NGUYÊN tắc và BIỆN PHÁP sử DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG dạy học môn GDCD PHẦN CÔNG dân với đạo đức ở TRUNG tâm GIÁO dục THƯỜNG XUYÊN, HUYỆN AN BIÊN, TỈNH KIÊN GIANG

- Nguyên tắc của việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn gdcd phần “công dân với đạo đức” ở trung tâm giáo dục thường xuyên, huyện an biên, tỉnh kiên giangQuá trình dạ

NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD PHẦN CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC

THƯỜNG XUYÊN, HUYỆN AN BIÊN, TỈNH KIÊN GIANG

- Nguyên tắc của việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn gdcd phần “công dân với đạo đức” ở trung tâm giáo dục thường xuyên, huyện an biên, tỉnh kiên giang

Quá trình dạy học môn Giáo dục công dân phần “Côngdân với đạo đức” ở Trung tâm Giáo dục Thường xuyên sửdụng phương pháp thảo luận nhóm cần tuân thủ các nguyêntắc sau:

- Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu môn học

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình dạy học phảitrang bị cho người học những kiến thức trọng tâm, cốt lõi củabài học, môn học “Dạy học không chỉ làm phát triển lý trícủa con người và cung cấp cho người học một khối lượngkiến thức nào đó mà phải làm cháy lên ở họ lòng khát khaohọc tập một cách nghiêm túc”[7]

Ảnh hưởng giáo dục của khoa học là người đồng hànhkhông tránh khỏi của dạy học Song từ đó sẽ không đúng khicho rằng dạy học bao giờ cũng có tác động như nhau đến họcsinh và sự nỗ lực một cách tự giác, nghệ thuật của nhà giáo

dục không có ý nghĩa quan trọng Trái lại, tính chất giáo dụccủa dạy học, phương hướng tư tưởng và sức mạnh ảnh hưởngcủa nó tới học sinh là do nội dung, phương pháp dạy học, sự

tổ chức tiết học và do tác động của chính nhân cách ngườigiáo viên quyết định

Chính vì vậy, để thực hiện nguyên tắc này cần phải:

- Trang bị cho người học những kiến khoa học chânchính, hiện đại

- Cung cấp cho họ những hiểu biết sâu sắc về nội dungbài học và những liên hệ thực tế liên quan đến bài học Từ đóuốn nắng cho học sinh tinh thần trách nhiệm, nghĩa vụ côngdân trước sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nướctrong học tập

- Trao dồi cho học sinh ý thức và khả năng phân tích,biết phê phán một cách đúng mức những thông tin đăng tảitrên các phương tiện thông tin đại chúng, những suy nghỉ,quan niệm khác nhau về một vấn đề

- Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình dạy học nắmvững tri thức, nắm vững cơ sở khoa học, kỹ thuật, văn hoá khikết hợp hai điều kiện:

+ Tri thức là những điểm có hệ thống, quan trọng vàthen chốt hơn cả

+ Tri thức đó phải được vận dụng trong thực tiễn để cảitạo hiện thực, cải tạo bản thân

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh lý luận được hiểu là “Đemthực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các cuộc đấutranh, xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng rõ ràng, làm thành kếtluận, rồi lại đem nó chứng minh với thực tế đó là lý luận chânchính1”[3], thực tế là các vấn đề cần mình phải giải quyết, làmâu thuẫn của sự vật

- Bản thân nội dung “Lý luận liên hệ với thực tiễn” đãphản ánh nội dung “học đi đôi với hành” Theo Hồ Chí Minhthì lý luận phải đem ra thực hành Thực hành phải nhằm theo

lý luận Lý luận cũng như cái tên Thực hành cũng như cái

1

Chỉ thị số 23-CT/TW ngày 9/2/2018 của Ban Bí thư Về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu

quả học tập, nghiên cứu, vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới.

đích để bắn”[9] Có tên mà không bắn hoặc bắn lung tungcũng như không có tên Vì vậy, chúng ta phải gắng học, đồngthời phải hành

Qua đó có thể nhận thấy nội dung khái niệm học luônluôn đi đôi với hành, đan kết chặt chẽ với nhau Khi chúng tahọc cần phải thực hành thì mới đạt được hiệu quả tốt vàngược lại Học làm người

Để thực hiện nguyên tắc này cần phải:

- Vào nội dung bài người Gv cần phải cho người họchiểu rõ được kiến thức cơ bản của lý thuyết, thấy rõ nguồngốc của những tri thức đó và vai trò của tri thức khoa học đốivới thực tiễn hiện nay

- “Cách thức và phương pháp dạy học cần chú ý đếnkiến thức cũng như thực tế cuộc sống của người hoc để lấydẫn chứng minh họa, đặt ra tình huống thích hợp và giải quyếttình huống một cách triệt để Khi vận dụng cần vận dụng cóđổi mới những PP như đưa ra các thí nghiệm, thực nghiệm,nghiên cứu các tài liệu thực tiễn”[8]…giúp cho học sinh nắmbắt nhanh và nắm chắc những lý thuyết biết vận dụng những

tri thức lý thuyết đó vào giải quyết những tình huống gặpphải.

- Hình thức tổ chức dạy học Gv có thể kết hợp các hìnhthức tổ chức dạy học khác nhau, đặc biệt là hình thức lên lớp,hình thức thực hành, thực tập ở phòng thí nghiệm

- Nguyên tắc đảm bảo phát huy năng lực hợp tác của học sinh

Nguyên tắc này đòi hỏi phải hình thành cho người học

có nhu cầu, năng lực, phẩm chất tự học để có thể chuyển dầnquá trình dạy học một chiều sang quá trao đổi, thảo luận,tranh luận để đạt mục tiêu bài học Nghĩa là người học có thể

tự mình tìm ra kiến thức cùng với cách khai thác bằng hànhđộng của chính mình, tự thể hiện mình và hợp tác với các bạn,

tự tổ chức hoạt động của mình, tự kiểm tra, tự đánh giá, tựđiều chỉnh hoạt động học của mình

Cuộc cách mạng khoa học, công nghệ phát triển hiện nay

đã dẫn tới sự bung nổ thông tin và làm cho Tri thức ở từngngười trở nên lạc hậu nhanh chóng Để thích ứng với cuộc sống,mỗi người phải tự học liên tục, học suốt đời

Để thực hiện nguyên tắc này cần:

- Thông qua phương pháp giảng dạy của giáo viên màthúc đẩy học sinh thực hiện có hệ thống công tác độc lậpnhằm lĩnh hội những tri thức về khoa học, kỹ thuật, nghệthuật mà họ yêu thích

- Trong quá trình dạy học cần chú ý hình thành cho họcsinh những kỹ năng lập kế hoạch, kỹ năng tự tổ chức, kỹ năng

tự kiểm tra, tự đánh giá hoạt động tự học của chính mình.Thông qua công tác độc lập làm cho học sinh cảm thấy rằngviệc tự học không chỉ là công việc của bản thân từng người

mà là sự quan tâm chung của cả tập thể lớp, của giáo viên vàcủa tập thể sư phạm

- Trong các lần trò chuyện với học sinh cần làm cho họhiểu rõ ý nghĩa của sự tự học trong thời đại ngày nay, tìm hiểunhững khó khăn mà họ gặp phải trong việc tự học và chỉ ra chohọ những biện pháp khắc phục khó khăn đó

- Cần tổ chức phong trào tự học trong lớp, trong trường

- Cần tăng cường tỷ trọng tự học về khối lượng tri thức,

kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh để khi tốt nghiệp Trung học phổ

thông, tất cả học sinh phải được hình thành nhu cầu, ý chí đốivới tự học và những kỹ năng cơ bản, cần thiết, cho sự tự học.

- Nguyên tắc đảm bảo vai trò chủ đạo của người dạy

và chủ động của người học

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình dạy học phải pháthuy cao độ tính tự giác, tính tích cực, tính độc lập, sáng tạocủa người học dưới tác dụng vai trò chủ đạo của giáo viên, tạonên sự cộng hưởng của hoạt động dạy và hoạt động học

- “Tính tích cực nhận thức là thái độ cải tạo của chủ thểđối với khách thể thông qua sự huy động ở mức độ cao cácchức năng tâm lý nhằm giải quyết những vấn đề học tập, nhậnthức”[5] Nó vừa là mục đích hoạt động, vừa là phương tiện,vừa là điều kiện để đạt được mục đích và vừa là kết quả củahoạt động.Tính tích cực nhận thức cũng là phẩm chất hoạt độngcủa cá nhân

Tuỳ theo sự huy động những chức năng tâm lý nào vàmức độ sự huy động đó mà có thể diễn ra tính tích cực táihiện

Qua đó có thể nhận thấy tính độc lập nhận thức là sựthống nhất giữa phẩm chất và năng lực, giữa ý thức, tri thức vàphương pháp hoạt động độc lập.

Tính tự giác, tính tích cực, tính độc lập nhận thức có mốiliên hệ mật thiết với nhau Tính tự giác nhận thức là cơ sở củatính tích cực và tính độc lập nhận thức Tính tích cực nhậnthức là điều kiện, là kết quả, là định hướng và là biểu hiện của

sự nảy sinh và phát triển của tính độc lập nhận thức Tính độclập nhận thức là sự thể hiện tính tự giác, tính tích cực ở mức

độ cao

Kết hợp tính tích cực của giáo viên và học sinh một cáchhài hoà trong hoạt động phối hợp với nhau sẽ cho phép đạtđược những kết quả dạy học và giáo dục trong một thời gianngắn nhất

Trong giai đoạn đổi mới ở nước ta và đổi mới nềnnghiệp giáo dục hiện nay, trong điều kiện lấy nhân tố conngười là động lực cho sự phát triển của xã hội thì tính tự giác,tính tích cực, tính độc lập sáng tạo có ý nghĩa vô cùng quantrọng

Để thực hiện tốt nguyên tắc này, trong quá trình dạy họccần:

- Quan tâm đúng mức việc giáo dục ý thức đầy đủ và sâusắc cho học sinh với mục đích, nhiệm vụ học tập nói chung vàtừng môn học nói riêng để học sinh xác định đúng động cơ vàthái độ học tập

- Động viên, khuyết khích và tạo điều kiện để học sinhmạnh dạn nêu lên ý kiến, ý tưởng và những thắc mắc củamình, đề cao tinh thần hoài nghi khoa học, óc phê phán, tácphong độc lập suy nghĩ, học đối phó, trong học tập

- Cần tăng cường sử dụng phối hợp các hình thức tổchức dạy học

- Phải kết hợp tính tự giác, tính tích cực học tập với việcnâng cao tinh thần trách nhiệm trong học tập của học sinh,cần tổ chức kiểm tra, đánh giá và tự kiểm tra, đánh giá việclĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của người học

- Hình thành cho người học những thao tác tư duy,những hành động thực hành, những biện pháp hoạt động sáng

tạo và tạo điều kiện cho họ thể hiện khả năng hoạt động sángtạo.

- Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức

Là khối lượng kiến thức cung cấp cần phải phù hợp vớiđối tượng và khả năng tiếp thu của người học Đó là tính liêntục và tính kế thừa của quá trình giảng dạy “Nguyên tắc nàybắt nguồn từ nguyên tắt đảm bảo tính vừa sức trong dạy họcđòi hỏi giáo viên không ngừng nâng cao mức độ khó khantrong học tập thông qua việc tuyển chọn các nội dung, sửdụng các hình thức tổ chức dạy học, dạy học vừa sức là quátrình dạy học luôn phải xây dựng những khó khăn gây nêncăng thẳng về trí lực”[5], thể lực một cách cần thiết và dưới

sự hướng dẫn của người giáo viên, học sinh cố gắng thì có thểgiải quyết được

Trong chương trình Giáo dục công dân giáo viên nên tạonên các tình huống dạy học dẫn đắt học sinh phát hiện vấn đề,hoạt động tự giác và tích cực để giải quyết vấn đề Vấn đềthường là các câu hỏi chưa được giải đáp, hoặc chưa có mộtphương pháp cụ thể để giải đáp Vấn đề có thể do giáo viên đề

xuất hoặc do học viên đề xuất Thực tế dạy học cho thấy, tínhvấn đề của dạy học bắt nguồn từ các yếu tố sau:

- Từ nội dung môn học

- Từ quan hệ sư phạm trên lớp

- Từ tính chất hiệu lực của phương tiện kỹ thuật

- Từ thái độ hay phản ứng bất ngờ của học sinh

Dựa vào tính vấn đề của dạy học, giáo viên có cơ sởkhách quan để tạo ra và kích thích tính chủ động, tích cựctrong học tập của học viên thông qua các tình huống dạy họcđược xây dựng trên mục tiêu và nội dung môn học Do sự đadạng phong phú của tính vấn đề trong dạy học cho phép giáoviên tạo ra các tình huống dạy học rất đa dạng và phong phú.Quá trình học tập thảo luận nhóm, buộc học viên phải chủđộng tìm kiếm thông tin, các kinh nghiệm, các cách làm đểtìm được lời giải cho các tình huống dạy học do giảng viênđặt ra Các tình huống dạy học đuôc học sinh tiếp nhận và xử

lý theo quy luật tâm lý Vì vậy, nó khuyến khích tính đa dạng

và chủ động của tư duy học sinh trong quá trình giải quyếtvấn đề thảo luận nhóm Vận dụng phương pháp này chắc chắn

giáo viên và học sinh sẽ thoải mái cùng chia sẽ tranh luận sôinổi góp phần nâng cao khả năng tiếp thu hứng thú với giờhọc.

- Quy trình sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn giáo dục công dân phần “công dân với đạo đức” ở trung tâm giáo dục thường xuyên huyện an biên

- Quy trình chuẩn bị bài giảng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân phần “Công dân với đạo đức” ở Trung tâm GDTX huyện

An Biên, tỉnh Kiên Giang

Sau khi lựa chọn lớp đối chứng và lớp thực nghiệm,chúng tôi tiến hành lựa chọn bài học để tiến hành thựcnghiệm Bắt đầu tiến hành thực nghiệm, chúng tôi soạn 02giáo án cùng một bài học để dạy cho 02 lớp (lớp thực nghiệm

và lớp đối chứng) Hai giáo án này phải đảm bảo nguyên tắc:

- Không làm thay đổi chương trình, kế hoạch và nộidung theo quy định của Bộ giáo dục

- Tuân thủ các bước lên lớp

Bước 1: Xác định rõ mục tiêu, yêu cầu về kiến thức, kỹnăng và thái độ.

Bước 2: Xác định trọng tâm kiến thức cơ bản của bài

Bước 3: Xác định phương pháp, phương tiện dạy họccũng như phân chia thời gian hợp lý giữa các mục trong bài

Bước 4: Xây dựng tiến trình bài học

Tiến trình bài học bao gồm:

+ Ổn định tổ chức

+ Kiểm tra bài cũ

+ Giới thiệu bài mới

+ Dạy bài mới

+ Củng cố và hệ thống lại

* Giáo án dạy ở lớp đối chứng: Giáo án được chuẩn bị

đầy đủ các bước của một giáo án thông thường

- Mục tiêu: Bài học phải đảm bảo những kiến thức cơ

bản

- Hình thức tổ chức dạy học: lên lớp theo các bước (5

bước) quy định

- Phương pháp dạy học: Phương pháp chủ đạo là các

phương pháp dạy học truyền thống, như phương pháp thuyếttrình, cần có câu hỏi yêu cầu tái hiện kiến thức đã được học

- Phương tiện dạy học: Bảng, phấn, giáo trình, giáo án,

thiết bị trình chiếu

- Nội dung dạy học: Giáo trình.

- Tổng kết, khái quát: Sau tiết học Giáo viên tổng kết, khái

quát nội dung

- Bài tập về nhà: Nêu một số câu hỏi có trong giáo trình.

- Kiểm tra, đánh giá: Giáo viên là người được quyền

đánh giá kết quả học tập của học sinh

* Giáo án dạy cho lớp thực nghiệm

- Mục tiêu: Giúp HS chủ động tìm hiểu của nội dung bài

học, dưới sự hướng dẫn của giáo viên

- Hình thức tổ chức dạy học: Tiến hành chia lớp ra thành

nhiều nhóm để thảo luận

- Phương pháp dạy học: chúng tôi chủ yếu sử dụng

phương pháp thảo luận nhóm và có kết hợp với các phươngpháp dạy học khác như PP nêu vấn đề, PP thuyết trình, PPvấn đáp…

Các bước dạy học theo phương pháp thảo luận nhómđược thực hiện như sau:

Bước 1: Chuẩn bị

GV căn cứ vào số lượng học sinh, trình độ của học sinh

và nội dung học tập mà tiến hành chia nhóm Sau đó GV giaonhiệm vụ cho mỗi nhóm, nêu câu hỏi cho HS tìm cách trả lời

HS nhận nội dung học tập và tìm cách giải quyết

Bước 2: Thực hiện nội dung

Giáo viên phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm,

GV tiến hành tổ chức cho HS trong các nhóm thảo luận

Bước 3: Tổng hợp đánh giá và kết luận nội dung thảo

luận

Sau khi các nhóm đã trình bày nội dung đã thảo luận vàcác nhóm khác có đóng góp ý kiến GV kết luận, khẳng định

lại nội dung trọng tâm cần lưu ý, đánh giá thái độ học tập củahọc sinh.

- Biện pháp tổ chức dạy học sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân phần “Công dân với đạo đức” ở Trung tâm GDTX huyện

đề ra được quyết định hợp lý khi thực hiện nhiệm vụ theochức trách đảm nhiệm

Tình huống được biên soạn cần đảm bảo các yêu cầusau:

Thứ nhất, Tình huống phải mang tính thời sự, sát vớithực tế; phải chứa đựng thông tin đầy đủ như thời gian, địađiểm, những nguyên nhân phát sinh sự kiện, vấn đề.

Thứ hai, Phải tạo ra khả năng để người học đưa ra nhiềugiải pháp, để thu hút sự chú ý, kích thích tư duy và không cócâu trả lời duy nhất đúng cho vấn đề đó

Thứ ba, Tình huống đưa ra phải có tính phức tạp vừa đủ,buộc người học phải suy nghĩ, vận dụng khả năng trí tuệ đểgiải quyết Một tình huống có thể rất dài, phức tạp hoặc rấtngắn gọn và đơn giản Tuy nhiên, giáo viên có thể tạo ra cácnhân vật, sự kiện, bổ sung thông tin để phục vụ cho mục tiêudạy học của mình

Thứ tư, Nội dung tình huống phải phù hợp với nội dungbài học và vừa sức của người học

Quy trình dạy học theo phương pháp tình huống

- Bước 1: Xác định mục tiêu:

- Bước 2: Lựa chọn tình huống:

- Bước 3: Thực hiện dạy học: