NGUYÊN tắc và BIỆN PHÁP sử DỤNG PPTLN TRONG dạy học các PHẠM TRÙ đạo đức, môn GDCD ở TRƯỜNG THCS TRẦN QUỐC TOẢN, THÀNH PHỐ TUY hòa, TỈNH PHÚ yên

Từ những điều trình bày trên đây, có thể phát biểu:nguyên tắc dạy học là những luận điểm xuất phát cơ bản cótính quy luật, có tác dụng chỉ đạo toàn bộ tiến trình giảng dạy và học tập phù

NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP

SỬ DỤNG PPTLN TRONG DẠY HỌC CÁC PHẠM TRÙ ĐẠO ĐỨC,

MÔN GDCD Ở TRƯỜNG

THCSTRẦN QUỐC TOẢN,

THÀNH PHỐ TUY HÒA, TỈNH

PHÚ YÊN

- Nguyên tắc sử dụng PPTLN trong dạy học các phạm trù đạo đức, môn GDCD ở trườngTHCS Trần Quốc Toản, thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên

Quá trình dạy học tổng thể nói chung và các thành tố của

nó nói riêng vận động và phát triển theo các nguyên tắc dạyhọc là kết quả tất yếu của sự hoạt động của các quy luật kháchquan vốn có của nó Có thể coi các nguyên tắc dạy học là cáctính quy luật có khả năng rất lớn trong việc tổ chức điều khiểnquá trình dạy học một cách hợp quy luật Các nguyên tắc dạyhọc là những luận điểm chỉ đạo toàn bộ tiến trình dạy học, chỉđạo hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò một cáchhợp quy luật

Từ những điều trình bày trên đây, có thể phát biểu:nguyên tắc dạy học là những luận điểm xuất phát cơ bản cótính quy luật, có tác dụng chỉ đạo toàn bộ tiến trình giảng dạy

và học tập phù hợp với mục tiêu dạy học nhằm thực hiện tốtnhất các nhiệm vụ dạy học đã đặt ra

Khi xây dựng các biện pháp thảo luận nhóm trong dạyhọc các phạm trù đạo đức môn GDCD, ở trường THCS TrầnQuốc Toản,thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên, ngoài việc căn

cứ vào cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn đã trình bày trong luậnvăn các biện pháp đưa ra còn phải tuân thủ các nguyên tắc cơbản sau:

- Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu môn học

Vai trò của giáo dục, dạy học, nhất là quá trình giáo dụcđạo đức có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc địnhhướng cho hoạt động cá nhân nhằm biến yêu cầu xã hội thànhmục tiêu, thành nhu cầu đối với quá trình rèn luyện của mỗingười Giáo dục đạo đức có một ý nghĩa quan trọng vì nó tạo

ra sự thống nhất nhận thức và hành động vì lợi ích chung củacộng đồng, của nhân loại, góp phần giải quyết những mâuthuẫn, những bất đồng giữa cá nhân với cá nhân giữa tập thểnày với tập thể khác, giữa dân tộc này với dân tộc khác vìtrách nhiệm của mỗi thành viên trong cuộc sống, chung bướcvào một xã hội phát triển

Một trong những mục tiêu trọng tâm của môn GDCD ởTHCS, là rèn luyện những thói quen hành vi đạo đức trongđối xử với các quan hệ của chủ thể Trong các hành vi giaotiếp ứng xử ở tuổi trẻ thì giao tiếp ứng xử với mọi người ởmọi lúc, mọi nơi phù hợp với các chuẩn mực đạo đức, truyền

thống dân tộc, là bộ mặt văn hóa của cá nhân Song, trong xãhội hiện nay, đòi hỏi mỗi con người phải hoàn toàn tự giác, tựlập để có sức đề kháng với những tiêu cực của hoàn cảnh …thì những giá trị tự hoàn thiện nhân cách được coi là giá trịcốt lõi của quá trình rèn luyện bản thân.

Mục tiêu quan trọng nhất của môn đạo đức cũng nhưmôn GDCD là hình thành phát triển thái độ đúng đắn Để cóthái độ đúng đắn môn GDCD sẽ giúp học sinh có được nhữngcảm xúc, tình cảm, niềm tin một cách hệ thống Chỉ khi nàohình thành được những tình cảm lành mạnh, niềm tin vữngchắc vào nhữnggiá trị đạo đức, tin vào cuộc sống đang vậnđộng, phát triển thì các em mới có khả năng xem xét các hiệntượng tốt, xấu, thiện, ác … đan xen đang tồn tại ngoài xã hội

Có thể khẳng định xúc cảm, tình cảm, niềm tin là động lực làyếu tạo ra động cơ, tạo ra sức mạnh giúp cho mọi cá nhânvượt qua mọi khó khăn, biết lựa chọn những giá trịhướng tớichân, thiện, mĩ Chỉ có tình cảm, niềm tin đúng đắn trong sángmỗi người mới tạo ra được cuộc sống tinh thần, lối sống lànhmạnh, chỉ có tình cảm, niềm tin, con người mới đủ trí khôn,tỉnh táo và có phương pháp hợp lý giải quyết những mâuthuẫn của đời thường như quyền lợi của cá nhân với tập thể,

vật chất và tinh thần, quyền lực và trách nhiệm, lòng vị tha vàtính hẹp hòi … Nhận thức đúng vị trí của bản thân trong cuộcsống, có tình cảm, niềm tin sâu sắc, đúng đắn vừa là nhiệm vụcủa giáo dục đạo đức, vừa là yếu tố cấu trúc thành tâm lựcnhưng đồng thời lại là điều kiện phát triển tâm lực, phát triểnnhân cách.

Thực hiện nguyên tắc đảm bảo mục tiêu môn học khi sửdụng PPTLN cần lưu ý một số vấn đề sau:

Sử dụng PPTLN phải đạt được mục tiêu của môn họcnói chung từng bài học nói riêng Tức là phải lựa chọn đúngđơn vị kiến thức nào cần thảo luận, TLN về đơn vị kiến thức

đó nhằm đạt được mục đích gì

Việcsử dụng PPTLN trong dạy học phải phù hợp với cácđơn vị kiến thức của bài học, phải đạt được mục tiêu đề ra,nếu không đạt được có nghĩa là thất bại Tuy nhiên khôngphải đơn vị kiến thức nào, bài nào, tiết học nào cũng sử dụngPPTLN mà phải biết kết hợp linh hoạt các phương pháp trongquá trình dạy học thì mới mang lại hiệu quả cao

- Nguyên tắc đảm bảo định hướng phát triển năng lực cho học sinh

Định hướng phát triển năng lực cho học sinh, được hiểu

là làm cho học sinh biến đổi theo hướng tăng cường,nâng cao

cả về kiến thức, thái độ, giá trị và cáckĩ năng, các năng lực đểthực hiện tốt hơn các hoạt động, góp phần giúp các em thíchứng với cuộc sống tốt hơn

Một số yêu cầu khi thực hiện nguyên tắc đảm bảo địnhhướngphát triển năng lực của học sinh:

Lứa tuổi học sinh THCS là lứa tuổi có những biến đổilớn về tâm sinh lí Cùng với hoạt động học tập, hoạt độnggiao tiếp, ứng xử, giải quyết vấn đềcũng phát triển rất mạnh,các mối quan hệ xã hội được mở rộng Do đó, sự phát triểncủa xã hội có tác động rất lớn đến lứa tuổi này Trong hoạtđộng học tập cũng như các hoạt động giáo dục khác đòi hỏiphải có sự phối hợp, trao đổi, hợp tác với nhau nhằm thựchiện có hiệu quả các hoạt động đó

Hình thành và định hướngphát triển năng lựccho họcsinh được coi là một việc làm quan trọng, cần thiết của giáodục Việt Nam trong giai đoạn mới Trong nhà trường THCS,việc định hướngphát triển năng lực cho học sinh được thựchiện thông qua các con đường khác nhau nhằm góp phần thực

hiện mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh Qua đó, giúphọc sinh củng cố bổ sung những kiến thức, phát triển thái độ,tình cảm, niềm tin, sự gắn bó với cộng đồng, xã hội Mặt khácgiúp các em rèn luyện những kĩ năng cơ bản và cần thiết như:

kĩ năng nhận thức, kĩ năng hợp tác, kĩ năng hòa nhập, nănglực thuyết trình,kĩ năng ứng phó, kĩ năng giao tiếp… với cácvấn đề của cuộc sống, xã hộilàm cơ sở phát triển các năng lựchoạt động như năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, xử

lý tình huống, tư duy phản biện

Như vậy, định hướng phát triển năng lựcđược coi là mộtyêu cầu cần thiết, phải được hình thành và phát triển ở họcsinh Do đó việc định hướngphát triển cácnăng lực, các kĩnăngcho học sinh là một vấn đề quan trọng nhằm thực hiệnmục tiêu phát triển nguồn nhân lực mới cho xã hội, đáp ứngyêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện naycủa đất nước

- Nguyên tắc đảm bảo phát huy tính tích cực của học sinh

Quá trình nhận thức của học sinh là quá trình trong đó họcsinh với tư cách là chủ thể phản ánh thế giới kháchquan vào ý

thức của mình Trong quá trình này học sinh nắm được quy luậtkhách quan của thế giới hiện thực rồi vận dụng chúng vào việccải tạo thế giới và bản thân Như vậy về bản chất, quá trìnhnhận thức của học sinh là quá trình tích cực, tự giác Hơn nữa,quá trình nhận thức này còn nhờ sự tác động qua lại giữa thầy

và trò, giữa dạy và học

Mặt khác, quá trình nhận thức của học sinh chịu sự chiphối của quy luật thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy vàhoạt động học, giữa dạy học và phát triển trí tuệ … Do đó,trong dạy học phải đảm bảo sự thống nhất giữa vai trò tự giác,tích cực, độc lập của học sinh và vai trò chỉ đạo của giáo viên

Tính tự giác nhận thức thể hiện ở chỗ học sinh ý thứcđược mục đích nhiệm vụ học tập, có ý thức trong việc lĩnh hộitri thức, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, có ý thức kiểm tra, đánhgiá, quá trình và kết quả học tập của mình

Tính tích cực nhận thức thể hiện ở thái độ cải tạo củachủ thể đối với đối tượng nhận thức Nghĩa là tài liệu học tậpđược hòa vào vốn kinh nghiệm của mình và được vận dụnglinh hoạt vào các tình huống khác nhau nhằm cải tạo hiệnthực và bản thân Dưới góc độ tâm lý,tính tích cực nhận thức

còn là sự huy động chức năng nhận thức, tình cảm, ý chí củachủ thể, trong đó chức năng nhận thức đóng vai trò chủ yếu,các chức năng tâm lý khác đóng vai trò hỗ trợ.

Tính độc lập nhận thức được thể hiện ở chỗ học sinh biết

tự phát hiện vấn đề, biết tự đặt vấn đề, biết tự đặt kế hoạchgiải quyết vấn đề và biết tự kiểm tra kết quả giải quyết vấn đề.Như vậy đòi hỏi học sinh có khả năng tự tổ chức, tự điềukhiển hoạt động nhận thức của bản thân

Ba phẩm chất nêu trên có quan hệ mật thiết với nhau: tính

tự giác là cơ sở để hình thành tính tích cực, tính tích cực đếnmột mức độ nào đó làm nảy sinh tính độc lập Như vậy, tínhđộc lập chứa đựng trong nó tính tự giác và tính tích cực Chúngđược hình thành và phát triển dưới sự chỉ đạo của giáo viên

Đối với các phạm trù đạo đức môn GDCD ở bậc THCS,những phạm trù đạo đức này rất gần gũi với các em hằngngày và được phát triển từ thấp đến cao dần theo hướng đồngtâm của vòng xoắn trôn ốc Vì vậy, để phát huy tính tích cựccủa học sinh, người giáo viên phải biết khơi gợi, đánh thức vàđịnh hướng cho các em ý thức tích cực, tự giác, độc lập suynghĩ, tìm tòi khám phá tri thức khoa học, để quá trình học tập

như là quá trình chiếm lĩnh tri thức một cách chủ động, tíchcực chứ không phải là quá trình tiếp nhận thụ động từ giáoviên.

Để thực hiện nguyên tắc này cần tuân thủ các biện phápsau:

Trong quá trình dạy học cần giáo dục cho các em ý thứcđược đầy đủ mục đích, nhiệm vụ học tập, từ đó có động cơ,thái độ học tập đúng đắn

Trong quá trình dạy học, cần phối hợp các phương pháp,nhằm phát huy tính tựgiác, tích cực của học sinh, đặt biệt làphương pháp thảo luận nhóm với phương pháp nêu và giảiquyết vấn đề…

Cần bồi dưỡng cho học sinh thói quen hoài nghi khoahọc, không lĩnh hội và không tin mù quáng vào những vấn đề

mà bản thân chưa hiểu, không làm bài tập khi chưa nắm chắcnhững vấn đề lý thuyết

Cần duy trì thường xuyên mối liên hệ ngược trong quátrình dạy học Nhờ đó giáo viên và bản thân học sinh có thể

điều chỉnh hoạt động nhận thức của mình nhằm làm cho trithức, kĩ năng, kĩ xảo được lĩnh hội một cách vững chắc.

Một số yêu cầu thực hiện nguyên tắc đảm bảo tính thựctiễn trong dạy học sử dụng PPTLN

Để đạt được mục đích dạy học đảm bảo cho tiết học sửdụng PPTLN thành công, những biện pháp để tiến hànhPPTLN cần đảm bảo yêu cầu sau: xác định mục tiêu, nội dungbài học, tiết học, nên sử dụng PPTLN để chuyển tải nhữngđơn vị kiến thức lý luận nào đối với học sinh, những kiến thức

lý luận nào cần thực tiễn để chứng minh, cần sử dụng loạithực tiễn nào là phù hợp khi dạy các phạm trù đạo đức mônGDCD, như vậy bài giảng mới có sức sống, tính sinh độngphong phú của thực tiễn, phù hợp với nội dung chương trìnhmôn GDCD bậc THCS Ngoài ra nguyên tắc này đòi hỏi phảiphù hợp với những điều kiện dạy của giáo viên và điều kiệnhọc của học sinh, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất, trangthiết bịcủa trường THCS Trần Quốc Toản thành phố TuyHòa, tỉnh Phú Yên

- Một số biện pháp sử dụng PPTLN trong dạy học các phạm trù đạo đức, môn GDCD ở trường THCS Trần Quốc Toản thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên

- Biện pháp chuẩn bị

Thứ nhất, hiểu rõ đối tượng tham gia thảo luận: việc

nghiên cứu đặc điểm của người học giúp giáo viên GDCD cóthể: xác định trình độ, khả năng tư duy của người học; đặcđiểm tâm sinh lý của các em; từ đó tính toán lựa chọn nộidung thảo luận, lựa chọn cách chia nhóm cũng như thời gianthảo luận cho phù hợp Đối tượng học sinh khối 6,7, 8, 9 làkhác nhau nên việc quan sát và tìm hiểu đối tượng là rất cầnthiết cho tính phù hợp của nội dung thảo luận Ngay trongcùng một khối lớp, mức độ nhận thức của các lớp cũng ítnhiều có sự khác biệt, vì thế, đây là điều giáo viên cũng khôngnên bỏ qua

Thứ hai, xác định đúng mục tiêu thảo luận: trước khi

thiết kế nội dung thảo luận giáo viên nhất định phải xác định rõràng mục tiêu, vì mục tiêu định hướng cho lựa chọn nội dung trithức và chi phối phương pháp, cách thức tổ chức trong dạy học.Trong quá trình thiết kế giáo án dạy học các phạm trù đạo đức

trong môn GDCD có sử dụng PPTLN, giáo viên trước tiên phảixác định được sẽ sử dụng TLN nhằm mục đích gì, hướng tớimục tiêu nào Sử dụng TLN cho khởi động, khám phá tri thứcmới hay củng cố, mở rộng, luyện tập Sau khi xác định rõ điều

đó, giáo viên bắt đầu xác định và thiết kế vấn đề thảo luận Ởđây là thiết kế tình huống hoặc câu hỏi được đưa ra thảo luậntrong tiết học

Chẳng hạn: Với bài 9 Lịch sự, tế nhị trong chương trình

lớp 6, giáo viên có thể sử dụng TLN để đưa ra quan điểm đốivới các tình huống cụ thể nhằm mục đích giải thích, mở rộng,củng cố thêm kiến thức Giáo viên có thể đưa ra yêu cầu: Thảoluận với các bạn trong nhóm và đưa ra cách giải quyết chonhững trường hợp sau để thể hiện mình là người lịch sự, tếnhị “khách của bố mẹ đến nhà chơi”, “góp ý cho khuyết điểmcủa người khác”, “có người hỏi thăm đường”, “không may bạnlàm rách sách”

Thứ ba, lựa chọn nội dung thảo luận phù hợp: yếu tố

quan trọng nhất để đảm bảo buổi thảo luận đạt hiệu quả làviệc lựa chọn chủ đề hay nội dung Để làm được điều đó, giáoviên cần nghiên cứu kỹ nội dung bài học, từng đơn vị kiếnthức, đồng thời nắm chắc những yêu cầu của chuẩn kiến thức,

kỹ năng, thái độ cần đạt được trong mỗi tiết học các phạm trùđạo đức trong môn GDCD.Không những thế, theo yêu cầumới, dạy học phải hướng tới hình thành năng lực và phẩmchất, giáo viên GDCD cần đầu tư thời gian nghiên cứu mụctiêu bài học theo hướng này Khi mục tiêu bài học đã được xácđịnh rõ, nội dung bài học đã được nghiên cứu kỹ, giáo viênmới bắt tay vào thiết kế giáo án Vấn đề thảo luận trong dạyhọc các phạm trù đạo đức, môn GDCD ở bậc THCS phải đápứng những yêu cầu sau đây:

Một là, nội dung thảo luận phải phù hợp với mục tiêucủa bài học Giáo viên xác định mục tiêu bài học dựa vàochuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ Tương ứng với chuẩn đó,nghiên cứu kỹ từng đơn vị kiến thức, giáo viên lựa chọn chủ

đề thảo luận Chủ đề thảo luận nên tập trung vào vấn đề chínhcủa bài học Chủ đề thảo luận cũng có thể bắt đầu từ các luậnđiểm, các tình huống, câu chuyện, nhưng thường được cụ thểhóa qua các câu hỏi chủ chốt Việc lựa chọn và diễn đạt vấn

đề cần phù hợp, không quá đơn giản nhưng cũng không nênquá khó đối với học sinh Tốt nhất, lựa chọn được vấn đề thảoluận hấp dẫn, dễ chia sẻ, dễ huy động được nhiều ý kiến khácnhau, có tính chất kích thích tính tích cực, chủ động làm việc

của các em Lưu ý, câu hỏi thảo luận nên là câu hỏi mở.

Chẳng hạn với bài 1 trong chương trình lớp 9 Chí công, vô tư,

để đạt được mục tiêu học sinh thể hiện được thái độ đồng tìnhủng hộ những việc làm chí công vô tư, phê phán những biểuhiện thiếu chí công vô tư,giáo viên có thể đưa ra vấn đề thảoluận nhóm theo gợi ý: Các em hãy chia sẻ quan điểm củamình về suy nghĩ của bà Hoa trong tình huống sau: “Gia đình

bà Hoa có tranh chấp đất đai với hàng xóm, vấn đề được đưa

ra xã giải quyết, sau một thời gian làm việc, xã kết luận phầnđất tranh chấp đó là của gia đình hàng xóm Bà Hoa rất khóchịu và có ý trách móc ông An chủ tịch xã là em họ nhưngkhông đứng ra giải quyết để phần đất ấy thuộc về nhà bà mặc

dù bà biết rõ đất đó là của hàng xóm”

Hai là, phải vừa sức và tạo được sự hứng thú đối vớingười học Vừa sức là một tiêu chí rất cần thiết trong việcthiết kế vấn đề thảo luận Dưới ngưỡng nhận thức tức là vấn

đề quá dễ hoặc quá ngưỡng nhận thức tức là vấn đề quá khó

đề sẽ làm cho bài học không đạt được hiệu quả Vì thế, giáoviên phải hiểu rõ đối tượng để có những yêu cầu, nhiệm vụđặt ra phù hợp với giới hạn cao nhất trong vùng phát triển trítuệ gần nhất của học sinh Chủ đề vượt quá sức còn làm mất