Tìm hiểu về Luật sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan. Khảo sát, nêu thực trạng nguyên nhân, hậu quả của những vụ việc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trên Báo Tiền Phong, đề xuất giải pháp ngăn chặn vấn đề ăn cắp bản quyền.
Trang 1Bài khảo sát về quyền sở hữu trí tuệ
I. Nội dung
1. Quyền tác giả
Quyền tác giả: quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu
Quyền tác giả được ghi nhận cho các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học như sách, bài giảng, tác phẩm âm nhạc, tác phẩm sân khấu, tác phẩm điện ảnh, tác phẩm tạo hình và mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm nhiếp ảnh, tác phẩm kiến trúc, phần mềm máy tính
Quyền tác giả tự động phát sinh từ thời điểm tác phẩm được định hình dưới một hình dưới một hình thức vật chất nhất định, bất kể tác phẩm đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký
Hành vi xâm phạm quyền tác giả được quy đình tại Điều 28, Luật sở hữu trí tuệ
Điều 28 Hành vi xâm phạm quyền tác giả
1 Chiếm đoạt quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học.
2 Mạo danh tác giả.
3 Công bố, phân phối tác phẩm mà không được phép của tác giả.
4 Công bố, phân phối tác phẩm có đồng tác giả mà không được phép của đồng tác giả đó.
5 Sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.
6 Sao chép tác phẩm mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, trừ trường hợp quy định tại điểm a và điểm đ khoản 1 Điều 25 của Luật này.
7 Làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh, trừ trường hợp quy định tại điểm
i khoản 1 Điều 25 của Luật này.
Trang 28 Sử dụng tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả, không trả tiền nhuận bút, thù lao, quyền lợi vật chất khác theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 25 của Luật này.
9 Cho thuê tác phẩm mà không trả tiền nhuận bút, thù lao và quyền lợi vật chất khác cho tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả.
10 Nhân bản, sản xuất bản sao, phân phối, trưng bày hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua mạng truyền thông và các phương tiện kỹ thuật số mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả.
11 Xuất bản tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả.
12 Cố ý huỷ bỏ hoặc làm vô hiệu các biện pháp kỹ thuật do chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm của mình.
13 Cố ý xoá, thay đổi thông tin quản lý quyền dưới hình thức điện tử có trong tác phẩm.
14 Sản xuất, lắp ráp, biến đổi, phân phối, nhập khẩu, xuất khẩu, bán hoặc cho thuê thiết
bị khi biết hoặc có cơ sở để biết thiết bị đó làm vô hiệu các biện pháp kỹ thuật do chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm của mình.
15 Làm và bán tác phẩm mà chữ ký của tác giả bị giả mạo.
16 Xuất khẩu, nhập khẩu, phân phối bản sao tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả.
Đăng ký bảo hộ tại cục bản quyền tác giả-Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
2. Quyền liên quan
Quyền liên quan đến quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình, phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa
Hành vi xâm phạm quyền liên quan được quy đình tại Điều 35, Luật sở hữu trí tuệ
Điều 35 Hành vi xâm phạm các quyền liên quan
1 Chiếm đoạt quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng.
Trang 32 Mạo danh người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng.
3 Công bố, sản xuất và phân phối cuộc biểu diễn đã được định hình, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng mà không được phép của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng.
4 Sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc dưới bất kỳ hình thức nào đối với cuộc biểu diễn gây phương hại đến danh dự và uy tín của người biểu diễn.
5 Sao chép, trích ghép đối với cuộc biểu diễn đã được định hình, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng mà không được phép của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi
âm, ghi hình, tổ chức phát sóng.
6 Dỡ bỏ hoặc thay đổi thông tin quản lý quyền dưới hình thức điện tử mà không được phép của chủ sở hữu quyền liên quan.
7 Cố ý huỷ bỏ hoặc làm vô hiệu các biện pháp kỹ thuật do chủ sở hữu quyền liên quan thực hiện để bảo vệ quyền liên quan của mình.
8 Phát sóng, phân phối, nhập khẩu để phân phối đến công chúng cuộc biểu diễn, bản sao cuộc biểu diễn đã được định hình hoặc bản ghi âm, ghi hình khi biết hoặc có cơ sở
để biết thông tin quản lý quyền dưới hình thức điện tử đã bị dỡ bỏ hoặc đã bị thay đổi mà không được phép của chủ sở hữu quyền liên quan.
9 Sản xuất, lắp ráp, biến đổi, phân phối, nhập khẩu, xuất khẩu, bán hoặc cho thuê thiết
bị khi biết hoặc có cơ sở để biết thiết bị đó giải mã trái phép một tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hoá.
10 Cố ý thu hoặc tiếp tục phân phối một tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hoá khi tín hiệu đã được giải mã mà không được phép của người phân phối hợp pháp.
Đăng ký bảo hộ tại cục bản quyền tác giả-Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
II. Kết quả khảo sát
1. Thực trạng
Ở Việt Nam hiện nay, thực trạng xâm phạm quyền tác giả xảy ra khá phổ biến, rộng khắp các lĩnh vực: Báo chí, xuất bản, âm nhạc, phát thanh truyền hình, biểu diễn, trên mạng internet…Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số và internet đã mang đến những tiện ích mới cho người sử dụng nhưng cũng mở ra các lối đi khác
Trang 4cho nạn xâm phạm bản quyền ngày càng tinh vi và phức tạp hơn Bên cạnh đó ý thức
về việc bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan của tác giả và các chủ thể liên quan chưa cao, đồng thời luật sở hữu trí tuệ còn chưa phát huy được hiệu quả trong việc sử
lý những vụ việc vi phạm bản quyền
2. Nguyên nhân vi phạm quyền sở hữu trí tuệ
Một là, việc xâm phạm sở hữu trí tuệ mang lại lợi nhuận lớn cho những đối tượng
vi phạm
Hai là, nhiều tổ chức, cá nhân có quyền tác giả chưa chủ động đăng ký, chưa thật sự
có các biện pháp phù hợp để bảo vệ quyền tác giả của mình
Ba là, bản thân hệ thống tòa án chưa đủ năng lực xét xử và thực thi quyền tác giả, kinh nghiệm xét xử và kiến thức chuyên môn về tác giả của các thẩm phán còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu, chưa đảm bảo chất lượng Thủ tục xét xử tại toà án còn rườm rà và kéo dài, gây tốn kém về thời gian, tiền bạc và công sức của người theo đuổi vụ kiện Điều này cũng gây ra tâm lý của người dân e ngại không muốn khởi kiện các vụ tranh chấp, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại toà án
Bốn là, một số quy định của pháp luật về quyền sở hữu trí tuệ còn chưa cụ thể, rõ ràng về xử lý những vụ xâm phạm, tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ
Năm là, nhận thức về quyền sở hữu trí tuệ của người dân chưa cao, chỉ vì thói quen cũng như lợi ích trước mắt của bản thân và một số tổ chức mà sử dụng, khai thác tác phẩm bất chấp pháp luật, bất chấp đạo đức kinh doanh, xâm phạm nghiêm trọng đến quyền tác giả, quyền liên quan của chủ thể khác
3. Báo khảo sát
Báo Tiền phong
4. Thời gian khảo sát
Từ năm 2005-2018
5. Các trường hợp vi phạm
a. Vi phạm bản quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
Trang 5Trên báo Tiền phong, ngày 3/10/2018 có đăng bài “Nhạc sĩ Mỹ kiện Noo Phước Thịnh, đòi bồi thường gần 1 tỷ đồng”
Nhà sản xuất âm nhạc, nhạc sĩ người Mỹ Zack Hemsey
đã gửi đơn khởi kiện Noo Phước Thịnh tới Toà án Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh vì lý do vi phạm bản quyền khi sử dụng trái phép ca khúc The Way của anh để cho vào MV ca nhạc "Chạm khẽ tim anh một chút" thôi phát hành cùng lưu trữ trên mạng internet
Zack Hemsey khẳng định Noo Phước Thịnh đã sử dụng tác phẩm của anh một cách trái phép để dùng vào mục đích thương mại khi chưa được sự đồng ý của chủ sở hữu
Trước đó, vào đầu tháng 11/2017, MV "Chạm khẽ tim anh một chút thôi" của Noo Phước Thịnh bất ngờ biến mất khỏi Youtube vì bị tố vi phạm bản quyền âm nhạc Sau
đó 2 tuần, phiên bản mới của MV này đã xuất hiện trở lại trên trang Youtube của nam
ca sĩ
Cụ thể, trong MV "Chạm khẽ tim anh một chút thôi" có sử dụng một đoạn nhạc ngắn trong ca khúc "The Way" cho phân đoạn chiếc xe hơi bốc cháy mà chưa xin phép đơn vị giữ bản quyền Đại diện Noo Phước Thịnh cũng đã lên tiếng chịu trách nhiệm vì không kiểm tra kỹ lưỡng
Zack Hemsey cho hay, anh là chủ sở hữu bản ghi âm ca khúc "The Way" có nguồn gốc và được công bố lần đầu tiên tại Mỹ, căn cứ vào các quy định pháp luật sau, anh
có toàn quyền tác giả, và quyền liên quan đối với tác phẩm của mình đồng thời đã trưng ra đầy đủ tất cả các cơ sở pháp lí cũng như bằng chứng chứng minh Noo Phước Thịnh vi phạm quyền tác giả của mình
Nhạc sĩ Zack Hemsey khẳng định rằng việc sử dụng tác phẩm này hoàn toàn không
có sự cho phép của anh Do đó hành vi này “đã ảnh hưởng tiêu cực và trực tiếp tới sự toàn vẹn của tác phẩm cũng như độc quyền cho phép người khác khả năng thương mại tác phẩm"
Trang 6Vì vậy, theo Điều 28 và 35 Luật Sở hữu trí tuệ, hành vi của ca sĩ Noo Phước Thịnh
đã “cấu thành hành vi xâm phạm bản quyền tác giả/quyền liên quan đang được bảo
hộ của nhạc sĩ Zack Hemsey.”
Nhạc sĩ Zack Hemsey yêu cầu Noo Phước Thịnh chấm dứt ngay và xóa vĩnh viễn
MV "Chạm khẽ tim anh một chút thôi" có sử dụng tác phẩm "The Way" khỏi tất cả các phương tiện lưu trữ, các trang mạng và bất kỳ phương tiện nào mà công chúng có thể tiếp cận Tổng số tiền mà nhạc sĩ Zack Hemsey yêu cầu Noo bồi thường lên tới
850 triệu đồng bao gồm các khoản phí thuê luật sư, đền bù thiệt hại về vật chất và tinh thần
b. Vi phạm bản quyền tác giả đối với tác phẩm nhiếp ảnh
Tháng 7/2014, ông Mạc Bảo
Khánh phát hiện công ty Toàn Cầu
Xanh sử dụng bức ảnh mang tên
“Đà Nẵng - hướng về tương lai” có
chữ ký chìm của mình đăng trên
tử http://m.wifi.danang.gov.vn của
công ty ngày 20/7/2014, và tự ý
đổi tên tác phẩm thành “Đà Nẵng
và những cây cầu” để sử dụng với mục đích thương mại, quảng bá cho dự án Cổng thông tin điện tử Đà Nẵng mà công ty này đang thầu Nhiều lần liên hệ với công ty để làm rõ vụ việc nhưng đều bị từ chối nên ông Khánh khởi kiện
Tòa án nhân dân quận Hải Châu thành lập hội đồng định giá bức ảnh trên trị giá 20 triệu đồng Đại diện công ty Toàn Cầu Xanh đồng ý với định giá trên, tuy nhiên vẫn cho rằng mình chỉ sử dụng ảnh sau khi ảnh đã được đăng tải trên một báo điện tử và vẫn có chữ ký điện tử của tác giả trên bức ảnh
Tại phiên tòa, bên nguyên đơn, ông Mạc Bảo Khánh khẳng định bức ảnh này được đăng trên một tờ báo điện tử với tư cách là một ảnh báo chí chứ không hề nhượng
Trang 7quyền thương mại cho bất kì cá nhân, đơn vị nào Căn cứ Điều 28, 202, 204, 205 Luật Sở hữu trí tuệ; Điều 130, 138 Bộ luật Tố tụng dân sự, công ty Toàn Cầu Xanh phải bồi thường 90% giá trị của bức ảnh Kết quả, hội đồng xét xử buộc công ty Toàn Cầu Xanh phải bồi thường cho anh Mạc Bảo Khánh 14 triệu đồng (70% giá trị bức ảnh) do vi phạm quyền sở hữu tác phẩm
Vụ kiện này không chỉ vì mục đích tiền bạc mà nhằm tuyên truyền nâng cao nhận thức trong cộng đồng tác giả, doanh nghiệp và nhân dân về vấn đề tôn trọng quyền, tài sản sở hữu trí tuệ của các cá nhân và tổ chức đã được nhà nước công nhận và bảo hộ
c Vi phạm bản quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí
Báo Tiền Phong đưa tin ngày
27/6/2006 “Nhà xuất bản VHTT thua
trong một vụ kiện bản quyền” về
việc Nhà báo Phạm Thị Hà (bút danh
Hà Linh, công tác tại Thời Báo Kinh
tế Việt Nam, phụ trách chuyên mục
kinh tế đối ngoại và doanh nhân thế
giới) khởi kiện Nhà xuất bản Văn
hóa - Thông tin (NXB VHTT), về việc đã xuất bản cuốn sách có nhan đề "Doanh nhân thành đạt và bài học kinh nghiệm thương trường" đứng tên tác giả Phan Lan, trong đó có sử dụng 8 tác phẩm báo chí nhưng không được sự đồng ý của tác giả Phạm Thị Hà, và không ghi đúng tên tác giả của 8 tác phẩm báo chí này
Chị Hà đã dẫn chứng 8 bài viết của chị đều được đăng trên Thời báo Kinh tế Việt Nam, trong các số ra từ tháng 7/2003 đến tháng 3/2004, bao gồm: Vua dầu lửa Rockefeller-Người có tham vọng chi phối cả nước Mỹ; Wilbur Ross trở thành tỷ phú nhờ các công ty phá sản; Vị Tổng giám đốc có mức lương 1 triệu USD mỗi tháng 8 bài viết này so sánh với 8 tác phẩm trong cuốn sách gần như được sao chép toàn bộ, ngoại trừ 1 số thay đổi nhan đề của tác phẩm gốc và đảo thứ tự các đoạn văn
Trang 8Đáp lại những cáo buộc của chị Hà, đại diện NXB-VHTT cho rằng, để xuất bản cuốn sách này NXB đã dựa trên cơ sở 2 hợp đồng: liên doanh liên kết xuất bản số 120/11/HĐKT ký với Nhà sách Hương Thủy (trong đó nêu rõ Nhà sách Hương Thủy chịu trách nhiệm cung cấp bản thảo và bồi hoàn vật chất, tinh thần khi tác giả khiếu nại về vấn đề bản quyền tác giả): hợp đồng sử dụng tác phẩm ký giữa công ty trách nhiệm hữu hạn Văn hóa Phương Bắc (tên mới của Nhà sách Hương Thủy) và bà Trần Nga, về việc sử dụng tác phẩm thuộc quyền sở hữu của bà Trần Nga, để xuất bản cuốn sách "Doanh nhân thành đạt và bài học kinh nghiệm thương trường"
Như vậy, đại diện NXB cho rằng trách nhiệm không thuộc về phía NXB mà thuộc bên "đối tác" của NXB, vì NXB đã "khoán trắng" cho phía đối tác thực hiện từ khâu đầu tiên (bản thảo) cho đến khâu cuối cùng (phát hành), nên nghiễm nhiên NXB không biết tác giả cuốn sách là ai Đối tác liên kết (Nhà sách Hương Thủy) cũng không biết tác giả đề trên cuốn sách, là vì đã lấy bản thảo qua một người khác
Người cung cấp bản thảo này lại lấy bản thảo từ một người khác nữa (với giá 800.000 đồng), và người đầu tiên bán bản thảo khai lấy các bài viết đó là ở trên mạng Internet! Thêm vào đó, còn có 1 nghịch lý khác là cuốn sách được xuất bản, in xong
và nộp lưu chiểu vào quý 4/2004, trong khi hợp đồng liên doanh liên kết xuất bản số 120/11/HĐKT, lại được xác lập ngày 25/11/2005 (tức là sau 1 năm kể từ ngày xuất bản cuốn sách!)
Theo đó, NXB VHTT phải chịu trách nhiệm chính về việc vi phạm bản quyền nói trên và phải đăng báo công khai xin lỗi nguyên đơn trên 3 số báo của báo Nhân Dân; không được phát hành toàn bộ số sách chưa phát hành hoặc đang chuẩn bị phát hành; không được phép tái bản cuốn sách nêu trên có tác phẩm của nguyên đơn, nếu không được sự đồng ý của nguyên đơn
Mặt khác, theo yêu cầu bổ sung của nguyên đơn Phạm Thị Hà tại phiên tòa, hội đồng xét xử chấp thuận đề nghị của chị Hà buộc các bên đối tác có liên quan trong vụ việc (Công ty Văn hóa Phương Bắc, bà Trần Nga ) phải xin lỗi chính thức chị Hà
Trang 9Theo nhận định của giới chuyên môn, trường hợp vi phạm bản quyền tác giả của cuốn sách "Doanh nhân thành đạt và bài học kinh nghiệm thương trường", không phải là trường hợp ngoại lệ trong hoạt động xuất bản hiện nay ở nước ta Thậm chí còn khá phổ biến tình trạng thu gom các tác phẩm của người khác, để gắn thêm vào
đó chữ "biên soạn" hay "sưu tầm" rồi ký tên khác, in thành sách để xuất bản
Tuy nhiên, không phải vụ việc nào cũng bị đưa ra kiện tụng như trường hợp của NXB-VHTT Với vụ kiện này, hy vọng là một lời cảnh báo, nhắc nhở, răn đe cho những trường hợp đang và dự định sẽ có những sai phạm tương tự
d Vi phạm quyền liên quan về thu phát tín hiệu vệ tinh mang chương trình được
mã hóa khi tín hiệu đã được giải mã mà không được phép của người phân phối hợp pháp
Ngày 9/8/2006, Công ty TVPlus
ký hợp đồng mua bản quyền phát
sóng độc quyền cuộc thi “Hoa hậu
thế giới 2006” tại Việt Nam với
hang Zeal Television của Anh Sau
đó công ty này ký hợp đồng
nhượng lại bản quyền phát sóng
độc quyền này cho VTV trong thời
hạn một năm (từ 1/9/2006-31/8/2007) Theo đó chương chình hoa hậu thế giới 2006
do công ty Tvplus nắm bản quyền (Nhà tài trợ: Nhãn hàng Eversoft Total Defence), phối hợp cới Đài Truyền hình Việt Nam sẽ phát sóng các chương trình:”Hoa hậu bãi biển”( phát sóng 22h50 ngày 25/9, kênh VTV3); “Hoa hậu tài năng”(phát sóng 22h50 ngày 29/9, kênh VTV3); Đêm chung kết (phát sóng 20h-22h ngày 1/10, kênh VTV3) Và chương trình “Bình chọn Hoa hậu Khu vực châu Á-Thái Bình Dương” (phát sóng lúc 20h ngày 30/9, kênh VTV1)
Tuy nhiên khi VTV3 mới phát sóng được 2 buổi thi “Hoa hậu bái biển” và “Hoa hậu tài năng” thì VTC đã thu lại chương trình đêm chung kết từ kênh StarWorld và
Trang 10phát vào trưa 1/10 trên VTC1 Sự việc nêu trên của VTC đã vi phạm bản quyền phát sóng của VTV cùng với các bên đối tác của VTV là các nhà tài trợ và quảng cáo Sự độc quyền phát sóng chương trình của VTV không còn nữa nên 2/3 nhà quảng cáo, tài trợ đã hủy hợp đồng nên con số bị thiệt hại là rất lớn
Trước việc vi phạm bản quyền phát sóng của VTC, phía đối tác nước ngoài là hãng Zeal Television (Anh) cũng đã có những phản ứng chính thức Zeal Television thông báo họ chưa ký hợp đồng về bản quyền phát sóng chương trình này với VTC và cũng
đã thông báo vụ việc này tới kênh với Star World (kênh mà VTC đã tự thu tín hiệu để phát chương trình này) Đồng thời, Zeal Television cũng yêu cầu TV Plus phải giải quyết vụ việc dứt điểm
Ngày 4/10 VTC đã chủ động “đàm phán” với các bên liên quan để giải quyết vụ việc bản quyền truyền hình phát sóng chương trình chung kết “Hoa hậu Thế giới 2006” tại Việt Nam VTC thừa nhận đã vi phạm bản quyền, VTC cũng đã thừa nhận khuyết điểm trong vụ việc này và cam kết sẽ đền bù những thiệt hại cho các đối tác của TV Plus
e Vi phạm quyền liên quan đối với các chương trình truyền hình trên VTV
Đại diện VTV cho rằng, việc vi phạm bản quyền VTV biểu hiện ở nhiều dạng thức với các mức độ khác nhau: sử dụng chương trình truyền hình mà không xin phép, thỏa thuận; tiếp phát sóng chương trình của VTV nhưng tự ý chèn quảng cáo của mình vào hoặc tự ý chèn banner quảng cáo trong chương trình; các chương trình truyền hình đặc sắc như hài (Táo Quân, Gala Cười), phim truyện, truyền hình thực tế (The Voice, Đồ rê mí, Vietnam’s Got Talent…) với chi phí bản quyền và chi phí sản xuất cực tốn kém nhưng bị sao chép và phát tràn lan trên Internet hoặc in thành băng đĩa bán trên thị trường Một số đài truyền hình địa phương thu chương trình của VTV (nhất là các chương trình giải trí trên kênh VTV3) sau đó phát lại trên kênh sóng của mình vào khung giờ khác
Các hành vi vi phạm đã khiến VTV phải chịu tổn thất lớn, khiến một số đối tác quốc tế của VTV quyết định ngừng hợp tác Chẳng hạn vụ cắt sóng các trận đấu của