Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục quản lý phương tiện dạy học ở trường cao đẳng kinh tế kỹ thuật theo tiếp cận đảm bảo chất lượng giáo dục

Là một thành tố trong cấu trúc của quá trình dạy học, PTDH trực tiếp góp phần nâng cao chất lượng đào tạo CLĐT bên cạnh các điều kiện bảo đảm khác như chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN VĂN MỪNG

QUẢN LÝ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - KỸ THUẬT THEO TIẾP CẬN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN VĂN MỪNG

QUẢN LÝ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - KỸ THUẬT THEO TIẾP CẬN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kì công trình nào khác

Tác giả luận án

Trần Văn Mừng

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT iii

DANH MỤC BẢNG iv

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 4

8 Những luận điểm cần bảo vệ 7

9 Những đóng góp của luận án 7

10 Cấu trúc của luận án 7

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - KỸ THUẬT THEO TIẾP CẬN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC 9

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 9

1.1.1 Những kết quả nghiên cứu về phương tiện dạy học 9

1.1.2 Những kết quả nghiên cứu về quản lý phương tiện dạy học 15

1.1.3 Đánh giá chung kết quả nghiên cứu về quản lý phương tiện dạy và vấn đề tiếp tục nghiên cứu 19

1.2 Các khái niệm công cụ 22

1.2.1 Phương tiện và phương tiện dạy học 22

1.2.2 Quản lý và quản lý phương tiện dạy học 24

1.2.3 Chất lượng và đảm bảo chất lượng giáo dục 27

1.3 Phương tiện dạy học ở trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 30

1.3.1 Trường cao đẳng kinh tế-kỹ thuật trong hệ thống giáo dục quốc dân 30

1.3.2 Phương tiện dạy học ở trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 30

1.3.3 Các điều kiện đảm bảo chất lượng giáo dục ở trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 35

1.4 Những vấn đề cơ bản về quản lý phương tiện dạy học ở trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật theo tiếp cận đảm bảo chất lượng giáo dục 46

1.4.1 Mục tiêu của quản lý phương tiện dạy học ở trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật theo tiếp cận đảm bảo chất lượng giáo dục 46

1.4.2 Nội dung quản lý phương tiện dạy học ở trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật theo tiếp cận đảm bảo chất lượng giáo dục 47

1.4.3 Các phương pháp quản lý phương tiện dạy học ở trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 56

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý phương tiện dạy học ở trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 57

1.5.1 Những yếu tố chủ quan 57

1.5.2 Những yếu tố khách quan 60

Kết luận chương 1 63

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - KỸ THUẬT THEO TIẾP CẬN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC 64

2.1 Khái quát về địa bàn khảo sát 64

2.1.1 Hệ thống trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật Việt Nam 64

2.1.2 Thực trạng các trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh 65

2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng 67

2.2.1 Mục đích khảo sát 67

2.2.2 Nội dung và đối tượng khảo sát 67

2.2.3 Khách thể khảo sát 68

2.2.4 Phương pháp khảo sát và xử lý số liệu 68

2.3 Thực trạng phương tiện dạy học ở các trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 69

2.3.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giảng viên, nhân viên, sinh

viên về ý nghĩa, vai trò của phương tiện dạy học 69

2.3.2 Thực trạng công tác đầu tư mua sắm phương tiện dạy học ở các trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 72

2.3.3 Thực trạng năng lực quản lý phương tiện dạy học của đội ngũ làm công tác cơ sở vật chất, thiết bị dạy học ở trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 74

2.3.4 Mức độ đạt tiêu chí tối thiểu về phương tiện dạy học để đáp ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục 75

2.3.5 Đánh giá chung về thực trạng phương tiện dạy học ở các trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 80

2.4 Thực trạng quản lý phương tiện dạy học ở các trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật đáp ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục 81

2.4.1 Thực trạng công tác lập kế hoạch mua sắm phương tiện dạy học đáp ứng các yêu cầu về nâng cao chất lượng đào tạo theo tiêu chí đảm bảo chất lượng giáo dục 81

2.4.2 Thực trạng công tác tổ chức mua sắm phương tiện dạy học đáp ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục 84

2.4.3 Thực trạng quản lý công tác tổ chức, chỉ đạo bảo quản, sử dụng phương tiện dạy học hiệu quả 86

2.4.4 Thực trạng quản lý phát triển, đa dạng hóa phương tiện dạy học ngoài đầu tư mua sắm nhằm nâng cao mức đảm bảo chất lượng giáo dục 89

2.4.5 Thực trạng công tác kiểm kê, đánh giá để bổ sung thay thế hoặc thanh lý phương tiện dạy học 94

2.4.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý phương tiện dạy học ở trường Cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 96

2.5 Đánh giá chung về thực trạng quản lý phương tiện dạy học ở trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật đáp ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng 98

2.5.1 Những kết quả đạt được 98

2.5.2 Những tồn tại, hạn chế 98

Kết luận chương 2 100

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - KỸ THUẬT THEO TIẾP CẬN

ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC 101

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 101

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 101

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện và đồng bộ 101

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 101

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn và khả thi 101

3.2 Biện pháp quản lý phương tiện dạy học theo tiếp cận đảm bảo chất lượng giáo dục ở các trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 102

3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lý và các đối tượng liên quan về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của phương tiện dạy học trong đảm bảo chất lượng giáo dục 102

3.2.2 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ làm công tác quản lý phương tiện dạy học trong trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 106

3.2.3 Chỉ đạo nâng cao hiệu quả công tác lập kế hoạch mua sắm phương tiện dạy học đảm bảo đáp ứng các yêu cầu về nâng cao chất lượng đào tạo 110

3.2.4 Thực hiện đầu tư, mua sắm hiệu quả gắn với nâng chất lượng khai thác, sử dụng, bảo quản phương tiện dạy học đáp ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục của trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 113

3.2.5 Thực hiện công tác xã hội hoá nhằm huy động nguồn lực đầu tư phương tiện dạy học đáp ứng yêu cầu đào tạo nhân lực theo nhu cầu xã hội 119

3.2.6 Xây dựng nội quy, quy trình khai thác, sử dụng phương tiện dạy học; thực hiện kiểm tra, giám sát đối với công tác quản lý phương tiện dạy học 123

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 128

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết, tính khả thi của các biện pháp 130

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 130

3.4.2 Nội dung khảo nghiệm 130

3.4.3 Phương pháp khảo nghiệm 130

3.4.4 Khách thể khảo nghiệm 130

3.4.5 Kết quả khảo nghiệm 131

3.4.6 Đánh giá về mức độ tương quan giữa mức độ cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp được đề xuất 134

3.5 Thực nghiệm biện pháp quản lý phương tiện dạy học đáp ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục ở các trường CĐ kinh tế - kỹ thuật 136

3.5.1 Giới thiệu khái quát về thực nghiệm 136

3.5.2 Tổ chức thực nghiệm 136

3.5.3 Xử lý kết quả thực nghiệm 137

3.5.4 Kết luận chung về thực nghiệm 151

Kết luận chương 3 152

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 153

1 Kết luận 153

2 Khuyến nghị 155

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ 158

TÀI LIỆU THAM KHẢO 159 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Cơ cấu các chuẩn kiểm định cơ sở giáo dục của ADB/ILO 39 Bảng 1.2: Chỉ số đảm bảo chất lượng giáo dục đại học, Malaysia 1998 39 Bảng 1.3: Tiêu chí tối thiểu để PTDH đáp ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng

giáo dục ở trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 40 Bảng 1.4: Tiêu chí tối thiểu về điều kiện cơ sở vật chất hỗ trợ sử dụng

PTDH nhằm đáp ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục 43 Bảng 2.1: Số lượng khách thể khảo sát của các trường CĐ KTKT 68 Bảng 2.2: Nhận thức của cán bộ quản lý, giảng viên, nhân viên về vai trò

của PTDH đối với hoạt động dạy học 69 Bảng 2.3: Nhận thức của cán bộ quản lý, giảng viên, nhân viên về vai trò

của PTDH đối với hoạt động dạy học 70 Bảng 2.4: Thực trạng công tác đầu tư mua sắm phương tiện dạy học ở các

trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 73 Bảng 2.5: Mức độ đạt tiêu chí tối thiểu về phương tiện dạy học đáp ứng

yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục 76 Bảng 2.6: Đánh giá của CBQL, GV, NV về mức độ đạt tiêu chí tối thiểu về

CSVC hỗ trợ sử dụng PTDH đáp ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục 78 Bảng 2.7: Đánh giá của SV về mức độ đạt tiêu chí tối thiểu về CSVC hỗ

trợ sử dụng PTDH đáp ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục 79 Bảng 2.8: Thực trạng công tác lập kế hoạch mua sắm phương tiện dạy học 82 Bảng 2.9: Thực trạng công tác tổ chức mua sắm phương tiện dạy học đáp

ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục 85 Bảng 2.10: Kết quả khảo sát thực trạng tổ chức, chỉ đạo bảo quản, sử dụng PTDH 87 Bảng 2.11: Kết quả khảo sát thực trạng phương tiện dạy học tự làm ở các

trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 89 Bảng 2.12: Thực trạng hoạt động tổ chức nghiên cứu khoa học, chuyển giao

công nghệ và hợp tác với các đơn vị trong khai thác sử dụng

phương tiện dạy học 92

Bảng 2.13: Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý phương tiện dạy

học ở trường Cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 96

Bảng 3.1: Xếp hạng đánh giá về tính cần thiết và tính khả thi 134

Bảng 3.2: Giá trị các di và di2 để tính hệ số tương quan Spearman 135

Bảng 3.3: Kết quả khảo sát đối tượng thực nghiệm trước khi bồi dưỡng 137

Bảng 3.4: Kết quả khảo sát đối tượng thực nghiệm sau khi bồi dưỡng 140

Bảng 3.5: Kết quả khảo sát đối với trường áp dụng biện pháp đề xuất 143

Bảng 3.6: Kết quả khảo sát trường không áp dụng biện pháp đề xuất 145

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Biểu đồ:

Biểu đồ 2.1: Số lượng các ngành nghề đang đào tạo ở 4 trường cao đẳng 66

Biểu đồ 2.2: Thực trạng nhận thức về sự cần thiết của phương tiện dạy học ở các trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật 71

Biểu đồ 2.3: Đánh giá của CBQL về thực trạng năng lực quản lý PTDH của đội ngũ làm công tác CSVC-TBDH 74

Biểu đồ 2.4: Đánh giá của Giáo viên, nhân viên về thực trạng năng lực quản lý PTDH của đội ngũ làm công tác CSVC-TBDH 75

Biểu đồ 2.5: Thực trạng công tác kiểm kê, đánh giá để bổ sung thay thế hoặc thanh lý phương tiện dạy học (Ý kiến đánh giá của Cán bộ quản lý) 94

Biểu đồ 2.6: Thực trạng công tác kiểm kê, đánh giá để bổ sung thay thế hoặc thanh lý phương tiện dạy học (Ý kiến đánh giá của Giảng viên, nhân viên) 95

Biều đồ 3.1: Đánh giá về tính cấp thiết của các biện pháp đã đề xuất 131

Biểu đồ 3.2: Đánh giá về tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất 133

Biểu đồ 3.3: So sánh kết quả giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng 142

Biểu đồ 3.4: So sánh kết quả giữa các trường áp dụng và các trường không áp dụng biện pháp đề xuất (điểm chỉ tính từ loại xuất sắc, loại tốt và loại khá) 147

Biểu đồ 3.5: So sánh kết quả giữa các trường áp dụng và các trường không áp dụng biện pháp đề xuất (điểm chỉ tính loại trung bình và loại yếu) 149

Sơ đồ: Sơ đồ 1.1: Phân loại phương tiện dạy học ở trường CĐKT-KT 32

Sơ đồ 1.2: Mối quan hệ giữa các thành tố trong quá trình giáo dục 33

Sơ đồ 3.1: Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý PTDH ở trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD 129

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Một trong những mục tiêu, nhiệm vụ của giáo dục - đào tạo của nước ta hiện nay là đào tạo, phát triển nguồn nhân lực Chỉ có thể thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước một cách nhanh chóng và bền vững bằng việc ưu tiên phát triển nguồn nhân lực, cung cấp đầy đủ nhân lực được đào tạo Nhiều văn bản của Đảng, Nhà nước, các bộ ban ngành, các địa phương,… đã khẳng định quan điểm đó Quyết định số 579/ QĐ-TTg ngày 19/4/2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược phát triển nhân lực Việt Nam thời kỳ 2011-2020 cũng đã khẳng định mục tiêu đưa nhân lực Việt Nam trở thành nền tảng và lợi thế quan trọng nhất để phát triển bền vững đất nước, hội nhập quốc tế và ổn định xã hội, nâng trình độ năng lực cạnh tranh của nhân lực nước ta lên mức tương đương các nước tiên tiến trong khu vực, trong đó một số mặt tiếp cận trình độ các nước phát triển trên thế giới

Nghị quyết 29 của Hội nghị Trung ương 8 (khóa XI Đảng) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo (GD-ĐT), đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đã khẳng định, đào tạo nhân lực có kiến thức, kỹ năng và trách nhiệm nghề nghiệp hình thành hệ thống giáo dục nghể nghiệp với nhiều phương thức và trình độ đào tạo kỹ năng nghề nghiệp theo hướng ứng dụng, thực hành, bảo đảm đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật công nghệ của thị trường lao động trong nước và quốc tế

Để thực hiện được nhiệm vụ trên, đòi hỏi GD-ĐT phải thay đổi trên nhiều lĩnh vực, thay đổi trong quản lý đào tạo nói chung, quản lý từng thành tố của quá trình đào tạo nói riêng Tất cả phải tạo thành một hệ thống, có mối quan hệ biện chứng với nhau để tạo nên động lực thúc đẩy đổi mới căn bản, toàn diện một cách bền vững Trong các yếu tố tạo nên sự đổi mới căn bản, toàn diện đó, sự đổi mới công tác quản lý phương tiện dạy học (PTDH) là một trong những thành tố giữ vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng (ĐBCL) và hiệu quả GD-ĐT

1.2 Là một thành tố trong cấu trúc của quá trình dạy học, PTDH trực tiếp góp phần nâng cao chất lượng đào tạo (CLĐT) bên cạnh các điều kiện bảo đảm khác như chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý (CBQL) giáo dục; tính hợp

lý, khoa học, hiện đại của chương trình, nội dung đào tạo và phương pháp giảng dạy; năng lực, quy trình tổ chức quản lý; điều kiện tài chính; công tác kiểm định chất lượng; chất lượng đầu vào và giải quyết việc làm sau tốt nghiệp; công tác xã hội hóa; Đối với các trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật (CĐKT-KT), vai trò của

PTDH được khẳng định rõ ràng hơn: muốn đào tạo tay nghề cho người học phải có máy móc thiết bị để dạy nghề, đó là những phương tiện cần thiết để chuyển tải thông tin, kiến thức và rèn luyện kỹ năng thực hành cho người học Việc đầu tư, trang bị PTDH hợp lý, phù hợp với ngành nghề đào tạo có ý nghĩa thiết thực đối với hoạt động dạy nghề Thương hiệu, uy tín và việc xếp hạng các cơ sở đào tạo, đặc biệt là đối với đào tạo khối nghề kỹ thuật, phụ thuộc rất lớn vào điều kiện PTDH Quản lý, đầu tư, sử dụng, bảo quản PTDH hiệu quả cũng là một trong vấn đề không thể thiếu trong việc góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ sở giáo dục, trong đó có CLĐT, nghiên cứu khoa học (NCKH) và hoạt động dịch vụ

1.3 Trong những năm gần đây, việc đầu tư PTDH đã được các trường cao đẳng (CĐ) công lập quan tâm nhưng vẫn còn nhiều bất cập, ảnh hưởng đến hoạt động đào tạo, NCKH và các hoạt động khác của nhà trường Quan niệm, nhận thức của CBQL, giảng viên (GV), nhân viên (NV) và sinh viên (SV) về tầm quan trọng của PTDH trong đào tạo còn hạn chế; so với yêu cầu hiện nay, mức đầu tư chưa đáp ứng nhu cầu hoạt động của nhà trường; sự đồng bộ, tính hiện đại còn chậm so với thực tiễn sản xuất và sự phát triển của khoa học kỹ thuật; hiệu quả khai thác sử dụng chưa cao, chưa khai thác hết hiệu suất đầu tư; công tác bảo quản, bảo trì, bảo dưỡng chưa khoa học và kịp thời; việc quản lý, xây dựng đội ngũ NV chuyên trách, xây dựng và triển khai kế hoạch khai thác, sử dụng, giám sát, kiểm tra vẫn còn nhiều bất cập; công tác kiểm kê còn mang tính hành chánh, hình thức, chưa đi vào đánh giá hiệu suất sử dụng cũng như hiệu quả đầu tư; công tác NCKH, chuyển giao công nghệ, phát triển PTDH tự làm chưa thực sự phát huy vai trò của một trường CĐ; quan điểm xã hội hóa công tác đầu tư, sử dụng PTDH vẫn chưa thật sự nhận được

sự quan tâm chú ý Đặc biệt là đứng trước yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục, nội dung thể hiện sự khẳng định, cam kết của một cơ sở giáo dục đối với xã hội Điều này đã làm ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ sở giáo dục nói chung và đào tạo nghề kinh tế - kỹ thuật nói riêng, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh chất lượng và sự phát triển của cách mạng khoa học công nghệ 4.0, của hội nhập quốc tế hiện nay

Với yêu cầu về đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, những kết quả đã nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý vẫn chưa giải quyết những vấn đề căn bản liên quan đến lý luận về QLGD, quản lý nhà trường, đánh giá đúng thực chất hiện trạng công tác QL PTDH hiện nay vẫn chưa

cụ thể hóa được thành các biện pháp có tính khả thi cho các trường CĐKT-KT

Những giải pháp, biện pháp mới chỉ mang tính chất định hướng hoặc là những kinh nghiệm cụ thể trong công tác QL nhà trường ở các cơ sở GD Vì vậy, một số kết quả đã nghiên cứu chưa xuất phát từ quan điểm QL PTDH như là một hệ thống của các giải pháp QLGD, quản lý nhà trường, được xây dựng từ những cơ sở lý luận của khoa học giáo dục hiện đại và cơ sở thực tiễn đào tạo của các trường CĐKT-KT

Việc QL PTDH ở các trường CĐKT-KT từ trước tới nay không phát huy tác dụng, hiệu quả trong việc hướng tới mục tiêu phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao Trong thời kỳ đổi mới nền KT-XH hiện nay, việc QL PTDH ở các trường CĐKT-KT phải nhằm phát huy được hết công năng của các phương tiện, hỗ trợ đặc lực cho hoạt động dạy học, hướng vào việc phát triển năng lực người học, thực hiện mục tiêu ĐBCL GD, chuyển quản lý trường học thành quản trị cơ sở giáo dục Có như vậy, nhiệm vụ QL PTDH nói riêng và QL hoạt động của các trường CĐKT-KT nói chung mới đạt được mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện

Những phân tích trên là lí do của việc lựa chọn đề tài nghiên cứu luận án

“Quản lý phương tiện dạy học ở trường cao đẳng kinh tế - kỹ thuật theo tiếp cận đảm bảo chất lượng giáo dục”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng QL PTDH ở các trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD, luận án đề xuất một số biện pháp QL PTDH ở trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD, nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo ở các trường CĐKT- KT

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động quản lý phương tiện dạy học ở trường Cao đẳng kinh tế kỹ thuật

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý phương tiện dạy học ở trường CĐKT-KT theo tiếp cận đảm bảo chất lượng giáo dục

4 Giả thuyết khoa học

PTDH là một thành tố trong cấu trúc của quá trình dạy học, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực của các trường CĐKT-KT Thực trạng PTDH và quản lý PTDH ở các trường CĐKT-KT trong thời gian qua vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập và chưa đáp ứng yêu cầu là điều kiện ĐBCL GD Nếu đề xuất được các biện pháp QL PTDH theo tiếp cận ĐBCL GD một cách khoa học, đồng

bộ, phù hợp với đặc thù các trường CĐKT-KT, thì sẽ nâng cao hiệu quả QL PTDH, góp phần nâng cao CLĐT ở trường CĐKT-KT

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về QL PTDH ở các trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD

- Khảo sát, đánh giá thực trạng QL PTDH ở trường CĐKT-KT công lập theo tiếp cận ĐBCL GD

- Đề xuất các biện pháp QL PTDH ở trường CĐKT-KT công lập theo tiếp cận ĐBCL GD

- Tổ chức khảo nghiệm và thực nghiệm một số biện pháp QL PTDH tại trường CĐKT-KT Tp Hồ Chí Minh

6 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài luận án chỉ nghiên cứu công tác QL PTDH ở các trường CĐKT-KT

công lập; đánh giá thực trạng QLPTDH các trường CĐKT-KT trên địa bàn Tp Hồ Chí Minh giai đoạn 2014-2017

- Các biện pháp quản lý đề xuất để áp dụng cho công tác quản lý ở trường CĐKT-KT công lập trong giai đoạn hiện nay Chủ thể quản lý là hiệu trưởng trường CĐKT-KT, với sự phối hợp thực hiện của các phòng, khoa, tổ, trung tâm, các tổ chức và CBQL, GV, NV của nhà trường

7 Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp tiếp cận

7.1.1 Phương pháp tiếp cận hoạt động phát triển

Đây là phương pháp nghiên cứu tiếp cận việc QL PTDH ở các trường CĐKT-KT như là một hoạt động luôn phát triển trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực có trình độ hiện nay Việc xác định cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng, đề xuất các biện pháp phải tiếp cận các hoạt động quản lý của nhà trường, được triển khai trên các hoạt động QL cụ thể của các trường CĐKT-KT, cũng như những hoạt động của đội ngũ CBQL, GV, NV và các đối tượng liên quan; sự phát triển theo chiều hướng đi lên trong việc nâng cao CLĐT của các trường CĐKT-KT

7.1.2 Phương pháp tiếp cận hệ thống

Phương pháp này đòi hỏi khi nghiên cứu cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng cũng như đề xuất biện pháp phải đặt việc QL PTDH như một thành tố trong hệ

thống các hoạt động quản lý của trường CĐKT-KT, trong hệ thống các điều kiện ĐBCL GD khác (đội ngũ, chương trình, kiểm tra đánh giá,…) Mặt khác, QL PTDH đáp ứng yêu cầu ĐBCL như là một mục tiêu, động lực trong hệ thống các nguồn lực

để nâng cao CLĐT nguồn nhân lực hiện nay Đó là một hệ thống cấu trúc có các yếu tố có mối quan hệ biện chứng với nhau Vì vậy, biện pháp QL PTDH ở trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD có liên quan tới những yếu tố chủ quan và khách quan, ở trong trường và ngoài trường

7.1.3 Phương pháp tiếp cận thực tiễn

Phương pháp tiếp cận này đòi hỏi trong quá trình nghiên cứu phải bám sát thực tiễn hoạt động của các trường CĐKT-KT trên các địa bàn cụ thể Những yêu cầu chung về QL PTDH theo tiếp cận ĐBCL GD phải phù hợp với thực tiễn của mỗi trường, thích ứng trong mỗi giai đoạn, có hiệu quả đối với yêu cầu sử dụng nguồn nhân lực theo ngành nghề, trình độ Vì vậy, các biện pháp được đề xuất cần phải được vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt trong hệ thống các biện pháp khác, trong quá trình phát triển của mỗi trường CĐKT-KT trên các địa bàn khác nhau

7.1.4 Phương pháp tiếp cận đảm bảo chất lượng

PTDH là một thành tố trong cấu trúc của quá trình dạy học, PTDH góp phần nâng cao chất lượng dạy học, hoạt động quản lý PTDH cần theo tiếp cận ĐBCL

GD, để từ đó có những biện pháp phù hợp, trang bị, khai thác, sử dụng có hiệu quả, phù hợp với quy định về điều kiện ĐBCL trong nhà trường

7.1.5 Phương pháp tiếp cận theo nội dung quản lý và chức năng quản lý

Quản lý PTDH là việc chủ thể quản lý sử dụng các chức năng của quản lý để duy trì, phát triển làm cho PTDH ngày càng đáp ứng tốt hơn, hiệu quả hơn yêu cầu ĐBCL GD của nhà trường

Theo tiếp cận về nội dung, đó là việc chủ thể quản lý, bằng các chức năng của quản lý, tác động vào các khâu trong vòng đời của PTDH (kế hoạch hoá PTDH;

tổ chức mua sắm; bảo quản, sử dụng; duy trì, bổ sung PTDH bằng cách nâng cao hiệu quả, tần suất sử dụng, sử dụng chung, tự làm PTDH; kiểm kê, thanh lý để đánh giá và tái đầu tư PTDH) nhằm đạt được mục tiêu quản lý

Phương pháp tiếp cận theo các khâu trong vòng đời PTDH, trong từng khâu

đó lại tiếp cận theo chức năng quản lý là một phương pháp thường dùng, giúp đáp

ứng chi tiết hơn các mục tiêu của nghiên cứu Trong luận án này, ngoài các phương pháp tiếp cận đã nêu, phần nội dung quản lý tác giả lựa chọn cách tiếp cận này

7.2 Phương pháp nghiên cứu

7.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp các tài liệu lý thuyết, khái quát hóa và phân loại, hệ thống hóa lý thuyết, cụ thể hóa lý thuyết trong các tài liệu các văn kiện, nghị quyết của Đảng, Nhà nước; các thông tư, quyết định của Bộ Tài chính, Bộ GD-ĐT, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội; các quy định, văn bản hướng dẫn của thành phố có liên quan để xây dựng cơ sở lý luận của vấn đề QL PTDH theo tiếp cận ĐBCL GD

ở các trường CĐ Việt Nam hiện nay

7.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xây dựng

cơ sở thực tiễn của đề tài Thuộc nhóm này có các phương pháp cụ thể sau đây:

- Phương pháp quan sát: nhằm tìm hiểu, đi đến nơi, quan sát thực tế công tác

QL PTDH ở trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD

- Phương pháp điều tra: để điều tra, phỏng vấn, tư vấn, thăm dò, thu thập

thông tin về vấn đề QL PTDH ở trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD, đánh giá ưu điểm, nhược điểm để làm cơ sở để đề xuất đổi mới hoạt động quản lý; xây dựng các giải pháp thực hiện, thăm dò về tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp

QL PTDH theo tiếp cận ĐBCL GD ở các trường CĐKT-KT đã được đề xuất

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm quản lý giáo dục: để đánh giá, tổng hợp

các bài học, kinh nghiệm, mô hình QL PTDH ở trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD

- Phương pháp chuyên gia: lấy ý kiến tư vấn, trao đổi, tham khảo, thăm dò ý

kiến của các nhà quản lý, các chuyên gia giáo dục, các CBQL, GV, NV trong ngành giáo dục, về thực trạng QL PTDH ở trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD; tính khả thi và hợp lý của các biện pháp đổi mới quản lý; phản biện, so sánh, chứng minh tính hiệu quả, tính khả thi của việc áp dụng các biện pháp QL PTDH ở trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD

- Phương pháp thực nghiệm: nhằm thống kê, đo đạc, lượng hóa và xử lý các

kết quả, số liệu liên quan đến thực trạng và tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp QL PTDH ở trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD

7.2.3 Nhóm các phương pháp xử lý kết quả khảo sát và thực nghiệm

Sử dụng toán thống kê và một số phần mềm tin học để xử lý kết quả điều tra,

kết quả thực nghiệm, khảo nghiệm

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý các số liệu liên quan đến hoạt động khảo sát, thăm dò thực trạng và kiểm chứng tính hiệu quả, khả thi của các biện pháp được đề xuất về nâng cao chất lượng QL PTDH ở trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD

8 Những luận điểm cần bảo vệ

8.1 PTDH là một thành tố quan trọng, là điều kiện ĐBCL GD ở trường

CĐKT-KT PTDH phải phục vụ trực tiếp cho hoạt động dạy học, phản ánh được những thành tựu của khoa học - kỹ thuật, công nghệ sản xuất, kinh doanh hiện nay

8.2 Thực trạng PTDH và QL PTDH các trường CĐKT-KT hiện nay còn

nhiều bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu ĐBCL GD, ảnh hưởng tới chất lượng đào tạo của các trường CĐKT-KT Vì vậy, cần phải có những biện pháp có tính cần thiết, khả thi để khắc phục thực trạng nói trên

8.3 Các biện pháp QL PTDH ở các trường CĐKT-KT phải thể hiện được

các chức năng quản lý của chủ thể ở các khâu: lập kế hoạch, đầu tư mua sắm PTDH; khai thác sử dụng, bảo trì, bảo dưỡng, sửa chữa PTDH; bảo quản, kiểm kê, kiểm toán, thanh lý PTDH nhằm làm PTDH đáp ứng các tiêu chí ĐBCL GD một cách có hiệu quả và bền vững

10 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận án có 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý phương tiện dạy học ở trường cao đẳng

kinh tế - kỹ thuật theo tiếp cận đảm bảo chất lượng giáo dục

Chương 2 Thực trạng quản lý phương tiện dạy học ở các trường cao đẳng

kinh tế - kỹ thuật theo tiếp cận đảm bảo chất lượng giáo dục

Chương 3 Biện pháp quản lý phương tiện dạy học ở các trường cao đẳng

kinh tế - kỹ thuật theo tiếp cận đảm bảo chất lượng giáo dục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - KỸ THUẬT THEO TIẾP CẬN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Phương tiện dạy học nói riêng và cơ sở vật chất - thiết bị dạy học nói chung

là một yếu tố quan trọng của hoạt động GD-ĐT ở bất kỳ một quốc gia, dù thời kỳ nào, dù hoạt động giáo dục đó theo những trường phái, quan điểm chính trị, tôn giáo khác nhau Theo quan điểm triết học thì mối quan hệ giữa ba phạm trù nội dung, phương pháp, phương tiện quyết định chất lượng một hoạt động của con người Giáo dục là một hoạt động đặc biệt, ngoài yếu tố nội dung chương trình, giáo trình và phương pháp dạy học thì PTDH là yếu tố rất quan trọng không thể thiếu, quyết định CLGD Chính vì vậy, việc nghiên cứu về vấn đề nói trên cũng đã được thực hiện, phát triển theo trình độ, tính chất của nền giáo dục tương ứng Sự tiếp nối

và học hỏi, vận dụng, phát huy kinh nghiệm của các quốc gia, của các chính sách trong QLGD trước đây là một yêu cầu quan trọng trong công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT hiện nay Để nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý PTDH ở các trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD, không thể không xem xét, đánh giá những kết quả đã được nghiên cứu trước đây ở trong và ngoài nước Những thành tựu đã đạt được, những vấn đề chưa được đề cập sẽ làm cho việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp QL PTDH ở các trường CĐKT-KT sẽ có cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn vững chắc, đảm bảo tính khả thi trong ứng dụng vào thực tiễn dạy học Đó

là sự vận dụng kinh nghiệm trong và ngoài nước để đi tắt, đón đầu trong đổi mới đào tạo nhân lực trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4.0 Trong bức tranh phong phú, đa dạng nói trên, chúng tôi khái quát hóa những điểm nổi bậc nhất liên quan tới việc nghiên cứu QL PTDH ở các trường CĐKT-KT theo quan điểm tiếp cận ĐBCL GD ở Việt Nam và thế giới

1.1.1 Những kết quả nghiên cứu về phương tiện dạy học

1.1.1.1 Những nghiên cứu trên thế giới về phương tiện dạy học

Ngay từ khi hình thành cơ chế GD-ĐT, cơ chế truyền thụ tri thức, kinh nghiệm của thế hệ trước cho thế hệ sau, từ phạm vi cộng đồng này sang cộng đồng khác của con người, những yếu tố hỗ trợ quá trình phát - nhận đã được nhìn nhận như là những công cụ GD, công cụ dạy học CSVC nói chung và PTDH nói riêng

được hình thành, phát triển song hành với sự phát triển, tiến bộ của kho tàng tri thức loài người cũng như cách thức mà loài người lưu giữ, truyền thụ những tri thức đó

Chính vì vậy, trên thế giới, đã có nhiều công trình, bài viết nghiên cứu liên quan đến PTDH từ nhiều góc độ khác nhau

Nhà giáo dục Slovakia-J.A.Cômenxki (1592-1670) viết: “Điều cần thiết là khởi điểm của nhận thức bao giờ cũng xuất phát từ cảm giác” Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của tính trực quan: “Kiến thức càng dựa nhiều vào cảm giác thì nó càng xác thực”, “Tính trực quan tạo ra khả năng làm cho nhà trường trở nên sinh động,

nó dạy cho học sinh hiểu và nghiên cứu thực tế một cách độc lập [11]

Cũng theo Slovakia-J.A.Cômenxki, trong tác phẩm “Phép dạy học vĩ đại”,

đã viết “…không có gì hết trong trí não nếu như trước đây không có gì trong cảm giác Vì thế, tất nhiên bắt đầu dạy - học không thể bắt đầu từ sự giải thích bằng lời

về các sự vật mà phải từ sự quan sát trực tiếp chúng ”, và rút ra nguyên tắc “lời nói không bao giờ đi trước sự vật” Đóng góp lớn nhất của ông là đã tổng kết, phát triển kinh nghiệm tích lũy được về trực quan và đưa áp dụng nó một cách có ý thức vào dạy học

Nhà giáo dục học J.J.Rútxô (1712-1778), J.H.Pextalôzi (1746-1827) phát triển trên cơ sở Tâm lý học: “Trực quan là cơ sở xuất phát để tạo ra những hình ảnh,

để biến những biểu tượng chưa rỏ ràng thành những biểu tượng rỏ ràng, chính xác; tính trực quan là phương thức, phương tiện dẫn tới sự phát triển của tư duy” [11]

Nhà hoạt động văn hóa V.G.BêlinSki (1811-1848) đã có đóng góp to lớn vào

sự phát triển lý thuyết trực quan dạy học Tư tưởng của ông gắn liền với tư tưởng dạy học phát triển Với nhà giáo dục K.Đ.Usinxki (1824-1870) thì nguyên tắc trực quan trong dạy học đã được nâng lên một trình độ cao hơn Ông cho rằng trực quan

là cái ban đầu và là nguồn gốc của mọi tri thức, cảm giác cung cấp tài liệu cho hoạt động trí tuệ của con người Trực quan làm cho quá trình lĩnh hội tri thức của học sinh trở nên dễ dàng, tự giác, có ý thức và vững chắc hơn; tạo ra hứng thú học tập cho học sinh, là phương tiện tốt nhất giúp giáo viên gần gũi học sinh và là phương tiện quan trọng để phát triển tư duy cho học sinh

Công trình nghiên cứu của A.N Lêonchep (1947) “Những vấn đề tâm lý học của tính tự giác học tập” đã chỉ ra những cơ sở tâm lí học của tài liệu trực quan

Sự phân tích các thuyết khoa học cho rằng, các luận điểm xuất phát từ bất kỳ

lý thuyết trừu tượng nào và sự diễn giải các kết luận của nó cần gắn liền với các vật thực, cần dựa trên những cấu trúc trực quan nhất định “Phát hiện ra ý nghĩa vật lí

của các trừu tượng toán học, Omculianovski viết: là mặt cần thiết, quan trọng nhất của sự phát triển lý thuyết vật lí Thiếu mặt này thì vật lí cuối cùng chỉ là những sơ

đồ toán học chứ không phải là lý thuyết vật lí Chỉ có mặt này mới cho các trừu tượng toán học một thể xác vật lí”

Tổ chức lao động quốc tế ADB/ILO (Evaluation Rating creteria for the VTE Istitution ADB/ILO - Bangkok 1997) đưa ra 9 tiêu chuẩn và điểm đánh giá cơ sở GD-ĐT để kiểm định các nước thuộc tiểu vùng sông Mêkông thì trong đó các tiêu chuẩn về CSVC - kỹ thuật chiếm 125/500 điểm

Trong cuốn “Dựa vào các chỉ số thực hiện để đưa ra các quyết định chiến lược” (Using Performance Indicators to Guide Strategic Decision Making, 1994), các học giả Mỹ Bottill và Borden (đã liệt kê 21 lĩnh vực thực hiện, trong đó có

“Phương tiện cơ sở vật chất” và “Dịch vụ” Đây cũng là 2 tiêu chí (tiêu chí 21: Hệ thống hạ tầng cơ sở; tiêu chí 22: Hệ thống thư viện) trong tổng số 26 tiêu chí thuộc

Bộ tiêu chí kiểm định CL được đề xuất của công trình của Nguyễn Đức Chính [28]

Mạng toàn cầu world wide web (www) do Tim Berner-Lee (1991) xây dựng

đã tạo điều kiện cho sự ra đời hệ thống dạy học điện tử E-Learning

Vấn đề CLĐT cũng được nhiều nhà làm công tác giáo dục quan tâm Vào thập kỷ 70, các nước như Anh, Mỹ, Canada,… cho rằng CLĐT phải gắn liền với kinh phí đầu tư Theo đó, đầu vào của quá trình đào tạo đóng vai trò quyết định CLĐT “Đầu vào” ở đây được hiểu là nguồn lực, bao gồm CSVC kỹ thuật, nguồn tài chính, đội ngũ, chất lượng tuyển sinh,… Đều này đòi hỏi để duy trì CLĐT thì ngân sách đầu tư cho giáo dục phải tăng tương ứng với tỷ lệ sinh viên vào học

Vào khoảng thập niên 80, GDĐH thế giới phải đương đầu với những thách thức mới, đó là nguồn kinh phí đầu tư bị hạn chế, nhu cầu học đại học tăng đột biến

Vì vậy, Chính phủ các nước này cho rằng phải đầu tư ít nhưng giảng dạy phải nhiều

và tốt Họ xem đó là phương châm cho giáo dục, yêu cầu các cơ sở giáo dục phải quan tâm đến hiệu quả và hiệu suất đào tạo của trường mình Khi đó, vấn đề “đầu ra” của quá trình đào tạo được quan tâm, đặc biệt là CLĐT

Vào khoảng thập niên thập kỷ 90, việc bàn về CLĐT được đề cập khá sôi nổi, đã có nhiều định nghĩa về CLĐT dưới các góc độ khác nhau Một trong những quan niệm được khá nhiều người thừa nhận, tiếp thu, phát triển đó là quan niệm của Harvey and Green (1993), theo hai ông, CLĐT ĐH được thể hiện trên 5 phương diện cơ bản: sự xuất chúng, sự tuyệt vời, sự ưu tú, xuất sắc; sự hoàn hảo; sự thích

hợp, phù hợp với mục đích; có giá trị đồng tiền, đáng giá để đầu tư; có sự biến đổi lớn về chất Năm phương diện này của CLĐT ĐH được thể hiện trong toàn bộ quá trình đào tạo, từ việc xác định chất lượng của nguồn lực đầu tư ban đầu (mục tiêu, yêu cầu, CSVC, tài chính, chương trình, đội ngũ GV, chất lượng SV nhập học) đến chất lượng của quá trình đào tạo và việc ĐBCL của sản phẩm đào tạo [109]

Ở các nước phát triển, hoạt động đào tạo nói chung và hoạt động dạy học nói riêng, PTDH là điều kiện cơ bản để tổ chức hoạt động của một cơ sở giáo dục Trong hệ thống các tiêu chí kiểm định chất lượng, PTDH chiếm một vị trí quan trọng Chính vì vậy, trong các nghiên cứu của các nhà khoa học, các nhà quản lý, CSVC và PTDH được khẳng định về tính chất quan trọng; những vấn đề liên quan đến hệ thống, quy mô PTDH, quá trình quản lý, khai thác sử dụng,… cũng được nghiên cứu, xác định những nguyên tắc và giải pháp Đặc biệt, vấn đề sử dụng, QL PTDH theo định hướng phát triển năng lực người học, đảm bảo thực hiện CLGD đã

có nhiều kiến giải mang tính khoa học, thực tiễn

Các kết quả nghiên cứu của thế giới liên quan đến PTDH trong hoạt động dạy - học đã được tiếp thu, vận dụng một cách sáng tạo vào thực tiễn Việt Nam

1.1.1.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam về phương tiện dạy học

Một trong những điều kiện quyết định thành công mục tiêu của GD-ĐT là phải đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học PTDH là một trong những thành tố không thể thiếu được trong quá trình dạy học Để nâng cao chất lượng dạy học thì vai trò, vị trí của PTDH là rất quan trọng PTDH là các phương tiện thực nghiệm, trực quan, thực hành giúp người học gắn lí luận với thực tiễn, giúp cho quá trình nhận thức của người học trở nên hiệu quả hơn, đồng thời phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học Đổi mới phương pháp dạy học là sử dụng có hiệu quả các PTDH, đưa người học vào vị trí chủ thể của hoạt động nhận thức

Từ những năm 60 của thế kỷ XX, Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức ban hành các tiêu chí PTDH từ mẫu giáo đến phổ thông Tiếp theo là những tiêu chuẩn

để xây dựng và ban hành vào các năm 1975, 1985

Ngày 25/10/2010, tại Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức Hội nghị đánh giá thực trạng CSVC - TBDH của các trường ĐH, CĐ công lập toàn quốc Các báo cáo, tham luận đã đề cập đến những vấn đề liên quan đến vai trò, vị trí của CSVC, TBDH; thực trạng công tác quản lý hoạt động này ở các cơ sở GDĐH

- CĐ; đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả công tác

CSVC, TBDH của các trường ĐH-CĐ công lập, phục vụ tốt yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho nền kinh tế - xã hội

Khi tổng kết kinh nghiệm các cơ sở giáo dục tiên tiến, ngành GD-ĐT cũng

đã khẳng định rằng CSVC, TBDH ở trường học là một trong các yếu tố hết sức quan trọng Thực tiễn giáo dục của các nước trên thế giới và nước ta cho rằng đào tạo con người mới đáp ứng yêu cầu ngày càng cao, ngày càng đa dạng nhằm phục

vụ cho việc phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước tất yếu phải có những CSVC - kỹ thuật tương ứng

Chính vì vậy, những nghiên cứu về CSVC nói chung và PTDH nói riêng trong hoạt động GD-ĐT, đã nhấn mạnh vào việc đổi mới tư duy về lĩnh vực CSVC, PTDH; xây dựng hệ thống CSVC, PTDH đáp ứng các yêu cầu cho GD-ĐT; quản lý, khai thác CSVC, PTDH đạt hiệu quả cao, đảm bảo đúng quy định của nhà nước

Tháng 11/2011, trong Hội thảo khoa học của Trường ĐHSP Tp Hồ Chí Minh với chủ đề “Khai thác TBDH hiện đại phục vụ DH ở trường THPT” Hội thảo tập hợp được hơn 70 bài viết của các nhà khoa học, CBQL và các nhà giáo đánh giá

về thực trạng công tác quản lý, sử dụng TBDH ở cấp Chia sẻ kinh nghiệm sử dụng TBDH có hiệu quả để ứng dụng vào đổi mới phương pháp dạy và học, đồng thời đề xuất giải pháp khai thác hiệu quả TBDH trong giai đoạn mới [94]

Trong công trình “Phương tiện dạy học”, tác giả Tô Xuân Giáp đã đưa ra

những cơ sở phân loại và phân loại PTDH, cách thức lựa chọn, thiết kế, chế tạo, sử dụng PTDH và các điều kiện để đảm bảo sử dụng có hiệu quả PTDH Theo tác giả, PTDH được sử dụng đúng, có tác dụng làm tăng hiệu quả sư phạm của nội dung và phương pháp dạy học lên rất nhiều [43]

Trong cuốn “Một số vấn đề lí luận và thực tiễn của việc xây dựng sử dụng

CSVC và TBDH ở trường phổ thông Việt Nam” (Trần Quốc Đắc, chủ biên) đã đưa ra

các quan điểm làm cơ sở cho việc sử dụng TBDH, xác định vị trí, vai trò của CSVC - TBDH ở trường THPT [39]

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Ngọc Quang, trong “Những khái niệm cơ bản

về lý luận quản lý giáo dục”, cho rằng PTDH là bao gồm mọi thiết bị kỹ thuật từ

đơn giản đến phức tạp được dùng trong quá trình DH để làm dễ dàng cho sự truyền đạt và tiếp thu kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo [80] Tác giả Nguyễn Văn Hộ trong công

trình “Lý luận dạy học”, đã nêu ý nghĩa, vai trò của PTDH trong hoạt động DH; đã

liệt kê các PTDH phổ biến được sử dụng trong các nhà trường PT hiện nay [50]

Trong công trình “Kiểm định chất lượng trong giáo dục đại học” tác giả

Nguyễn Đức Chính và các cộng sự đã trình bày cơ sở lý luận về đảm bảo và kiểm định CL trong DH, đã ban hành bộ tiêu chí đánh giá CL và điều kiện ĐBCL Trong

đó có tiêu chí về hạ tầng cơ sở, thông tin thư viện (TC21, 22) Bên cạnh đó các tác giả đã đưa ra các phụ lục về các quy chuẩn xây dựng CSVC phục vụ đào tạo [28]

Tác giả Lê Khánh Tuấn (2009) cũng đã phân tích một số nội dung liên quan đến QL PTDH khi thực hiện công tác dự báo và kế hoạch hóa trong QLGD [86]

Trong tài liệu “Lý luận dạy học”, tác giả Nguyễn Văn Tuấn (2009) đã trình bày những cơ sở chung về PTDH, vai trò của các kênh thu nhận thông tin và các biện pháp sử dụng PTDH nhằm tăng hiệu quả dạy học Công trình “Thiết bị dạy học

và ứng dụng CNTT trong dạy học” của tác giả Lê Huy Hoàng (1998) đã nêu khái quát chung về PTDH, trình bày về cách sử dụng thiết bị nghe nhìn có hiệu quả và ứng dụng CNTT trong dạy học [51] Trong đề tài “Sử dụng hiệu quả các thiết bị, PTDH trong trường THCN - 2000”, tác giả Hồ Viết Lương đã trình bày các quan điểm lý luận, giáo dục liên quan đến sử dụng hiệu quả, thực hiện điều tra thực trạng

về ảnh hưởng của các yếu tố khác nhau đến kết quả dạy học, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện sử dụng PTDH tại các trường TCCN có hiệu quả [64]

Trong công trình “Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI”, tác giả Trần Khánh Đức đã cho rằng, PTDH nâng cao nhận thức nội dung dạy học đối với người học, tạo cơ hội và điều kiện hỗ trợ cho họ tích cực, tự lực chiếm lĩnh tri thức Tuy nhiên vấn đề sử dụng và khai thác hiệu suất, hiệu quả của các phương tiện kỹ thuật đặt lên vai các nhà sư phạm một trách nhiệm mới đòi hỏi người GV phải có hiểu biết và năng lực khai thác hiệu quả công năng của phương tiện, thiết bị

để công nghệ hóa DH Tác giả trình bày quan niệm về CL và CLGD, các tiêu chí đánh giá; Bộ ISO 900:2000 và các nguyên tắc QLCL; các mô hình QL CLGD [40]

Trên các tạp chí khoa học, đã đăng tải nhiều bài viết của các nhà khoa học, nhà QLGD, các nhà sư phạm viết về các vấn đề liên quan Các tạp chí khoa học như: tạp chí Giáo dục, tạp chí Khoa học Giáo dục, tạp chí Thiết bị giáo dục, các tạp chí của các trường đại học, các cơ quan nghiên cứu, đã đăng tải nhiều công trình nghiên cứu lý luận về xây dựng hệ thống CSVC-TBGD nhằm nâng cao CLĐT, gắn

lý thuyết với thực hành, ĐT đáp ứng nhu cầu xã hội, theo tiêu chí ĐBCL hiện nay

Với cách nhìn từ quan điểm ĐBCL của các cơ sở GD ĐH-CĐ, một số bài

viết đăng tải trong tạp chí khoa học đã khẳng định vai trò, vị trí của CSVC-TBGD

nói chung và PTDH nói riêng

Tác giả Nguyễn Thái Bình, trong bài viết “Một số giải pháp nâng cao chất lượng

dạy nghề tại Trường cao đẳng nghề Tp.Hồ Chí Minh” [15], đã chỉ rõ, chương trình nâng

cao chất lượng nguồn nhân lực là chương trình cần tập trung thực hiện ở Tp Hồ Chí Minh Tuy nhiên, để thực hiện được điều này ngoài việc đầu tư về CSVC, trang thiết bị thực tập cũng như đội ngũ GV,… rất cần có những giải pháp mang tính khả thi của các trường dạy nghề Tác giả đi vào phân tích về một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy nghề tại Trường CĐ nghề Tp Hồ Chí Minh, trong đó có giải pháp tăng cường CSVC và PTDH, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy nghề nói chung, thực hiện đổi mới công tác dạy nghề theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế

Các tác giả Nguyễn Văn Cường, Nguyễn Cẩm Thanh, trong bài viết “Môi

trường dạy học thực hành kĩ thuật theo quan điểm dạy học tương tác” [32], đã phân

tích quan niệm về môi trường dạy học theo quan điểm dạy học tương tác và đặc điểm mỗi trường trong dạy học thực hành kỹ thuật Từ đó, đưa ra các hạng mục thiết kế môi trường dạy học thực hành kỹ thuật, theo quan điểm dạy học tương tác Môi trường học tập trong một lớp học không chỉ bao gồm những yếu tố như không gian, thời gian, ánh sáng, trang thiết bị, phương tiện mà còn bao gồm: nội dung, tài liệu, nhiệm vụ học tập, những phương pháp làm việc và hình thức tương tác của giáo viên, học sinh Môi trường dạy học tương tác hỗ trợ việc đổi mới cách học từ

bị động sang tích cực và tự lực của người học Tác giả đã khẳng định vai trò của PTDH trong việc dạy học thực hành kỹ thuật theo quan điểm tương tác

Tác giả Bùi Thị Thu Hương, trong bài viết “Mục tiêu và chuẩn đầu ra trong

chương trình giáo dục đại học theo hướng tiếp cận phát triển năng lực người học”

[54], khẳng định, CLGD nói chung và CLGD đại học nói riêng phải được bắt đầu từ việc thiết kế một chương trình; chương trình vừa là công cụ để đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội vừa là thước đo phát triển kinh tế - xã hội và cũng là thước đo trình độ phát triển của khoa học GD trong thời kì đó Trong cấu trúc của chương trình GD có các

thành tố: mục tiêu, chuẩn đầu ra, đây là thành tố quan trọng nhất quy định các thành tố

còn lại, vì mục tiêu của chương trình GD chính là một trong hai yếu tố để đánh giá CL của chương trình đó Tác giả cũng cho rằng, CSVC-TBGD là một trong những điều kiện cần thiết để thực hiện mục tiêu, chuẩn đầu ra trong chương trình GDĐH

1.1.2 Những kết quả nghiên cứu về quản lý phương tiện dạy học

1.1.2.1 Những kết quả nghiên cứu trên thế giới

Hội nghị Quốc tế về GD lần thứ 39 họp tại Giơnevơ (1984) cũng như nhiều hội nghị về PTDH ở các nước XHCN đã khẳng định ngành giáo dục cần phải đổi

mới thường xuyên về mục đích, cấu trúc, nội dung, PTDH và phương pháp đào tạo cho tất cả các người học có những cơ hội học tập Tùy theo hoàn cảnh kinh tế, kỹ thuật và xã hội tất cả các nước trên thế giới đều có khuynh hướng hoàn thiện CSVC, PTDH nhằm phù hợp với sự đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học Các nước có nền kinh tế phát triển đều quan tâm đến việc nghiên cứu, thiết

kế, sản xuất các PTDH hiện đại, đạt CL cao, cần thiết cho nhu cầu giáo dục

Trong công trình "Phương tiện kỹ thuật dạy học và ứng dụng" tác giả đã đề cập nhiều đến vị trí, vai trò, chức năng và các loại phương tiện kỹ thuật dạy học Tài liệu cũng đã nêu ra được những ứng dụng cụ thể, chi tiết của phương tiện kỹ thuật dạy học trong quá trình dạy học Tài liệu là cơ sở nghiên cứu cho lĩnh vực PTDH và quản lý sử dụng PTDH ở nước ta trong một thời gian dài trước đây

Từ cuối thập niên 80 của thế kỷ XX, ở nhiều nước Châu Âu và Bắc Mỹ, do kết quả của những thay đổi về dân số và sự ủng hộ chính trị đối với GDĐH đại trà

đã dẫn đến sự gia tăng rất đông số lượng SV Chất lượng giáo dục bị ảnh hưởng do CSVC có hạn Chính phủ nhiều nước cho rằng “đầu tư ít, nhưng giảng dạy phải nhiều và tốt” Yêu cầu thỏa mãn các nhu cầu của hoạt động ĐT ngày càng gia tăng, trong khi nguồn lực lại có giai đoạn suy giảm Trong điều kiện đó, hiệu quả QL khai thác các nguồn lực, hiệu suất sử dụng CSVC trở thành mối quan tâm chủ yếu của nhiều trường ĐH Việc cắt giảm chi tiêu ngân sách cùng với áp lực của các tổ chức tài trợ cho nhà trường thậm chí đã thúc đẩy các cơ sở GD phải đặt rõ vấn đề xác định xem những nhu cầu về diện tích sử dụng với các thiết bị kèm theo có xác đáng hay không, từ đó có sự điều chỉnh hoạt động ĐT để tận dụng hiệu quả CSVC Điển hình cho quan điểm trên được thể hiện trong các công trình nghiên cứu của Bautista

O (1992), với việc chuyển đổi hệ thống một học kỳ sang ba học kỳ [105]; Hirsh E (1990) với chiến lược nâng cao tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp và giảm bỏ học [106]; Lockwood G và Davies G (1985) với cơ chế khuyến khích điều tiết, chuyển đổi CSVC giữa các khu vực trong nhà trường [107] Đến thập niên 90, xu hướng giáo dục đại trà lan đến các nước Châu Á, Châu Phi, Arập, Châu Mỹ La tinh Cuộc khảo sát của IIEP (International Institute for Educationnal Planning - UNESCO) năm

1995 chỉ ra rằng, ở nhiều nơi trên thế giới, các trường ĐH đã có nhiều giải pháp cải tiến công tác qui hoạch, khai thác sử dụng CSVC phục vụ đào tạo [82]

Vào năm 1995, UNESCO đã tiến hành một cuộc khảo sát khá toàn diện về hiệu quả khai thác diện tích sử dụng (diện tích hữu dụng và các thiết bị kèm theo) của các trường ĐH nhiều khu vực, châu lục trên thế giới Trong một công trình

nghiên cứu liên quan, tác giả Sanyal B.C (1995) đã trình bày khá cụ thể về tình hình quản lý khai thác giảng đường, phòng học, phòng thí nghiệm, thực hành,… của một

số trường đại học ở Hoa Kỳ, Canada, Bỉ, Nga, Phần Lan, Hà Lan, Anh và Châu Mỹ

La tinh, đồng thời phân tích ưu nhược điểm của một số trường hợp [108]

Trong Hội thảo quốc tế tại Áo vào năm 1998 với chủ đề “ Nâng cao chất lượng quản lý cơ sở vật chất hạ tầng giáo dục”, các đại biểu đều nhất trí rằng CSVC

có ảnh hưởng không chỉ tới kết quả học tập mà còn tác động tới sức khỏe, ý thức của người dạy và người học Tại Hội thảo, Ông Glen.J.Earthman thuộc Viện Nghiên cứu Bách khoa Virginia (Mỹ) cho biết các kết quả nghiên cứu đã chứng minh mối quan hệ giữa thành tích, hành vi của SV tới môi trường học tập Một số yếu tố quan trọng tác động tới việc học tập của SV là nhiệt độ, ánh sáng, không gian và PTDH trong phòng Theo đó, các CSVC chất lượng sẽ có CL sản phẩm GD cao hơn các trường khác Hàng năm, các nước thuộc tổ chức OECD (Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế) đã dành ra hơn 5% tổng thu nhập quốc nội cho GD Năm 2006, Ủy ban Kỹ thuật Châu Âu đã thành lập các tiêu chuẩn quản lý CSVC và được áp dụng tại tất cả các nước thuộc Liên minh Châu Âu

1.1.2.2 Những kết quả nghiên cứu ở Việt Nam về quản lý phương tiện dạy học

Nhà xuất bản Hà Nội đã xuất bản "Tài liệu khoá tập huấn của Dự án Việt

Úc" (2001) và "Quản lý và sử dụng nhằm tăng cường hiệu quả thiết bị dạy học"

(2006) đưa ra được một số phương pháp QL, khai thác, sử dụng CSVC, PTDH vào giảng dạy để đạt hiệu quả cao [34]

Tác giả Đặng Quốc Bảo, với đề tài: “Các biện pháp quản lý của hiệu trưởng

nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng CSVC - kỹ thuật phục vụ cho việc dạy và học ở trường THPT công lập Tp Hồ Chí Minh”, đã khảo sát và phân tích thực trạng QL

CSVC - kỹ thuật ở một số trường tại Tp Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý của hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng CSVC - kỹ thuật phục vụ cho việc dạy và học ở trường THPT công lập tại Tp Hồ Chí Minh Tác giả đã nhìn nhận vấn đề hiệu quả sử dụng nguồn lực CSVC trong phạm trù tổng thể về quản lý nhà trường, dưới góc độ kinh tế - xã hội - sư phạm

Công trình “Quản lý giáo dục” (Bùi Minh Hiền, chủ biên), đã đề cập đến các

vấn đề lí luận về vai trò của PTDH trong sự phát triển hệ thống giáo dục quốc dân, phân loại các nhóm PTDH mà người quản lý cần bao quát và đưa ra một số nguyên tắc

và giải pháp QL PTDH ở các cơ sở giáo dục trong giai đoạn hiện nay [47]

Trong một đề tài nghiên cứu, tác giả Ngô Quang Sơn (2005) đã đề cập đến một

số biện pháp QL nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị GD, ứng dụng CNTT và truyền thông tại các Trung tâm GD thường xuyên và Trung tâm học tập cộng đồng Bằng việc giới thiệu công nghệ giáo dục kỹ thuật và dạy nghề (được dịch từ nguyên bản tiếng Pháp “L'ingÐnierie de la formation professionnelle et technique”), dịch giả Hoàng Ngọc Vinh (2009) [97] đã nêu lên vai trò của công tác tổ chức CSVC trong việc xây dựng chương trình ĐT GD kỹ thuật và dạy nghề; hướng dẫn triển khai nội dung thiết bị đào tạo theo mô phỏng trong môi trường chuyên nghiệp nhằm thực hiện đào tạo

kỹ thuật và dạy nghề dựa trên phương pháp tiếp cận theo năng lực

Tác giả Phạm Hiền Lương, trong bài viết “Quản lí dạy học thực hành tại

Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I - thực trạng và giải pháp” [65], cho rằng,

QL DH thực hành là một nội dung rất quan trọng trong công tác QL ĐT tại Trường

CĐ Cảnh sát nhân dân I Tuy nhiên, người học còn nhiều bỡ ngỡ, lúng túng, chưa thành thạo về kỹ năng thực hiện các quy trình công tác nghiệp vụ cụ thể chuyên sâu khi ra trường Một trong những bất cập của quá trình ĐT dẫn đến những thiếu sót tồn tại trên là do công tác QL DH thực hành Tác giả đã làm rõ việc quán triệt nhận thức cơ bản về QL DH thực hành; phân tích thực trạng công tác QL dạy thực hành các chuyên ngành tại Trường CĐ Cảnh sát nhân dân I và những nguyên nhân của hạn chế, yếu kém; đề xuất giải pháp tăng cường QL DH thực hành, trong đó cũng

đã khẳng định điều kiện CSVC- TBDH là yếu tố ĐBCL của việc dạy thực hành

Trong thời gian qua, một số luận án tiến sĩ cũng đã nghiên cứu về đề tài quản

lý CSVC-TBGD, nghiên cứu về việc khai thác, sử dụng PTDH trong các cơ sở GD

từ phổ thông đến CĐ, ĐH Một trong những đóng góp của các luận án chính là việc trình bày, phân tích cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp quản

lý CSVC-TBGD trong các cơ sở GD hiện nay

Trong luận án tiến sĩ QLGD của mình, tác giả Lê Đình Sơn với đề tài “Quản

lý cơ sở vật chất phục vụ đào tạo của trường đại học theo quan điểm quản lý chất lượng tổng thể” đã nghiên cứu, làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về QL

CSVC phục vụ ĐT của trường ĐH khái quát một cách hệ thống những vấn đề cốt lõi của quan điểm TQM Từ đó đề xuất giải pháp vận dụng quan điểm TQM vào QL CSVC phục vụ đào tạo của trường ĐH nước ta [82] Tác giả Nguyễn Thị Hằng với

đề tài “Quản lý đào tạo nghề ở các trường dạy nghề theo hướng đáp ứng nhu cầu

xã hội” đã thực hiện khảo sát thực trạng QL các điều kiện ĐBCL ĐT với kết quả

khảo sát cho thấy, gần 50% các trường QL phát triển đội ngũ GV ở mức thấp; chỉ

có 25,2% quản lý CSVC, thiết bị máy móc ở mức cao, gần 50% thực hiện QL ở mức thấp Từ công trình nghiên cứu này cho ta thấy một thực trạng cần được có giải pháp khả thi cho công tác QL CSVC nói chung, PTDH nói riêng [45]

Tác giả Trần Minh Hùng (2013) với đề tài “Quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường trung học phổ thông”, tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận việc ứng dụng CNTT trong DH cần phải có các điều kiện đảm bảo như điều kiện về con người, CSVC - thiết bị CNTT, và để QL ứng dụng CNTT trong DH THPT đạt hiệu quả, hiệu trưởng cần phải quản lý các nội dung chính như: Nâng cao trình độ ứng dụng CNTT cho GV; QL các điều kiện hỗ trợ cho việc ứng dụng CNTT trong dạy học, Từ yêu cầu trên tác giả đã đánh giá thực trạng về công tác CSVC - thiết

bị CNTT ở các trường THPT tỉnh Đồng Nai và đưa ra biện pháp thực hiện [52]

Nguyễn Thanh Giang với đề tài “Quản lí ứng dụng CNTT ở trường trung học phổ thông vùng Đông Nam Bộ”, tác giả đã nêu ra các nội dung QL ứng dụng công nghệ thông tin (UDCNTT) chủ yếu hiện nay trong QLGD, trong đó có ứng dụng CNTT trong QL CSVC-TBGD và thư viện; trong nội dung, phương pháp, phương tiện QL UDCNTT phải có yếu tố quản lý của nguồn tài lực và vật lực, nó là phương tiện tất yếu để thực hiện mục đích UDCNTT một cách QL lý này Trên cơ sở lý luận, tác giả đã đánh giá thực trạng CSVC-TBGD về CNTT ở các trường THPT vùng Đông Nam Bộ Từ đó đưa ra giải pháp phát triển các điều kiện và nguồn lực đảm bảo cho hoạt động ứng dụng CNTT ở trường THPT, trong giải pháp này chủ yếu là xây dựng hệ thống CSVC-TBGD về CNTT, đảm bảo nguồn lực tài chính đáp ứng yêu cầu của ứng dụng CNTT trong dạy học và quản lý ở trường THPT [42]

1.1.3 Đánh giá chung kết quả nghiên cứu về quản lý phương tiện dạy và vấn đề tiếp tục nghiên cứu

1.1.3.1 Những kết quả đã được khẳng định và bài học của thành công

Như vậy, việc quản lý PTDH nói chung và PTDH ở trường cao đẳng là một vấn đề quan trọng trong nhiều công trình về QLGD, quản lý nhà trường Các kết quả nghiên cứu được tiếp cận từ nhiều phương diện, cách nhìn khác nhau, tùy thuộc vào quan điểm riêng của nhà nghiên cứu, thời gian và triết lý giáo dục của mỗi quốc gia Mặc dù vậy, vẫn có nhiều điểm thống nhất về những vấn đề cơ bản về QL PTDH trong hoạt động GD-ĐT Có thể nói, các nghiên cứu về PTDH dù ở trong và ngoài nước, đã đề cập một cách toàn diện về những vấn đề cơ bản:

- Khẳng định vai trò, vị trí của PTDH trong GD-ĐT, ở trường THPT, TCCN,

CĐ và ĐH Đó là một quy luật biện chứng của quá trình nhận thức, quá trình hình

thành và phát triển năng lực cho người học PTDH là một yếu tố, điều kiện ĐBCL

để nâng cao CL GD-ĐT nói chung và phát triển nguồn nhân lực nói riêng Bài học rút ra là nghiên cứu để quản lý hiệu quả PTDH là một nội dung tất yếu của hoạt động giáo dục và trong quá trình cải tiến công tác quản lý phải tôn trọng các quy luật khách quan, tuyệt đối không chủ quan, duy ý chí

- Các kết quả nghiên cứu đã đề cập đến những vấn đề về nội dung, chất lượng của PTDH ở các cấp học, ngành học, chương trình dạy học để đảm bảo cho PTDH phát huy tác dụng trong việc cung cấp tri thức, rèn luyện kỹ năng, giáo dục nhân cách ở các đối tượng, hoàn cảnh khác nhau Như vậy, nghiên cứu về PTDH và

QL PTDH phải đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với nội dung dạy học, phương pháp dạy học và hướng đến đạt được các mục tiêu của quá trình dạy học

- Các nghiên cứu đề cập nhiều đến công tác quản lý, sử dụng, khai thác PTDH với tư cách là một nội dung hoạt động quản lý các trường học Nhiều nghiên cứu để đề xuất những giải pháp, biện pháp để phát huy hiệu quả công tác QL PTDH

từ việc xây dựng kế hoạch, đầu tư mua sắm, khai thác, bảo quản,… Những đề xuất

ấy thể hiện bản chất của quy trình QLGD nói chung và việc QL PTDH ở nhà trường nói riêng Đây là những tiền đề để xây dựng quy trình QL PTDH ở các trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD hiện nay

- Một số công trình nghiên cứu đã đề cập đến các điều kiện đảm bảo của quản lý công tác PTDH, xem đó như là một yếu tố trong tổng thể các mối quan hệ trong công tác QL PTDH Điều này khẳng định mối quan hệ ràng buộc có tính hệ thống về PTDH với các yếu tố của quá trình đào tạo Vì vậy, trong quá trình QL PTDH ở các trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD, không thể chủ quan, duy ý chí mà phải dựa trên những điều kiện cần thiết, cụ thể

- Gần đây, một số công trình nghiên cứu đã đề cập đến QL PTDH như là một yếu tố, biện pháp để thực hiện ĐBCL GD Đây là cách tiếp cận mang tính khoa học, hiện đại, cập nhật với những yêu cầu đổi mới GD-ĐT hiện nay Chính cách tiếp cận

QL PTDH như là một yếu tố của điều kiện ĐBCL GD sẽ làm cho các trường CĐKT-KT khai thác, sử dụng PTDH đúng mục tiêu, có chất lượng và hiệu quả hơn

Có thể nói, những kết quả nghiên cứu về QL PTDH đã đóng góp những nội dung quan trọng về lý luận và thực tiễn của QLGD, quản lý trường học, QL PTDH nhằm nâng cao CLĐT Tuy nhiên, trong bối cảnh đổi mới GD-ĐT hiện nay, việc

QL PTDH nói chung, đặc biệt là QL PTDH ở các trường CĐKT-KT đáp ứng yêu cầu ĐBCL đang còn những vấn đề cần phải tiếp tục giải quyết Đây chính là lý do

để tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các biện pháp QL PTDH ở các trường CĐKT-KT, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới đào tạo hiện nay

1.1.3.2 Những vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu

QL PTDH là một yêu cầu chung của QLGD, quản lý nhà trường Tuy nhiên, vấn đề QL PTDH ở các trường CĐKT-KT, một loại hình cơ sở đào tạo có những đặc trưng riêng về sử dụng CSVC và TBDH, cần phải được làm sáng tỏ, cụ thể hơn Chỉ có như vậy, khi đề xuất biện pháp đổi mới công tác QL PTDH, các biện pháp

ấy mới có tính khả thi, tính hiệu quả cho các trường CĐKT-KT Điều này đặt ra yêu cầu lựa chọn những vấn đề lý luận phải phù hợp với đặc điểm của trường CĐKT-

KT, có như vậy mới giải quyết được vấn đề nghiên cứu một các thấu đáo, từ đó mới

đề xuất được biện pháp quản lý khoa học, khả thi

Chất lượng, hiệu quả QL PTDH ở các trường CĐKT-KT được định lượng, định tính như thế nào để có tính hệ thống, khoa học, không mang tính chất chủ quan, phiến diện Để ĐBCL GD thì PTDH cần phải có những tiêu chí cần đảm bảo nào? Và làm sao các trường đáp ứng được các tiêu chí trên? Nói cách khác, cần phải xây dựng được hệ thống các tiêu chí đánh giá CL PTDH ở các trường CĐKT-KT và những biện pháp cụ thể để đáp ứng được các tiêu chí ấy một cách nhanh chóng, bền vững Vì vậy, để làm tốt công tác QL PTDH ở các trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD, cần xây dựng được một hệ thống tiêu chí làm cơ sở xác lập hệ thống lý luận, khảo sát thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý

Một vấn đề quan trọng mà các công trình nghiên cứu trước đây chưa đề cập đến nhiều chính là việc QL PTDH ở các trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL

GD Đổi mới đào tạo, đổi mới công tác phát triển nguồn nhân lực phải chú ý tới các tiêu chí, các điều kiện ĐBCL Vì vậy, đây là một vấn đề cần phải được nghiên cứu đầy đủ, hệ thống về QL PTDH ở các trường CĐKT-KT, phù hợp với bối cảnh phát triển của khoa học kỹ thuật, của yêu cầu cao về chất lượng nhân lực hiện nay Vì vậy, cần phải làm rõ những vấn đề liên quan (khái niệm, nội dung, các yếu tố liên quan, ) của tiêu chí, điều kiện ĐBCL GD trong việc QL PTDH ở các trường CĐKT-KT

Vấn đề cơ bản nhất là phải đề xuất được hệ thống các biện pháp QL PTDH ở các trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD được nhìn nhận từ quan điểm của quản lý nhà trường, QLGD Các biện pháp QL PTDH ở các trường CĐKT-KT theo tiếp cận ĐBCL GD phải dựa trên những nguyên tắc nhất định, phải được cụ thể hóa

về mục tiêu, nội dung, cách thức thực hiện, phải được kiểm chứng trong thực tiễn hoạt động của các trường CĐKT-KT Trên cơ sở đó, mới có thể kiến nghị với các cấp quản lý về đổi mới công tác TBDH ở các trường CĐKT-KT hiện nay Trên cơ

sở lý luận và thực tiễn, cần phải đề xuất được các biện pháp có tính cần thiết, khả thi, hiệu quả trong việc QL PTDH theo tiếp cận ĐBCL GD ở trường CĐKT-KT

Quản lý PTDH đáp ứng yêu cầu ĐBCL ở các trường CĐKT-KT là một vấn

đề quan trọng, cần thiết, có vị trí quan trọng trong việc nâng cao chất lượng phát triển nguồn nhân lực hiện nay Vấn đề này đã được các nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu, đã có những kết quả quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn Tuy nhiên, trong bối cảnh đổi mới hiện nay, sự phát triển của khoa học kỹ thuật, những nghiên cứu nói trên chưa đề cập đến những vấn đề có tính cấp thiết, cụ thể Chính vì vậy, trên cơ sở tiếp thu những kết quả nghiên cứu trước đây, bám sát vào những cơ sở lý luận và thực trạng QL PTDH, cần phải đề xuất các biện pháp QL PTDH theo tiếp cận ĐBCL GD

1.2 Các khái niệm công cụ

1.2.1 Phương tiện và phương tiện dạy học

1.2.1.1 Phương tiện

Phương tiện vừa nói lên sự hàm chứa, tính vị trí, vừa có chức năng chuyển

giao, liên kết trong quan hệ giữa người gửi và người nhận Như vậy, phương tiện là

một cấu trúc chứa đựng và thể hiện các tín hiệu nhằm chuyển giao nội dung nhất định giữa người gửi và người nhận bằng hệ thống các tín hiệu thông qua các giác quan cảm nhận của con người

1.2.1.2 Phương tiện dạy học

Hiện nay, có nhiều tên gọi khác nhau về liên quan đến PTDH Các tên gọi sau đây thường được sử dụng trong ngôn ngữ nói và viết: thiết bị giáo dục (educational equipments), thiết bị trường học (school equipments), đồ dùng dạy học (aids equipments), thiết bị dạy học (teaching equipments), dụng cụ dạy học (devices equipments), phương tiện dạy học (means/facilities of teaching), học liệu (learning/ school materials), Các khái niệm nói trên được xác định từ những cách nhìn nhận

cụ thể nhưng đều liên quan đến các vật chất phục vụ hoạt động giáo dục và dạy học Trong phạm vi nghiên cứu của luận án, xin được tiếp cận theo tên gọi là PTDH PTDH là một vật thể hoặc một tập hợp các vật thể mà người dạy sử dụng trong quá

trình dạy học để nâng cao hiệu quả của quá trình này, giúp người học lĩnh hội khái niệm, định luật, hình thành các tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, thái độ cần thiết [87]

PTDH là toàn bộ những trang thiết bị, đồ dùng, dụng cụ được sử dụng phục

vụ trực tiếp cho việc giảng dạy, học tập và các hoạt động khác trong nhà trường Ví dụ: hệ thống tăng âm, loa, micro; ti vi và các đầu đọc VIDEO, VCD, DVD; các loại máy chiếu phim dương bản, máy chiếu qua đầu, máy chiếu đa phương tiện, máy vi tính; các loại tranh, ảnh, tranh giáo khoa, bản đồ, bảng biểu; các loại mô hình, vật thật; các dụng cụ, thiết bị thí nghiệm; máy móc, thiết bị, dụng cụ dạy học thực hành Trong một số trường hợp, người ta coi tất cả các phương tiện kể trên cũng thuộc về CSVC của trường học Một cách hiểu khác, xem PTDH bao gồm mọi thiết

bị kỹ thuật từ đơn giản đến phức tạp được dùng trong quá trình dạy học để làm dễ dàng cho sự truyền đạt và tiếp thu kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo [80]

PTDH bao gồm sách giáo khoa, sách tham khảo, tranh, ảnh, phương tiện

nghe nhìn, đồ dùng dạy học, các vật tự nhiên và các phương tiện, thiết bị kỹ thuật được đưa vào phục vụ cho quá trình dạy - học Như vậy, có thể coi PTDH gồm thiết

bị giáo dục và các phương tiện kỹ thuật hữu hình hoặc vô hình (các phần mềm dạy học, bài học điện tử; thiết bị thực hành ảo, thí nghiệm ảo; kho tư liệu, tài liệu, học liệu điện tử,…) khác phục vụ cho quá trình DH và GD của nhà trường [86]

Ngoài ra còn có rất nhiều cách hiểu, cách quan niệm khác nhau về PTDH:

- PTDH là những đối tượng vật chất giúp cho người dạy và người học tổ chức có hiệu quả quá trình DH nhằm đạt được mục đích dạy học Nhờ những đối tượng vật chất này, người dạy tiến hành tổ chức, điều khiển quá trình dạy học giúp người học tự tổ chức hoạt động nhận thức của mình một cách có hiệu quả [50] PTDH là tập hợp những đối tượng vật chất được người dạy sử dụng với tư cách là những phương tiện tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của người học, thông qua đó mà thực hiện những nhiệm vụ dạy học [56] PTDH là một cấu trúc chứa đựng và thể hiện các tín hiệu hàm chứa đầy đủ những ý định của người dạy và nó có thể được sử dụng hoặc chọn lựa nhằm chuyển tải, truyền đạt nội dung đến người học và nhằm liên kết giữa dạy - học và nội dung theo mục tiêu và phương pháp cũng như hoạch định ban đầu của người dạy [39]

- Theo quan điểm giáo dục học, PTDH là đại diện khách quan của đối tượng nhận thức ẩn chứa trong đó đầy đủ những ý định, hoạch định ban đầu cả về nội dung truyền đạt, phương pháp truyền đạt của người dạy và lĩnh hội của người

học PTDH là một tập hợp những đối tượng vật chất được người dạy sử dụng với

tư cách là những phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức của người học Đối với người học, phương tiện còn là nguồn tri thức phong phú để lĩnh hội tri thức, rèn luyện kỹ năng

- TBDH hay còn gọi là đồ dùng dạy học, PTDH, thiết bị giáo dục, học cụ,

là tất cả những phương tiện vật chất cần thiết giúp cho GV, HS tổ chức và tiến hành hợp lý, có hiệu quả quá trình giáo dưỡng và giáo dục ở các môn học, cấp học [43]

- PTDH là tập hợp những đối tượng vật chất được giáo viên sử dụng với tư cách là những phương tiện tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh và đối với học sinh, đó là phương tiện để tiến hành hoạt động nhận thức của mình, thông qua đó mà thực hiện nhiệm vụ dạy học PTDH là tập hợp những đối tượng vật chất và tinh thần được giáo viên sử dụng để điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh và đối với học sinh đó là nguồn tri thức trực quan sinh động, là công cụ để rèn luyện kỹ năng kỹ xảo [57]

Từ những phân tích trên, trong luận án này, khái niệm PTDH được hiểu như

sau: PTDH là nguồn tài nguyên, thông tin, thiết bị kỹ thuật, đồ dùng, dụng cụ,

được sử dụng phục vụ cho việc giảng dạy và học tập; là phương tiện giúp dễ dàng cho sự truyền đạt của người dạy; tiếp thu kiến thức, hình thành kỹ năng và phát triển tư duy của người học

1.2.2 Quản lý và quản lý phương tiện dạy học

1.2.2.1 Quản lý

Trong lý luận quản lý, khái niệm quản lý đã được các nhà nghiên cứu đưa ra theo nhiều cách khác nhau, tùy theo những cách tiếp cận khác nhau

Các nhà nghiên cứu lý luận Liên bang Nga cho rằng: “Quản lý một hệ thống

xã hội, là khoa học, là nghệ thuật tác động vào hệ thống, chủ yếu là vào con người, nhằm đạt được những mục tiêu kinh tế - xã hội nhất định” hay “Quản lý là tính toán sử dụng hợp lí các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài chính) nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ bởi kết quả tối ưu về kinh tế - xã hội” [55]

Các tác giả nghiên cứu quản lý khác cũng có những định nghĩa quản lý rất cụ thể như: “Quản lý chính là dự báo, lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, phối hợp và kiểm tra” hay “Quản lý là một hoạt động thiết yếu đảm bảo phối hợp những nỗ lực

cá nhân nhằm đạt được những mục tiêu của nhóm Mục tiêu của mọi nhà quản lý là hình thành một môi trường mà con người có thể đạt được các mục đích của nhóm

với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn ít nhất Với tư cách thực hành thì quản lý là nghệ thuật, còn kiến thức có tổ chức thì quản lý là khoa học” [56]

Ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu cũng có nhiều khái niệm khác nhau về QL:

Theo tác giả Hà Sĩ Hồ: “Quản lý là một quá trình tác động có định hướng,

có tổ chức nhằm giữ cho sự vận hành của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục đích đã định” [49] Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang, quản lý là

những tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định [80]

Từ nhiều quan niệm, khái niệm của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước,

có thể rút ra các đặc trưng của hoạt động quản lý như sau: Là hoạt động được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội; là tác động có hướng đích của chủ thể quản lý (bằng các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và biện pháp; thông qua các quyết định); là những tác động có hệ thống, có kế hoạch (phối hợp nỗ lực của các cá nhân, huy động các nguồn lực) để thực hiện mục tiêu của tổ chức

Quản lý một tổ chức có thể được xem xét ở các phương diện khác nhau Dưới góc độ chức năng, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng có 4 chức năng quản lý cơ bản: lập kế hoạch; tổ chức; chỉ đạo (lãnh đạo, điều phối) và kiểm tra Ở góc độ khác, hoạt động quản lý được xem xét theo các nhóm nguồn lực chủ yếu nhằm đảm bảo cho tổ chức đạt được mục tiêu quản lý như: nguồn lực con người; nguồn lực tài chính; nguồn lực vật chất; nguồn lực thông tin Tùy theo tính chất của từng loại hình tổ chức, quản lý còn được nghiên cứu ở dạng tổ hợp các phương pháp, biện pháp, chính sách tác động

1.2.2.2 Quản lý phương tiện dạy học

Hoạt động quản lý nhà trường tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý, nhằm huy động tối ưu các nguồn lực để thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường, thì CSVC - PTDH phục vụ đào tạo chính là một trong những nguồn lực quan trọng đó

Một mặt, quản lý về CSVC và cụ thể là QL PTDH phục vụ đào tạo là mảng quan trọng nhất thuộc hoạt động quản lý hạ tầng vật chất - kỹ thuật của trường học, nằm trong hệ thống quản lý nhà trường nói chung Mặt khác, đây là một mảng công tác thuộc hệ thống QLĐT của trường CĐ-ĐH (cung cấp nguồn lực để thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường)

QL CSVC trường học nói chung hay cụ thể QL PTDH phục vụ đào tạo nói riêng đều rất phức tạp, bao gồm nhiều lĩnh vực công việc: lập kế hoạch mua sắm; tổ chức mua sắm; khai thác sử dụng, sửa chữa, bảo trì bảo dưỡng; kiểm kê, thanh lý PTDH Các nội dung công việc này, về tổng thể, có thể hình dung như các công đoạn trong chu trình quản lý Vị trí của mỗi công đoạn phụ thuộc vào loại hình, chủng loại PTDH Mục đích của từng công đoạn giúp phân biệt chúng với nhau Lập kế hoạch là xác định nội dung các giai đoạn đầu tư Đầu tư mua sắm là quá trình thực hiện kế hoạch đầu tư đã được phê duyệt Khai thác sử dụng PTDH là PTDH vào sử dụng, tận dụng tiềm năng, công suất PTDH hiện có Sửa chữa, bảo trì bảo dưỡng là khắc phục sự xuống cấp, hư hỏng, tăng tuổi thọ độ bền của thiết bị đã được đầu tư Bảo quản, kiểm kê, thanh lý PTDH là những công việc nhằm duy trì tuổi thọ, chất lượng của PTDH, nhằm đánh giá tình trạng của PTDH để có cơ sở thực hiện công tác thanh lý như (thanh lý bán, tiêu hủy, điều chuyển) Đồng thời của công tác thanh lý là có kế hoạch đầu tư thay thế Mỗi công đoạn này đều có mục tiêu, nội dung, yêu cầu quản lý cụ thể được xác định trên cơ sở mục tiêu, nhiệm vụ của nhà trường, đặc tính của chủng loại PTDH Để thực hiện từng công đoạn này không thể thiếu hoạt động quản lý với những nghiệp vụ thích hợp

Đặc thù hoạt động của trường cao đẳng, đồng thời cũng là một tổ chức hành chính sự nghiệp, cùng với sứ mạng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đòi hỏi lĩnh vực QL PTDH phục vụ đào tạo cần tính đến đầy đủ các khía cạnh: tính sư phạm, tính kinh tế, tính kỹ thuật và tính mỹ thuật Tính sư phạm đặt ra yêu cầu: PTDH với vai trò

là một nhân tố của quá trình giáo dục phải phù hợp với mục tiêu, nội dung dạy học, giáo dục Để phù hợp với mục tiêu, nội dung dạy học, các thành phần PTDH phải thích ứng, cập nhật với chương trình môn học, thỏa mãn những yêu cầu của quá trình nhận thức khoa học Tính kinh tế đòi hỏi hiệu quả sử dụng phải trở thành mục đích của toàn

bộ hoạt động quản lý đầu tư Tính kỹ thuật đòi hỏi các PTDH phục vụ đào tạo phải đồng bộ, đáp ứng các yêu cầu công nghệ và được bố trí, sắp xếp tối ưu, sử dụng, vận hành hiệu quả Tính mỹ thuật đòi hỏi PTDH có hình thức thẩm mỹ cao, hấp dẫn, lôi cuốn người sử dụng Đây là một giá trị cần thiết không chỉ tác động đến quá trình thu nạp kiến thức, kỹ năng của người học, mà còn mang ý nghĩa giáo dục óc thẩm mỹ, lòng say mê sáng tạo, rèn luyện thói quen làm việc của các nhà khoa học, các kỹ sư, cử nhân của xã hội tương lai

Từ những phân tích theo các góc nhìn khác nhau, ta có thể khái quát công tác

QL PTDH phục vụ đào tạo của nhà trường nhằm: (1) Đáp ứng tối đa các nhu cầu về

PTDH nhằm phục vụ hoạt động đào tạo và NCKH; (2) Kế hoạch hóa và qui trình hóa, thể chế hóa công việc nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho đối tượng phục vụ, đặc biệt là sinh viên; (3) Đầu tư, điều phối hợp lý, kịp thời PTDH cho các nhiệm vụ cụ thể trong điều kiện nguồn lực thực tế; (4) Đảm bảo các tính năng kỹ thuật, không ngừng nâng cao hiệu quả khai thác sử dụng PTDH, năng lực phục vụ đào tạo và NCKH; (5) Thực hiện tốt công tác quản lý, bảo quản sử dụng PTDH

Từ những phân tích trên, luận án hiểu khái niệm QL PTDH như sau: Quản lý

PTDH là tác động có mục đích của người quản lý lên hệ thống PTDH nhằm thực hiện tốt các khâu: lập kế hoạch mua sắm; tổ chức mua sắm PTDH; khai thác sử dụng, bảo trì, bảo dưỡng, sửa chữa PTDH; bảo quản, kiểm kê, kiểm toán, thanh lý PTDH nhằm góp phần nâng cao CLGD toàn diện ở nhà trường

Nếu theo tiếp cận chức năng của quá trình quản lý thì QL PTDH là việc chủ thể quản lý sử dụng các chức năng kế hoạch hóa, chỉ đạo, tổ chức và kiểm tra để tác động lên toàn bộ vòng đời của phương tiện dự báo nhu cầu mua sắm, sử dụng, bảo quản, đến thanh lý, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo

1.2.3 Chất lượng và đảm bảo chất lượng giáo dục

1.2.3.1 Chất lượng

Chất lượng là phạm trù triết học biểu thị những thuộc tính bản chất của sự vật chỉ rõ nó là cái gì? Tính ổn định tương đối của sự vật phân biệt nó với sự vật khác Chất lượng là đặc tính khách quan của sự vật, được biểu thị ra bên ngoài qua các thuộc tính Nó là sự liên kết các thuộc tính của sự vật lại làm một, gắn bó các sự vật như một tổng thể, bao quát toàn bộ và không tách khỏi sự vật Sự vật trong khi vẫn còn là bản thân nó thì không thể mất chất lượng của nó Sự thay đổi về chất lượng kéo theo sự thay đổi của sự vật về căn bản chất lượng của sự vật bao giờ cũng gắn liền với tính quy định về số lượng của nó và không thể tồn tại ngoài tính quy định ấy Mỗi sự vật bao giờ cũng có sự thống nhất của số lượng và chất lượng Theo nghĩa chung nhất, chất lượng được hiểu là tập hợp các yêu cầu tạo nên phẩm chất, giá trị con người sự vật hoặc sự việc, là tổng thể tính chất, thuộc tính

cơ bản của sự vật, cái làm cho sự vật này phân biệt với sự vật khác; là mức độ hoàn thiện, đặc trưng so sánh, đặc trưng tuyệt đối, dấu hiệu các đặc thù, các dữ kiện, thông số cơ bản Theo định nghĩa ISO 9000-2000, “Chất lượng là mức độ đáp ứng các yêu cầu của một tập hợp các đặt tính vốn có”; trong đó yêu cầu được hiểu là các nhu cầu hay mong đợi đã được công bố, ngầm hiểu hay bắt buộc

Từ những quan niệm trên, tác giả cho rằng, chất lượng là thuộc tính làm nên

sự khác biệt tích cực của đối tượng, thỏa mãn các tiêu chuẩn, tiêu chí theo quan niệm của người nhận thức, tiếp cận

1.2.3.2 Chất lượng giáo dục và đảm bảo chất lượng giáo dục

a) Chất lượng giáo dục

CLGD là những thuộc tính của một nền giáo dục, đảm bảo thỏa mãn yêu cầu của xã hội theo những tiêu chuẩn, tiêu chí đã định CLĐT là kết quả của quá trình đào tạo phản ánh các đặc trưng về phẩm chất, giá trị nhân cách và giá trị sức lao động hay năng lực hành nghề của người tốt nghiệp tương ứng với mục tiêu, chương trình đào tạo theo ngành nghề cụ thể [87]

Xuất phát từ quan niệm CLĐT như trên, hệ thống các tiêu chí đánh giá CLĐT nhất định có thể bao gồm các tiêu chí sau: (1) Phẩm chất xã hội - nghề nghiệp (đạo đức, ý thức, trách nhiệm, uy tín, ); (2) Các chỉ số về sức khỏe, tâm lý, sinh học, (3) Trình độ kiến thức, kỹ năng chuyên môn; (4) Năng lực hành nghề (cơ bản và thực tiễn); (5) Khả năng thích ứng với thị trường lao động; (6) Năng lực nghiên cứu và tiềm năng phát triển nghề nghiệp

Tổ chức ĐBCL GDĐH quốc tế đã đưa ra hai định nghĩa về CL GDĐH là: Tuân theo các chuẩn quy định; đạt được các mục tiêu đề ra CLGD là sự phù hợp với mục tiêu giáo dục, gắn liền với sự hoàn thiện của tri thức - kỹ năng - thái độ của sản phẩm giáo dục và sự đáp ứng yêu cầu đa dạng của nền KT-XH trước mắt cũng như trong quá trình phát triển CLGD có tính không gian, thời gian và phù hợp với sự phát triển QL CLDH không đơn thuần chỉ là quản lý các hoạt động dạy học mà phải quản lý quá trình tác động tới tất cả thành tố hoạt động sư phạm có tác dụng hỗ trợ, giúp đỡ phục vụ cho hoạt động dạy học của thầy và trò

CLGD trường CĐ là sự đáp ứng mục tiêu do nhà trường đề ra, đảm bảo các yêu cầu về mục tiêu trình độ CĐ, phù hợp với yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho

sự phát triển kinh tế - xã hội Tiêu chuẩn đánh giá CLGD trường CĐ là mức độ yêu cầu và điều kiện mà trường CĐ phải đáp ứng để được công nhận đạt tiêu chuẩn CLGD CLĐT ở một trường CĐ thường được nhận diện thông qua các nội dung: Khối lượng, nội dung và trình độ kiến thức liên quan đến chuyên ngành đào tạo mà người học chiếm lĩnh được tương ứng với trình độ đào tạo; kỹ năng, kỹ xảo thực hành sư phạm trang bị cho người học; năng lực nhận thức và năng lực tư duy của

SV tốt nghiệp; phẩm chất nhân văn của SV [70]

Về một phương diện khác, có thể nói CLGD là sự tổng hòa giữa việc thực hiện mục tiêu, nội dung, phương pháp, hiệu quả GD với việc theo tiếp cận ĐBCL