CƠ sở lý LUẬN và THỰC TIỄN của VIỆC sử DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG dạy học PHẦN “CÔNG dân với đạo đức” môn GIÁO dục CÔNG dân lớp 10 ở TRƯỜNG TRUNG học PHỔ THÔNG

Cơ sở l‎ý luận của việc sử dụng phương pháp thảoý l‎ý luận của việc sử dụng phương pháp thảouận của việc sử dụng phương pháp thảo l‎ý luận của việc sử dụng phương pháp thảouận nhóm trong

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG

PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC PHẦN

“CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC” MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở TRƯỜNG TRUNG

HỌC PHỔ THÔNG

Cơ sở l‎ý luận của việc sử dụng phương pháp thảoý l‎ý luận của việc sử dụng phương pháp thảouận của việc sử dụng phương pháp thảo l‎ý luận của việc sử dụng phương pháp thảouận nhóm trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn Giáo dục công dân l‎ý luận của việc sử dụng phương pháp thảoớp 10 ở trường THPT

Lý l‎ý luận của việc sử dụng phương pháp thảouận về phương pháp thảo l‎ý luận của việc sử dụng phương pháp thảouận nhóm

Khái niệm, các hình thức và quy trình thảo luận nhóm Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm

Học tập tích cực là một cụm từ được sử dụng khá nhiềutrong giáo dục hiện đại Phương pháp dạy học sinh học tậptích cực đầu tiên là phương pháp thảo luận nhóm

PPTLN trong dạy học là sự phát triển của phương phápthảo luận trên lớp Phương pháp này có từ lâu đời và hiện nayđược sử dụng rất phổ biến ở tất cả các môn học ở trườngTHPT, trong đó có môn GDCD

Khi tìm hiểu khái niệm PPTLN, từ trước đến nay có rấtnhiều quan niệm khác nhau như:

Thảo luận theo nhóm là quá trình trao đổi, thảo luận giữacác học sinh trong nhóm về những ý kiến, quan điểm, nhận

thức của học sinh, để làm tìm ra câu trả lời phù hợp cho vấn

đề thảo luận

Thảo luận theo nhóm là “một sự trao đổi ý tưởng, quan

điểm, nhận thức giữa các học viên, để làm rõ và làm giàu sự hiểu biết các nội dung phù hợp với hoạt động đào tạo” [38;

Từ những quan niệm về PPTLN nêu trên, có thể kháiquát PPTLN thành một định nghĩa như sau:

Thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học, trong đó lớp học được giáo viên chia thành các nhóm nhỏ để các học sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập nhằm giải quyết các vấn đề để đạt được mục tiêu học tập.

Về thực chất, phương pháp thảo luận nhóm là tổ chứccho học sinh bàn bạc, trao đổi trong nhóm nhỏ Phương pháp

thảo luận nhóm được sử dụng rộng rãi trong dạy học nhằmgiúp cho học sinh tham gia một cách chủ động, tích cực vàoquá trình học tập, tạo cơ hội cho các em có thể chia sẻ nhữngkiến thức, kinh nghiệm, ý tưởng của mình về chủ đề thảoluận.

Đặc trưng của PPTLN “là có sự tiếp xúc trực diện giữa

những người tham gia và sự tự do trao đổi ý tưởng, quan điểm, kinh nghiệm của cá nhân; tạo ra sự khác biệt, sự hòa đồng hoặc sự gần nhau rất phong phú của các quan điểm ý tưởng” [42; 11].

Giữa thảo luận trong dạy học với thảo luận thông thườngtuy có rất nhiều điểm tương đồng nhưng giữa chúng có nhữngđiểm khác biệt Đối với thảo luận trong dạy học thì chỉ có mộtngười đưa ra nội dung thảo luận đó là thầy, chỉ có một mụcđích là thực hiện mục tiêu bài học do thầy đề ra lúc ban đầu,chỉ có một người điều khiển và đưa ra kết luận đó là thầy.Vốn kiến thức để thảo luận là do người thầy cung cấp, do HSđọc tài liệu dưới sự hướng dẫn của người thầy Trong quátrình thảo luận thì mọi thành viên đều phải phát biểu, ngườithầy có quyền chỉ định, thực chất đó là quá trình giúp ngườihọc tự phát huy hiệu quả vốn kiến thức mà họ đang có

Thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học phù hợp

với quy luật tâm lí con người Các Mác cho rằng: “Bản chất

con người không phải là cái trừu tượng, cố hữu của các cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội” [34; 11] Mọi cá

nhân từ nhỏ đến lớn không ai có thể sống ở bên ngoài cộng

đồng và xã hội Vì thế, họ “đều có xu hướng thích sinh hoạt,

quan hệ và làm việc trong các nhóm nhỏ Ở đó cá nhân không những được thõa mãn nhu cầu giao tiếp, có cảm giác an toàn

mà còn xuất hiện những hứng khởi, làm tăng hiệu suất làm việc do có sự tương tác mặt đối mặt giữa các thành viên, có

sự phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực và trách nhiệm phải giải thích vấn đề thuộc về từng cá nhân trong nhóm, hình thành kỹ năng hợp tác nhóm, làm việc nhóm và kỹ năng xử lý tình huống trong nhóm” [23; 163-164] Chính trong những

mối liên hệ này mà tính tích cực của các cá nhân được thểhiện, nhân cách của con người qua đó được hình thành vàphát triển về mọi mặt

Các hình thức tổ chức thảo luận nhóm

Có nhiều hình thức thảo luận theo nhóm, hiệu quả củachúng mang lại tùy thuộc vào mục đích và tính chất sử dụng

của giáo viên Dưới đây là một số hình thức thảo luận nhómđược sử dụng rất phổ biến trong dạy học ở trường trung họcphổ thông nói chung và trong môn Giáo dục công dân nóiriêng.

+ Nhóm nhỏ thông thường

Giáo viên chia lớp học thành các nhóm nhỏ (từ 4 – 6 họcsinh) để thảo luận, trao đổi những vấn đề cụ thể nào đó vànhanh chóng đưa ra ý kiến chung về vấn đề thảo luận Đây làhình thức nhóm thường được giáo viên sử dụng kết hợp vớicác phương pháp dạy học và các kĩ thuật dạy học tích cựckhác trong quá trình dạy học của mình Đồng thời giáo viên

sử dụng hình thức nhóm này chủ yếu là để thảo luận nhữngvấn đề có nội dung đơn giản, không quá phức tạp, thời lượngthảo luận ít (thường 10 phút hoặc ít hơn) tùy thuộc vào nhiệm

vụ được giao (vì những buổi thảo luận giữa học sinh với nhauthì không cần phải giới hạn tới 5 hoặc 10 phút)

+ Nhóm “rì rầm” (Buzz Groups)

Giáo viên tiến hành chia nhóm lớn thành các nhóm rấtnhỏ với quy mô khoảng 2 đến 3 học sinh và yêu cầu cácnhóm này trao đổi nhóm, thảo luận để trả lời một câu hỏi, xử

lí một vấn đề, phác thảo một ý tưởng thiết kế, xác định thái độđối với một vấn đề cụ thể … Để hình thức nhóm này có kếtquả khi thảo luận, thông thường người dạy cần phải cung cấpđầy đủ các thông tin, các dữ kiện có liên quan đến vấn đề và

có thể là các gợi ý, các lập luận chính trong phần giới thiệu.Tất nhiên những dữ kiện, những thông tin đó phải chính xác,

rõ ràng

+ Nhóm xây kim tự tháp hay ném tuyết (Pyrapmiding, snowballing)

Đây là một hình thức mở rộng của nhóm nhỏ “rì rầm”.Sau khi học sinh các nhóm tự thảo luận theo cặp, hai cặp kếthợp lại thành một nhóm khoảng 4 đến 6 học sinh để hoànthiện một hoạt động có liên quan Nếu cần thiết các nhóm nàylại được ghép tiếp để tạo thành các nhóm lớn hơn khoảng 8-

16 học sinh Những hình thức nhóm nói trên nếu được giáoviên sử dụng trong quá trình dạy học của mình thì đó là biệnpháp để khắc phục một trong những hạn chế của PPTLN làhiện tượng học sinh bị “lãng quên” không tham gia vào quátrình thảo luận mà chúng ta thường hay gọi là hiện tượng

“người ngoài cuộc”, qua đó phát huy được những ưu thế nổitrội của PPTLN

+ Nhóm vòng tròn đồng tâm hoặc nhóm bể cá

Giáo viên “chia lớp thành hai nhóm: nhóm thảo luận và

nhóm quan sát (sau đó có thể hoán vị cho nhau) Nhóm thảo luận là nhóm nhỏ hơn (6 – 8 học sinh) có nhiệm vụ thảo luận, trình bày vấn đề được giao, các thành viên khác còn lại trong lớp đóng vai trò là người quan sát và phản biện Hình thức nhóm này rất có hiệu quả đối với việc dạy học các nội dung tri thức có tính khái quát cao, trừu tượng của môn Giáo dục công dân, nó còn làm tăng ý thức trách nhiệm của cá nhân học sinh trước tập thể và tạo động cơ cho những học sinh thường im lặng trong lớp ngaị trình bày ý tưởng của mình trước tập thể” [23; 164] vì học sinh nghĩ rằng các em cũng là

thành viên của nhóm vòng tròn đồng tâm đó

với khả năng và sở thích của mình Hình thức này mang lại cho người học nhiều khả năng lựa chọn vấn đề để thực hiện hiệu quả, chủ động về thời gian và sức lực” [15; 36].

Như vậy, thảo luận nhóm có rất nhiều hình thức, mỗihình thức thảo luận lại có những thế mạnh và đặc điểm riêngcủa mình Để quá trình thảo luận mang lại hiệu quả cao, thựchiện được mục tiêu của môn học đòi hỏi người giáo viên phảilựa chọn một hình thức thảo luận nhóm phù hợp Do đó, giáoviên phải căn cứ vào tính chất, nội dung, đặc điểm và đốitượng của bài học cũng như phải căn cứ vào các điều kiện vàcác kỹ thuật dạy học khác hoặc sáng tạo kết hợp chặt chẽ,nhuần nhuyễn nhiều hình thức nhóm với nhau một cách linhhoạt thì quá trình thảo luận mới có kết quả

Quy trình chung của PPTLN

Quy trình chung của PPTLN thông thường được tiếnhành qua những bước cơ bản sau:

Bước 1: Chuẩn bị hoạt động thảo luận

Giáo viên nêu nội dung và chủ đề thảo luận Đồng thờixác định mục tiêu và nhiệm vụ của thảo luận

Giáo viên tiến hành thành lập nhóm, tổ chức chia lớp

thành những nhóm nhỏ Tùy thuộc vào “mục đích, yêu cầu

của vấn đề học tập, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hay

có chủ định, được duy trì ổn định hay thay đổi trong từng phần của tiết học, được giao cùng một nhiệm vụ hay những nhiệm vụ khác nhau” [10; 14] Trên cơ sở đó, giáo viên phân

công vị trí của các nhóm, đồng thời giao nhiệm vụ cho mỗinhóm

Để quá trình thảo luận đạt hiệu quả cao, giáo viên nêu racác yêu cầu mang tính bắt buộc đối với học sinh đó là:

Các thành viên trong nhóm nhỏ đều phải tích cực hoạtđộng, tránh việc trông chờ, ỷ lại, dựa dẫm vào một số học sinhkhác tham gia tích cực, năng động của nhóm

Các thành viên trong nhóm phải có sự hợp tác lẫn nhau

để giải quyết vấn đề được đưa ra thảo luận

Khi đại diện các nhóm báo cáo sản phẩm của nhómmình, các nhóm khác phải trật tự chú ý lắng nghe thể hiện sựtôn trọng với các nhóm khác và chuẩn bị câu hỏi phản biện đểtrao đổi, thảo luận

Giáo viên phải ấn định thời lượng thảo luận của mỗinhóm.

Bước 2: Tổ chức thảo luận

Từng nhóm thảo luận tự phân công vai trò và nhiệm vụcủa từng thành viên trong nhóm

Các nhóm trao đổi, thảo luận giải quyết nhiệm vụ đượcgiao Kết quả chung của mỗi nhóm có thể được trình bày trên

tờ Ao theo kiểu chiếc “Khăn trải bàn”, có thể được trình bàyvắn tắt trên bảng hoặc các nhóm tự báo cáo…tùy thuộc vào kĩthuật dạy học mà giáo viên sử dụng trong hoạt động thảo luậnnhóm

Khi học sinh thảo luận theo nhóm, giáo viên cần theodõi, quan sát khả năng làm việc của các nhóm, lắng nghe ýkiến của học sinh Khi cần thiết có thể khuyến khích, giúp đỡ,

hỗ trợ, gợi ý để các em “học sinh tự lực hoàn thành nhiệm vụ;

khuyến khích để học sinh hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau trong việc giải quyết nhiệm vụ học tập; giao thêm nhiệm vụ cho những học sinh hoàn thành trước nhiệm vụ (yêu cầu nâng cao hoặc giúp đỡ các bạn khác…)” [10; 15].

Từng nhóm cử đại diện báo cáo sản phẩm của nhómmình trước lớp.

Các nhóm khác tham gia thảo luận, đặt câu hỏi thảoluận, trao đổi, phản biện đối với nhóm trình bày

Đại diện nhóm trình bày trả lời câu hỏi, trao đổi của cácbạn ở các nhóm khác Các nhóm khác đánh giá sản phẩm thảoluận của nhóm bạn

Giáo viên nêu thêm câu hỏi, phát hiện những vấn đề nảysinh trong quá trình thảo luận và làm trọng tài khi cần thiết

Bước 3: Tổng kết, đánh giá kết quả thảo luận

Giáo viên nhận xét, đánh giá kết quả thảo luận và thái độtham gia của từng nhóm

Giáo viên nhận xét, đánh giá các học sinh thay mặt chocác nhóm trình bày sản phẩm của nhóm mình

Giáo viên nhận xét những câu hỏi phản biện mà cácnhóm khác đưa ra để trao đổi, thảo luận

Giáo viên tổng kết và nhấn mạnh những nội dung trọngtâm của buổi thảo luận, từ đó đưa ra một số định hướng vềkiến thức, kĩ năng, thái độ và hành vi của từng học sinh.

- Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm

Ưu điểm của PPTLN

Các nghiên cứu về PPTLN trong dạy học môn GDCD đãchứng minh rằng nhờ việc chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ để

tổ chức thảo luận mà: Kiến thức của HS sẽ giảm bớt tính chủquan, phiến diện, làm tăng tính khách quan khoa học Do mỗingười một ý kiến riêng nhưng cùng nhau tìm hiểu một vấn đềcho nên kết luận rút ra sẽ trở nên sâu sắc, toàn diện và mang

tính khách quan “Kiến thức trở nên sâu sắc, bền vững, dễ

nhớ và nhớ nhanh hơn do được giao lưu học hỏi giữa các thành viên trong nhóm” [23; 165] Giúp học sinh rèn luyện kĩ

năng lắng nghe, kĩ năng nói, giao tiếp, khả năng diễn đạt vàphương pháp tư duy của mình Khổng Tử được coi là người

thầy đầu tiên của nhân loại đã khẳng định: “Nói cho tôi biết,

tôi sẽ quên; chỉ cho tôi thấy có thể tôi nhớ; cho tôi tham gia tôi sẽ hiểu” [16; 7].

+ Học theo nhóm bao giờ cũng sôi nổi và tích cực hơn,

nó tạo ra cơ hội tối đa cho học sinh trong nhóm thể hiện sựhiểu biết và bày tỏ quan điểm của mình về các vấn đề đưa rathảo luận, giúp người học tích cực hơn, phát triển được các kĩnăng bậc cao như kĩ năng sáng tạo, đánh giá, tổng hợp, phântích và các kĩ năng thông thường như khả năng cùng làm việc

và giao tiếp với nhau Đó là những kĩ năng rất quan trọng củangười học hiện nay Khi học theo nhóm, học sinh trong nhómcùng nhau thảo luận một chủ đề cụ thể nào đó Do đó nókhông những chỉ là những hoạt động khơi dậy sự hứng khởicủa học sinh mà còn tạo ra nhiều cơ hội để các em tự học hỏilẫn nhau, “dạy lẫn nhau” Học sinh các nhóm phải giải quyếtcác vấn đề mới rồi sau đó tự bản thân mình tìm hiểu nó Bàihọc trở thành quá trình tự học hỏi lẫn nhau chứ không phải làquá trình tiếp thu và lĩnh hội một cách thụ động từ phía người

dạy Có thể PPTLN đã giúp “chuyển trách nhiệm phải hiểu

được bài sang cho người học” [24; 203].

+ Quá trình thảo luận nhóm luôn diễn ra rất sôi nổi vàtrong bầu không khí thoải mái Điều này giúp các em học sinhnhất là những học sinh nhút nhát, rụt rè, thường là ít phát biểutrong lớp sẽ có môi trường động viên để tham gia xây dựng

bài, giúp các em tự tin hơn trong việc thể hiện quan điểm củamình trước lớp Nếu ý kiến của học sinh được người thầyquan tâm và chấp nhận thì học sinh sẽ trả lời một cách cởi mởhơn chứ không cảm thấy bị đe dọa hoặc có thái độ dè chừng.Đồng thời, giúp học sinh biết lắng nghe ý kiến của các thànhviên khác Chỉ khi đó, học sinh mới dễ dàng thay đổi thái độ

và hành vi của mình đặc biệt là nếu họ thấy các thành viênkhác trong lớp không đồng ý với mình

+ Thảo luận nhóm cũng khơi dậy sự gắn bó tập thể, đặcbiệt là khi có sự hiện diện của yếu tố cạnh tranh, kích thích thiđua học tập giữa các thành viên trong nhóm, giữa các nhómvới nhau, nhất là đối với những chủ đề học tập chưa rõ ràng

và có tính sáng tạo cao Đó là một động cơ rất mạnh để thúcđẩy quá trình học tập của các em

+ Thảo luận nhóm đã tạo điều kiện cho giáo viên có cơhội để tận dụng ý kiến và kinh nghiệm của HS qua các ý kiếnphát biểu có suy nghĩ và sáng tạo của HS Nhờ vậy mà giáoviên sẽ hiểu biết học sinh của mình hơn Đây là một trongnhững ưu thế nổi trội hơn của phương pháp thảo luận nhóm

so với phương pháp thuyết trình, phương pháp giải quyết vấn

đề và một số phương pháp dạy học khác

+ Các buổi thảo luận nhóm tạo ra một môi trường antoàn cho học sinh kiểm chứng ý kiến của mình và khi cầnthiết thì thay đổi chúng mặc dù thay đổi quan điểm thườngdiễn ra sau đó (Sau khi học sinh đã suy nghĩ về buổi thảoluận đó) Học sinh cũng có cơ hội sử dụng các kỹ năng nhậnbiết bậc cao như đánh giá và tổng hợp: các kỹ năng này rấthữu ích trong giáo dục Ví dụ như xây dựng mối đồng cảm,kiểm chứng các giá trị đạo đức và xã hội … Ngoài ra, hoạtđộng nhóm cũng tạo ra cho học sinh một cơ hội thuận lợi đểlàm quen, trao đổi và hợp tác với nhau nếu các em cảm thấy

thoải mái và giao tiếp với nhau, “hình thành thói quen tương

tác trong học tập, góp phần làm tăng bầu không khí hiểu biết, tin cậy, đoàn kết giữa các học viên” [15; 34].

Sử dụng PPTLN trong dạy học bản thân nó đã hàm chứamột thông điệp – Người giáo viên chẳng khác gì nói với học

sinh rằng “tôi trân trọng kinh nghiệm của các em và tôi quan

tâm đến ý kiến của các em” Ngược lại, thông điệp này ngầm

hiểu là nếu trong một tiết học mà giáo viên chỉ độc thoại mộtmình tức là chỉ sử dụng phương pháp thuyết trình thôi thì họcsinh chẳng thu được kết quả gì về chủ đề đó cả

Việc sử dụng PPTLN giúp cải thiện mối quan hệ giữacác học sinh với nhau, tạo cho lớp học bầu không khí tin cậy

và khuyến khích hơn Hầu hết mọi người ai cũng hứng thú vớihoạt động giao tiếp xã hội, hoạt động này phù hợp với quyluật tâm lí của con người Vì vậy, việc chia lớp học thành cácnhóm nhỏ để tổ chức thảo luận sẽ tạo ra được một thái độ tíchcực đối với hoạt động giảng dạy của người thầy Hơn thế nữahầu hết các hoạt động nhóm đều mang trong nó cơ chế tự sửalỗi và học sinh dạy học lẫn nhau Nhờ vậy, các ý kiến chưađúng của học sinh đều được giải đáp Học sinh có thể cùngnhau đạt được những điều mà các em không thể làm được mộtmình, bằng cách là mỗi học sinh đều tham gia góp trí tuệ củamình để tìm ra chân lí

Như vậy, nếu PPTLN trong dạy học được tổ chức khoahọc và hợp lí sẽ góp phần nâng cao tính tích cực, chủ động,sáng tạo của học sinh, giúp học sinh hình thành quan điểm,lập trường cá nhân, phát triển kỹ năng giao tiếp và ý thứctrách nhiệm của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng vàhiệu quả giảng dạy bộ môn

Hạn chế của PPTLN

Mặc dù PPTLN là một phương pháp dạy học hiện đại,

có nhiều ưu thế nổi trội hơn những phương pháp dạy học tíchcực khác, nhưng đây không phải là một phương pháp vạnnăng trong dạy học, bên cạnh những ưu điểm thì phương phápdạy học này cũng có một số nhược điểm, hạn chế

Các nhóm và các thành viên trong nhóm có thể đi trệchhướng với chủ đề mà giáo viên nêu ra Chúng ta đều biết,phương pháp này thường không phù hợp với các chủ đề rõràng dựa trên thực tiễn sự việc, nó chỉ phù hợp với những câuhỏi gợi mở Những câu hỏi này có nội dung rất phong phú,hấp dẫn Do đó ý kiến của học sinh thường bị phân tán, tảnmạn do mãi theo đuổi ý tưởng riêng của mình Điều này làmcho buổi thảo luận dễ bị sa đà vào những ý kiến không có tínhmục đích Kết quả là học sinh sẽ chẳng học được gì và làmlãng phí thời gian của tất cả những ai đã tham gia Vì vậy, đểkhắc phục những hạn chế trên đòi hỏi giáo viên phải có khảnăng xây dựng, thiết kế những kiến thức trong bài học thànhnhững tình huống có vấn đề, những chủ đề gợi mở có thể gâytranh luận (tranh cãi) Tất nhiên nội dung của những tìnhhuống và những chủ đề này phải sáng sủa, ngắn gọn và có bố

cục rõ ràng Song đối với giáo viên thì đó là việc làm rất khókhăn.

Thảo luận nhóm là một phương pháp tốn rất nhiều thờigian và công sức Ở phương pháp này, nhiệm vụ của ngườidạy không những chỉ đơn thuần là người truyền thụ những trithức mà còn là người tổ chức, hướng dẫn và điều khiển quátrình thảo luận, để người học tự lực, chủ động để chiếm lĩnhcác mục tiêu của bài học cả về kiến thức, kĩ năng và thái độ.Trong giờ thảo luận, hoạt động của học sinh là trung tâm, còngiáo viên thì ít hoạt động, có vẻ thảnh thơi hơn, nhưng thựcchất là giáo viên phải đầu tư rất nhiều thời gian và công sứccủa mình mới có thể thực hiện tốt các khâu lên lớp của giờdạy thảo luận Do đó, muốn sử dụng phương pháp này thànhcông thì đòi hỏi cả giáo viên và học sinh đều phải chuẩn bị,đầu tư rất nhiều thời gian và tiêu tốn rất nhiều công sứcnghiên cứu, chuẩn bị trước, nhất là đối với những tri thứckhoa học, đòi hỏi độ chính xác cao và ở những lớp học quáđông học sinh thì cũng gây ra những khó khăn, trở ngại đốivới giáo viên trong việc kiểm soát các nhóm dễ dẫn đến việclộn xộn, mất trật tự của học sinh các nhóm Bên cạnh đó, giáoviên phải có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng, có

thâm niên nghề nghiệp thì mới có thể tổ chức, hướng dẫn, cáchoạt động của học sinh một cách hiệu quả.

Hiệu quả học tập của phương pháp này phụ thuộc rấtnhiều vào thái độ tham gia, tinh thần cầu thị của HS trongnhóm Nếu quá trình thảo luận mà chỉ có một vài học sinh tíchcực tham gia thì sẽ dẫn đến tình trạng có một số học sinh làchủ nhân, còn những thành viên khác đóng vai trò là “hànhkhách”, là những người khách mời, ngồi nghe, quan sát hayngười ngoài cuộc, trông chờ, ỷ lại không tham gia hoạt động,

để mặc cho các thành viên khác dẫn dắt và quyết định Vànhư thế thì học sinh chẳng biết gì về vấn đề đó cả Khi đóthảo luận nhóm sẽ trở thành sự độc diễn cá nhân, chẳng khácnào phương pháp thuyết trình mà dạy học trước đây giáo viênthường hay sử dụng

Thảo luận nhóm là một phương pháp “dễ gây hưng phấn

cao cho học sinh nhưng cũng dễ tạo ra trạng thái mệt mỏi, trì trệ” [23; 165], chưa tạo được sự kích thích cho học sinh Đó

là hai mặt của một vấn đề Vì vậy, khi sử dụng phương phápnày, đòi hỏi giáo viên phải quan tâm đến những đặc điểm đó

để có cách giải quyết, giúp quá trình dạy học đạt được hiệuquả cao

Ở các trường THPT hiện nay, mức độ giáo viên sử dụngPPTLN trong các tiết dạy của mình là rất ít, sử dụng khá dèdặt vì cơ sở vật chất không đầy đủ và thường bị hạn chế bởithời gian hạn định của tiết học Vì vậy, để khắc phục nhữngkhó khăn khách quan trên đòi hỏi giáo viên phải là người biếtcách tổ chức và điều khiển quá trình thảo luận sao cho hợp lý,khoa học Hơn nữa, người học phải được tiếp xúc thườngxuyên với phương pháp này thì việc thảo luận nhóm trong dạy

học mới thực sự mang lại hiệu quả “Cần nhớ rằng, trong

hoạt động thảo luận nhóm, tư duy tích cực của học sinh phải được phát huy và ý nghĩa quan trọng của phương pháp này là rèn luyện năng lực hợp tác giữa các thành viên trong tổ chức lao động” [23; 166].

Khi sử dụng phương pháp này, giáo viên cần tránhkhuynh hướng quá chú trọng về hình thức và không được lạmdụng Không nên cho rằng chỉ có sử dụng PPTLN trong dạyhọc mới là yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học và

sử dụng phương pháp này càng nhiều thì chứng tỏ phươngpháp dạy học càng được đổi mới mà cái cốt lõi ở đây là giáoviên sử dụng phương pháp đó như thế nào, có đúng với tinhthần đổi mới phương pháp dạy học hay không

Sự tác động từ bên ngoài như yếu tố thi đua giữa cácnhóm hay do sự giám sát thường xuyên của giáo viên trongquá trình thảo luận cũng đã ít nhiều ảnh hưởng đến hoạt độngdạy và học của buổi học.

Tóm lại, có thể khẳng định rằng thảo luận nhóm là một

trong những phương pháp dạy học có nhiều tác dụng, đáp ứngđược yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay theohướng chuyển từ việc cung cấp tri thức là chủ yếu sang hìnhthành và phát triển những phẩm chất và năng lực của họcsinh Nếu giáo viên là người có tâm huyết, tổ chức thảo luậntheo đúng quy trình và có biện pháp phù hợp thì không nhữngphát huy được những ưu điểm đó mà còn khắc phục đượcnhững khó khăn và hạn chế trên

- Sử dụng phương pháp thảo l‎ý luận của việc sử dụng phương pháp thảouận nhóm trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn Giáo dục công dân l‎ý luận của việc sử dụng phương pháp thảoớp 10 ở trường THPT

-.Đặc điểm dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn Giáo dục công dân lớp 10 ở trường THPT

Môn Giáo dục công dân ở trường THPT là một hệ thốngtri thức về nhiều lĩnh vực nhằm trang bị cho HS những tri

thức phổ thông, cơ bản, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi về thếgiới quan khoa học và phương pháp luận biện chứng của Triếthọc Mác - Lênin, về những giá trị đạo đức, tư tưởng, chính trị,lối sống của con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, vềnhững phạm trù, quy luật kinh tế và những phương hướngphát triển kinh tế ở nước ta, về chủ nghĩa xã hội và một sốchính sách quan trọng của Đảng và Nhà nước ta, về vai trò vàgiá trị của pháp luật đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi cánhân, Nhà nước và xã hội cũng như hình thành và phát triển ởcác em những kỹ năng và thái độ cần thiết phù hợp với nhữnggiá trị đã học, giúp cho học sinh có sự thống nhất cao giữanhận thức và hành động, từ đó hình thành ở các em tình cảm,niềm tin và ý thức trách nhiệm của mình trước sự phát triểncủa đất nước Chính vì vậy, môn Giáo dục công dân ở THPTgiữ vai trò rất quan trọng trong việc đào tạo con người pháttriển toàn diện, góp phần hình thành, bồi dưỡng và phát triển

ở các em những phẩm chất (bao gồm phẩm chất chính trị, đạođức) và năng lực cần thiết của người công dân trong thời kìđẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hộinhập quốc tế

Xuất phát từ mục tiêu môn học, nội dung môn GDCD ởtrường THPT gồm có 5 phần chính Các phần trong chươngtrình có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Mỗi phần đều có một

vị trí, vai trò khác nhau nhưng đều nhằm hướng đến thực hiệnmục tiêu chung là đào tạo con người phát triển toàn diện Đốivới phần “Công dân với đạo đức” thì nội dung phần này bao

gồm “một số giá trị đạo đức của con người Việt Nam giai

đoạn hiện nay Đây là sự phát triển nối tiếp phần đạo đức của môn Giáo dục công dân ở cấp Trung học cơ sở Những chuẩn mực đạo đức học sinh đã học ở các lớp dưới được nâng lên thành những giá trị đạo đức,tư tưởng chính trị, lối sống của con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [7; 5].

Xuất phát từ đặc điểm tri thức như vậy và trên cơ sở một

số định hướng về dạy học môn GDCD ở trường THPT nóichung và ở chương trình môn GDCD lớp 10 nói riêng, nênviệc sử dụng PPTLN trong dạy học phần “Công dân với đạođức” môn GDCD lớp 10 có ý nghĩa vô cùng to lớn đối vớiviệc thực hiện mục tiêu của môn học này

Mục tiêu phần thứ 2: Công dân với đạo đức

Học xong phần này, học sinh cần đạt được các mục tiêusau đây:

+ Về kiến thức: hiểu được một số giá trị đạo đức và

những yêu cầu cơ bản về đạo đức của con người Việt Namtrong giai đoạn hiện nay

+ Về kĩ năng: “có kĩ năng phân tích, đánh giá các quan

điểm, các hành vi, hiện tượng đạo đức trong đời sống hàng ngày ở gia đình, ở trường và ngoài xã hội Biết tự điều chỉnh, hoàn thiện bản thân theo các yêu cầu đạo đức xã hội” [7; 9].

+ Về thái độ: “tôn trọng các giá trị đạo đức xã hội Có

tình cảm và niềm tin đối với các quan điểm đạo đức đúng đắn, dám phê phán các thái độ và hành vi đạo đức lệch lạc.

Có quyết tâm học tập, rèn luyện, tự hoàn thiện bản thân theo các yêu cầu đạo đức của xã hội.” [7; 9].

Với đặc trưng của môn học là một hệ thống các kiếnthức về nhiều lĩnh vực nên phương pháp và các hình thức tổchức dạy học của môn học này rất phong phú, đa dạng Bêncạnh các phương pháp dạy học truyền thống như phương phápdiễn giảng, đàm thoại, kể chuyện thì các phương pháp dạyhọc hiện đại như phương pháp thảo luận nhóm, xử lí tình

huống, điều tra thực tiễn, dự án cũng như các hình thức dạyhọc như học theo lớp, theo nhóm, theo cá nhân, dạy học ởtrong lớp, ngoài lớp, trong trường hoặc ở địa điểm ngoàitrường có liên quan đến nội dung học tập cũng được giáo viên

sử dụng linh hoạt để giảng dạy môn học này

Mỗi phương pháp và hình thức dạy - học môn GDCDkhông phải là vạn năng, là hoàn mĩ mà chúng đều có những

ưu thế và hạn chế riêng, phù hợp với từng phần, từng loại bàiriêng, từng khâu riêng của tiết dạy

Đối với phần thứ hai “Công dân với đạo đức” thì việc sửdụng PPTLN để dạy học là phù hợp và có ưu thế hơn so vớinhững phương pháp khác

- Vai trò của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn Giáo dục công dân lớp 10 ở trường THPT

Đối với học sinh

Dựa trên đặc trưng tri thức của phần “Công dân với đạođức” môn GDCD lớp 10, có thể thấy việc áp dụng PPTLN làphù hợp, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học của

bộ môn, góp phần bồi dưỡng, củng cố và phát triển ở ngườihọc những phẩm chất đạo đức, những lí tưởng sống cao đẹp

và những năng lực cơ bản của con người Việt Nam thời kì đẩymạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhậpquốc tế

Sử dụng PPTLN trong dạy học phần “Công dân với đạođức” đã khơi dậy sự hứng khởi, thu hút được sự tham gianhiệt tình của người học vào các hoạt động học tập dưới sự

hướng dẫn và điều khiển của giáo viên Qua đó, “học sinh có

thể tự khám phá và chiếm lĩnh nội dung bài học Học sinh sẽ hứng thú, thông hiểu và ghi nhớ những gì các em đã nắm được qua hoạt động chủ động, nỗ lực của chính mình” [7;

12]

Nhờ sử dụng PPTLN trong dạy học phần “Công dân vớiđạo đức” mà học sinh mới có “đất” để trình diễn, bày tỏ quan

điểm, ý kiến của bản thân mình về chủ đề thảo luận, “trao

đổi, tranh luận, tạo nên mối quan hệ hợp tác, giao tiếp giữa thầy và trò, giữa trò và trò trong quá trình chiếm lĩnh nội dung học tập Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể,

ý kiến cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó học sinh nâng cao được nhận thức của mình” [7; 12] Đây là

thế mạnh của phương pháp thảo luận nhóm so với các phươngpháp dạy học truyền thống.

Nhờ sử dụng PPTLN trong dạy học phần “Công dân vớiđạo đức”mà hiệu quả học tập của học sinh được nâng cao,nhất là lúc mà các thành viên trong nhóm phải phối hợp vớinhau thảo luận, giải quyết những vấn đề gây “tranh cãi” để đạtđược mục tiêu chung của nhóm Trong quá trình thảo luậnnhóm tính cách, năng lực của học sinh được thể hiện, tìnhbạn, ý thức tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa các học sinhđược hình thành và phát triển Sự cộng tác làm việc khi tiến

hành thảo luận sẽ “giúp học sinh quen dần với sự phân công,

hợp tác trong lao động xã hội, hình thành năng lực hợp tác rất cần thiết cho người công dân sống trong một thế giới phát triển với những hợp tác song phương, đa phương giữa các quốc gia và xu hướng quốc tế hóa, toàn cầu hóa” [7; 12].

Nhờ sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạyhọc phần “Công dân với đạo đức” mà những kiến thức xã hội

ở học sinh cũng như việc vận dụng những tri thức ấy vào thựctiễn sinh động của cuộc sống mới có thể mở rộng và pháttriển