Nghiên cứu biến đổi đô thị tại khu vực ven đô thành phố hà nội trong tiến trình đô thị hoá hiện nay trường hợp nghiên cứu làng kiêu kỵ (tt)

29 Chương 2: Quá trình biến đỗi đô thị tại làng nghề Kiêu Ky trong bổi cảnh biến đổi chung của khu vực vùng ven đô thành phố Hà Nội 2.1.. 76 Chương 3: Định hướng phát triển mới kết họp b

Bộ giáo dục và đào tạo Việt Nam

Bộ xây dựns Việt Nam

TR Ư Ờ N G Đ ẠI H Ọ C K IẾN TR Ú C H À N Ộ I

Bộ giáo dục và thanh niên Pháp

Bộ vàn hoá và thônsi tin Pháp

T R Ư Ờ N G KIẾN TRÚC TOULOUSE

LUẬN VĂN THẠC SỸ

T h iế t KẾ ĐÔ THỊ, Bảo t ồ n d i s ả n v à P h á t t r iể n B ềnVỮNG

THÀNH PHÔ HÀ NỘI TRONG TIẾN TRÌNH ĐÔ THỊ HOẤ HIỆN NAY TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU: LÀNG KIÊU KỴ-BẢÕ TỔN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ MỘT LÀNG NGHÊ VEN ĐÔ.

Học viên : Khoá : Giáo viên hướng dẫn :

Hoàng Tùng

06 (2006-2008)

Alain Chatelet Doãn Minh Khôi

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỀN TRÚC HÁ NỘI PHÒNG ĐỌC PHÁP NGỮ

oro

HÀ NỘI, 2009

Nnhién CŨJ biến đồi ijn thi tai t o VMT- vạn đ ố tlìán h n h ô Hà N n i trn n n tié n tr in h ãã t hi h o á h iê n

nay Trường họp nghiên cứu: làng Kiêu Kỵ-Báo tồn và phát huy giá trị một làng nghề ven đỏ 20

Đ ư ợ c tham gia học tập và nghiên cửu trong chương trinh hợp tác đào tạo giữa

trường Đại học Kiến trúc Hà Nội và trường kién trúc Toulouse là một niềm vinh dự

lớn đôi với tôi Vì vậy, tôi xin chân thành cảm ơn các giáo sư, thư ký, và các cộng sự

của chương trình cao học Pháp ngữ (master íranconphone): “Projet urbain, patrimoine

et developpement durable”

X ô i xin chân thành cảm ơn ông Alain Chatelet và ông Doãn Minh Khôi, là

những người đã giúp đỡ và hướng dẫn chính cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

và làm luận văn này Tôi cũng rât cảm ơn sự nhiệt tình giúp đỡ của bà Paulette Girard,

cô Huỳnh Thị Bảo Châu, cùng tất cả các giáo sư của trường Đại học Kiến trúc Hà

Nội và văn phòng cao học Pháp ngữ cũng như Dự án IMV về sự giúp đỡ và những tư liệu quý giúp tôi bổ sung và hoàn thành luận văn của mình

X ô i cũng bày tỏ lòng biết ơn đối với Kiến trúc sư Lê Quang Khải, Kiến trúc sư

Jérome Foujanet và các bạn bè, đồng nghiệp đã tận tình giúp đỡ và đóng góp ý kiến

cũng như cung cấp nhiều tư liệu lịch sử quí phục vụ cho việc nghiên cứu này

X ô i cũng bày tỏ lòng biết ơn chính quyền địa phương và nhân dân trong khu vực

đã cung cấp cho tôi nhiều thông tin bổ ích và tạo điều kiện giúp tôi làm việc tại hiện

trường thuận lợi

M ặ c dù đã hểt sức cố gắng và được sự giúp đỡ của các giáo sư, các nhà nghiên

cứu, các đồng nghiệp và bạn bè; tuy nhiên luận văn này có thể vẫn còn những thiêu

sót và sai lầm Tất cả những thiếu sót và sai lầm này hoàn toàn do tôi chịu trách

nhiệm

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIÊN TRÚC HẢ NỘI PHÒNG ĐỌC PHÁP NGỮ

í 'ao học Pháp Iìfỉữ chuyên nghùnh : Thici kỏ đõ thị hao tồn đi san vừph ÚI iricn hèn VW 1 Ị’ » - Hoàng Tiuiịỉ

1

nay Trườna họp nghiên cứu: lảng Kiêu Kỵ-Bảo tồn và phát huy giá trị một làna nghề ven đô.

NohiAn r.rpi hiển rìni ăù.ỉtú ỉa i m ven đô thành phố Hà Nôi trọng tiến trình đô thi hoá hiên

200

IVIục lục

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Đối tượng nghiên cứu 5

3 Giới hạn nghiên cứu 5

4 Mục đích nghiên cứu 6

5 Phương pháp nghiên cứu 6

Chương 1: Tổng quan về những vùng ven đô của thành phổ Hà Nội và về làng nghề Kiêu Kỵ 1.1 Những vùng ven đô thành phố Hà Nội 8

1.1.1 Bổi cảnh 8

1.1.2 Thực trạng vùng ven đô Hà Nội 14

1.2 Làng nghề Kiêu Kỵ 17

1.2.1 Giới thiệu chung 17

1.2.2 Tiến trình lịch sử phát triển của làng Kiêu Kỵ 22

1.2.3 Kiêu Kỵ: một làng nghề truyền thống độc đáo cỏ lịch sử lâu đời 25

1.2.4 Giới thiệu các nghề truyền thống ở làng Kiêu Kỵ 26

1.2.5 Thực trạng phát triển nghề thủ công tại làng Kiêu Kỵ trong giai đoạn mới 27

Kết luận chương 1 29

Chương 2: Quá trình biến đỗi đô thị tại làng nghề Kiêu Ky trong bổi cảnh biến đổi chung của khu vực vùng ven đô thành phố Hà Nội 2.1 Quá trình biến đổi đô thị ở khu vực ven đô thành phố Hà Nội 33

2.1.1 Những định nghĩa ban đầu 33

2.1.2 Những biến đổi cơ cấu kinh tế-xã hội của khu vực ven đô 33

2.1.3 Những biển đổi đô thị ở các làng xóm ven đô 38

2.1.4 Những vấn đề hiện nay 39

2.2 Quá ưình biến đổi hình thái đô thị của làng Kiêu Kỵ 39

2.2.1 Mạng lưới đường 39

2.2.2 Mạng lưới giải thửa 42

2.2.3 Mạng lưới hạ tầng 44

2.2.4 Môi trường 46

2.2.5 Cảnh quan 49

2.2.6 Loại hình-hình thái học kiến trúc công trình 59

2.2.7 Các tác nhân mới trong biến đổi đô thị hoá tại làng Kiêu Kỵ 72

2.2.8 Xu hướng hoà nhập không gian 3 làng Kiêu Kỵ-Trung Dương-Gia Cốc 75

Kết luận chương 2 76

Chương 3: Định hướng phát triển mới kết họp bảo tồn và nâng cao giá trị di sản của hệ thống không gian công cộng tại khu vực trung tâm đô thị hoá xã Kiêu Kỵ 3.1 Khuyến nghị 79

3.1.1 Nhận thưc 79

3.1.2 Các nguyên tắc 79

3.1.3 Hai quan niệm song hành 79

3.2 Xác định một dự án quy hoạch 79

( 'ao liọc Pháp ngừ cìmycn nghành : « Thicl ké đõ ihị hao lon ili san vã phái triủn hàn vỉmỊĩ Hoàng Titng

2

■Nnhiíìn ó m Mắndồiă ầ ítlllai khu VItr ven đỏ thành phố Há Nôi trnnn liến trinh nh thi hoá hiên

nay Trường họp nghiên cứu: lảna Kiêu Kỵ-Bảo tồn vả phát huy giá trị một làng nghề ven đõ 2009

3.2.1 Bảo tồn và nâng cao giả trị các di tích lịch sử và các không gian đặc thù 79

3.2.2 Tăng cường vai trò các trục giao thông quan trọng 81

3.2.3 Hệ thống hạ tầng kỹ thuật 81

3.2.4 Môi trường và cảnh quan 81

3.2.5 Khu sàn xuất tập trung của làng nghề Kiêu Kỵ 82

3.2.6 Quy hoạch mới một dự án không gian xanh liên kết các không gian công cộng trong khu vực trung tâm đô thị hoá-tầm nhìn hướng tới phát triển bền vững 83

Kết luận 87

Trích dẫn phụ lục 88

Tài liệu tham khảo 92

3

Cao học Pltáp ngữ c/uivừii nghiinh « Thiêt ki' í1õ thị háo tòn tli sau vù phát rricn hên vữn‘ỉ » - Hoàng Tùng

nay Trưởng hơp nghiên cứu: lảng Kiêu Kỵ-Bào tồn và phát huy aiá trị một làng nahề ven đỏ 2009

Ngỉaiảncủ'ỊJ LẳndỒLĩÌQ-iỈỊÌiai khu V1IT ven đô thành phố Hà Nôi trong tiến trình đô thỉ hoá hiên _

1 Lý do chọn đề tài.

Là một Thành phố - Thủ đô, kể từ đầu những năm 90, Hà Nội đã đạt được tốc

độ phát triển nhanh nhờ chủ trương mở cửa kinh tể và vị thế đô thị đặc biệt trực thuộc

trung ương Là trung tâm hành chính, kinh tế và văn hoá của một nước Việt Nam

đang trong giai đoạn chuyển đối về kinh tế và dô thị, năm 2004 dân số của đô thị lớn

này là 2 triệu người và con số này sẽ đạt mức 4,5 triệu người vào năm 2020 Dựa vào

sự bùng nổ dân số, Hà Nội mong muốn củng cố tính hiện đại của mình

Hoạt động mở rộng không gian đã tác động đến diện mạo của thành phố, nhất là

những vùng ven đô Chuyển biến nhờ vào những trục đường lớn xuyên tâm cho thấy

sự phát triển rộng khắp của một công trường lớn ở quy mô của một thù đô : đô thị

hiện đại đang hình thành, những khu chung cư lớn, những trang thiết bị, cơ sờ hạ

tầng, những trung tâm thương mại Lớp viền ngoài đô thị với những ngôi nhà ống

nhiều màu sắc đang lan dần ra chiếm lĩnh những không gian trống ừong khi nhiều

diện tích đất nông nghiệp vẫn tiếp tục chờ đợi các công trình xây dựng mới Những

toà tháp với dáng vẻ hiện đại theo những mô hình của Singapo hay các nước phương

Tây liên tiếp mọc lên với chiều cao ngày càng tăng Một công trường trong lòng đô

thị với nhiều tác nhân khác nhau cùng tham gia quy hoạch lại địa bàn : các nhà đầu tư

quốc tế, các công ty nhà nước và ngay cả người dân cũng bị cuốn vào các hoạt động

xây dựng nhộn nhịp với việc xây dựng nhà tư nhân

Do sự phát triển trên diện rộng và nhanh chóng cùng với nhiều thách thức nên

quá trình đô thị hoá trờ nên rất khó kiểm soát Ngay cả khi không muốn có một cái

nhìn bi quan trước sự phát triển không được kiểm soát của các toà nhà cao tầng và

trước những công trình xây dựng tràn lan thì người ra vẫn không khỏi băn khoăn về

một diện mạo thể hiện tính hiện đại trong tương lai của Hà Nội

Quang cảnh vùng ven đô thể hiện những mảng mầu tương phản và những mâu

thuẫn của một xã hội đang trong thời kỳ quá độ

La ro u te n a tio n a le 5 d é ro u le son ru b a n d e b itu m e e n d ire c tio n d u p o rt d e Hai P hong,

o n p a rle d é jà d ’ un d o u b le m e n t d e c e t a x e

Trong bối cảnh đó, tương lai của các làng ven đô, những vườn rau hay những hộ

làm nghề thủ công cùa một thành phố « giữa ngã tư » đang đặt ra một vẩn đề lớn về

quy hoạch đô th ị:

( 'ao hoe riuip HiỊừ chuyên nphãnh ■■ Thitl kề 1 lõ thị hao tôn lìi san và phái trièn hèn viru,' )• - Ih iàiií; Timp

4

nay Trường hợp nghiên cứu: làng Kiêu Kỵ-Bão tồn vả phát huy giá trị một láng nghề ven đỗ 2009

Những công trình xây dựng mới mọc lên trong không gian làng xã mà không

thật sự tính đến những tác động gây ảnh hưởng xấu đán cảnh quan chung hay các di

sản văn hoá xã hội Mặc dù mong muốn kiểm soát một cách chặt chẽ sự phát triên của

các công trình này, nhưng chính quyền địa phương vẫn vấp phải sự phát triển năng

động mang tính nội sinh rất mạnh

Ngày nay, tốc độ đô thị hoá ngày càng nhanh đã đặt ra vấn đề bảo tồn bản sắc

làng xóm vốn có ý nghĩa nền tảng tạo nên một bản sắc đô thị duy nhất trên thế giới

Trước vẩn đề này, đòi hỏi cần có một chính sách phát triển bền vững và liên kết

được thể hiện rất manh mẽ Chính quyền thành phố rất mong muốn duy trì m ột« vành

đai xanh » xung quanh Hà Nội

Sự phong phú của di sản sinh thải và văn hoá của các làng ven đô đòi hỏi phải

có sự nghiên cứu lựa chọn một chính sách quy hoạch biết dung hoà việc bào tồn các

làng truyền thong và việc hoà nhập các làng xóm này trong một không gian đô thị có

tầm vóc quốc tế.

Kiêu Kỵ là một làng có nghề chế tác vàng quỳ nổi tiềng với truyền thống lịch

sử lâu đời, có vị tri nằm trong vành đai các làng ven đô của Hà Nội, là một trường hợp

điển hình nơi tích tụ đồng thời nhiều đặc điểm đa dạng phức tạp của những thách thức

giữa bảo tồn và phát triển tại vùng ven đô Do đó việc nghiên cứu làng nghề Kiêu Kỵ

như là một trường hợp điển hình của vấn đề biến đổi đô thị tại vùng ven đô của Hà

Nội là hết sức cần thiết

2 Đối tượng nghiên cứu

- Tổng quát về sự biến đổi đô thị tại các vùng ven đô thành phố Hà Nội

- Nghiên cứu về cấu trúc hình thái học đô thị của làng Kiêu Kỵ và sự biến đổi

hình thái đô thị tại đây Bao gồm các thành phần cấu trúc hình thái học cơ bản của địa

điểm nghiên cứu như: mạng đường, mạng giải thửa, mạng hạ tầng, cảnh quan, môi

trường, hệ thống loại hình hình thái học các công trình kiến trúc, hệ thống không gian

công cộng

- Nghiên cứu về các nghề truyền thống và nghề thủ công tại làng Kiêu Kỵ

3 Giới hạn nghiên cứu

- Nghiên cứu bối cảnh tổng thể quá trình biến đổi đô thị hoá tại các vùng ven

đô của thành phố Hà Nội

- Nghiên cứu khu vực xã Kiêu Kỵ nói chung và nghiên cứu chi tiết tại khu vực

làng Kiêu Kỵ nói riêng

- Quy hoạch chung mới của thành phố Hà Nội cũng như Quy hoạch chung mới

của huyện Gia Lâm đang được tiến hành lập Nhiệm vụ thiết kế cho lần điều chỉnh mới

hiện nay (2009) cùng với việc Hà Nội mở rộng địa giới hành chính sát nhập với tỉnh

Hà Tây cũ là những yếu tố QH mới xuất hiện và chưa có cơ sờ để khảo sát trong

phạm vi đồ án này Vì vậy mọi số liệu, thông tin chính thức chủ yếu tham khảo đổi

với phạm vi thành phổ Hà Nội đều sử dụng tính cho đến thời điểm năm 2005 Các số

liệu chi tiết về khu vực làng nghề Kiêu Kỵ được bổ sung theo những phỏng vấn và

điều ưa trực tiếp tại địa bàn

Nghiên õ tn hiền đổ; cỏ thi lai khư vưc ven đỏ thành phổ Hà Nôi trong tiến trinh đõ thi hoá hiên _

5

Cao học Pháp n iỉữ chuyên nyhònh « Tliiì’1 kề dô thị hào lãn d i sàn vã p h ủ i Iricn hên vir/iỵ '• Hoány TÙIIỊỈ

nay Trưòng họp nghiên cửu: lána Kiêu Kỵ-Bảo tổn và phát huy giá trị một làng nghề ven đô 2009

Trong phạm vi nghiên cứu đặt vấn đề của luận văn các giới hạn về tư liệu ữên

không gây ảnh hưởng lớn đến kết quả nghiên cứu

4 Mục đích nghiên cứu

- Đánh giá hiện trạng về việc mờ rộng đô thị của thủ đô tại các khu vực ven đô

từ đầu những năm 90 Đảnh giá những động thái tiềm ẩn trong quá trình đô thị hoá tại

những vùng ven đô để làm nổi lên những thách thức về kinh tê, xã hội và môi trường

cũng như nhằm giới hạn phạm vi phát triển của các hình thái đô thị

- Phát hiện, đánh giá các giá trị di sản kiến trúc đô thị nói riêng và di sản văn

hoá nói chung của làng nghề Kiêu Kỵ

- Nghiên cứu quá trình biến đổi hình thái đô thị khu vực nhàm phát hiện các

yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tiến trình phát triển và biến đổi của địa điểm

- Tìm kiếm những giải pháp bảo tồn và phát huy các giá trị di sản cùa làng

nghề truyền thống Kiêu Kỵ

5 Phương pháp nghiên cứu

- Tổng hợp các tài liệu: Từ vài năm nay, hiện tượng đô thị hoá ở Hà Nội đã

sinh ra nhiều công trình khoa học, đa lĩnh vực, nghiên cứu này được xây dựng dựa

hên những công trình đó

- Các quan sát thực địa.Việc tiếp cận với thực địa được tiến hành qua hai

bước: (i) Trước tiên, tiến hành quan sát riêng về môi trường xây dựng tại những vùng

ven đô, nhất là tại huyện Gia Lâm; (ii) Trực tiếp khảo sát tại khu vực xã Kiêu Kỵ và

đặc biệt tại làng Kiêu Kỵ

- Các cuộc trao đỗi và phỏng vấn các bên liên quan tại địa phương: chính

quyền, người dân

- Phương pháp phân tích hình thái học đô thị qua việc nhận dạng cấu trúc mạng

đô thị và các thành tố quan trọng của địa điểm

- Phân tích và xử lý các tài liệu bản đồ, hoạ đồ, hình ảnh liên quan đến chủ đề

nghiên cứu So sánh, đảnh giá để phát hiện ra các luận cứ khoa học

- Đặt giả thuyêt, phân tích, đánh giá để rút ra kết luận về các vấn đề nghiên

cứu

Nghiên cứu biến dồi đ à thi lai khi) ỵ jj£ ven đỏ thành phn Há Nôi trong liên, trinh đõ thi hoã hiên— -—

6

Cao học Pháp ngữ chuyên nghimh; ư Thiỏt kỏ dó thị háo lon di san và phát tricn hJn vững » - Hoàng Tùng

THÔNG BÁO

Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui

lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN

nay Trường hợp nghiên cứu: lảng Kiêu Kỵ-Bảo tổn và phát huy giá trị một làng nghề ven đô 2009

Kết luận

- Những giá trị vĩnh cửu:

+Trong moi liên hệ với các dòng sông

+Những điểm tựa văn hoá truyền thong

+Một cánh quan đặc sắc

- Những nhân tố đổi thay:

+Chuyến dịch cơ cấu kinh tế và sự thay đỏi nhận thức về giá trị

+Con người và thói quen sinh hoạt

+Sựxuất hiện những thành tố mới

- Những đề xuất hướng tới phát triển bền vững

Đặc điểm đơn điệu có tính hệ thống của quá trình phát triển đô thị ngoại vi

(cùng một kiểu thức có tính đô thị trên bình diện tổng thể các vùng ven đô của thành

phố Hà Nội) là nguyên nhân của sự tầm thường hoá nông thôn và các làng ven dô

Việc không cân nhắc đến các chất lượng di sản của cảnh quan truyền thống đã kéo

theo sự nghèo nàn hoá cảnh quan ừong khi nó thể hiện một sự hào hứng với phương

cách thiết kể đô thị theo lối dung hoà giữa thẩm mỹ truyền thống và những tiện nghi

hiện đại

- Gìn giữ bản sắc nông thôn và tính bền vững của mạng lưới thuỷ văn khu vực

- Chuẩn bị trước cho sự phát triển đô thị hoá trong tương lai (xác định các khu

vực có thể xây dựng và thiết lập những quy tắc đô thị hoá tính đến quá trinh quản lý

nước) và đảm bảo tính cố kết chặt chẽ của vùng đất

- Ưu tiên các hình thức đô thị hoá mềm đảm bảo được chất lượng cảnh quan

- Sự phong phú về con người và văn hoá của các làng xóm là một nhân tố tạo

nên tính đô thị và là động lực phát triển kinh tể xã hội

- Xem xét cụm 3 làng như một đơn vị đô thị hoá ừong mối liên hệ chặt chẽ với

môi trường tự nhiên và nhất là với trung tâm công cộng mới

- Nghiên cứu một sự thăng bàng mới của vùng đất ừong việc qui hoạch cụm 3

làng, một trung tâm làng xã được trang bị những hạ tầng và tiện nghi đô thị hiện đại

nhưng vẫn gây được cảm hứng cùa không gian truyền thống và được cấu trúc bằng

một hệ thống không gian công cộng dựa trên hệ thuỷ văn tạo lên tính liên tục của cảnh

quan

- Định hướng cho phát triển du lịch

- Độ nhạy cảm đặc biệt của hệ sinh thái, nhất là những nguy cơ ngập lụt, dẫn

đên yêu câu phải tôn trọng các mạng lưới thuỷ văn và cảnh quan trong công tác qui

hoạch khu vực này

- Thiết lập một kể hoạch quản lý các hình thái mặt nước khác nhau và bao hàm

cả các thành phần chủ thể đa dạng liên quan trong vùng

- Tuyên truyền cho dân cư đặc biệt là các cư dân nông nghiệp những giá trị và

thách đố của yếu tố nước ữong vấn đề chất lượng cảnh quan môi sinh

- Qui định đối với khai thác các tài nguyên thiên nhiên với các bên như những

hộ nuôi thả cá, nông dân, nhà qui hoạch và các khu vực trồng cây nông nghiệp

- Lông ghép dự án trạm xử lý nước thải vào trong hình thức không gian công

cộng trong khuôn khổ một dự án quy hoạch dựa trên sự họp tác các bên

Nahiảũ-Cứư biến đỗ đỏ thi lại khi) vưc ven đô thành phố Hà Nôi trong tiến trình đô thi hoá hiên _

87

Cao hục Pìtíip ttịiữ chuyên Iiịỉhừnh « Thiềt kè đỏ tliị, hão tồn sán vù phát triẽn hỉn vihni » - lliiừni’ Tìmy

nay T ruông hợp nghiên cứu: làng Kiêu Kỵ-Bâo tồn và phát huy giá trị một làng nghề ven đô 2009

Index

Nghiên cữu biến dổi dỏ thi lai khu VI rr ven đõ thành nhố Hà Nôi trong tiến trinh đô thi hoá hiên _

Légende des vilỉages

1 le viilage de Kieu Ky,

2 le viỉlage de Trung Duong,

3 le village de Gia Coc,

4 le village de Xuan Thuy,

5 le village de Hoang Xa,

6 le village de Chu Xa,

7 le village de Bao Dap,

8 le hameau de Tham Lien,

9 le hameau de Lien Co

1 Les ateiiers de peinture et de décoratỉon de sacs

d’employés

2 Les ateliers de íabrication de pièces métallỉques et plastiques

pièce

Nombre d’employés

Nom du proprỉétaire

Remarque

88

Cao học Pháp ngữ chttvcn nghành Thict kì’ đô thị hảo tôn di sán và phát triên hữn vững Hoàng Tung