Bài viết nghiên cứu các vấn đề lý luận về người lao động chưa thành niên và việc bảo vệ quyền lợi của họ trong quan hệ lao động. Tập trung làm rõ khái niệm Lao động chưa thành niên; mục tiêu, vai trò cũng như ý nghĩa của quản lý nhà nước về lao động chưa thành niên. Đồng thời liệt kê một số pháp luật Việt Nam hiện hành liên quan đến đối tượng này và những vướng mắt trong quá trình thực thi những quy định đó trong thực tiễn. Bài viết cũng đánh giá sơ lược được những ưu và khuyết điểm của chính sách cũng như đưa ra một số kiến nghị nhằm khắc phục mặt hạn chế, nâng cao hiệu quả thực hiện của hệ thống các chính sách cũng như giảm thiểu tình trạng sử dụng lao động chưa thành niên trái pháp luật trong xã hội hiện nay.
Trang 1Tóm tắt đề tài
Bài viết nghiên cứu các vấn đề lý luận về người lao động chưa thành niên vàviệc bảo vệ quyền lợi của họ trong quan hệ lao động Tập trung làm rõ khái niệm Laođộng chưa thành niên; mục tiêu, vai trò cũng như ý nghĩa của quản lý nhà nước về laođộng chưa thành niên Đồng thời liệt kê một số pháp luật Việt Nam hiện hành liênquan đến đối tượng này và những vướng mắt trong quá trình thực thi những quy định
đó trong thực tiễn Bài viết cũng đánh giá sơ lược được những ưu và khuyết điểm củachính sách cũng như đưa ra một số kiến nghị nhằm khắc phục mặt hạn chế, nâng caohiệu quả thực hiện của hệ thống các chính sách cũng như giảm thiểu tình trạng sử dụnglao động chưa thành niên trái pháp luật trong xã hội hiện nay
1 Đặt vấn đề
Việt nam là một quốc gia có nền kinh tế chưa thật sự phát triển, và cũng chính
vì lý do này mà một số trẻ em có hoàn cảnh khó khăn phải sớm bán sức lao động đểmưu sinh Bộ luật lao động 2012 đang kế thừa và phát triển các văn bản luật trước đó
đã thể hiện sự quan tâm của Nhà nước cho nhóm đối tượng này bằng việc đã có nhữngquy định dành riêng cho một số loại lao động có đặc điểm riêng, hay còn gọi là laođộng đặc thù, trong đó có lao động chưa thành niên
Hiện nay vấn đề lao động chưa thành niên còn khá phức tạp Nhà nước ta đã cónhững chính sách cũng như pháp luật tạo điều kiện cho người lao động chưa thànhniên tham gia vào quan hệ lao động một cách an toàn nhất, đảm bảo những yêu cầuthiết yếu của đối tượng này trong quá trình làm việc Mặc dù vậy vẫn còn một sốlượng lớn lao động chưa thành niên vẫn nằm ngoài sự kiểm soát của pháp luật Nhómlao động này vì nhiều nguyên nhân khác nhau phải chấp nhận bị bốc lột sức lao động,nhận được mức tiền công thấp hơn rất nhiều so với quy định Nhà nước, thời gian làmviệc kéo dài cũng như điều kiện, môi trường làm việc không được đảm bảo an toàn.Đây là một trong những vấn đề đã và đang tạo ra những tác động tiêu cực đến cuộcsống và sự phát triển của bản thân các em nói riêng mà còn đối với cả gia đình, xã hội
và sự phát triển bền vững của đất nước nói chung Vì tính cấp thiết của vấn đề, tôi
quyết định chọn đề tài: “Thực trạng quản lý nhà nước về lao động chưa thành niên hiện nay” làm đề tài nghiên cứu kết thúc học phần Quản lý nhà nước về lao động.
Trang 22 Thực trạng quản lý nhà nước về lao động chưa thành niên
Khái niệm, đặc điểm về lao động chưa thành niên
Theo Bộ luật Lao động năm 2012, tại Chương XI, điều 161: “Người lao động chưa thành niên là người lao động dưới 18 tuổi.”1 Với cách hiểu này chúng ta có thểsuy luận rằng, mọi cá nhân dưới 18 tuổi tham gia vào quan hệ lao động đều được xem
là lao động chưa thành niên
Thuật ngữ "lao động trẻ em" được hiểu là việc sử dụng trẻ em vào các hoạtđộng kinh tế trái với quy định pháp luật được gọi là lao động trẻ em Pháp luật Việt
Nam đã bao hàm luôn Lao động trẻ em trong khái niệm lao động chưa thành niên
nhằm bảo vệ chung với những cá nhân chưa có năng lực pháp luật và năng lực hành viđầy đủ
Về đặc điểm của lao động chưa thành niên so sánh với người lao động khác, họ
có một số đặc điểm khác cơ bản như: là những người lao động chưa phát triển đầy đủ
về thể chất, tinh thần; người lao động chưa thành niên được pháp luật bảo vệ ở mức độcao hơn so với người lao động thành niên; người lao động chưa thành niên bị hạn chếmột phần năng lực hành vi khi giao kết hợp đồng lao động trong những trường hợpnhất định
Mục tiêu của quản lý nhà nước về lao động chưa thành niên
Việc quản lý nhà nước về lao động chưa thành niên nhằm đảm bảo các chínhsách của nhà nước liên quan tới đối tượng này được hoạt động bình thường, thườngxuyên, liên tục và luôn được cải tiến để phù hợp với sự phát triển của quốc gia nhằmgiải quyết các vấn đề về lao động chưa thành niên, đảm bảo quyền và lợi ích hợp phápcủa người lao động chưa thành niên và người sử dụng lao động theo đúng chủ trươngchính sách mà hiến pháp, pháp luật đã quy định
Vai trò của việc quản lý nhà nước về lao động chưa thành niên
Đối với bản thân người lao động (chưa thành niên)
Đảm bảo những nguyên tắc sử dụng lao động chưa thành niên đúng theo quiđịnh của pháp luật
Trang 3 Đảm bảo người chưa thành niên khi tham gia vào quan hệ lao động cũng có đầy
đủ các quyền lợi của người lao động bình thường
Bảo vệ và tạo điều kiện cho lao động chưa thành niên có thể tham gia vào quátrình lao động mà không ảnh hưởng đến sự phát triển về thể lực và trí lực cũngnhư tâm sinh lý của họ
Đối với người sử dụng lao động
Đảm bảo người sử dụng lao dộng chấp hành các qui định của pháp luật về laođộng chưa thành niên
Đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động trong việcthuê mướn lao động chưa thành niên
Đối với xã hội
Góp phần hạn chế tệ nạn xã hội Giải quyết vấn đề việc làm và thu nhập
Đảm bảo những lực lượng lao động kế cận sẽ phát triển bình thường về cả thểlực lẫn trí lực, nâng cao chất lượng lao động trong tương lai
Hòa nhập dần theo xu hướng của các công ước quốc tế về lao động trong đó cólao động chưa thành niên
Ý nghĩa của quản lý nhà nước đối với người lao động chưa thành niên
Việc quản lý nhà nước đối với người lao động chưa thành niên nhằm tạo ra mộthành lang pháp lý bảo vệ họ được lao động trong những điều kiện, môi trường laođộng an toàn, đảm bảo sự phát triển thể lực, trí lực, được hưởng thành quả lao động,hạn chế được những tác động tiêu cực trong quá trình hội nhập quốc tế tới quá trìnhphát triển kinh tế
2.1 Tình hình thực tế lao động chưa thành niên hiện nay tại Việt Nam
Kết quả điều tra của Cục Bảo vệ và Chăm sóc trẻ em, Bộ LĐ-TB&XH chothấy, cả nước hiện có trên 2,83 triệu trẻ em tham gia hoạt động kinh tế, chiếm 15.5%dân số trẻ em, trong đó có 42,6% là trẻ em gái và 57,4% là trẻ em trai
Theo kết qủa khảo sát quốc gia về lao động chưa thành niên do Tổng cục Thống
kê phối hợp với Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Việt Nam và Tổ chức Lao độngQuốc tế (ILO) thực hiện gần đây cho, Việt Nam có khoảng 1,75 triệu lao động chưathành niên (có độ tuổi từ 5 tuổi đến 17 tuổi), chiếm 9,6% tổng dân số trẻ em Như vậy
là cứ 10 trẻ là có 1 trẻ phải lao động sớm và ít nhiều mất đi những quyền cơ bản vềhọc tập, vui chơi
Trang 4Trong tổng lao động là người chưa thành niên, có tới 85% lao động chưa thànhniên sinh sống ở nông thôn và 15% ở thành thị; 67% tham gia lao động trong lĩnh vựcnông nghiệp, 16,6% nhóm ngành dịch vụ và 15,8% nhóm xây dựng, công nghiệp Trẻ
em nông thôn tham gia hoạt động kinh tế không những chiếm tỷ lệ cao trong tổng sốtrẻ em nông thôn, mà còn chiểm tỷ lệ lớn ở tổng số trẻ em tham gia hoạt động kinh tếcủa cả nước Trong tổng số 2,83 triệu trẻ em hoạt động kinh tế thì có tới hơn 2,43 triệutrẻ em từ khu vực nông thôn, chiếm 85% tổng số trẻ em tham gia hoạt động kinh tếcủa cả nước Các chuyên gia hoạt động trong lĩnh vực xã hội cho rằng, tình trạng này
có thể là do thu nhập hộ gia đình ở khu vực nông thôn thấp hơn khu vực thành thị, trẻ
em phải tham gia các hoạt động kinh tế để phụ giúp nhằm nâng cao thu nhập cho giađình; hơn nữa kinh tế nông thôn chủ yếu là các hình thức kinh tế hộ gia đình, khu vựckinh tế nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp là hình thức và khu vực mà trẻ em dễ
dàng tham gia (Xem chi tiết bảng 2.1.1 được thống kê tại mục phụ lục)
Đáng lo ngại nhất là trong số hơn 2,83 triệu em phải tham gia hoạt động kinh tế,
có khoảng 1,18 triệu em đã nghỉ học, chiếm 41,6% và có khoảng 567 ngàn em, chiếm2% chưa từng đi học Tỷ lệ này cao hơn so với mức 1,35% dân số trẻ em chưa từng đihọc bình quân của cả nước.2
Số liệu thống kê cũng cho thấy, có khoảng 933 ngàn trẻ em là người chưa thànhniên làm việc ở những nơi có nguy cơ bị bóc lột và bị xâm hại, trong đó có 11,6% laođộng phải dịch chuyển nơi làm liên tục; gần 3,9% người chưa thành niên làm việc tạicác nhà máy, xưởng sản xuất; trên 2,3% làm việc tại nhà khách hàng, 1,47% làm việctại các nhà hàng, quán, bar, khách sạn; khoảng 2,45% trẻ em là người chưa thành niênphải làm việc tại các phố chợ Các địa điểm làm việc khó khăn như mỏ đá, côngtrường xây dựng, xưởng sản xuất, hoặc môi trường nhạy cảm như cửa hàng, quán, bar,nhà hàng, khách sạn chủ yếu là người chưa thành niên ở nhóm từ 15 tuổi đến 17 tuổi
Những con số đáng báo động được liệt kê trên đã chứng minh được rằng, vấn
đề việc làm hay rộng hơn là sự bảo vệ dành cho người lao động chưa thành niên cònchưa nhận được sự quan tâm đúng mức, chưa có quy định riêng về việc ưu tiên, hỗ trợcho người lao động chưa thành niên trong việc tạo ra việc làm phù hợp
Trang 52.2 Thực trạng những quy định pháp luật Nhà nước về lao động chưa thành niên
Một số văn bản pháp luật hiện hành
Bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em là mối quan tâm lớn của Đảng, Nhà nước,gia đình và xã hội Sự quan tâm này đã được thể chế hóa trong Hiến pháp, hệ thốngpháp luật và các chương trình về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em
Các căn cứ pháp lý liên quan phải kể đến như:
Nghị định số 91/2011/NĐ - CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính vềbảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định về việc xử phạt hành vi lạmdụng sức lao động trẻ em, sử dụng trẻ em làm công việc nặng nhọc, nguyhiểm hoặc tiếp xức với chất độc hại, làm những công việc trái với quy địnhpháp luật
Quyết định số 267/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Quốc gia Bảo vệ trẻ emgiai đoạn 2011-2015 nhằm tạo dựng môi trường sống lành mạnh, tất cả trẻ
em đều được bảo vệ giảm thiểu và loại bỏ các nguy cơ gây tổn hại cho trẻ
em và giảm thiểu tình trạng trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt khó khăn
Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)
Các văn bản pháp luật Việt Nam đã quy định tương đối đầy đủ cơ sở pháp lý đểtạo mọi điều kiện bảo vệ, ngăn chặn tình trạng lao động trẻ em
Nội dung điều chỉnh pháp luật đối với người lao động chưa thành niên
Nhóm quy định liên quan đến việc tạo cơ sở, tiền đề và thiết lập quan hệ lao động.
Quy định pháp luật trong lĩnh vực việc làm
Tại các Điều 163, Điều 164 và Điều 165 Bộ luật Lao động năm 2012 đã quyđịnh không được sử dụng lao động chưa thành niên làm những công việc độc hại, nặngnhọc, nguy hiểm hoặc chổ làm ảnh hướng xấu tới nhân cách Cụ thể hóa quy định củapháp luật, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đã ban hành Thông tư số
Trang 610/2013/TT-BLĐTBXH ngày 10 tháng 6 năm 2013 quy định danh mục các công việc
và nơi làm việc cấm sử dụng lao động là người chưa thành niên
Như vậy, đối với người chưa thành niên từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi thì sẽlựa chọn tất cả các công việc trừ các công việc bị cấm, còn người dưới 15 tuổi thì chỉđược làm các công việc trong danh mục đã quy định
Quy định pháp luật trong lĩnh vực học nghề
Để bảo đảm quyền lợi cho người tham gia đào tạo nghề trong đó có người chưathành niên, Bộ luật Lao động năm 2012 quy định việc học nghề phải được hai bên kýkết hợp đồng đào tạo nghề và phải lập thành 02 bản, mỗi bên giữ 01 bản (Điều 62).Nội dung của hợp đồng phải bao gồm mục tiêu đào tạo, địa điểm học, mức học phí,thời hạn học, mức bồi thường khi vi phạm hợp đồng Pháp luật Việt Nam nghiên cấmmọi doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân lợi dụng danh nghĩa dạy nghề, truyền nghề đểtrục lợi, bóc lột sức lao động hoặc dụ dỗ, ép buộc người học nghề, tập nghề vào nhữnghoạt động trái pháp luật
Quy định về giao kết hợp đồng lao động
Theo Điều 163 bộ Luật lao động 2012, quy định khi sử dụng người từ đủ 13tuổi đến dưới 15 tuổi thì người sử dụng lao động phải ký kết hợp đồng lao động bằngvăn bản với người đại diện theo pháp luật và phải được sự đồng ý của người từ đủ 13tuổi đến dưới 15 tuổi
Nhóm quy định pháp luật trong quá trình tham gia và chấm dứt quan hệ lao động.
Quy định về tiền lương
Ngoài quy định về tiền lương tối thiểu, pháp luật cũng quy định những nguyêntắc cơ bản về tiền lương đối với người lao động chưa thành niên như họ có quyềnnhận lương đầy đủ, trực tiếp bằng tiền mặt, đúng hạn và đặc biệt là nguyên tắc vềmức lương đối với người lao động chưa thành niên được xác định bằng mức lươngcủa người lao động thành niên nếu làm cùng công việc Đây là những nguyên tắcđảm bảo cho người lao động chưa thành niên được đối xử bình đẳng như nhữngngười lao động khác và là cơ sở pháp lý để họ bảo vệ quyền lợi của mình
Trang 7 Quy định về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi
Thời giờ làm việc của người lao động chưa thành niên từ đủ 15 tuổi đến dưới
18 tuổi không được quá 8h/ngày 40h/tuần, được làm thêm giờ, làm việc vào ban đêmtrong một số nghề và công việc theo quy định của BLĐTBXH
Thời giờ làm việc của người dưới 15 tuổi không được quá 4h/ ngày và 20h/tuần và không được sử dụng làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm
Quy định về kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất
Cũng như tất cả các người lao động đã thành niên khác, người lao động chưathành niên có nghĩa vụ chấp hành kỷ luật lao động, nội quy lao động và sự điều hànhhợp pháp của người chủ sử dụng lao động
Quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động
Bên cạnh các quy định chung cho người lao động thành niên, thì Luật An toàn,
vệ sinh lao động có các quy định về bảo hộ lao động, chăm sóc sức khỏe cho ngườilao động chưa thành niên như người sử dụng lao động phải tổ chức khám sức khỏecho người lao động chưa thành niên ít nhất 6 tháng một lần và chịu chi phí liên quan
đến khám sức khỏe (Điều 21 Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015).
Quy định này nhằm xác định khả năng lao động của người lao động chưathành niên, kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp mắc bệnh, giúp cho người sửdụng lao động sắp xếp, bố trí công việc phù hợp đảm bảo sức khoẻ cho người laođộng chưa thành niên
Quy định về bảo hiểm xã hội cho lao động chưa thành niên
Pháp luật về bảo hiểm xã hội hiện nay được quy định chủ yếu trong Luật Bảohiểm xã hội năm 2014, Bộ luật Lao động năm 2012 Quy định trong các văn bản trênkhông có sự phân biệt giữa người lao động thành niên và người lao động chưa thànhniên Luật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QD13 ngày 20 tháng 11 năm 2014 có hiệu lực
từ ngày 01 tháng 01 năm 2016 đã mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắtbuộc bao gồm “người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng đếndưới 03 tháng” (điểm b khoản 1 Điều 2)
Trang 8Như vậy đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm người lao độngchưa thành niên có giao kết hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng đến dưới 03tháng Đây là quy định tiến bộ, hạn chế việc người sử dụng lao động lạm dụng việcgiao kết hợp đồng lao động dưới ba tháng để trốn trách trách nhiệm đóng bảo hiểm xãhội cho người lao động chưa thành niên.
Quy định về thay đổi, chấm dứt hợp đồng lao động
Các quy định này không có sự phân biệt khi áp dụng giữa người lao động chưathành niên và người lao động thành niên trong trường hợp thay đổi hợp đồng lao độnghoặc trường hợp chấm dứt hợp đồng lao động
Pháp luật về vấn đề này gồm quy định về: thay đổi hợp đồng lao động và chấmdứt hợp đồng lao động với một số hạn chế như: chưa mở rộng việc trao quyền thay đổihợp đồng cho cha mẹ, người giám hộ hay chưa quy định đầy đủ về căn cứ, chủ thể cóquyền yêu cầu chấm dứt hợp đồng lao động
Nhóm quy định về thanh tra, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp lao động.
Nhóm quy định pháp luật về thanh tra, xử lý vi phạm
Các quy định về xử lý vi phạm hành chính liên quan đến lao động chưa thànhniên đã khá đầy đủ, khi các vi phạm ở mức độ cao hơn hay có tính chất lặp đi lặp lạithì các hành vi đó có tính nguy hiểm và gây thiệt hại lớn đối với người lao động chưathành niên thì sẽ tiến tới xử lý hình sự đối với các hành vi đó Như người sử dụng trẻ
em làm những công việc nặng nhó, nguy hiểm và các ngành tiếp xúc với hóa chất độchại trong danh mục cấm gây hậu quả nghiêm trọng thì sẽ bị xử lý hình sự
Nhóm quy định pháp luật về giải quyết tranh chấp lao động liên quan đến người lao động chưa thành niên
Các mâu thuẫn, bất đồng giữa người lao động chưa thành niên với người sửdụng lao động trong quan hệ lao động được giải quyết thông qua ba phương thức chủyếu là hoà giải, trọng tài, toà án Quy định về ba phương thức trên, đặc biệt hoà giải,trọng tài, không có sự khác biệt trong việc giải quyết các tranh chấp lao động có haykhông có người lao động chưa thành niên tham gia
Trang 9 Thực trạng việc thực hiện pháp luật về lao động chưa thành niên hiện nay
Về thời giờ làm việc, Theo như thống kê đã nêu trên, hiện nay ở Việt Nam có
khoảng 1,75 triệu trẻ em từ 5 đến 15 tuổi là lao động trẻ em, trong đó một phần ba trẻ
em có thời gian làm việc trên 7 giờ một ngày hoặc trên 42 giờ một tuần Riêng Thànhphố Hồ Chí Minh có khoảng 60.000 trẻ chưa thành niên đang làm việc tại các cơ sởsản xuất tư nhân, hợp tác xã trong các ngành nghề đan mây tre, giày da, chế biến nôngsản thực phẩm, thủy hải sản… Ngoài ra còn có 10.000 trẻ em làm các công việc nhưphụ xây dựng, giúp việc nhà, bán hàng rong cho cai thầu xây dựng hoặc các tiểuthương với thời gian làm việc từ 8 - 10 giờ/ngày3 Số thời gian làm việc kéo dài làmảnh hưởng đến việc học tập của các em, nhiều trẻ em không được đi học Số đông laođộng trẻ em làm công việc giúp việc gia đình do tính chất công việc là thời gian làmviệc kéo dài và thường xuyên nên không thể đến trường học; bộ phận trẻ em sống ởnông thôn, làm việc trong ngành nông nghiệp và phụ giúp gia đình không được trảlương Trong số đó có khoảng 30.000 trẻ em còn tham gia lao động trong những côngviệc nặng nhọc, độc hại như làm việc trong điều kiện lao động ngoài trời, đi lại nhiều
dễ bị tai nạn, môi trường làm việc có hóa chất gây hại, làm việc trong hầm mỏ nên laođộng trẻ em gặp những tổn thương làm ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất
Về tiền lương nhận được, với mức giá nhân công hết sức rẻ mạt, phải lao động
trong một môi trường và điều kiện không đảm bảo, lao động là trẻ em vẫn đang từngngày buộc phải đối mặt với nguy cơ bị bóc lột sức lao động thậm tệ Thực trạng hiệnnay, để kiếm sống và trợ giúp gia đình một số trẻ em đang làm thuê trong các cơ sởdịch vụ như nhà hàng, khách sạn, quán ăn của các cơ sở tư nhân, đi ở trong các giađình ở đô thị có mức thu nhập trung bình dưới mức lương tối thiểu là 540.000 đ/tháng,vẫn còn không ít trường hợp trẻ phải làm việc mà không hề được trả lương Trong khi
đó, rất nhiều em bị ép phải làm thêm giờ kể cả ngày lễ, tết hoặc ban đêm hoặc làm cáccông việc nặng nhọc, hoặc trong môi trường độc hại, nguy hiểm mà không được trảtiền phụ cấp và tiền lương làm thêm giờ Nhiều khi các em phải cùng làm việc nhưngười lớn nhưng tiền lương của các em được hưởng không ngang bằng với người laođộng đã thành niên khác Do đó, việc đảm bảo cho tái sản xuất sức lao động và sự pháttriển bình thường của các em sẽ bị ảnh hưởng
3 Thái An, 2017 Bảo đảm an sinh xã hội cho trẻ em lao động sớm.
Trang 10Về nơi làm việc, lao động trẻ em tham gia vào nhiều lĩnh vực, địa điểm lao động
đa dạng, trẻ em tham gia vào khoảng 120 lĩnh vực lao động những trẻ em bị bóc lộtsức lao động chủ yếu làm việc trong các cơ sở sản xuất không phép, trái pháp luật dướihình thức lao động giúp đỡ gia đình trong vai trò là con cháu, họ hàng; hoặc làm việctại các bãi vàng, khai thác than, làm việc tại các cơ sở may, lao động trẻ em còn thamgia làm việc trong dịch vụ nhà hàng
Về việc ký kết hợp đồng lao động, lao động trẻ em tham gia vào các quan hệ lao
động thường không được ký kết hợp đồng lao động bằng văn bản Người sử dụng laođộng lợi dụng những điểm này để bóc lột sức lao động của trẻ em, đồng thời khi xảy ratranh chấp cũng không có cơ sở pháp lý để xử lý người vi phạm và bảo vệ quyền củatrẻ em Hợp đồng miệng là hình thức phổ biến trong các quan hệ lao động trong thực
tế đối với trẻ em, cho nên không có ràng buộc về mặt pháp lý giữa người sử dụng laođộng với lao động trẻ em vì vậy mọi vi phạm pháp luật về sử dụng lao động trẻ emkhó phát hiện, không có cơ sở chứng minh trẻ em bị bóc lột sức lao động
Về việc tham gia đóng Bảo hiểm xã hội, bởi lẽ lao động chưa ở Việt Nam lại tập
trung chủ yếu trong các hộ gia đình, các cơ sở sản xuất nhỏ của tư nhân chứ khôngphải trong các doanh nghiệp lớn của Nhà nước hoặc doanh nghiệp có yếu tố nướcngoài Tại các đơn vị sử dụng lao động này dường như họ không có khái niệm về Bảohiểm xã hội và bảo hiểm y tế trong quan hệ giữa người chủ và người làm công là đốitượng chưa thành niên
Để trốn tránh trách nhiệm đối với việc không đóng Bảo hiểm xã hội cho ngườilao động, không ít doanh nghiệp chỉ ký hợp đồng lao động theo mùa vụ và giải thíchrằng những lao động này không làm việc ổn định, do đó, không tham gia đóng bảohiểm mà chi trả vào tiền lương cho công nhân Điều này đã được thỏa thuận giữangười lao động và người sử dụng lao động hoặc thậm chí là sự áp đặt của doanhnghiệp đối với người lao động Vì sức ép công việc, thu nhập nên người lao động biếtquyền lợi của mình bị xâm phạm nhưng cũng không dám đấu tranh Sự chấp nhậnhoàn cảnh và buông xuôi của người lao động như vậy là đồng nghĩa giúp doanh nghiệptrốn tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm với nhà nước