NGUYÊN tắc và BIỆN PHÁP sử DỤNG TRUYỆN kể TRONG dạy học môn GIÁO dục CÔNG dân PHẦN CÔNG dân với đạo đức ở TRƯỜNG TRUNG học PHỔ THÔNG

- Nguyên tắc sử dụng truyện kể trong dạy học môn Giáo dục công dân phần Công dân với đạo đức ở trường Trung học phổ thông An Khánh- Đáp ứng mục tiêu và nội dung của bài học Theo Robert F

NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TRUYỆN KỂ TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN PHẦN CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

AN KHÁNH, QUẬN NINH KIỀU,

THÀNH PHỐ CẦN THƠ

- Nguyên tắc sử dụng truyện kể trong dạy học môn Giáo dục công dân phần Công dân với đạo đức ở trường Trung học phổ thông An Khánh

- Đáp ứng mục tiêu và nội dung của bài học

Theo Robert F Mager, 1994 “Mục tiêu thực hiện là mộtlời phát biểu mô tả kết quả thực hiện đã dự định của HS vàocuối buổi dạy” Nó không chỉ đơn giản là cái đích cần đạt đến

mà còn là con đường, cách thức để đạt đến kiến thức

Nói đến nội dung bài học là nói đến những tri thức chứađựng trong bài học đó Và những tri thức này cần được truyềnđạt đến với người học thông qua việc người dạy sử dụng cácphương pháp và kỹ thuật truyền đạt phù hợp Nhằm giúpngười học lĩnh ngộ và vận dụng những tri thức ấy vào trongthực tiễn cuộc sống

Khi sử dụng truyện kể trong dạy học môn GDCD phầnCông dân với đạo đức ở trường Trung học phổ thông đòi hỏingười GV phải nghiên cứu chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ,những năng lực cần đạt của HS qua từng bài học để lựa chọntruyện kể cho phù hợp Vì ở mỗi bài học đều chứa đựng

những mảng tri thức khác nhau nên trong quá trình chuẩn bịngười dạy cần chú ý dùng những mẫu chuyện bám sát nộidung giảng dạy Truyện được chọn phải phù hợp với nộidung, với đơn vị kiến thức cụ thể Ví dụ như ở bài số 12

“Công dân với tình yêu, hôn nhân và gia đình” có đơn vị kiếnthức nói về mối quan hệ giữa vợ chồng chung thủy, anh chị

em trong gia đình phải yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau Ví dụ:

GV có thể sử dụng truyện “Sự tích trầu cau” [48] Vì ở câu

chuyện thể hiện sự thương yêu đùm bọc lẫn nhau giữa hai anh

em, tình yêu chung thủy trong nghĩa vợ chồng Họ hy sinh vìnhau, trèo non vượt suối vì nhau Và tình cảm ấy đã làm layđộng lòng trời cho họ được hóa kiếp sống cạnh nhau Sự tích

đã để lại bài học cho hậu thế ngày nay Hoặc sử dụng Video

truyện “Bí mật của cha” [51] câu chuyện nói về sự hy sinh

của người cha dành cho con mình

Hay khi nói về sự “Tự hoàn thiện bản thân” GV có thể

kể về nhân vật người thật việc thật thầy giáo Nguyễn Ngọc

Ký qua tự truyện “Tôi đi học” [35] Ở quyển tự truyện này

thầy Nguyễn Ngọc Ký đã kể lại cuộc đời mình từ khi bắt đầuhọc viết đến lúc trưởng thành Và những khó khăn, gian khổcủa thầy được thể hiện rất rõ trong quyển tự truyện này Về

việc nghèo khó, bệnh tật, tập viết trên đôi chân, Đặc biệt

cuốn tự truyện “Tôi đi học” của thầy đã được đưa vào tủ sách

Hạt giống tâm hồn của First News

Một bài giảng được sử dụng phương tiện dạy học phùhợp sẽ góp phần rất lớn vào việc đảm bảo mục tiêu và nộidung bài học Và truyện kể là một điển hình, nó giúp ngườidạy khái quát hóa nội dung tri thức làm cho người học có cáinhìn tổng quan hơn về bài học Tuy nhiên, nếu không thựchiện được nguyên tắc đáp ứng mục tiêu và nội dung bài họcthì truyện được kể sẽ làm cho HS mất phương hướng, khôngthể xác định được nội dung trong bài học và câu chuyện có sựliên quan với nhau Từ đó dẫn đến mâu thuẫn trong tư duyngười học vì rất có thể HS sẽ xem đây đơn thuần là một tiết

kể chuyện mà không truyền tải bất cứ nội dung nào có trongbài học Cho nên, khi thực hiện tốt nguyên tắc này sẽ giúp GVxác định được cần lựa chọn những câu chuyện có nội dungnhư thế nào để đáp ứng được mục tiêu bài dạy môn GDCDphần Công dân với đạo đức

- Phát huy tính tích cực của HS

Sử dụng truyện kể trong dạy học môn GDCD phần Côngdân với đạo đức có nhiều phương thức thực hiện khác nhau.Người dạy có thể tự kể hoặc sử dụng video hoặc phân côngcho HS kể Việc GV giao nhiệm vụ cho HS lựa chọn mẫutruyện theo gợi ý và kể lại cũng làm cho không khí lớp họctrở nên sinh động hơn Hơn nữa, HS sẽ thể hiện được tính hợptác của mình qua việc tìm hiểu nội dung bài học trước khichọn truyện kể phù hợp Và khi kể chuyện trước tập thể lớp

và GV một lần nữa khả năng của HS được phát huy Qua việclàm trên giúp HS chủ động tiếp cận tri thức và thể hiện bảnthân nhiều hơn Ngoài ra, GV có thể sử dụng những mẫuchuyện, những tình huống mang tính chất tuy duy, gợi mở vàđôi khi có thể không kể hết câu chuyện nhằm mục đích kíchthích sự suy nghĩ của HS HS có thể tranh luận đưa ra nhữnggiả thuyết khác nhau cho phần còn lại của truyện đang được

kể Từ đó giúp người dạy phát hiện những suy nghĩ chưa hoànthiện của HS để kịp thời điều chỉnh cho phù hợp với chuẩnmực đạo đức xã hội Đồng thời với cách làm như trên cũnggóp phần giúp cho HS rèn luyện khả năng tư duy độc lập vàphát huy tính tích cực trong quá trình học tập của bản thân

Ở nguyên tắc này đòi hỏi người dạy cần đầu tư tìmhiểu tâm lý lứa tuổi HS cũng như năng lực học tập của từnglớp Đối với những lớp có học lực khá, giỏi nhiều – lớp

“chọn” GV cần đưa ra những câu chuyện mang tính tư duycao kích thích sự mong muốn lĩnh ngộ tri thức của bài học

Và ở những lớp có trình độ nhận thức thấp hơn thì người dạycũng cần đầu tư lựa chọn những câu chuyện với những tìnhtiết dễ hiểu, dễ cảm nhận hơn Từ những câu chuyện nói vềcái đẹp trong cuộc sống sẽ tạo cho người học sự vui vẻ vàngưỡng mộ Hoặc ngược lại với những câu chuyện nói vềnhững cái xấu vẫn đang tồn tại cũng làm cho HS có thái độnghiêm túc trong việc tự nhận thức và điều chỉnh bản thân saocho cuộc sống của mình có giá trị đó là sống tốt, sống hữu íchcho xã hội Qua mỗi tiết học đạo đức trong môn GDCD sẽgiúp người học hình thành rõ hơn những kĩ năng, thái độ củamình Do đó, việc sử dụng truyện kể cần đánh mạnh vào việchình thành các kĩ năng quan trọng cho HS như kĩ năng nói, kĩnăng kể, kĩ năng phản biện, kĩ năng tổ chức,… Và ở mỗichuyện đều mang theo ý nghĩa thông điệp, khác nhau nênngười dạy cần khai thức triệt để nhằm giúp HS chủ động,sáng tạo hơn trong quá trình tiếp nhận tri thức

- Đảm bảo yếu tố cảm xúc trong quá trình biểu đạt

GV luôn được mọi người ví von là “người lái đò”,

“người gieo hạt giống vàng của chân lý” hay “nhà kiến trúc

mẫu người tương lai của đất nước” Nhưng đặc biệt hơn,

người thầy còn được gọi với một chức danh khác đó là “kỹ sư

tâm hồn” Bởi lẽ nếu là một kỹ sư anh sẽ là người thiết kế xây

dựng nên những công trình vững chắc mang tính thẩm mỹcao Và với việc dạy học thì người GV cũng chính là nhữngngười vẽ lên những “trang giấy trắng” ngây thơ những tácphẩm nghệ thuật của mình đó là những tri thức cần thiết chomột HS khi chuẩn bị bước vào đời Có quan niệm cho rằng,trong đời sống tâm lý của chúng ta luôn tồn tại ba mặt đó lànhận thức, tình cảm và hành động Từ nhận thức đưa đến tìnhcảm và nó được thể hiện thông qua hành động cụ thể Do đó,đời sống tình cảm của con người cũng rất đa dạng và phongphú Khi sử dụng truyện kể trong quá trình dạy học thì ngườidạy cần giữ được cảm xúc biểu đạt câu chuyện đó Cảm xúcchính là thái độ của bản thân đối với sự vật, hiện tượng tronghiện thực khách quan nó có thể là yêu hoặc ghét, xúc độnghoặc dửng dưng, … Nó mang yếu tố chủ quan nhiều hơn.Nên trong quá trình kể truyện người GV cần đảm bảo đúng

cảm xúc của nhân vật trong câu chuyện đó, không nên đưacảm xúc cá nhân vào trong nhân vật Vì như thế sẽ không đảmbảo được tính khách quan cho nội dung truyện được kể Vídụ: trong bài số 11 “Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học”

có nội dung nói về “lương tâm” Ở nội dung này GV có thể

dụng video truyện “Hạt đậu của mẹ” [52] Câu chuyện nói về

chàng trai vì không muốn nuôi mẹ già nên quyết định đưa mẹlên núi bỏ, nhưng trong quá trình đi phát hiện mẹ mình đangđánh dấu đường đi bằng những hạt đậu khô nhằm giúp anhbiết đường quay về Nhân vật con trai trong truyện đã làm sai

và biết hối lỗi việc mình đã làm Như vậy có thể thấy haitrạng thái trái ngược nhau trong cùng một nhân vật nên khi kểtruyện người kể phải thể hiện cho người nghe cảm nhận đượctừng trạng thái của nhân vật trên Nếu không đảm bảo đượcyếu tố cảm xúc của nhân vật sẽ không làm nổi bật được sựcắn rứt lương tâm của người con trai và câu chuyện sẽ khôngthể hiện được hết ý đồ người dạy

Hay khi cần minh chứng cho nội dung kiến thức “Danh

dự, nhân phẩm” GV có thể cho HS xem video “Cậu bé đánh

giày” [50] Truyện kể về câu chuyện một cậu bé đánh giày

có tiền lẻ để trả nên cậu bé này đã chạy đi tìm nơi đổi tiền đểtrả lại cho khách phần tiền thừa Không may cậu gặp tai nạn

bị gảy chân nhưng cậu vẫn yêu cầu em trai mình tìm đến nhà

vị khách để đưa lại tiền thừa Vì cậu bé cho rằng đã hứa thìphải giữ lời Hành động trên của cậu bé đánh giày cho thấyviệc giữ gìn nhân phẩm và bảo vệ danh dự là cần thiết đối vớimỗi con người không phân biệt nghèo hay nghèo, già haytrẻ…

Hoặc nhằm giúp HS hiểu rõ nhơn nguyên nhân dẫn đến

gia tăng dân số GV có thể sử dụng truyện “Câu chuyện vỡ kế

hoạch” [53] Đây là loại truyện cười nhẹ nhàng nhưng nó

chứa đựng nội dung nói về quan niệm trọng nam khinh nữ tồntại từ thời phong kiến đến nay trong xã hội Việt Nam Chínhquan niệm lỗi thời ấy đã góp phần làm dân số nước ta bùngnổ

Mỗi một câu chuyện đều mang tính nghệ thuật trong đónhưng nó chưa đủ để người học cảm thụ được nếu thiếu đinghệ thuật truyền đạt của người dạy Muốn tạo ra và phát huy

sự tích cực của người học yêu cầu người dạy cần đầu tư nhiềuhơn cho khâu chuẩn bị truyện, cách thể hiện truyện và biết xử

lý tình huống sư phạm bất ngờ trong giờ học Ngoài ra, người

dạy không cần phải lúc nào cũng kể toàn bộ câu chuyện đôikhi chỉ cần chọn ra những tình tiết được coi là “đắt” nhất củachuyện để truyền đạt GV phải gắn cảm xúc của mình vàochính câu chuyện mình kể bởi có như vậy mới tạo ra đượcniềm tin, tình cảm cho người học Làm động lực cho ngườihọc đưa những cảm xúc đó đi vào thực tiễn đời sống.

- Biện pháp sử dụng truyện kể trong dạy học môn Giáo dục công dân phần Công dân với đạo đức ở trường Trung học phổ thông An Khánh

- Xây dựng ngân hàng truyện kể phục vụ cho việc dạy học phần Công dân với đạo đức

Ngân hàng truyện kể và ý nghĩa của việc xây dựng ngân hàng truyện kể

Từ trước đến nay khi nhắc đến ngân hàng thì người tađều nghĩ nó thuộc về lĩnh vực kinh tế Vì thực tế ngân hàng lànói xoay vòng vốn tức, là cho vay và nhận tiền tiết kiệm củacác các nhân, tổ chức Tuy nhiên, nó còn mang nghĩa là nơilưu trữ những thông tin, dữ liệu đã được điều chỉnh, sắp xếptheo trình tự khoa học

Và khi nói về ngân hàng truyện kể tức là nói đến nơichứa đựng rất nhiều những câu chuyện với nhiều thể loại khácnhau, mang ý nghĩa khác nhau nhưng đã được biên tập lạitheo một trình tự nhất định như mong muốn của người tạo ranó.

Để thuận lợi cho quá trình giảng dạy với truyện kể thìngân hàng những truyện kể của GV phải thật sự phong phú,thú vị với những nội dung định hướng rõ ràng Ngân hàngtruyện kể là nơi qui tụ những câu chuyện được GV lựa chọnphù hợp với từng đơn vị kiến thức trong nội dung bài họcGDCD phần Công dân với đạo đức Trong ngân hàng truyện

kể có thể chứa đựng nhiều thể loại truyện khác nhau như:truyện thần thoại, truyện truyền thuyết, truyện ngụ ngôn,truyện cười, truyện lịch sử, truyện danh nhân, truyện ngườithực việc thực, truyện sáng tác, truyện cảnh giác, truyện khoahọc,…Những câu chuyện này cần được GV sưu tầm và tỉa gọtsao cho phù hợp với nội dung bài cần giảng của mình Vì đôikhi chúng ta không cần sử dụng hết nội dung câu chuyện hoặccâu chuyện chưa cung cấp đủ cho chúng ta nội dung mongmuốn Việc chuẩn bị cho mình những câu truyện còn nhằmgiúp GV nắm vững nội dung, nhuần nhuyễn cách trình bày, có

thể biến tấu cho nó vui tươi hơn hoặc lãng mạn hơn,… Nếu

GV chủ quan vào việc cứ lấy một mẫu chuyện nào đó bất kỳmới được nghe hay mới đọc được mà không có sự chuẩn bịtrước sẽ dẫn đến nội dung câu chuyện có thể không ăn nhập gìvới nội dung bài hậu quả là làm phản tác dụng của phươngpháp Ngoài ra, việc lập cho mình ngân hàng truyện kể cũnglàm đa dạng, phong phú hơn cho quá trình giảng dạy củamình Giúp người dạy tự tin hơn với phương pháp cũng nhưtri thức mong muốn HS lĩnh ngộ

Sưu tầm và biên tập truyện kể

Để xây dựng được ngân hàng truyện kể như đã nói ở trêncũng không dễ dàng nên người dạy cần đặc biệt quan tâm mìnhmuốn có những mẫu chuyện mang nội dung gì? Ý nghĩa giáodục của nó ra sao? Nó có phù hợp với lứa tuổi của người họchay không? Muốn làm được điều đó người dạy phải nắm vữngnội dung từng bài, từng tiết học mà mình có dự kiến sử dụngtruyện kể Kế tiếp có thể tự bản thân GV sưu tầm hoặc dướihình thức yêu cầu HS làm bài tập dự án về nhà tìm các mẫuchuyện nói về nội dung mà mình cần

Sau quá trình sưu tầm GV cần hoàn thành khâu biên tậplại các mẫu chuyện cho tương ứng với đơn vị kiến thức trongchương trình GDCD phần Công dân với đạo đức Khi biên tậplại truyện GV có thể sử dụng nguyên văn bản của truyện hoặc

có thể thêm, bớt chi tiết nhằm làm rõ nội dung cần truyền đạtđến HS mà không ảnh hưởng đến dung lượng thời gian củatiết dạy Ngoài ra, GV cũng chuẩn bị những hình thức cụ thể

để kể chuyện như GV tự kể, HS kể, GV và HS cùng kể, pháttruyện kể qua những đồ dùng trực quan… Những câu chuyện

có thể dùng để thực hiện các ý đồ khác nhau của người dạynhư kể để vào bài mới, kể để vào từng phần tri thức của bài,

kể để làm rõ tri thức hoặc kể để củng cố bài học Như vậy,việc biên tập lại những câu chuyện sau khi sưu tầm được tùythuộc vào mục đích khác nhau của GV mà sẽ có cách sắp xếpkhác nhau

Từ những ưu điểm nói trên trong việc xây dựng ngânhàng truyện kể cho ta thấy được ý nghĩa to lớn khi việc làmnày là giúp GV hứng thú hơn trong quá trình dạy học, họ cótâm lý vững vàng hơn với hệ thống những câu chuyện tâm đắtđược chọn lọc cẩn thận Tạo thuận lợi cho GV khi lựa chọncâu chuyện có nội dung phù hợp với mục tiêu, nội dung bài

học Ngoài ra, việc xây dựng ngân hàng truyện kể còn mangtính nhân văn, tính cộng đồng khi người xây dựng ra nó biếtchia sẻ với những người GV trong bộ môn hoặc trên diễn đàn

“Trường học kết nối” dành cho GV Từ đó, người dạy có thểhọc tập lẫn nhau cùng nhau tìm tòi, phát huy hơn nữa nhữngphương pháp, kĩ năng, kỷ thuật và phương tiện dạy học hữuích

Mã hóa truyện kể

Sau quá trình sưu tầm và biên tập lại ngân hàng truyện

kể GV cần mã hóa lại truyện tương ứng với đơn vị kiến thứcphù hợp của bài Đây được xem là khâu chuẩn bị cuối cùngcho việc sử dụng truyện kể trong dạy học môn GDCD phầnCông dân với đạo đức Trong bài nghiên cứu này tác giả đưa

ra một số truyện thích hợp với những nội dung bài cụ thểtrong chương trình GDCD lớp 10, học kỳ 2 Cụ thể như sau:

Truyện Ý nghĩa truyện Đơn vị

kiến thức

Tác dụng của truyện

1 Những cô gái - Sự hy sinh lợi -Nghĩa vụ - Có thể sử

Truyện Ý nghĩa truyện Đơn vị

kiến thức

Tác dụng của truyện

- Thực hiệnnghĩa vụ của bảnthân đối với Tổquốc

Con người sốngphải ngay thẳng,giữ lương tâmtrong sáng, phảigiữ gìn danh dựnhân phẩm củamình

-Lương tâm -Danh dự -Nhân phẩm -Hạnh phúc -Tự trọng

dụng để mởđầu bàimới, làm rõđơn vị kiếnthức, củng

cố kiếnthức

Truyện Ý nghĩa truyện Đơn vị

kiến thức

Tác dụng của truyện

sự hiếu thảo củacon đối với chamẹ

-Tình yêu -Hôn nhân -Gia đình

Củng cốnội dungbài

Truyện Ý nghĩa truyện Đơn vị

kiến thức

Tác dụng của truyện

bạc của ông già

Sống nhânnghĩa, hòa nhập

và hợp tác

-Công dân

với cộngđồng

Dùng làm

rõ nội dungbài học

Truyện Ý nghĩa truyện Đơn vị

kiến thức

Tác dụng của truyện