAM ĐOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t qu nêu trong lu n án là trung th c, có ngu n g c rõ ràng và ñư c trích d n ñ y ñ theo quy ñ nh

TÁC GI LU N ÁN

B ch Hoàng Khánh

1 BVTQ: b o v T qu c

2 NVQS: nghĩa v quân s

3 QPTD: qu c phòng toàn dân

4 XHCN: xã h i ch nghĩa

Trang

1.1 Tình hình nghiên c u v ch c năng, vai trò c a gia ñình 12 1.2 Tình hình nghiên c u v dòng h và th c hi n nghĩa v quân s

2.2 Các lý thuy t v n d ng trong nghiên c u vai trò c a gia ñình, dòng

2.3 Quan ñi m C.Mác - Ph.Ăngghen, tư tư ng H Chí Minh, quan

ñi m c a Đ ng, Nhà nư c ta v gia ñình, vai trò c a gia ñình 67

Chương 3: TH C TR NG, CÁC Y U T TÁC Đ NG VAI TRÒ

C A GIA ĐÌNH, DÒNG H Đ I V I VI C TH C HI N

3.2 Th c tr ng vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c th c hi n

3.3 Các y u t tác ñ ng vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c th c

Chương 4: PHÁT HUY VAI TRÒ C A GIA ĐÌNH, DÒNG H

Đ I V I VI C TH C HI N NGHĨA V QUÂN S C A

4.1 M t s thu n l i, khó khăn ñ i v i vai trò c a gia ñình, dòng h

4.2 M t s v n ñ ñ t ra và ñánh giá vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i

v i vi c th c hi n nghĩa v quân s c a thanh niên trong nh ng năm t i 136 4.3 Gi i pháp cơ b n phát huy vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c

DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN C U C A TÁC GI

Trang

B ng 3.1: Vai trò c a các t ch c, l c lư ng ñ i v i thanh niên trong

B ng 3.2: Đ ánh giá v s tham gia c a gia ñình, dòng h và các t ch c,

l c lư ng trong giáo d c, tuyên truy n NVQS cho thanh niên chưa ñ n

B ng 3.3: Nh ng ho t ñ ng gia ñình, dòng h th c hi n giáo d c, tuyên

truy n NVQS cho thanh niên chưa ñ n tu i nh p ngũ theo các nhóm

B ng 3.4: Đ ánh giá c a gia ñình, dòng h và các t ch c, l c lư ng v s

tham gia giáo d c, ñ ng viên thanh niên ñăng ký, khám tuy n NVQS

B ng 3.5: Nh ng ho t ñ ng giáo d c, ñ ng viên thanh niên tham gia

ñăng ký, khám tuy n NVQS c a gia ñình, dòng h theo nhóm ñ i

B ng 3.6: Nh ng ho t ñ ng gia ñình, dòng h th c hi n ñ i v i thanh

niên trúng tuy n NVQS và có gi y g i nh p ngũ theo nhóm ñ i tư ng

B ng 3.7: S lư ng con trai c a gia ñình v i vai trò giáo d c, tuyên truy n

B ng 3.8: S lư ng con trai c a gia ñình v i vai trò giáo d c, ñ ng viên

B ng 3.9: Đ i u ki n kinh t c a ñ a phương v i ho t ñ ng giáo d c, tuyên

truy n NVQS cho thanh niên chưa ñ n tu i nh p ngũ c a gia ñình, dòng h 120

B ng 3.10: H th ng chính tr cơ s v i ho t ñ ng giáo d c, tuyên truy n

NVQS cho thanh niên chưa ñ n tu i nh p ngũ c a gia ñình, dòng h 122

B ng 3.11: C ng ñ ng làng xã v i ho t ñ ng giáo d c, ñ ng viên thanh

niên tham gia ñăng ký, khám tuy n NVQS c a gia ñình, dòng h 124

Nhà nư c v i ho t ñ ng giáo d c, ñ ng viên thanh niên ñăng ký, khám

B ng 4.1: M t s thu n l i, khó khăn ñ i v i vai trò c a gia ñình, dòng

B ng 4.2: Ngh nghi p và thu nh p bình quân ngư i/tháng c a gia ñình

B ng 4.3: Nh ng v n ñ ñ t ra v vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i

B ng 4.4: Đánh giá vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c th c hi n

B ng 4.5: Gi i pháp cơ b n phát huy vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i

Trang

Bi u 3.1: Đóng góp c a gia ñình, dòng h trong ñ u tranh ch ng gi c

Bi u 3.2: C m nh n c a gia ñình khi thanh niên ñ n tu i nh p ngũ, ñi

Bi u 3.3: Gia ñình, dòng h và các t ch c l c lư ng tham gia giáo d c,

Bi u 3.5: S quan tâm, lo l"ng c a các thành viên trong gia ñình ñ i v i

Bi u 3.6: Ho t ñ ng ñ ng viên, chăm lo thanh niên ñang t i ngũ c a

Bi u 3.7: Các y u t tác ñ ng ñ n vai trò c a gia ñình, dòng trong th c

Bi u 3.8: Ngh nghi p c a gia ñình v i vai trò giáo d c, tuyên truy n

NVQS cho thanh niên chưa ñ n tu i nh p ngũ c a gia ñình, dòng h 108

Bi u 3.9: Ngh nghi p c a gia ñình v i vai trò giáo d c, ñ ng viên

thanh niên lên ñư ng nh p ngũ khi có gi y g i c a gia ñình, dòng h 110

Bi u 3.10: Gia ñình có b m! là ñ ng viên và không là ñ ng viên v i vai

trò giáo d c, ñ ng viên thanh niên tham gia ñăng ký, khám tuy n NVQS

Bi u 3.11: H c v n c a b thanh niên v i vai trò giáo d c, ñ ng viên

thanh niên tham gia ñăng ký, khám tuy n NVQS c a gia ñình, dòng h 115

Bi u 3.12: Thu nh p c a gia ñình v i vai trò c a gia ñình, dòng h trong

giáo d c, tuyên truy n NVQS cho thanh niên chưa ñ n tu i nh p ngũ 117

Mô hình 2.1: B n vòng tròn ñ ng tâm c a thi t ch xã h i 58

Mô hình 2.2: Vòng tròn khép kín gi a h th ng chính tr c s v i

Mô hình 2.3: Vòng tròn khép kín gi a trư ng dòng h , ch h gia

Mô hình 2.4: Các thành ph#n và m i quan h c a h th ng gia ñình 62

Mô hình 3.1: Nh ng ho t ñ ng gia ñình, dòng h th c hi n giáo d c,

M Đ!U

1 Tính c(p thi)t c*a đ, tài nghiên c u

Gia đình, dịng h cĩ v th , vai trị to l n trong cơng cu c d ng nư c và gi

nư c c a dân t c ta Gia đình, dịng h là nh ng đơn v xã h i l p nên làng xã, xác

l p và kh$ng đ nh ch quy n c a đ t nư c trên biên gi i đ t li n, bi n đ o Các gia đình, dịng h chung s c, chung lịng l p nên nh ng pháo đài làng xã v ng ch"c trong s nghi p gi i phĩng dân t c, b o v đ t nư c Gia đình, dịng h đ ng viên

và t ch c cho con em tham gia l c lư ng vũ trang, s%n sàng chi n đ u và BVTQ,

đ ng th i là h u phương v ng ch"c cho ti n tuy n đánh gi c

Chi n tranh gi i phĩng và BVTQ c a nhân dân ta là chi n tranh nhân dân, là

m t ngh thu t quân s đ c đáo c a dân t c ta Th c hi n n n QPTD, chi n tranh nhân dân, dân t c ta thư ng xuyên duy trì vi c th c hi n NVQS đ i v i cơng dân

Nư c cĩ gi c, tồn dân tham gia đánh gi c Đ t nư c hịa bình m i ngư i v&a cĩ trách nhi m xây d ng đ t nư c v&a cĩ trách nhi m tham gia l c lư ng vũ trang,

c ng c qu c phịng, gi v ng đ t nư c

K th&a ngh thu t quân s truy n th ng và kinh nghi m th c hi n chi n tranh nhân dân, n n QPTD c a cha ơng, Đ ng và Nhà nư c ta luơn cĩ ch trương và ban hành chính sách th c hi n NVQS v i cơng dân Nh ng cơng dân trong đ tu i cĩ

th ph c v đư c trong l c lư ng vũ trang, cĩ s c kho' đ u ph i th c hi n NVQS

Th c hi n NVQS là trách nhi m và quy n l i c a m(i cơng dân Vi t Nam

Hi n nay, trong đi u ki n th i bình, c nư c t p trung cho nhi m v phát tri n kinh t - xã h i nên nhu c#u g i thanh niên nh p ngũ ph c v trong quân đ i khơng nhi u M t s cơng dân trong đ tu i NVQS đư c mi)n, hỗn nh p ngũ Hàng năm,

s lư ng cơng dân g i nh p ngũ khơng nhi u và cĩ m t s đ i tư ng đư c mi)n, hỗn th c hi n NVQS đã t o ra cho cơng tác tuy n quân hàng năm c a các đ a phương nh ng thu n l i và khơng ít khĩ khăn V n đ cơng b*ng, bình đ$ng, cơng khai, dân ch trong th c hi n NVQS c a cơng dân đã và đang là v n đ xã h i c#n quan tâm gi i quy t đ a phương cơ s hi n nay

Trong b i c nh đĩ, vi c đ m b o ch+ tiêu, ch t lư ng g i thanh niên nh p ngũ hàng năm c a các đ a phương ph thu c r t nhi u vào vai trị c a h th ng chính tr

cơ s , c a các đồn th chính tr - xã h i, c a các t ch c xã h i cơng dân và vai trị

c a gia ñình, dòng h Kinh nghi m ch+ ra r*ng, trên cơ s ph i k t h p ch t ch, các vai trò thì công tác tuy n quân hàng năm c a các ñ a phương m i ñư c th c hi n ñúng, ñ , ch t lư ng Kinh nghi m cũng ch+ ra r*ng, trong công tác tuy n quân hàng năm ph i phát huy cao ñ vai trò c a gia ñình, dòng h

Gia ñình, dòng h là nhân t quan tr ng, quy t ñ nh ñ n vi c th c hi n NVQS

c a thanh niên Gia ñình, dòng h xây d ng và nuôi dư-ng ý th c NVQS cho thanh niên, ñ ng viên và t ch c cho thanh niên nh p ngũ, t o d ng nh ng y u t ñ thanh niên yên tâm th c hi n nhi m v trong th i gian th c hi n NVQS Hi n nay,

ñ tu i g i nh p ngũ t& 18 ñ n 25, nhưng t p trung ch y u t& 18 ñ n 20 tu i ñ

tu i này, ph#n l n thanh niên ñang s ng trong gia ñình, ph thu c vào gia ñình, nh t

là nh ng thanh niên v&a h c xong trung h c ph thông Do ñó, m c ñ , tính ch t

th c hi n NVQS c a thanh niên ph thu c r t nhi u vào s ñ ng viên và quy t ñ nh

c a gia ñình, dòng h

Là m t ñơn v kinh t , xã h i, văn hóa, gia ñình, dòng h có nhi u s tính toán trong vi c quy t ñ nh cho con em th c hi n NVQS Trong n n kinh t th trư ng, s tính toán d a trên l i ích có th d/n ñ n vi c gia ñình, dòng h tìm m i phương

th c ñ con em ñư c mi)n hoãn ho c thoái thác th c hi n NVQS ñ chăm lo cho

b n thân và gia ñình Trên th c t , ñ i ña s gia ñình, dòng h giáo d c, ñ ng viên,

t ch c cho con em th c hi n NVQS theo quy ñ nh c a pháp lu t, song cũng có gia ñình, dòng h không h p tác v i h th ng chính tr cơ s trong quá trình g i thanh niên nh p ngũ, ít quan tâm ñ n thanh niên trong th i gian h th c hi n NVQS Th c ti)n công tác g i thanh niên nh p ngũ các ñ a phương cơ s cho th y, ñ công tác này ñ t k t qu cao ph i phát huy hơn n a vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c

th c hi n NVQS c a thanh niên

Nh*m góp ph#n lý gi i v lý lu n và th c ti)n vai trò gia ñình, dòng h ñ i v i

vi c th c hi n NVQS c a thanh niên, cung c p cơ s khoa h c th c ti)n cho vi c hình thành các gi i pháp phát huy vai trò gia ñình, dòng h ñ i v i vi c th c hi n

NVQS c a thanh niên, tác gi l a ch n v n ñ : “Vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i

v i vi c th c hi n NVQS c a thanh niên hi n nay” (Nghiên c u trư ng h p huy n

ng Hoà, thành ph Hà N i) làm ñ tài nghiên c u c a lu n án Đây là nghiên c u

xã h i h c m i, không trùng l p v i các công trình ñã công b K t qu nghiên c u

s, góp ph#n vào lu n gi i vai trò xã h i c a gia ñình, dòng h , nâng cao ch t lư ng tuy n quân, góp ph#n xây d ng n n QPTD, BVTQ th i kỳ m i, b sung n i dung chuyên ngành xã h i h c gia ñình, xã h i h c quân s và xã h i h c qu n lý

2 M-c ñích, nhi m v- nghiên c u

M c ñích nghiên c u

Làm rõ nh ng v n ñ cơ b n v lý thuy t và th c ti)n vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c th c hi n NVQS c a thanh niên; ñánh giá và ñ xu t gi i pháp phát huy vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c th c hi n NVQS c a thanh niên trong nh ng năm t i

- V không gian: Huy n 7ng Hòa, thành ph Hà N i

- V th i gian: T& năm 2006 ñ n năm 2014 Th i ñi m kh o sát th c t : năm

2012, 2013

- V n i dung: Nghiên c u tương quan gi a gia ñình, dòng h v i vi c th c

hi n NVQS c a thanh niên; làm rõ vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c t

ch c th c hi n NVQS, xây d ng n n QPTD, BVTQ

4 Câu h/i nghiên c u

- Gia ñình, dòng h ñ i v i vi c th c hi n NVQS c a thanh niên ñư c th hi n trên nh ng vai trò gì?

- Y u t nào có m i quan h v i vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c

th c hi n NVQS c a thanh niên hi n nay?

5 Gi0 thuy)t nghiên c u, các bi)n s và khung nghiên c u

5.1 Gi thuy t nghiên c u

Gi thuy t th nh t: Gia ñình, dòng h ñ i v i vi c th c hi n NVQS c a thanh niên luôn th hi n vai trò quan tr ng, quy t ñ nh trong giáo d c, tuyên truy n NVQS cho thanh niên chưa ñ n tu i nh p ngũ, giáo d c, ñ ng viên thanh niên tham gia ñăng ký, khám tuy n NVQS, giáo d c, ñ ng viên thanh niên lên ñư ng nh p ngũ và ñ ng viên, chăm lo thanh niên ñang t i ngũ ñơn v quân ñ i

Gi thuy t th hai: Vai trò c a gia ñình, dòng h trong th c hi n NVQS c a con cháu có m i quan h ch t ch, v i s lư ng con trai c a gia ñình, thu nh p, ngh nghi p c a gia ñình, trình ñ h c v n c a b thanh niên, gia ñình có b m! là ñ ng viên và gia ñình không có b m! là ñ ng viên

Gi thuy t th ba: Trong nh ng năm t i, vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i

vi c th c hi n NVQS c a thanh niên trong giáo d c, tuyên truy n NVQS cho thanh niên chưa ñ n tu i nh p ngũ, giáo d c, ñ ng viên thanh niên tham gia ñăng ký, khám tuy n NVQS, giáo d c, ñ ng viên thanh niên lên ñư ng nh p ngũ và ñ ng viên, chăm lo thanh niên ñang t i ngũ ñơn v quân ñ i s, ngày càng tăng

+ Trình ñ h c v n c a b thanh niên ñư c ño b*ng các ch+ s : ti u h c, trung

h c cơ s , trung h c ph thông và trung c p tr lên

+ Gia ñình có b m! là ñ ng viên và gia ñình không có b m! là ñ ng viên ñư c

ño b*ng ch+ s : b m! là ñ ng viên và b m! không là ñ ng viên

Bi n s ph thu c:

- Giáo d c, truyên truy n NVQS cho thanh niên chưa ñ n tu i nh p ngũ

- Giáo d c, ñ ng viên thanh niên ñăng ký, khám tuy n NVQS

- Giáo d c, ñ ng viên thanh niên lên ñư ng th c hi n NVQS khi có gi y g i

nh p ngũ

- Đ ng viên, chăm lo thanh niên ñang t i ngũ ñơn v quân ñ i

Y u t khách quan

- Đư ng l i, ch trương c a Đ ng, chính sách, pháp lu t c a Nhà nư c

- Đi u ki n kinh t c a ñ a phương

- H th ng chính tr cơ s

- C ng ñ ng làng xã

Lý thuy t trung gian c a Robert K.Merton v t p h p vai trò. V n d ng lý thuy t trung gian v t p h p vai trò ñ phân tích, ñánh giá các vai trò c a gia ñình, dòng h ñư c th hi n trên nh ng ho t ñ ng c th ; tương quan, m i quan h gi a các y u t v i nh ng vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i con cháu

6.2 Phương pháp lu n

Lu n án v n d ng phương pháp lu n c a ch nghĩa duy v t bi n ch ng, duy

v t l ch s9; tư tư ng H Chí Minh, quan ñi m c a Đ ng C ng s n Vi t Nam và

Vai trò c*a gia ñình, dòng h ñ i v3i vi c th4c hi n NVQS c*a thanh niên

Giáo d c, ñ ng viên thanh niên ñăng ký, khám tuy n NVQS

Giáo d c, ñ ng viên thanh niên lên ñư ng

th c hi n NVQS khi

có gi y g i nh p ngũ

Đ ng viên, chăm lo thanh niên ñang t i ngũ ñơn v quân ñ i

H th ng chính

tr cơ s

C ng ñ ng làng

xã

pháp lu t, chính sách c a Nhà nư c C ng hòa xã h i ch nghĩa Vi t Nam v NVQS, v gia ñình có công v i cách m ng, có thanh niên ñang t i ngũ ñ phân tích, ñánh giá vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c th c hi n NVQS c a thanh niên

6.3 Phương pháp nghiên c u

Phương pháp phân tích tài li u

- Thu th p, phân tích s li u, tài li u v gia ñình, dòng h trong các công trình, bài vi t c a các tác gi trong và ngoài nư c

- Thu th p, phân tích các báo cáo v tình hình phát tri n kinh t - xã h i, v công tác quân s , an ninh - qu c phòng c a huy n 7ng Hoà và xã Qu ng Phú C#u,

xã Đ i Cư ng, th tr n Vân Đình t& năm 2006 ñ n 2014 Các báo cáo ñư c thu th p

ch y u t& cơ quan quân s huy n và xã, th tr n

Trong s 29 ñơn v hành chính thu c huy n 7ng Hoà, thành ph Hà N i, ñ tài ch n nghiên c u xã Qu ng Phú C#u, xã Đ i Cư ng và th tr n Vân Đình theo các tiêu chí sau:

+ V ñ a lý: trong ñ a gi i hành chính c a huy n 7ng Hoà, xã Qu ng Phú C#u phía B"c - c9a ngõ c a huy n, xã Đ i Cư ng phía Nam - cu i huy n, th tr n Vân Đình trung tâm c a huy n

+ V l ch s9: c ba ñ a phương ñ u có truy n th ng cách m ng kiên cư ng, có

nh ng ñóng góp to l n v nhân l c, v t l c cho công cu c kháng chi n ch ng th c dân Pháp, ñ qu c M: và trong chi n tranh BVTQ

+ V kinh t - xã h i: Qu ng Phú C#u và Đ i Cư ng là hai xã nông nghi p Xã

Đ i Cư ng ch y u phát tri n kinh t d a vào tr ng tr t và chăn nuôi, ñ i s ng sinh

ho t c a gia ñình, dòng h còn mang nhi u n c a xã h i nông thôn; xã Qu ng Phú C#u, ngoài phát tri n kinh t nông nghi p còn phát tri n kinh t ti u th công nghi p, kinh t làng ngh , ñ i s ng sinh ho t c a gia ñình, dòng h trong xã h i nông thôn nhưng có nhi u ti p bi n v i kinh t th trư ng; th tr n Vân Đình là trung tâm hành chính, văn hoá, kinh t , xã h i c a huy n, ñ i s ng sinh ho t c a gia ñình, dòng h ch y u ñư c t ch c theo xã h i ñô th

Ph ng v n sâu

- 15 cán b xã, th tr n, thôn, t dân ph Trong ñó, ph;ng v n 06 cán b xã,

th tr n (ch t ch, phó ch t ch xã, th tr n, ch+ huy trư ng quân s , ch+ huy phó quân s xã, th tr n); 09 cán b thôn, t dân ph

- 35 ngư i trong gia đình, dịng h , g m: 09 trư ng h , 16 b m! thanh niên trúng tuy n, khơng trúng tuy n NVQS và 10 thanh niên nh p ngũ và khơng nh p ngũ

Đi u tra b ng phi u

- Đi u tra b*ng phi u đ i v i 800 ngư i thu c các nhĩm đ i tư ng sau: 198 ngư i là b m! thanh niên trúng tuy n NVQS t& năm 2010 đ n năm 2013, đi u tra tháng 2, tháng 8 c a năm 2012 và tháng 2, tháng 8 c a năm 2013; 402 ngư i là b m! thanh niên khơng trúng tuy n NVQS, đi u tra tháng 8 năm 2013 xã Qu ng Phú C#u, xã Đ i Cư ng, th tr n Vân Đình, huy n 7ng Hồ, Hà N i; 200 ngư i là thanh niên đang t i ngũ ti u đồn hu n luy n tân binh, Sư đồn B71, Quân ch ng Phịng khơng - Khơng quân, đi u tra tháng 9 năm 2012 K t qu thu v 789 phi u

Phương pháp l y m u: Ch n m/u ng/u nhiên đơn gi n

- V i nhĩm b m! c a thanh niên trúng tuy n NVQS: d a vào danh sách 198 thanh niên trúng tuy n NVQS do Ban ch+ huy quân s xã Qu ng Phú C#u, xã Đ i

Cư ng, th tr n Vân Đình cung c p trong các đ t tuy n quân (tháng 2 và tháng 8) t& năm

2010 đ n năm 2013, nghiên c u tồn b b m! thanh niên trúng tuy n NVQS

- V i nhĩm b m! c a thanh niên khơng trúng tuy n quân s : trên cơ s danh sách nh ng thanh niên khơng trúng tuy n NVQS do Ban ch+ huy quân s xã, th

tr n cung c p trong đ t tuy n quân tháng 8 năm 2013: xã Qu ng Phú C#u cĩ 282 thanh niên khơng trúng tuy n NVQS; xã Đ i Cư ng cĩ 114 thanh niên khơng trúng tuy n NVQS; th tr n Vân Đình cĩ 247 thanh niên khơng trúng tuy n NVQS S9

d ng cơng th c tính m/u c a Krejcie và Morgan (1970) [128]:

Trong đĩ:S = c- m/u c#n thi t; N = quy mơ dân s ; P = t< l dân s ; d = m c

đ chính xác hi n như là m t t< l ; X2 = đ tin c y: giá tr b ng chi bình phương cho m t m c đ t do m c đ tin c y mong mu n

T& s lư ng thanh niên khơng trúng tuy n NVQS đư c cung c p, s9 d ng cơng

th c tính m/u, tính đư c dung lư ng m/u c#n thi t như sau: xã Qu ng Phú C#u là

163 thanh niên; xã Đ i Cư ng là 88 thanh niên; th tr n Vân Đình là 151 thanh niên Sau đĩ, đi u tra b*ng phi u v i b ho c m! thanh niên khơng trúng tuy n NVQS

)1()

1(

)1(

2 2

2

P P X N

d

P NP X S

−+

−

−

=

- V i nhĩm thanh niên đang t i ngũ đơn v quân đ i: d a vào danh sách 200 thanh niên t i ngũ ti u đồn hu n luy n tân binh do lãnh đ o, ch+ huy ti u đồn cung

c p trong đ t hu n luy n tân binh, tháng 9 năm 2012, nghiên c u tồn b thanh niên Thanh niên đang t i ngũ cĩ nơi trư c khi nh p ngũ thu c 10 t+nh, thành

mi n Trung: Thanh Hố, Hà Tĩnh và mi n B"c: B"c Giang, H i Dương, H i Phịng, Nam Đ nh, Thái Bình, Phú Th , Yên Bái, Hà N i (khơng cĩ thanh niên huy n 7ng Hồ) Do khơng cĩ thanh niên nào thu c huy n 7ng Hồ, Hà N i nên k t qu

đi u tra thanh niên t i ngũ đư c dùng đ đ i chi u, so sánh v i k t qu đi u tra b m! thanh niên và đánh giá các v n đ phát huy vai trị c a gia đình, dịng h trong

th c hi n NVQS c a thanh niên hi n nay

- S lư ng phi u đư c x9 lý 789 (11 phi u khơng ch a đ thơng tin, khơng

đư c x9 lý, trong đĩ 09 phi u c a b m! thanh niên khơng trúng tuy n NVQS; 02 phi u c a thanh niên đang t i ngũ)

- Trong phân tích, đánh giá m i quan h gi a bi n s đ c l p, y u t khách quan

v i bi n s ph thu c cĩ s9 d ng s ki m đ nh Chi-square thơng qua ch+ s : Pearson square N u ch+ s Pearson chi-square cĩ m c ý nghĩa P < 0,05 và cĩ giá tr tuy t

chi-đ i càng l n thì m i quan h gi a hai bi n s càng ch t ch, và ngư c l i

- B ng cơ c u m/u ñi u tra:

Cơ c(u m5u

B m!

thanh niên trúng tuy n NVQS (N=198)

B m! thanh niên không trúng tuy n NVQS (N=393)

Thanh niên ñang t i ngũ (N=198)

Chung (N=789)

7 Đi.m m3i, ý nghĩa lý lu2n và th4c ti8n c*a lu2n án

7.1 Đi m m i c a lu n án

- Đi m m i v lý lu n: Bên c nh vi c ñưa ra nh ng nghiên c u m i v gia ñình, dòng h , ñ c ñi m c a gia ñình, dòng h , lu n án phân tích quan ni m và y u t tác

ñ ng vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c th c hi n NVQS c a thanh niên Đ c

bi t, lu n án ñưa ra 3 mô hình tương tác gi a các y u t tác ñ ng, chi ph i vi c th c

hi n NVQS c a thanh niên

- Đi m m i v th c ti)n: D a trên nh ng tài li u, s li u thu th p, x9 lý ñư c t&

ñi u tra kh o sát c a tác gi , lu n án có nh ng phân tích, ñánh giá m i v th c tr ng vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c th c hi n NVQS c a thanh niên và y u t tác ñ ng ñ n vai trò c a gia ñình ñ i v i vi c th c hi n NVQS c a thanh niên

- V n ñ ñư c rút ra t& nh ng phân tích, ñánh giá th c tr ng; m t s thu n l i, khó khăn, ñánh giá vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c th c hi n NVQS c a thanh niên; gi i pháp phát huy vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i vi c th c hi n NVQS c a thanh niên ñ u là nh ng nghiên c u m i trong lu n án

7.2 Ý nghĩa lý lu n, th c ti n c a lu n án

- K t qu nghiên c u góp ph#n b sung, phát tri n lý thuy t xã h i h c gia ñình,

xã h i h c quân s , xã h i h c qu n lý, nh t là lý thuy t xã h i hoá; góp ph#n hoàn thi n lý lu n v công tác qu n lý ñ i v i thanh niên trong ñ tu i th c hi n NVQS và thanh niên ñang t i ngũ

- K t qu nghiên c u góp ph#n nâng cao ý th c, trách nhi m c a thanh niên trong th c hi n NVQS; góp ph#n kh$ng ñ nh vai trò c a gia ñình, dòng h trong xây

d ng và c ng c n n QPTD, BVTQ Vi t Nam XHCN

- K t qu nghiên c u là tài li u tham kh o trong nghiên c u và gi ng d y xã

h i h c gia ñình, xã h i h c quân s , xã h i h c qu n lý

8 K)t c(u c*a lu2n án

Ngoài ph#n m ñ#u, k t lu n, khuy n ngh và danh m c tài li u tham kh o,

n i dung lu n án g m 4 chương, 11 ti t

Chương 1 T#NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U

Gia ñình, dòng h và vai trò c a gia ñình, dòng h ñư c nhìn nh n dư i nhi u góc ñ ti p c n khác nhau, trong ñó có nh ng công trình nghiên c u dư i góc ñ

ti p c n xã h i h c S tham gia c a xã h i h c ñã góp ph#n nh n th c v gia ñình, dòng h tr nên c th , sâu s"c và toàn di n hơn

Cho ñ n nay, ñã có nhi u công trình, bài vi t c trong và ngoài nư c nghiên

c u v gia ñình, dòng h , trên các hư ng, n i dung khác nhau Trong ñó, có các

hư ng, n i dung nghiên c u v ch c năng, vai trò giáo d c, xã h i hoá c a gia ñình, dòng h và ch c năng, vai trò tâm lý tình c m c a gia ñình, dòng h ; làng Vi t, dòng h và th c hi n NVQS c a thanh niên

1.1 TÌNH HÌNH NGHIÊN C U V% CH C NĂNG, VAI TRÒ C A GIA ĐÌNH

1.1.1 Ch c năng, vai trò giáo d-c, xã h i hoá c*a gia ñình

Nghiên c u v ch c năng, vai trò giáo d c, xã h i hoá c a gia ñình có nhi u công trình, bài vi t, trong ñó có c nh ng công trình, bài vi t c a tác gi trong nư c

và nư c ngoài Đi n hình cho hư ng nghiên c u này là các tác gi August Comte, Cooley, Đ ng C nh Khanh, Lê Th Quý, Lê Ng c Văn, v.v…

Trư c h t, nghiên c u v vai trò giáo d c, xã h i hoá c a gia ñình ñư c th

hi n trong sách “Xã h i h c gia ñình” c a Martine Segalen [77] ñây, tác gi ñã trình b#y các v n ñ ch y u: suy nghĩ v gia ñình hi n ñ i; nh ng bi n ñ i c a quan h thân t c; nh ng bi n ñ i c a gia ñình; các ch c năng c a gia ñình; gia ñình, chu=n m c và nhà nư c Đ c trưng c a cu n sách là s k t h p gi a trình b#y lý thuy t và các k t qu nghiên c u th c nghi m, nghiên c u v gia ñình và các quan

h c a gia ñình châu Âu; ñ t gia ñình và s bi n ñ i c a gia ñình trong các quan

h v i xã h i, giai c p, nhà nư c, dòng h , quan h thân t c, ñ cao v th thi t ch

xã h i c a gia ñình, dòng h và nh n m nh vai trò giáo d c, xã h i hóa c a gia ñình Trong làm rõ vai trò giáo d c, xã h i hoá c a gia ñình, tác gi ñã phân tích các chi u c nh quan h xã h i c a gia ñình: m! và con gái; quan h thân t c theo gi i tính; t do, bình ñ$ng, b t bình ñ$ng trong quan h gia ñình

Cu n Gia ñình h c c a Đ ng C nh Khanh và Lê Th Quý [53] là m t công trình nghiên c u khoa h c v gia ñình Vi t Nam, v vai trò c a gia ñình Trong cu n sách,

các tác gi ñã có nh ng nghiên c u chuyên sâu v v trí, vai trò, ch c năng c a gia ñình và cho r*ng: “Gia ñình có th bi n ñ i m nh m, v cơ c u, ch c năng, v các hình th c và chu=n m c trong các m i quan h , nhưng v trí, vai trò c a nó ñ i v i s phát tri n c a xã h i thì v/n không thay ñ i” [53, tr 642-643] Đ c bi t, khi nghiên

c u v giáo d c gia ñình và xã h i hoá cá nhân, các tác gi vi t: “Giáo d c gia ñình là phương th c d y d( cho con tr' l n lên có ñư c nh ng ki n th c c#n thi t ñ mưu sinh, lao ñ ng, s n su t và ng x9 v i ñ i” [53, tr 261-262] Trong nh ng n i dung

mà các b c cha m! giáo d c con cháu ñư c các tác gi ñưa ra như: s l) phép, hi u

th o, tính trung th c, tính t l p, ni m tin vào cu c s ng và s truy n d y v lý tư ng cách m ng, thì “S truy n d y v lý tư ng cách m ng không cao, ch+ chi m 51,7%” [53, tr 271], nhưng theo các tác gi ñi u này không có nghĩa gia ñình không chú

tr ng giáo d c mà ch+ là m t s thay ñ i phù h p v i ñi u ki n và hoàn c nh s ng

c a kinh t th trư ng Nghiên c u này c a tác gi là nh ng g i m thú v cho vi c gia ñình giáo d c, tuyên truy n con em v nghĩa v , trách nhi m c a công dân v i quê hương, ñ t nư c, s%n sàng th c hi n nhi m v BVTQ

Nghiên c u v ch c năng, vai trò xã h i hoá c a gia ñình ph i k ñ n August Comte, nhà xã h i h c ngư i Pháp Trong phân tích xã h i dư i d ng cơ c u c a nó, Comte ñã xác ñ nh v trí và ch c năng c a gia ñình trong s v n ñ ng c a t ng th xã

h i Ông chia xã h i thành hai ph#n cơ b n là tĩnh h c xã h i (ph#n cơ c u ch c năng) và ñ ng h c xã h i (ph#n l ch s9) V i cách phân chia này, Comte ch+ ra, gia ñình v&a n*m trong ph#n cơ c u tĩnh c a xã h i (v th , vai trò, ch c năng quan tr ng trong xã h i) v&a n*m trong ph#n ñ ng c a xã h i (v n ñ ng và bi n ñ i cùng v i các

s ki n l ch s9) Ông cũng cho r*ng, gia ñình là môi trư ng xã h i hoá ñ#u tiên c a con ngư i trư c khi bư c vào ñ i s ng xã h i Gia ñình là m t thành ph#n ch y u, quan tr ng c a xã h i, t o nên di n m o xã h i; m i quan h gi a các thành viên trong gia ñình t o nên s g"n k t c a gia ñình trong xã h i [94, tr.12]

Ch.H.Cooley, trong cu n B n ch t con ngư i và tr t t xã h i l i ñưa ra quan

ñi m, m t trong nh ng thành t c u thành tr t t xã h i là gia ñình Cooley coi gia ñình là m t trong nh ng nhóm nh; c a xã h i và là nhóm có vai trò quan tr ng nh t trong quá trình xã h i hóa cá nhân Ông ñưa h th ng phương pháp lu n có tính cơ

c u - ch c năng vào phân tích gia ñình Qua ñó, Cooley ñã có ñi u ki n ñ m x',

phân tích các quan h gia ñình m t cách c th , sát th c Tuy nhiên, trong phân tích gia ñình, Cooley có ph#n coi nh! các nhân t mang tính ch th như nh n th c, tâm

lý, tâm tr ng, các nhân t v văn hóa, truy n th ng, phong t c t p quán trong s v n

ñ ng c a các quan h gia ñình [94, tr.13]

Cũng ñ c p ñ n ch c năng gia ñình, nhưng thiên v ch c năng xã h i hoá

c a gia ñình, cu n sách Gia ñình v i ch c năng xã h i hóa c a Lê Ng c Văn [102]

ñã cho th y nh ng bi n ñ i trong ch c năng xã h i hóa c a gia ñình Vi t Nam,

nh ng thách th c, khó khăn và nh ng gi i pháp cho gia ñình Vi t Nam nh*m hoàn thi n ch c năng xã h i hóa trong ñi u ki n hi n nay Trong phân tích ch c năng xã

h i hoá c a gia ñình, tác gi cho r*ng, gia ñình không ch+ tái s n xu t ra con ngư i

v m t th ch t mà còn tái s n xu t ra ñ i s ng tình c m, tâm h n, văn hoá, t c là

xã h i hoá Quá trình xã h i hoá giúp chuy n hoá con ngư i t& m t th c th t nhiên thành con ngư i xã h i và con ngư i sinh ra n u không nh n ñư c s giáo

d c, tách kh;i môi trư ng xã h i thì s, không tr thành con ngư i th c th : “Ngư i

ta sinh ra không ph i ñã là con ngư i mà ch+ tr thành con ngư i trong quá trìnhgiáo d c” [Trích theo 78, tr.49] Đây ñ u là nh ng g i ý thú v cho nghiên c u ch c năng, vai trò xã h i hoá NVQS cho thanh niên c a gia ñình

Nghiên c u v ch c năng, vai trò giáo d c c a gia ñình còn ñư c nhìn nh n trong nhi u công trình, bài vi t c a các tác gi N i b t cho các công trình nghiên

c u ch c năng giáo d c c a gia ñình là cu n sách: Nh ng nghiên c u xã h i h c v gia ñình Vi t Nam c a Tương Lai [58] Công trình ñã trình bày khá rõ nét nh ng

ñ c ñi m c a gia ñình, như n i dung phân tích v gia ñình và giáo d c gia ñình c a Tr#n Đình Hư u, ph n v i ch c năng giáo d c gia ñình c a Đ ng Thanh Lê; phân tích sâu s"c nh hư ng c a giáo d c gia ñình ñ i v i s hình thành và hoàn thi n nhân cách c a con ngư i

Cũng bàn v giáo d c gia ñình, Tr nh Duy Luân và Helle Rydstrom - Wil

Burghoorn trong cu n Gia ñình nông thôn Vi t Nam trong chuy n ñ i [62] ñã ñưa

ra nh ng s li u v vai trò c a cha m! trong giáo d c con cái, như “Vai trò c a cha m! trong vi c d y b o, ñưa con vào k< lu t: c hai v ch ng là 27,7%, ch ng

là 20,6%, v là 19,9%, ngư i khác là 1,5%” [62, tr.141] S d y b o, ñưa con vào k< lu t c a cha m! là nhân t quan tr ng trong giáo d c, tuyên truy n NVQS cho

con em chưa ñ n tu i nh p ngũ, giúp con cháu hình thành tác phong, l i s ng k<

lu t c a ngư i lính ngay t& khi còn nh; Sách Gia ñình trong t m gương xã h i h c

(2004) do Mai Quỳnh Nam ch biên, Nhà xu t b n Khoa h c xã h i l i có nhi u bài

vi t làm rõ ch c năng, ch cnăng giáo d c c a gia ñình và c u trúc, các m i quan h trong gia ñình

Ti p ñ n Xã h i h c Giáo d c c a Lê Ng c Hùng [46] là cu n sách chuyên ngành, g m 9 chương, nhưng trong chương 8: Dân s , gia ñình và nhà trư ng, tác

gi ñã t p trung phân tích v trí, vai trò c a giáo d c nhà trư ng trong m i quan h

v i dân s và gia ñình và các v n ñ như: hôn nhân và giáo d c gia ñình, cơ c u các

lo i gia ñình V vai trò c a gia ñình, tác gi ch+ rõ: “gia ñình v i hoàn c nh kinh t

- xã h i và quan ñi m giáo d c c a b m! m i là nh ng y u t tác ñ ng tr c ti p

m nh m, t i ñ ng cơ h c t p, ch t lư ng h c t p và kh năng thành ñ t c a h c sinh” [46, tr 283] Đi u này g i m cho nghiên c u m i quan h gi a y u t kinh

t , thu nh p c a gia ñình v i vai trò c a gia ñình, dòng h trong th c hi n NVQS

c a thanh niên

Ki u lo i gia ñình và giáo d c tr! em trong gia ñình " Hà N i hi n nay c a tác gi Nguy)n Chí Dũng [27] ñã ñưa ra nh ng nghiên c u v bi n ñ i c a gia ñình và tác ñ ng c a nó t i quá trình giáo d c, nhu c#u, n i dung và phương pháp giáo d c Tác gi ñã nh n m nh vào các gi i pháp nh*m nâng cao hi u qu giáo

d c gia ñình: ñ=y m nh giáo d c toàn di n trong ñó giáo d c ñ o ñ c, l i s ng, nhân cách ph i ñ t lên hàng ñ#u; giáo d c tình yêu thương và kính tr ng ñ i v i ngư i già là m t ph#n không th thi u trong giáo d c ñ o ñ c; chú ý giáo d c phòng ng&a nh ng t n n xã h i; phát huy vai trò c a ch th trong quá trình giáo

d c Bi n ñ i ch c năng c a gia ñình và giáo d c tr! em hi n nay c a Hoàng Bá

Th nh [88] l i t p trung nghiên c u nh hư ng c a bi n ñ i ch c năng gia ñình

ñ n s phát tri n c a tr' em Tác gi ch+ ra, cha m! có trình ñ văn hoá th p cũng

nh hư ng ñ n quá trình nuôi d y và giáo d c con cái; s nuông chi u con cái và buông l;ng qu n lý c a gia ñình cũng là ti n ñ cho nh ng hành vi ph m pháp trong gi i tr' hi n nay

Sách Nh ng v n ñ c p bách trong giáo d c con " tu i thi u niên trong gia ñình thành ph hi n nayc a Nguy)n Thanh Bình [8] có nh ng nghiên c u v nh ng

y u t nh hư ng ñ n gia ñình, giáo d c gia ñình và tr' em Nghiên c u ch+ rõ, gia ñình thành ph nư c ta ñã có s thay ñ i khá toàn di n v cơ c u, quy mô gia ñình, thu nh p, m c s ng, ñ i s ng tình c m, tính ch t c a các m i quan h trong gia ñình

và ñ nh hư ng cho con cái Đ c bi t, tác gi còn nh n m nh vai trò c a gia ñình trong giáo d c ñ o ñ c như: yêu thương, trách nhi m, ham h c, có ý th c t tin, dũng c m, tôn tr ng và h p tác v i m i ngư i, khoan dung, trung th c, khiêm t n

Lu n án Ti n sĩ xã h i h c Vai trò c a gia ñình ñ i v i vi c giáo d c tr! em

hư " thành ph (Qua nghiên c u " thành ph Hà N i) c a Nguy)n Đ c M nh [64]

ñã t p trung làm rõ vai trò c a gia ñình trong giáo d c ñ o ñ c gia phong cho tr';

nh n m nh ñ n nh hư ng c a y u t ngh nghi p, trình ñ h c v n, văn hoá, l i

s ng… c a b m! ñ n nh ng tr' em trong gia ñình Lu n án Ti n sĩ Ch nghĩa xã

h i khoa h c Vai trò c a gia ñình trong vi c giáo d c th h tr! " nư c ta hi n nay

c a Nghiêm Sĩ Liêm [59] ñã có nh ng nghiên c u v ch c năng giáo d c c a gia ñình ñ i v i th h tr'; nh n m nh ñ n giáo d c ñ o ñ c, giáo d c h c t p văn hoá, giáo d c lao ñ ng và rèn luy n tính t l p cho th h tr', giáo d c gi i tính cho th

h tr' Ngoài ra, tác gi cũng ch+ ra vai trò c a ông bà, b m!, anh ch em ñ i v i

vi c giáo d c th h tr' Tác gi nh n m nh: “Vai trò c a c cha m! là ñ m b o

h nh phúc gia ñình, chăm lo s phát tri n c a con cái Cùng v i ngư i m!, ngư i cha giáo d c con cái v nhân cách và nh ng giá tr văn hoá tinh th#n c a gia ñình,

c a dòng h và c a thân t c” [59, tr.52] Bài vi t Giáo d c gia ñình trong th i ñ i ngày nay c a Lê Trung Tr n [93] nh n m nh vai trò quan tr ng c a giáo d c giañình qua hai bình di n truy n th ng và hi n ñ i Tác gi cũng ñưa ra n i dung giáo d c

ti n hôn nhân, giáo d c hành vi ng x9, giáo d c văn hoá, giáo d c ngh nghi p, giáo

d c tri th c và giáo d c s c kho'

Tóm l i, nh ng nghiên c u v ch c năng, vai trò giáo d c, xã h i hoá c a gia ñình có th ñư c nh n di n trên m t s n i dung nghiên c u như sau: Th nh t, ch c năng, vai trò giáo d c, xã h i hoá c a gia ñình ñư c ñ c p trong các công trình

nghiên c u lý thuy t và th c nghi m C th , công trình Xã h i h c gia ñình c a

Martine Segalen, trong k t h p nghiên c u gi a lý thuy t và th c nghi m các tác gi

có nh n m nh vai trò giáo d c, xã h i hoá c a gia ñình thông qua các m i quan h

c a gia ñình; các nghiên c u c a August Comte l i nh n m nh gia ñình là môi

trư ng xã h i hoá ñ#u tiên c a con ngư i trư c khi bư c vào ñ i s ng xã h i hay

Ch.H.Cooley, trong cu n B n ch t con ngư i và tr t t xã h i cho r*ng, gia ñình có vai trò quan tr ng trong quá trình xã h i hoá cá nhân; Nh ng nghiên c u xã h i h c

v gia ñình Vi t Nam c a Tương Lai có nhi u bài vi t c a các tác gi nghiên c u v

ch c năng giáo d c gia ñình Nh ng công trình nghiên c u này ch+ có giá tr tham

kh o nh t ñ nh trong tri n khai v n ñ nghiên c u c a lu n án B i vì, tuy nghiên

c u nhi u và khá k: v ch c năng, vai trò giáo d c, xã h i hoá c a gia ñình, nhưng chưa có công trình nào nghiên c u vai trò giáo d c, xã h i hoá c a gia ñình trong

th c hi n NVQS c a thanh niên

Th hai, ch c năng, vai trò giáo d c, xã h i hoá c a gia ñình ñư c th hi n

thông qua các nghiên c u v tr' em, h c sinh N i b t là công trình Gia ñình h c c a

Đ ng C nh Khanh và Lê Th Quý ñã có nh ng phân tích giá tr v vai trò c a giáo

d c gia ñình trong d y d( con tr' l n lên và hình thành s l) phép, hi u th o, tính

trung th c, tính t l p, ni m tin vào cu c s ng, lý tư ng cách m ng cho con tr'; Gia ñình v i ch c năng xã h i hóa c a Lê Ng c Văn ch y u ñ c p ñ n ch c năng xã

h i hoá con cái c a gia ñình; Xã h i h c Giáo d c c a Lê Ng c Hùng l i nh n m nh

vai trò c a b m! v i ñ ng cơ, ch t lư ng h c t p và kh năng thành ñ t c a h c

sinh; Nh ng v n ñ c p bách trong giáo d c con " tu i thi u niên trong gia ñình thành ph hi n nay c a Nguy)n Thanh Bình l i có nh ng nghiên c u v nh ng y u

t nh hư ng ñ n giáo d c gia ñình và tr' em Đ i tư ng nghiên c u tr' em, h c sinh hoàn toàn khác v i thanh niên, nhưng các nghiên c u này, nh t là nghiên c u

nh n m nh vai trò không th thi u c a gia ñình trong xã h i hoá con tr'; nghiên c u

v m i quan h gi a y u t kinh t , thu nh p c a gia ñình v i vai trò giáo d c c a

b m! v i con cái ñ u là nh ng tài li u tham kh o giá tr , g i m cho nghiên c u vai trò giáo d c, xã h i hoá c a gia ñình trong th c hi n NVQS c a thanh niên

Th ba, ch c năng, vai trò giáo d c, xã h i hoá c a gia ñình ñư c nhìn nh n khía c nh giáo d c các giá tr truy n th ng, ñ o ñ c, l i s ng, k< lu t, nhân cách cho

con tr' Ch$ng h n, công trình Gia ñình nông thôn Vi t Nam trong chuy n ñ i c a

Tr nh Duy Luân và Helle Rydstrom - Wil Burghoorn nh n m nh vai trò c a cha

m! trong vi c d y b o, ñưa con vào k< lu t; Ki u lo i gia ñình và giáo d c tr! em trong gia ñình " Hà N i hi n nay c a Nguy)n Chí Dũng cho r*ng, trong nghiên c u

v bi n ñ i gia ñình thì giáo d c nhân cách, ñ o ñ c, l i s ng cho tr' em ph i ñư c ñưa lên hàng ñ#u; Vai trò c a gia ñình ñ i v i vi c giáo d c tr! em hư " thành ph

(Qua nghiên c u " thành ph Hà N i) c a Nguy)n Đ c M nh l i t p trung làm rõ vai trò c a gia ñình trong giáo d c ñ o ñ c gia phong cho tr' Nh ng công trình nêu trên có nhi u phân tích, ñánh giá v vai trò giáo d c c a gia ñình ñ i v i con tr'

v ñ o ñ c, l i s ng, nhân cách, nhưng chưa có nh ng phân tích ñánh giá vai trò giáo d c c a gia ñình ñ i v i con tr' v nghĩa v , trách nhi m c a công dân ñ i v i

s nghi p xây d ng và c ng c n n QPTD, BVTQ; không có công trình, bài vi t nào nghiên c u vai trò giáo d c c a gia ñình ñ i v i thanh niên v th c hi n NVQS Do

v y, chúng ch+ có giá tr tham kh o cho phân tích, ñánh giá vai trò giáo d c c a gia ñình trong th c hi n NVQS c a thanh niên

1.1.2 Ch c năng, vai trò tâm lý tình c0m c*a gia ñình

Tâm lý tình c m là m t trong nh ng ch c năng cơ b n c a gia ñình Hư ng nghiên c u này có trong nhi u công trình, bài vi t c a các tác gi và ñư c th hi n theo nh ng cách th c khác nhau

Trong nghiên c u v gia ñình ph#n IV, chương 14 (tr.451 - 488), Xã h i h c,

John J Macionis [63] ñã ñ c p ñ n nhi u lĩnh v c: ý ni m cơ b n v quan h h hàng; gia ñình trong vi)n tư ng gi a các n n văn hóa; phân tích lý thuy t v gia ñình; di)n ti n ñ i s ng c a gia ñình M: ñi n hình; tính ña d ng trong gia ñình M:;

s chuy n ti p và các v n ñ trong ñ i s ng gia ñình; kĩ thu t sinh s n m i v i gia ñình Đ c bi t, John J Macionis ñưa ra quan ni m v quan h h hàng: “ám ch+ các

m i quan h xã h i d a trên huy t th ng, hôn nhân hay nghĩa dư-ng” [63, tr.452]; ñưa ra: “Mô hình c u trúc - ch c năng hư ng ñ n m t s ch c năng xã h i quan

tr ng do gia ñình th c hi n” [63, tr.456] Trongcác ch c năng cơ b n c a gia ñình, tác gi nh n m nh ch c năng b o ñ m v t ch t và tình c m c a gia ñình Tác gi coi ñây là ch c năng b o ñ m s n ñ nh c a gia ñình và duy trì các m i quan h trong gia ñình, nh t là m i quan h gi a b m! và con cái

Cũng nói v m i quan h gi a b m! và con cái, nhưng m i quan h này ñư c

minh ch ng b*ng các s li u c a K t qu ñi u tra gia ñình Vi t Nam năm 2006 c a

B Văn hóa, Th thao và Du l ch, T ng c c Th ng kê, Unicef và Vi n Gia ñình và

Gi i [14] Ch$ng h n, trong chương VII c a công trình nghiên c u m i quan h gi a

b m! v i con cái, c th m i quan tâm c a cha m! ñ i v i vi c h c c a con, k t qu

ñi u tra cho bi t: “Cha m! quan tâm nhi u hơn ñ n v n ñ h c thêm c hai nhóm

tu i 7-14 tu i (47,4%) và 15-17 tu i (42,8%) Trong kho ng trên 50% s h có tr' trong ñ tu i ñang theo h c c#n quy t ñ nh vi c h c thêm thì t< l cha m! tham gia quy t ñ nh c a nhóm 7-14 tu i là 83,4% và nhóm 15-17 tu i là 73,8% Đ i v i th i gian h c nhà thì nhóm tr' nh; tu i ñư c cha m! tham gia quy t ñ nh nhi u hơn nhóm l n tu i (49% so v i 26,6%)” [14, tr.96] Ngoài ra, k t qu ñi u tra gia ñình

Vi t Nam cũng có nh ng phân tích v m i quan tâm c a cha m! t i b n bè c a con,

t i các ho t ñ ng vui chơi c a con Nh ng m i quan tâm th hi n m i quan h gi a cha m! v i con cái ñã gián ti p nói lên t#m quan tr ng c a ch c năng tâm lý tình c m

c a gia ñình

Ch c năng tâm lý tình c m c a gia ñình cũng ñư c ñ c p gián ti p trong bài

“Young Koreans head to military amid tentions” (Thanh niên Hàn Qu c nh p ngũ trong căng th$ng) c a Nemo Kim Khi vi t v thanh niên ñang t i ngũ Hàn Qu c, tác gi ñã nêu lên nh ng băn khoăn, lo l"ng không nh ng c a thanh niên ñang t i ngũ, mà còn c a gia ñình, b m! thanh niên Thông qua trao ñ i, ph;ng v n v i m t ngư i m! có con trai nh p ngũ, bài vi t ñã cho th y s băn khoăn, lo l"ng c a ngư i m! v i con cái: "Tôi vô cùng lo l"ng khi v Cheonan x y ra Ch+ nghĩ ñ n nh ng ngư i m! t i nghi p c a nh ng ngư i ñã ch t trên ñ o Yeonpyeong cũng khi n tôi rơi l " [133]

Đ c p tr c ti p ñ n vai trò tâm lý tình c m c a gia ñình, bài vi t Gia ñình là

m t giá tr c a tác gi Đ ng C nh Khanh [52] ñã nh n m nh gia ñình là m t giá tr không ch+ ñ i v i cá nhân m(i con ngư i mà còn ñ i v i c nhân lo i, gia ñình là thi t ch kinh t ñ#u tiên, là ñi m t a cho s ph n ñ u c a m(i cá nhân, là nơi nương t a v tình c m, tinh th#n, t n t i t& t tiên ông bà con cháu và ti p t c mãi

ti p n i Bài vi t Gia ñình ngu n h# tr tình c m cho thanh niên và v thành niên,

Nguy)n H u Minh [69] l i t p trung phân tích m i quan h gi a các ñ c ñi m gia ñình và m t s m t trong ñ i s ng tinh th#n c a thanh niên và v thành niên Bài

vi t ñã minh ch ng rõ nét v vai trò c a gia ñình ñ i v i s c kho' và tinh th#n c a thanh niên và v thành niên; s ph thu c vai trò này c a gia ñình vào kh năng kinh t , m c ñ b n ch t c a các m i quan h tình c m bên trong, ñ c ñi m lo i

hình gia ñình và h c v n c a cha m! Cu n sách Vai trò gia ñình trong vi c xây

d ng nhân cách con ngư i Vi t Nam do Lê Thi ch biên [87] cũng ñã làm n i b t vai trò tâm lý tình c m c a gia ñình Thông qua nh ng phân tích, ñ tài cho r*ng,

s quan tâm, ñ ng viên, chăm lo c a cha m! có nh hư ng quan tr ng t i s hình thành nhân cách tr' em

Như v y, hư ng nghiên c u v ch c năng, vai trò tâm lý tình c m c a gia ñình có th ñư c th hi n trên m t s khía c nh sau: M t là, ch c năng, vai trò tâm

lý tình c m c a gia ñình th hi n thông qua nghiên c u chuyên bi t v xã h i h c

như công trình nghiên c u Xã h i h c c a John J Macionis và nghiên c u th c nghi m như K t qu ñi u tra gia ñình Vi t Nam năm 2006 c a B Văn hóa, Th

thao và Du l ch Nghiên c u này cho r*ng, vai trò tâm lý tình c m c a gia ñình giúp

ñ m b o s n ñ nh và duy trì m i quan h trong gia ñình, nh t là m i quan h gi a

b m! và con cái Qua ñó, b m! ki m soát ñư c con cái, ñ nh hư ng con cái th c

hi n nghĩa v , trách nhi m phù h p v i l a tu i Hai là, ch c năng, vai trò tâm lý

tình c m c a gia ñình ñư c th hi n gián ti p thông qua nh ng băn khoăn, lo l"ng

c a b m! v i con ñang nh p ngũ nơi x y ra chi n s S quan tâm này c a b m!

có th thúc ñ=y ho c h n ch ngh l c c a ngư i lính nên nh hư ng nh t ñ nh ñ n

vi c hoàn thành nhi m v c a con em Ba là, ch c năng, vai trò tâm lý tình c m

c a gia ñình ñư c th hi n tr c ti p thông qua bài Gia ñình là m t giá tr c a Đ ng

C nh Khanh; bài Gia ñình ngu n h# tr tình c m cho thanh niên và v thành niên

c a Nguy)n H u Minh; ñ tài Vai trò gia ñình trong vi c xây d ng nhân cách con ngư i Vi t Nam c a Lê Thi Nh ng bài vi t và ñ tài này ñã có các nghiên c u ch+

rõ gia ñình là nơi nương t a v tình c m, tình th#n; gia ñình t o nên nh ng m i quan h b n ch t bên trong; gia ñình có nh hư ng quan tr ng ñ n vi c hình thành nhân cách c a con em

Tuy các công trình, bài vi t có nh ng nghiên c u tr c ti p hay gián ti p, chuyên bi t hay th c nghi m v ch c năng, vai trò tâm lý tình c m c a gia ñình, nhưng chưa có công trình, bài vi t nào nói v ch c năng, vai trò tâm lý tình c m c a gia ñình ñ i v i thanh niên nh p ngũ Cho nên, nh ng công trình, bài vi t này ch+ có giá tr tham kh o h u ích, b sung kinh nghi m phân tích, ñánh giá vai trò tâm lý tình c m c a gia ñình trong th c hi n NVQS c a thanh niên

1.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN C U V% DÒNG H VÀ TH C HI N NGHĨA V QUÂN S C A THANH NIÊN

Hư ng nghiên c u v dòng h và th c hi n NVQS c a thanh niên ñư c nh n

di n thông qua bài vi t ñăng t i trên các trang website và nh ng công trình, bài vi t

ñã ñư c công b c a các tác gi trong và ngoài nư c Hư ng nghiên c u này góp ph#n làm rõ vai trò c a dòng h và th c hi n NVQS c a thanh niên hi n nay

1.2.1 Các nghiên c u v, dòng h

Các công trình, bài vi t nghiên c u v dòng h tuy không tr c ti p ñ c p tr c

ti p vai trò c a dòng h trong th c hi n NVQS c a thanh niên, nhưng thông qua các nghiên c u này c a các tác gi , th y r*ng: các công trình, bài vi t nghiên c u v dòng h ñã gián ti p kh$ng ñ nh vai trò c a dòng h thông qua m i tương tác v i thi t ch làng trong phát huy nghĩa v , trách nhi m c a thanh niên v i vi c xây

d ng n n QPTD, BVTQ

Trư c h t, ph i nói ñ n nh ng nghiên c u chuyên sâu c a Mai Văn Hai, Phan

Đ i Doãn v dòng h Trong công trình Quan h dòng h " châu th sông H ng

[38], Mai Văn Hai và Phan Đ i Doãn ñã có nh ng phân tích s"c bén v dòng h Thông qua k t qu ñi u tra hai dòng h Tr#n H u và Tr#n Huy Đào Xá, Nam Sách, H i Dương, hai tác gi ñã phác ho chân th c s ganh ñua, c nh tranh th l c gay g"t d/n ñ n mâu thu/n, th m chí tr thành m i thâm thù, h n huy t truy n ñ i

Đi u này ñã gây không khí căng th$ng, ng t ng t, phá v- an ninh làng xã, nh

hư ng ñ n vi c tuyên truy n, v n ñ ng con cháu c a dòng h tham gia xây d ng và BVTQ Công trình cũng cho th y, s c k t c a dòng h có nh hư ng r t l n ñ n

vi c thúc ñ=y vai trò c a dòng h ñ i v i các thành viên

Cu n Làng xã Vi t Nam m t s v n ñ kinh t văn hóa xã h i [22] là m t nghiên c u ñi n hình c a Phan Đ i Doãn Công trình nghiên c u các v n ñ kinh t , văn hóa, xã h i c a làng ñ ng b*ng sông H ng Thông qua các nghiên c u này, Phan Đ i Doãn ñã làm sáng t; nhi u nhi u ñ c thù c a làng xã Đ c bi t, tác gi phân tích khá rõ ñ c ñi m c a dòng h , nh t là ñ c ñi m tính quan h c ng ñ ng

c a dòng h có kh năng chi ph i m nh m, ñ n các thành viên Nghiên c u c a Lê

Ng c Vănv Th c tr ng và nh ng v n ñ ñ$t ra ñ i v i gia ñình Vi t Nam hi n nay

[103] l i cho th y nh ng phân tích, ñánh giá khá toàn di n v c u trúc h hàng và

ch c năng c a thi t ch h hàng ñ ng b*ng sông H ng Trong ñó, ch c năng duy trì s c k t và tr t t c a dòng h nh*m duy trì, m r ng, tăng cư ng các quan h

h hàng trư c nh ng nguy cơ r n n t t& tính t do c a các cá nhân trong các quan

h kinh t , xã h i th trư ng là nh ng phân tích giá tr cho các nghiên c u v vai trò

c a dòng h ñ i v i thanh niên

M t trong nh ng công trình nghiên c u n i b t v dòng h là cu n Làng " vùng châu th sông H ng v n ñ còn b ng do Philippe Papin - Olivier Tessier ch biên [72] Công trình g m 5 ph#n, 737 trang, có nh ng nghiên c u chuyên sâu v dòng h Các nghiên c u v dòng h t p trung làm rõ các quan h truy n th ng c a dòng h , quan h gi a các dòng h trong làng và quan h gi a h v i làng d a trên các quy

ư c làng và hương ư c dòng h Nghiên c u cũng ch+ ra m i quan h gi a các thành viên trong dòng h , ñ cao vai trò c a dòng h trong giáo d c, tuyên truy n, ñ ng viên con cháu trong th c hi n nghĩa v , trách nhi m v i dòng t c, v i quê hương, ñ t

nư c Cũng nghiên c u v dòng h cu n Làng Vi t ñ i di n tương lai h i sinh quá

kh c a John Kleinen [56] ch+ ra: “Quan h h hàng ñư c mô t như m t mô hình theo hư ng nam gi i chi m vai trò ch ñ o v i h và dòng h …” [56, tr.187] Tác

gi cũng cho r*ng, m i quan h gi a dòng h và gia ñình ñư c c ng c b i t c th cúng t tiên “T tiên là ngư i mà c khi s ng l/n ch t, c con cái cha m! ñ u ph i kính tr ng” [56, tr.188] Nh ng quan ñi m c a tác gi v gia dòng h có ý nghĩa quan tr ng cho nghiên c u vai trò c a dòng h ñ i v i các thành viên

Trong cu n Xã h i h c văn hóa [21], t& trang 279 ñ n 289, Đoàn Văn Chúc

ñã có nh ng ki n gi i khá sâu s"c v nhóm h ñ ng tông Theo tác gi , nhóm h

ñ ng tông là nhóm dòng dõi, nhóm n i t c Quan h dòng dõi là ñi u ki n c a s hình thành nhóm h và các nhóm chi h Trong dòng h , ngư i trư ng h n"m gi vai trò quan tr ng ñ i v i các thành viên, như giúp hòa gi i nh ng xích mích, ñ

xu t nh ng tương tr cho các thành viên, bênh v c các thành viên khi b xâm h i, tuyên truy n, v n ñ ng các thành viên th c hi n nghiêm chính sách, pháp lu t c a

Nhà nư c Sách Cơ s" văn hóa Vi t Nam c a Tr#n Ng c Thêm [86] cũng có

nh ng trang mô t v dòng h , như là nét ñ c s"c v văn hóa trong t ch c, quan

h làng xã nông thôn Vi t Nam Tác gi vi t: “Đ i v i ngư i Vi t Nam, gia t c tr thành m t c ng ñ ng g"n bó có vai trò quan tr ng th m chí còn hơn c gia ñình”

[86, tr.89]; “S c m nh c a gia t c th hi n tinh th#n ñùm b c, thương yêu nhau Ngư i trong h có trách nhi m cưu mang nhau v v t ch t” [86, tr.90] Bài vi t

Gia ñình, dòng h và thôn làng v i tư cách là các giá tr cơ b n c a văn hóa làng

Vi t c a Mai Văn Hai [36] ñã ti n hành nghiên c u các giá tr cơ b n c a văn hoá dòng h trong ñi u ki n kinh t - xã h i hi n nay Qua ñó ñưa ra nh ng nh n ñ nh

v s bi n ñ i các giá tr c a dòng h dư i tác ñ ng c a quá trình công nghi p hóa, hi n ñ i hóa ñ t nư c có nh hư ng không nh; ñ n vai trò c a dòng h ñ i

v i các thành viên

Các công trình nghiên c u v dòng h nêu trên ñư c th hi n trên nhi u góc

ñ khác nhau, như: nghiên c u v quan h dòng h ñ ng b*ng sông H ng; nghiên

c u dòng h thông qua nghiên c u làng xã, th c tr ng và v n ñ ñ t ra v i gia ñình; nghiên c u dòng h theo hư ng ti p c n văn hoá, xã h i Song, có th nh n th y r*ng, các công trình nghiên c u v dòng h ch y u khai thác khía c nh quan h trong dòng h , m i quan h gi a dòng h v i làng, gia ñình và ñ c ñi m c a s c

k t dòng h Tuy các khía c nh nghiên c u này không ñ c p tr c ti p ñ n vai trò

c a dòng h v i thanh niên, con cháu trong th c hi n NVQS, nhưng chính nh ng

ñ c ñi m s c k t c ng ñ ng, quan h d a trên huy t th ng c a dòng h mà dòng

h có vai trò ñ c bi t quan tr ng ñ i v i các thành viên trong giáo d c, ñ ng viên con cháu tham gia vào s nghi p xây d ng n n QPTD, BVTQ hi n nay Vì v y, ñây

ñ u là tài li u tham kh o quý giá cho nghiên vai trò c a gia ñình, dòng h ñ i v i

vi c th c hi n NVQS c a thanh niên

1.2.2 Th4c hi n nghĩa v- quân s4 c*a thanh niên

Th c hi n NVQS v i nam gi i ñ n tu i trư ng thành là quy ñ nh b"t bu c

v i h#u h t các qu c gia trên th gi i hi n nay Tuy nhiên, tuỳ thu c vào ñi u ki n kinh t , chính tr - xã h i và dân s mà các nư c quy ñ nh ñ tu i nh p ngũ cho công dân nam c a nư c mình; ho c quy ñ nh nh p ngũ b"t bu c hay nh p ngũ t nguy n, theo h p ñ ng, th m chí quy ñ nh nh p ngũ b"t bu c ñ i v i c n gi i ( Isreal, t tc thanh niên nam, n h c xong trung h c ñ u ph i vào quân ngũ) [114] Tình hình th c hi n NVQS c a m t s nư c trên th gi i và Vi t Nam cho th y, trong xây d ng và BVTQ m(i qu c gia c#n thi t ph i th c hi n NVQS ñ i v i thanh niên

Th c hi n NVQS c a thanh niên m t s nư c trên th gi i

Thái Lan áp d ng hình th c nh p ngũ theo hai n c tu i: nh p ngũ b"t bu c v i nam thanh niên ñ 21 tu i tr lên và nh p ngũ t nguy n v i nam thanh niên t& 18

ñ n dư i 21 tu i Th i gian nh p ngũ b"t bu c Thái Lan là 2 năm

Trung Qu c, ñ t nư c ñông dân nh t th gi i, vi c th c hi n NVQS là b"t

bu c có ch n l c v i nam gi i t& 18 ñ n 24 tu i và th i gian nh p ngũ là hai năm và không có hình th c nh p ngũ t nguy n Đi u này ñư c ghi rõ trong Đi u 55 c a

Hi n pháp nư c C ng hoà nhân dân Trung Qu c: Th c hi n NVQS là nghĩa v và vinh d c a m i công dân nư c C ng hoà nhân dân Trung Qu c; trong Lu t NVQS năm 1984 c a Trung Qu c: NVQS là m t nhi m v cho m i công dân không phân

bi t ch ng t c và tín ngư-ng tôn giáo [131]

Hàn Qu c, ñ t nư c v lý thuy t v/n trong tình tr ng chi n tranh v i Tri u Tiên nên vi c th c hi n NVQS Hàn Qu c ñư c th c hi n nghiêm minh M i nam

gi i Hàn Qu c ñ u ph i th c hi n NVQS trư c tu i 35, th i gian ph c v quân ngũ là 21 tháng ñ i v i l c quân và 23-24 tháng ñ i v i h i quân, không quân NVQS Hàn Qu c áp d ng v i công dân, k c con quan ch c hay ngư i n i ti ng Năm 2012, nam di)n viên Bi Rain ph i nh p ngũ tu i 29 Năm 2011 nam ca sĩ

nh c rapper n i ti ng Hàn Qu c b k t án tù 6 tháng, m t năm qu n ch và 120

gi ph c v c ng ñ ng vì tr n NVQS Mi)n tr& NVQS Hàn Qu c ch+ áp d ng v i các ñ i tư ng b khuy t t t v th ch t ho c có tình tr ng tâm th#n không n ñ nh (hàng năm thanh niên Hàn Qu c ñ n tu i 18 ñ u ñư c ki m tra s c kho' th ch t và tinh th#n) [131]

Sau th i gian dài kh ng ho ng, ñ n nay nư c Nga ñang d#n l y l i v th c a

m t nư c l n trên th gi i v c kinh t , chính tr và quân s Do s phát tri n ngày càng l n m nh c a Liên bang Nga nên lu t NVQS cũng có nh ng ñi u ch+nh phù

h p NVQS Nga ñư c áp d ng v i m i công dân tu i t& 18 ñ n 27; th i gian ph c

v quân ngũ trư c ñây là 24 tháng, r i gi m xu ng 18 tháng và t& năm 2008 ñ n nay là 12 tháng T& 1 tháng 1 năm 2008, m t s quy ñ nh pháp lý v NVQS cũng

ñư c n i l;ng như: bác sĩ và giáo viên nông thôn có con nh; dư i 3 tu i không b"t bu c ph i nh p ngũ; sinh viên ñã t t nghi p ñ i h c tham gia h c giáo d c quân

s s, ñư c mi)n phí [131]

Do có nh ng ñ c thù v kinh t , chính tr và quân s cho nên nư c M: th c thi chính sách quân ñ i nhà ngh Nư c M: áp d ng hình th c t nguy n nh p ngũ ñ i

v i c nam và n ñ 18 tu i (17 tu i v i s ñ ng ý c a cha m!) Đ tu i nh p ngũ

t nguy n t i ña trong quân ñ i M: là 42, trong ñó tu i nh p ngũ t i ña không quân là 27, h i quân là 34, thu< quân l c chi n là 28 Th i gian t i ngũ t i ña trong quân ñ i M: là 8 năm, nhưng thư ng t& 2 ñ n 5 năm Tuy không th c hi n b"t bu c

nh p ngũ v i m i công dân, nhưng k t& năm 2011, M: cũng có nh ng quy ñ nh rõ ràng v NVQS Nam công dân M:, tu i t& 18 ñ n 25 ph i ñăng ký v i cơ quan quân s có ch n l c Cơ quan này có nhi m v th ng kê và ñ m b o ngu n nhân l c cho các l c lư ng vũ trang khi ñ t nư c trong tình tr ng kh=n c p Ph n M: không b b"t bu c ñăng ký v i cơ quan quân s có ch n l c nhưng h có th t nguy n tham gia [131]

Th c hi n NVQS c a thanh niên Vi t Nam: Lu t NVQS là cơ s pháp lý

b o ñ m quy n làm ch c a nhân dân ñ i v i s nghi p BVTQ; t o ñi u ki n cho nhân dân làm tròn NVQS và tham gia xây d ng n n QPTD Lu t NVQS góp ph#n quan tr ng vào xây d ng Quân ñ i nhân dân Vi t Nam cách m ng, chính quy, tinh nhu , t&ng bư c hi n ñ i và tăng cư ng QPTD, ñáp ng yêu c#u, nhi m v BVTQ trong th i kỳ m i Lu t NVQS có các quy ñ nh v ñ i tư ng, th i gian th c hi n NVQS; trách nhi m, nghĩa v c a thanh niên trong th i gian t i ngũ; vai trò, trách nhi m c a các t ch c, l c lư ng trong th c hi n NVQS; quy ñ nh t m mi)n, hoãn

g i nh p ngũ

Lu t NVQS ñang hi n hành quy ñ nh, công dân nam t& ñ 18 tu i ñ n h t 25

tu i, không phân bi t dân t c, thành ph#n xã h i, tín ngư-ng tôn giáo, trình ñ văn hóa, ngh nghi p, nơi cư trú có nhi m v t i ngũ trong Quân ñ i nhân dân Vi t Nam Th i gian ph c v t i ngũ c a h sĩ quan và binh sĩ trong th i bình, v i l c quân là 18 tháng, v i các binh ch ng k: thu t là 24 tháng [13, tr.64, 67] Trong th i gian t i ngũ, thanh niên ph i tuy t ñ i trung thành v i T qu c, nhân dân, s%n sàng chi n ñ u hy sinh b o v v ng ch"c T qu c Vi t Nam XHCN và hoàn thành m i nhi m v ñư c giao; Gương m/u ch p hành ñư ng l i, chính sách c a Đ ng, pháp

lu t c a Nhà nư c, ñi u l nh, ñi u l c a quân ñ i; Ra s c h c t p chính tr , quân

s , rèn luy n tính t ch c, tính k< lu t và th l c, không ng&ng nâng cao b n lĩnh chi n ñ u,… [13, tr.84]

Lu t NVQS cũng quy ñ nh vai trò c a các cơ quan trong h th ng chính tr các

c p, các t ch c kinh t , t ch c xã h i, nhà trư ng, gia ñình, H i ñ ng NVQS xã, phư ng, th tr n trong vi c th c hi n NVQS c a thanh niên Trong ñó có quy ñ nh, gia ñình có trách nhi m ñ ng viên, giáo d c và t o ñi u ki n cho công dân làm tròn NVQS [13, tr.66]

Ngoài ra, các văn b n hi n hành còn có các quy ñ nh v ñ i tư ng ñư c mi)n,

t m hoãn g i nh p ngũ Ngh ñ nh Chính ph , s 38/2007/NĐ-CP, ngày 15 tháng 3 năm 2007 quy ñ nh nh ng công dân ñư c mi)n g i nh p ngũ trong th i bình: Con

c a li t sĩ, con c a thương binh h ng 1, con c a b nh binh h ng 1; M t ngư i anh trai ho c em trai c a li t sĩ; M t con trai c a thương binh h ng 2; Cán b , viên

ch c, công ch c, thanh niên xung phong, thanh niên tình nguy n, trí th c tr' tình nguy n ñã ph c v t& hai mươi b n tháng tr lên và công dân ñư c t m hoãn g i

nh p ngũ: Công dân có anh, ch ho c em ru t là h sĩ quan, binh sĩ ñang ph c v t i ngũ và h c viên là h sĩ quan, binh sĩ ñang h c t p t i các trư ng quân ñ i, trư ng ngoài quân ñ i theo k ho ch c a B Qu c phòng; Công dân ñang h c t p t i các trư ng thu c h th ng giáo d c qu c dân theo hình th c giáo d c chính quy t p trung (Trư ng trung h c ph thông, trư ng ph thông có nhi u c p h c, trư ng ph thông dân t c n i trú, trư ng ph thông dân t c bán trú, trư ng chuyên, trư ng năng khi u, d b ñ i h c; v.v ) [17]

V th c hi n NVQS c a thanh niên còn có nhi u bài vi t ñ c p Bài Hà N i ti%n 1.900 thanh niên lên ñư ng nh p ngũ (15/2/2014) c a Hà Trang và Nguy)n Khánh, ñăng trên báo ñi n t9 Tu i tr' Các tác gi ñã ph n ánh trung th c s nhi t huy t c a thanh niên Hà N i, hăng hái lên ñư ng làm nhi m v xây d ng và BVTQ Hoà vào không khí ñó là nh ng gi t nư c m"t, cái n"m tay ch t ch, c a ngư i thân gia ñình ti)n ñưa con em và ni m vui c a c a b m! khi có con nh p ngũ: “Th c s r t thương con vì ñang trong vòng tay gia ñình mà ph i ñi ra t l p hoàn toàn, nhưng cũng r t là m&ng vì cháu nh n th c ñư c cái nghĩa v nó ph i ñi

vì T qu c” [Trích theo, 116] Bài Hàng ngàn thanh niên các ñ a phương ph n kh"i

nh p ngũ (19/2/2014) c a Vinh Quang, Quang Sáng và c ng tác viên Trúc Giang,

ñăng trên báo ñi n t9 VOV Bài vi t ñã ph n ánh rõ s lư ng và ch t lư ng nh p ngũ c a các thanh niên thành ph H Chí Minh, t+nh Bình Thu n và Lâm Đ ng, như: Trong t ng s 2.570 thanh niên lên ñư ng th c hi n NVQS thành ph H Chí Minh, có 113 ñ ng viên tình nguy n nh p ngũ, 25% thanh niên có trình ñ ñ i

h c, cao ñ$ng, trung c p; Lâm Đ ng, trong t ng s 500 thanh niên lên ñư ng th c

hi n NVQS, kho ng trên 90% thanh niên có ñơn tình nguy n xin nh p ngũ và s

ñ ng viên, cán b công ch c ñư c g i ñi nh p ngũ so v i m i năm cao hơn 12%; Bình Thu n, trong 700 thanh niên trúng tuy n NVQS, có 24 ñ ng viên tr', 58 thanh niên ñã t t nghi p cao ñ$ng, ñ i h c và 54 thanh niên là dân t c ít ngư i [118]

Bên c nh ñó, bài Cán b , công ch c cũng ph i nh p ngũ như con em nông dân, trích ñăng t trình d án lu t NVQS (s9a ñ i) c a Đ i tư ng Phùng Quang Thanh trư c U< ban Thư ng v Qu c h i trên báo ñi n t9 Dân trí l i cho th y tình hình ñ i tư ng nh p ngũ trong c nư c Hi n nay, công dân ñã có vi c làm, có trình

ñ h c v n cao, có chuyên môn k: thu t và con em cán b , công ch c, các gia ñình

có ñi u ki n kinh t th c hi n NVQS chưa nhi u, ch+ chi m 4,94% và có xu hư ng

gi m Con em nông dân, ngư i chưa có vi c làm nh p ngũ chi m s ñông, trên 80%

và có xu hư ng tăng Cho nên, theo Đ i tư ng Phùng Quang Thanh, ph i tuy n cán

b là công ch c, viên ch c, ñã t t nghi p ñ i h c, cao ñ$ng, trung h c chuyên nghi p vào ph c v trong quân ñ i; tránh ñ như hi n nay s nh p ngũ có t i 90% con em nông dân, còn s có ñi u ki n h c hành cơ b n, làm cán b công ch c trong

h th ng chính tr g#n như không tuy n [111]

Hi n nay, hư ng nghiên c u xã h i h c v th c hi n NVQS c a thanh niên h#u như chưa có, nhưng thông qua các tư li u, bài vi t ñư c ñăng t i trên các website c a th gi i, Vi t Nam và các văn b n pháp lu t trong nư c ñã ñư c công

b , có th th y r*ng, các tư li u, bài vi t ñó có nh ng giá tr tham kh o nh t ñ nh

B i vì, th c hi n NVQS c a thanh niên các nư c trên th gi i, dù có nhi u ñ c

ñi m khác Vi t Nam v ñ i tư ng, ñ tu i, th i gian nh p ngũ, nhưng ñ u cho th y,

ñ xây d ng và BVTQ, vi c th c hi n NVQS c a thanh niên là c#n thi t v i m i

qu c gia Do ñó, tư li u v th c hi n NVQS c a thanh niên các nư c trên th gi i s, giúp b sung các hình th c, bi n pháp phù h p nh*m phát huy t t nh t công tác g i thanh niên nh p ngũ Vi t Nam

V i các tư li u v th c hi n NVQS c a thanh niên Vi t Nam, tuy không tr c

ti p ñ c p ñ n vai trò c a gia ñình, dòng h , nhưng các tư li u, bài vi t cũng ñã cung

c p khá ñ#y ñ v ñ i tư ng, th i gian, trách nhi m c a thanh niên nh p ngũ…; v tình hình nh p ngũ c a thanh niên và nh ng b t c p trong công tác g i thanh niên

nh p ngũ hi n nay Đ c bi t, tư li u văn b n pháp lu t còn kh$ng ñ nh ch c năng, vai trò quan tr ng c a gia ñình trong giáo d c, ñ ng viên con em làm tròn nghĩa v BVTQ T t c nh ng tư li u, bài vi t ñ u ít nhi u có ý nghĩa tham kh o cho nghiên

c u vai trò c a gia ñình, dòng h trong th c hi n NVQS c a thanh niên

K T LU N CHƯƠNG 1

Gia ñình, dòng h là m t ch ñ , hi n tư ng xã h i - văn hóa ñư c các khoa

h c nghiên c u Xã h i h c là m t trong nh ng khoa h c xã h i và nhân văn nghiên c u v gia ñình, dòng h

Xã h i h c gia ñình là m t ngành xã h i h c ra ñ i, phát tri n cùng v i s hình thành, phát tri n c a xã h i h c Các nghiên c u xã h i h c v gia ñình

ñư c tri n khai trên các bình di n lý thuy t và th c nghi m Xã h i h c gia ñình

và các nghiên c u xã h i h c v gia ñình, dòng h ñã góp ph#n làm rõ quan

ni m, c u trúc, ch c năng, tính ch t các m i quan h c a gia ñình, dòng h ; ch+

Chương 2

CƠ S LÝ LU N VÀ TH C TI N NGHIÊN C U Đ% TÀI

2.1 GIA ĐÌNH, DÒNG H Đ I V I VI C TH C HI N NGHĨA V QUÂN

C.Mác và Ph.Ăngghen (1845): “H*ng ngày ngoài vi c tái t o ra ñ i s ng c a

b n thân mình, con ngư i còn t o ra nh ng cái khác, sinh sôi, n y n - ñó là quan

h v ch ng, cha m! và con cái, ñó là gia ñình” [19, tr.248]

C c ñi u tra dân s M: (1991): “Gia ñình là nhóm xã h i t& hai ngư i tr lên

có m i quan h v i nhau b i huy t th ng, hôn nhân ho c cha m! (con) nuôi và

nh ng ngư i này s ng cùng v i nhau trong m t h gia ñình (có th s ng nhi u ñ a ch+)” [130]

Nguy)n Đình T n và Lê Tiêu La (1999): “Gia ñình là m t nhóm xã h i nh; ñ c thù, có ñ c trưng cơ b n là ñư c thi t l p trên cơ s c a hôn nhân mà t& ñó hình thành các quan h huy t th ng ru t th t gi a các thành viên” [79, tr.17]

Lu t Hôn nhân và Gia ñình (2000): “Gia ñình là t p h p nh ng ngư i g"n bó v i nhau do hôn nhân, quan h huy t th ng ho c do quan h nuôi dư-ng, làm phát sinh

nh ng nghĩa v và quy n l i gi a h v i nhau” [12, tr.13]

John J Macionis (2004): “Gia ñình là m t t p th xã h i có t& hai ngư i tr lên trên cơ s huy t th ng, hôn nhân hay nghĩa dư-ng cùng s ng v i nhau” [63, tr.451]

Đ ng C nh Khanh và Lê Th Quý (2007):

Gia ñình là m t thi t ch xã h i ñ c thù liên k t con ngư i l i v i nhau nh*m th c hi n vi c duy trì nòi gi ng, chăm sóc và giáo d c con cái Các

m i quan h gia ñình còn ñư c g i là m i quan h h hàng Đó là s liên

k t ít nh t cũng là c a hai ngư i d a trên cơ s huy t th ng, hôn nhân và

vi c nh n con nuôi Nh ng ngư i này có th s ng cùng ho c khác mái nhà

v i nhau [53, tr.54]

Lê Ng c Văn (2011): “Gia ñình là m t nhóm ngư i, có quan h v i nhau b i hôn nhân, huy t th ng ho c quan h nghĩa dư-ng, có ñ c trưng gi i tính qua quan h hôn nhân, cùng chung s ng, có ngân sách chung” [105, tr.38]

Tuy còn có nh ng khía c nh khác nhau trong quan ni m v gia ñình, song t t

c ñ u ch+ ra nh ng n i dung chính: M t là, gia ñình là m t nhóm xã h i có t& 2 ngư i tr lên Hai là, nhóm xã h i gia ñình là m t t p h p ngư i d a trên hôn nhân, huy t th ng, quan h nuôi dư-ng Ba là, nhóm xã h i gia ñình cùng chung s ng trong m t mái nhà ho c có th s ng khác mái nhà v i nhau B n là, các quan h xã

h i ñư c xác ñ nh t& các v trí cơ b n trong c u trúc gia ñình: v ch ng, cha m! và con cái, anh ch em

T& ñó, có th quan ni m: Gia ñình là m t nhóm xã h i có t' hai ngư i tr" lên;

t p h p ngư i d a trên hôn nhân, huy t th ng, quan h nuôi dư(ng, v i các quan h

xã h i cơ b n: v ch ng, cha m) và con cái, anh ch em; s ng chung trong m t mái nhà ho$c có th s ng khác mái nhà v i nhau

Dòng h

Theo Phan Đ i Doãn, dòng h có hai nghĩa chính: Nghĩa h!p, dòng h là quan

h huy t th ng (thân sơ khác nhau), có m t m i quan h tín ngư-ng và kinh t nh t

ñnh (có nhà th , và có th có "v n" chung, trư c kia có ru ng hương h;a), nhưng không chung m t ngôi nhà, m t b p, các gia ñình duy trì quan h ngang Nghĩa

r ng, dòng h , ngoài m i liên h ngang l i có m i liên h d c ñ ng, ñ n 9 ñ i (c9u

t c), ngoài ra còn có quan h n i ngo i, nhưng huy t th ng bên n i là quan h quy t

th ng” [16, tr.253]

Mai Văn Hai ñ nh nghĩa: “Dòng h là toàn th nh ng ngư i cùng huy t th ng

v i nhau M(i dòng h thư ng b"t ngu n t& m t th y t - thư ng là ngư i có công

“khai sơn phá th ch”, kh i ñ#u cho dòng h t i m t ñ a v c nh t ñ nh” [37, tr.2] Nghiên c u v văn hóa, tín ngư-ng Vi t Nam, Léopol Cadière cho r*ng:

“Ngư i Vi t cho dù b t c hoàn c nh nào cũng thu c v m t h , t c gia ñình theo nghĩa r ng, t ch c v ng ch"c, liên k t ch t ch, b*ng huy t th ng, b*ng nh ng quy n l i v t ch t, b*ng nh ng ni m tin tôn giáo, b*ng các m i dây luân lý c a

c ng ñ ng” [15, tr 241-242]

T& các chuyên kh o v gia ñình, Le Play s"p x p khung phân tích các lo i gia ñình: gia ñình gia trư ng, gia ñình không n ñ nh và gia ñình - g c T& các lo i gia ñình cho chúng ta hi u v dòng h Dòng h là h qu c a quá trình phân ra, nhân

r ng ra c a gia ñình - g c (gia ñình con trai trư ng cùng v i b m!) qua nhi u năm tháng N i dung mang tính ñ c trưng c t lõi c a dòng h chính là quan h huy t th ng [Trích theo, 77, tr.19]

Tuy còn nhi u quan ni m v dòng h nhưng v cơ b n, các quan ni m ñ u

tương ñ i th ng nh t các n i dung ch y u: M t là, dòng h là m t “gia ñình

l n” nhi u th h , “gia ñình m r ng”, g"n bó v i nhau b i quan h huy t th ng,

có chung m t th y t Hai là, quan h trong dòng h g m quan h huy t th ng và

các quan h khác: quan h kinh t lưu gi và trao truy n gia s n, quan h tín ngư-ng th cúng th y t , quan h c ng ñ ng tuân theo nguyên t"c luân lý Quan

h trong dòng h có quan h ngang, quan h d c Ba là, ph m vi không gian sinh

t n c a dòng h có th trong m t làng, xã, có th ph m vi qu c gia, qu c t Quan h dòng h di)n ra tr c ti p, ch y u trong ph m vi làng, kéo dài ñ n 9 ñ i (c9u t c) Nói chung, dòng h trong xã h i nông nghi p ch y u ñư c l p thành trong m t làng Trong m t làng, dòng h gi vai trò quan tr ng ñ i v i ñ i s ng

c ng ñ ng làng xóm

T& ñó có th quan ni m: Dòng h là m t ki u c a “gia ñình m" r ng” v i nhi u gia ñình g*n bó v i nhau b"i quan h huy t th ng, có chung s ñ ng c m và tính c ng ñ ng d a trên quan h huy t th ng, có m i quan h kinh t , văn hóa, tín ngư(ng th cúng th y t và tuân theo nguyên t*c luân lý