Sử dụng thí nghiệm với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin trong dạy học chương “sóng ánh sáng” vật lý 12 trung học phổ thông (tt)

13 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN .... 35 CHƯƠNG 2: KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG THÍ NGH

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

––––

TRẦN VĂN TUẤN

S

ƯƠ “ ” 12 – TRUNG

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN VẬT

LÝ

MÃ SỐ: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS TS LÊ VĂN GIÁO

HUẾ, NĂM 2014

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

LỜI CAM ĐOAN

ôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

ác số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực, chưa từng công bố trong bất kì một công trình nào khác

ác giả

Trần Văn Tuấn

Trang 3

3

Lời cảm ơn

Để hồn thành luận văn tốt nghiệp này, tơi xin chân thành cảm ơn:

Ban giám hiệu, các thầy cơ giáo trong khoa ật lí trường Đại học sư phạm uế

Ban giám hiệu cùng ác thầy cơ trong tổ ật lí trường ao đẳng nghề số 8 Đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tơi trong suốt thời gian học tập và thực hiện luận văn tốt nghiệp

ập thể lớp ao học ật lí K21 đã giúp đỡ, đĩng gĩp nhiều ý kiến trong quá trình học tập và thực hiện luận văn

Đặc biệt tơi xin bày tỏ lịng biết ơn đến ê

ăn iáo là người đã trực tiếp gĩp ý và hướng dẫn, tận tình chỉ bảo để tơi cĩ thể hồn thành luận văn tốt nghiệp này

uối cùng tơi xin bày tỏ lịng biết ơn đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viện tơi trong suốt quá trình học tập và hồn thnàh luận văn

Huế, tháng 4 năm 2014

Tác giả luận văn Trần Văn Tuấn

Trang 4

MỤC LỤC

rang phụ bìa i

ời cam đoan ii

ời cảm ơn iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 7

MỞ ĐẦU 8

1 ý do chọn đề tài 8

2 ịch sử vấn đề nghiên cứu 9

3 ục tiêu nghiên cứu của đề tài 10

4 iả thuyết khoa học 10

5 hiệm vụ nghiên cứu đề tài 11

6 hương pháp nghiên cứu 11

7 Đối tượng nghiên cứu 11

8 hạm vi, giới hạn nghiên cứu 11

9 ấu trúc của luận văn 11

NỘI DUNG 13

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN 13

1.1 ổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh trong dạy học vật lý 13

1.1.1 oạt động nhận thức 13

1.1.2 ổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh trong dạy học giải quyết vấn đề 15

1.2 ai trò của thí nghiệm trong tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh 18 1.2.1 hí nghiệm là phương tiện của việc thu nhận tri thức 18

1.2.2 hí nghiệm là phương tiện để kiểm tra tính đúng đắn của tri thức 19

1.2.3 hí nghiệm là phương tiện của việc vận dụng tri thức vào thực tiễn 20 1.3 hí nghiệm với sự hỗ trợ công nghệ thông tin 21

1.3.1 Khái niệm công nghệ thông tin 21

1.3.2 hững khó khăn khi sử dụng thí nghiệm trong tổ chức hoạt động nhận thức học sinh 22

Trang 5

1.3.3 Khả năng hỗ trợ của 23

1.3.4 ự hỗ trợ của đối với 25

1.3.4.1 Xây dựng mô phỏng và ảo 25

1.3.4.2 hí nghiệm kết nối với máy vi tính 30

1.3.4.3 ăng cường tính trực quan của nhờ 33

1.4 ử dụng với sự hỗ trợ của trong tổ chức hoạt động nhận thức cho hs 34

1.5 Kết luận chương 1 35

CHƯƠNG 2: KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CHO HỌC SINH 37

2.1 ội dung kiến thức chương “ óng ánh sáng” ật lý 12 THPT 37

2.1.1 Đặc điểm 37

2.1.2 ội dung kiến thức 37

2.1.3 hững khó khăn khi dạy học chương “ óng ánh sáng” ật lý 12 THPT 38

2.1.4 Khả năng hỗ trợ thí nghiệm của trong chương “ óng ánh sáng” ật lý 12 môi phần cho vd 39

2.1.4.1 ăng cường tính trực quan của các thí nghiệm 39

2.1.4.2 Xây dựng và sử dụng các mô phỏng, ảo 39

2.1.4.3 hép nối với máy vi tính 40

2.2 Quy trình khai thác sử dụng với sự hỗ trợ của trong dạy học vật lý 40

2.3 Khai thác, xây dựng và sử dụng với sự hỗ trợ của 41

2.3.1 hí nghiệm về hiện tượng nhiễu xạ ánh sáng 41

2.3.2 hí nghiệm về hiện tượng giao thoa ánh sáng 42

2.3.3 Sơ đồ tiến trình xây dựng kiến thức vật lý cụ thể 43

2.4 iến trình dạy học một số kiểu bài trong chương “ óng ánh sáng” ật lý 12 THPT 45

2.4.1 iến trình dạy học bài “ án sắc ánh sáng” (Vật lý lớp 12 cơ bản) 45

1 ục tiêu bài học 45

2 huẩn bị của giáo viên và học sinh 45

3 ơ đồ tiến trình dạy học 45

Trang 6

4 oạt động dạy học cụ thể 46

2.4.2 iến trình dạy học bài “ iao thoa ánh sáng” (Vật lý lớp 12 cơ bản) 49 1 ục tiêu bài học 49

2.4.3 iến trình dạy học bài “ áy quang phổ” (Vật lý lớp 12 cơ bản) 58

1 ục tiêu bài học 58

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 66

3.1 ục đích của thực nghiệm sư phạm 66

3.2 hương pháp thực nghiệm sư phạm 66

3.2.1 họn mẫu thực nghiệm và khảo sát định lượng 66

3.2.2 Quan sát giờ học 66

3.3 Đối tượng và phạm vi thực nghiệm sư phạm 67

3.4 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 67

3.4.1 Đánh giá định tính 67

3.4.2 Đánh giá định lượng 68

3.4.3 Kiểm định giả thuyết thống kê 72

KẾT LUẬN 74

TÀI LIỆU THAM KHẢO 75

Trang 7

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

iết tắt : iết đầy đủ CNTT

DH

: ông nghệ thông tin : ạy học

Đ PPDH QTDH

: oạt động nhận thức : hương pháp dạy học : Quá trình dạy học SGK : ách giáo khoa THPT

TN

: rung học phổ thông : hí nghiệm

TNg : hực nghiệm TNSP : hực nghiệm sư phạm

Trang 8

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước ta đang trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất, đòi hỏi cần phải có nguồn nhân lực chất lượng cao có đủ phẩm chất và năng lực đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển hính điều đó đã đặt ra cho ngành iáo dục một nhiệm vụ hết sức nặng nề đó là đào tạo ra nguồn nhân lực mạnh đáp ứng cho công cuộc phát triển hiện nay của đất nước Để thực hiện được nhiệm vụ này, ngành iáo dục đã không ngừng nỗ lực, cố gắng và trong những năm gần đây đã và đang đẩy mạnh việc đổi mới giáo dục với sự quan tâm và chỉ đạo quyết liệt của cả hệ thống chính trị từ trung ương đến địa phương

ội nghị lần thứ 6 Ban hấp hành Trung ương Đảng khoá 11 đã đưa ra kết

luận số 51-K / W ngày 29/10/2012 về Đề án “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”.[1]

Quán triệt những chủ trương chính sách của Đảng về đổi mới giáo dục, nhằm khắc phục những yếu kém, bất cập làm ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả giáo dục và đào tạo trong thời gian tới, Bộ trưởng Bộ iáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số1215/QĐ-B Đ (ngày 04 tháng 4 năm 2013) về hương trình hành động của ngành iáo dục thực hiện hiến lược phát triển giáo dục iệt am

2011-2020 TrongChương trình hành động của ngành iáo dục đã chỉ rõ: “Đổi mới nội dung, phư ng pháp dạy h c, thi, ki m tra và đánh giá ch t ư ng giáo dục [2]

rong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay CNTT ( ), truyền thông và máy tính đóng một vai trò rất quan trọng hực tiễn cho thấy và truyền thông ngày càng thâm nhập sâu và rộng, có tác động mạnh mẽ đến giáo dục hững năm gần đây, nghiên cứu về ứng dụng trong dạy học diễn ra vô cùng sôi động và

đã đạt được nhiều kết quả có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn rong dạy học vật

lý, xu hướng khai thác và ứng dụng nói chung và máy vi tính nói riêng cũng được nhiều nhà khoa học và đông đảo GV quan tâm Bằng chứng là nhiều đề tài khoa học, nhiều luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ đã tiến hành theo hướng này hững nghiên cứu trên cùng rất nhiều những sản phẩm do các chuyên gia,

GV, sinh viên thiết kế đã làm phong phú kho tư liệu điện tử phục vụ dạy học iệc

Trang 9

khai thác và sử dụng hợp lý nguồn tư liệu này vào dạy học có thể góp phần nâng cao chất lượng dạy học vật lý ở trường trung học phổ thông

ật lý học là một khoa học thực nghiệm, vì vậy dạy học vật lý thí nghiệm ( ) là một khâu quan trọng giúp HS tiếp thu kiến thức dễ dàng hơn uy nhiên trong thực tiễn dạy học vật lý khi sử dụng TN, có một số vấn đề đặt ra là: ột số khó thực hiện trong không gian lớp học, những thiết bị TN có kích thước quá lớn, quá trình diễn ra TN quá nhanh nên khó quan sát, hững vấn đề này sẽ được khắc phục nếu có sự hỗ trợ của hững tiềm năng của đã mang đến sự hỗ trợ trong việc khai thác và sử dụng vào dạy học vật lý, cũng như trong việc tăng cường tính trực quan của bài học Điều đó, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học ở trường phổ thông ì vậy, việc nghiên cứu nhằm khai thác khả năng hỗ trợ của trong dạy học vật lý nói chung, cho nói riêng đang rất được quan tâm

hương “ óng ánh sáng” thuộc chương trình vật lý trung học phổ thông ( ) có một số khó thực hiện trong thực tế hoặc khó quan sát tiến trình ì vậy, tổ chức hoạt động nhận thức cho khi dạy học phần này gặp phải một số khó khăn nhất định ử dụng để hỗ trợ khi dạy học phần này có thể giải quyết những khó khăn trên và mang lại hiệu quả sư phạm cao hơn

ới những lý do nêu trên chúng tôi đã chọn và nghiên cứu đề tài: “Sử dụng

thí nghiệm với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin trong dạy học chương “ ng

nh s ng” v t 12 - r ng học h thông”

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

hững năm gần đây việc nghiên cứu ứng dụng trong dạy học nói chung và máy vi tính trong hỗ trợ vật lý nói riêng phát triển rất mạnh Ở trong nước, các tác giả như guyễn Quang ạc, han ia nh ũ, ai ăn rinh, guyễn Xuân hành, ương Đình hắng, hạm Xuân Quế, ê ông riêm, rần

uy oàng đã có nhiều nghiên cứu và công bố nhiều bài báo khoa học về vấn đề này hững nghiên cứu trên đã làm sáng tỏ phần lớn cơ sở lý luận của ứng dụng trong dạy học vật lý Đồng thời, các nghiên cứu đó cũng đề xuất những phương án, quy trình khai thác những ứng dụng vào dạy học vật lý ác tác giả hạm Xuân Quế, han ia nh ũ tập trung vào mảng xây dựng các phần mềm

Trang 10

dạy học, các mô phỏng, ảo ác giả ê ông riêm, guyễn Quang ạc đã làm sáng tỏ lý luận của ứng dụng trong dạy học vật lý ác giả ai ăn rinh nghiên cứu sử dụng máy vi tính và các phương tiện dạy học hiện đại vào quá trình dạy học ác giả ương Đình hắng nghiên cứu sử dụng máy vi tính và hệ thống multimedia trong dạy học vật lý ở trường trung học cơ sở ác giả guyễn Xuân hành nghiên cứu sử dụng máy vi tính và phần mềm chuyên dụng để phân tích video ác giả rần uy oàng nghiên cứu sử dụng với sự hỗ trợ của máy

vi tính trong dạy học một số kiến thức phần ơ và hiệt rong luận án tiến sĩ của mình, tác giả rần uy oàng đã hệ thống hóa cơ sở lý luận của việc sử dụng với sự hỗ trợ của máy vi tính trong dạy học vật lý, làm sáng tỏ khái niệm TN ảo, TN

mô phỏng, đồng thời đề xuất tiến trình dạy học một số kiến thức phần ơ, hiệt theo chiến lược dạy học giải quyết vấn đề

ề phần Quang học, tác giả guyễn ũ inh đã nghiên cứu vấn đề khai

thác và sử dụng trong đề tài “Nghiên cứu khắc phục quan niệm sai ầm của h c sinh về một số khái niệm trong dạy h c phần Quang h c vật ý phổ thông qua việc

sử dụng thí nghiệm” rong khi đó tác giả à Quốc Khánh cũng rất quan tâm đến

việc sử dụng trong phần Quang học, vì vậy tác giả đã thực hiện đề tài nghiên cứu “Khai thác và sử dụng TN mô phỏng trong dạy học phần Quang lý lớp 12 nâng cao”

hư vậy, mặc dù đã có nhiều đề tài nghiên cứu sử dụng và máy vi tính trong dạy học vật lý cũng như nghiên cứu quá trình tổ chức dạy học chương

“ óng ánh sáng”, tuy nhiên chưa thấy tác giả nào nghiên cứu sử dụng với sự hỗ trợ của trong tổ chức hoạt động nhận thức cho khi dạy học chương “ óng

ánh sáng” ật lý 12 THPT

3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Đề xuất các biện pháp sử dụng TN với sự hỗ trợ của và sử dụng nó trong dạy học chương “ óng ánh sáng” Vật lý 12 THPT

4 Giả thuyết khoa học

ếu đề xuất được các biện pháp khai thác, sử dụng có sự hỗ trợ của CNTT và sử dụng vào việc tổ chức dạy học sẽ kích thích hứng thú học tập của qua đó nâng cao hiệu quả dạy học vật lý ở trường phổ thông

Trang 11

5 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

- ghiên cứu cơ sở lý luận của việc sử dụng với sự hỗ trợ của ;

- ghiên cứu đặc điểm nội chương “ óng ánh sáng” ật lý 12 THPT;

- ghiên cứu khả năng hỗ trợ của đối với trong chương “ óng ánh sáng” ật lý 12 THPT;

- hiết kế tiến trình dạy học một số bài chương “ óng ánh sáng” ật lý 12 THPT có sử dụng với sự hỗ trợ của ;

- TNSP để kiểm tra giả thuyết và rút ra các kết luận cần thiết

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu đã vạch ra ở trên, các phương pháp nghiên cứu được dùng là:

- hương pháp nghiên cứu lý thuyết nhằm hệ thống hóa, khái quát hóa cơ sở

lý luận của tổ chức hoạt động nhận thức cho với sự hỗ trợ của trong các TN;

- hương pháp điều tra, phỏng vấn nhằm điều tra những khó khăn gặp phải trong dạy học chương óng ánh sáng ật lý 12 THPT

- hương pháp TNSP nhằm kiểm chứng giả thuyết khoa học;

- hương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu thu thập được từ TNSP

7 Đối tượng nghiên cứu

oạt động dạy học vật lý chương “ óng ánh sáng” ật lý 12 THPT với việc

sử dụng TN có sự hỗ trợ của

8 Phạm vi, giới hạn nghiên cứu

iới hạn: chương “ óng ánh sáng” trong chương trình vật lý 12 THPT hạm vi: TNSP một số trường trên địa bàn tỉnh Đồng ai

9 Cấu trúc của luận văn

Luận văn gồm các phần sau:

ở đầu

ội dung

hương 1 ơ sở lý luận về tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh với sự

hỗ trợ của CNTT trong TN

Trang 12

hương 2 ử dụng thí nghiệm với sự hỗ trợ của CNTT trong tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh

hương 3 hực nghiệm sư phạm

Kết luận

ài liệu tham khảo

hụ lục

Định dạng
Số trang	12
Dung lượng	1,4 MB