Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại các loại lan rừng: Lan len ba na (Eria banaenis), Thạch Hộc Tía (Dendrobium officinale), Hoàng Thảo Long Nhãn (Dendrobium fimbriatum)” tại vườn lan Hồ Núi Côc (Khóa luận tốt nghiệp)

Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại các loại lan rừng: Lan len ba na (Eria banaenis), Thạch Hộc Tía (Dendrobium officinale), Hoàng Thảo Long Nhãn (Dendrobium fimbriatum)” tại vườn lan Hồ Núi CôcNghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại các loại lan rừng: Lan len ba na (Eria banaenis), Thạch Hộc Tía (Dendrobium officinale), Hoàng Thảo Long Nhãn (Dendrobium fimbriatum)” tại vườn lan Hồ Núi CôcNghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại các loại lan rừng: Lan len ba na (Eria banaenis), Thạch Hộc Tía (Dendrobium officinale), Hoàng Thảo Long Nhãn (Dendrobium fimbriatum)” tại vườn lan Hồ Núi CôcNghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại các loại lan rừng: Lan len ba na (Eria banaenis), Thạch Hộc Tía (Dendrobium officinale), Hoàng Thảo Long Nhãn (Dendrobium fimbriatum)” tại vườn lan Hồ Núi CôcNghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại các loại lan rừng: Lan len ba na (Eria banaenis), Thạch Hộc Tía (Dendrobium officinale), Hoàng Thảo Long Nhãn (Dendrobium fimbriatum)” tại vườn lan Hồ Núi CôcNghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại các loại lan rừng: Lan len ba na (Eria banaenis), Thạch Hộc Tía (Dendrobium officinale), Hoàng Thảo Long Nhãn (Dendrobium fimbriatum)” tại vườn lan Hồ Núi CôcNghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại các loại lan rừng: Lan len ba na (Eria banaenis), Thạch Hộc Tía (Dendrobium officinale), Hoàng Thảo Long Nhãn (Dendrobium fimbriatum)” tại vườn lan Hồ Núi Côc

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

LỤC VĂN TÂM

NGHIÊN CỨU KĨ THUẬT GÂY TRỒNG, CHĂM SÓC PHÒNG TRỪ SÂU

BỆNH HẠI CÁC LOÀI LAN RỪNG: LAN LEN BA NA (ERIA BANAENIS), THẠCH HỌC TÍA (DENDROBIUM OFFICINALE KIMURA ET MIGO), HOÀNG THẢO LONG NHÃN (DENDROBIUM FIMBRIATUM)

TẠI VƯỜN LAN HỒ NÚI CỐC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Quản lý Tài nguyên rừng

Khóa học : 2014 – 2018

Thái Nguyên, năm 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

LỤC VĂN TÂM

NGHIÊN CỨU KĨ THUẬT GÂY TRỒNG, CHĂM SÓC PHÒNG TRỪ SÂU

BỆNH HẠI CÁC LOÀI LAN RỪNG: LAN LEN BA NA (ERIABANAENIS), THẠCH HỌC TÍA (DENDROBIUM OFFICINALE KIMURA ET MIGO), HOÀNG THẢO LONG NHÃN (DENDROBIUM FIMBRIATUM)

TẠI VƯỜN LAN HỒ NÚI CỐC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành : Quản lý Tài nguyên rừng

Giảng viên hướng dẫn : ThS Phạm Thị Diệu

Thái Nguyên, năm 2018

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của bản thân tôi, các số liệu và kết quả thực hiện trình bày trong khóa luận là quá trình theo dõi, điều tra tại cơ sở thực tập hoàn toàn trung thực, khách quan

Thái Nguyên, ngày tháng 6 năm 2018

Xác nhận của giáo viên hướng dẫn Xác nhận của người viết cam đoan

ThS.Phạm Thị Diệu Lục Văn Tâm

Xác nhận của giáo viên chấm phản biện

ii

LỜI CẢM ƠN

Thực tập nghề nghiệp là nội dung rất quan trọng đỗi với mỗi sinh viên trước lúc ra trường Giai đoạn này vừa giúp sinh viên kiểm tra, hệ thống lại những kiến thức lý thuyết và làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, cũng như vận dụng những kiến thức đó vào thực tiễn sản xuất

Để đạt được mục tiêu đó, được sự nhất trí của ban chủ nhiệm khoa Lâm Nghiệp trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên tôi tiến hành thực tập

tốt nghiệp với đề tài: “Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng

trừ sâu bệnh hại các loại lan rừng: Lan len ba na (Eria banaenis), Thạch Hộc Tía (Dendrobium officinale), Hoàng Thảo Long Nhãn (Dendrobium fimbriatum ) ” tại vườn lan Hồ Núi Côc

Để hoàn thành khóa luận này tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo trong và ngoài khoa Lâm Nghiệp, đặc biệt là sự hướng dẫn chỉ bảo tận tình của cô giáo hướng dẫn ThS Phạm Thị Diệu đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến các thầy cô trong khoa Lâm Nghiệp, gia đình, bạn bè đặc biệt là cô giáo ThS Phạm Thị Diệu đã giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận này

Trong suốt quá trình thực tập, mặc dù đã rất cố gắng để hoàn thành tốt bản khóa luận, nhưng do thời gian và kiến thức bản thân còn hạn chế Vì vậy bản khóa luận này không tránh khỏi những thiếu sót Vậy tôi rất mong được

sự giúp đỡ, góp ý chân thành của các thầy cô và toàn thể các bạn để khóa luận tốt nghiệp của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 12 tháng 6 năm 2018

Sinh viên

Lục Văn Tâm

iii

DANH MỤC BẢNG

Bảng 4.1: Tổng hợp sinh trưởng lá lan Len ba na 45

Bảng 4.2: Tổng hợp sinh trưởng Thân loài lan Thạch Hộc Tía 47

Bảng 4.3: Tổng hợp sinh trưởng lá của lan Thạch hộc tía 48

Bảng 4.4: Phát triển của hoa Thạch Hộc Tía 50

Bảng 4.5: So sánh hoa tại vườn lan Hồ Núi Cốc với hoa phân bố tự nhiên 51

Bảng 4.6: Tổng hợp sinh trưởng thân lan Hoàng thảo long nhãn 52

Bảng 4.7: Tổng hợp sinh trưởng lá lan Hoàng thảo long nhãn 53

Bảng 4.9: Tổng hợp bệnh hại loài lan Thạch Hộc Tía 56

Bảng 4.10: Tổng hợp sâu hại loài lan Hòang thảo long nhãn 57

Bảng 4.11: Tổng hợp bệnh hại loài lan Hòang thảo long nhãn 57

Bảng 4.12: Tổng hợp sâu hại loài lan Len ba na 58

Bảng 4.13: Tổng hợp bệnh hại loài lan Len ba na 59

iv

DANH MỤC HÌNH

Biểu đồ 4.1: Tăng trưởng của lá cây lan Len ba na 46

Biểu đồ 4.2: Động thái ra lá cây lan Len ba na 46

Biểu đồ 4.3: Tăng trưởng thân cây lan Thạch hộc tía 47

Biểu đồ 4.4: Tăng trưởng của lá Thạch hộc tía 49

Biểu đồ 4.5: Động thái ra lá Thạch Hộc Tía 49

Biểu đồ 4.6: Sinh trưởng của thân lan Hoàng thảo long nhãn 52

Biểu đồ 4.7: Sinh trưởng lá lan Hoàng thảo long nhãn 53

Biểu đồ 4.8: Đông thái lá cây lan Hoàng thảo long nhãn 54

Biểu đồ 4.9: Sâu hại lan Thạch hộc tía 55

Biểu đồ 4.10: Bệnh hại lan Thạch Hộc tía 56

Biểu đồ 4.11: Sâu hại loài lan Hòang Thảo Long Nhãn 57

Biểu đồ 4.12: Bệnh hại loài lan Hòang thảo long nhãn 58

Biểu đồ 4.13: Sâu hại loài lan Len ba na 59

Biểu đồ 4.14: Bệnh hại loài lan Len ba na 60

v

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC BẢNG iii

DANH MỤC HÌNH iv

MỤC LỤC v

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.3.Ý nghĩa của đề tài 2

1.3.1 Ý nghĩa khoa học 2

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn 2

Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

2.1 Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu 4

2.2 Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 6

2.2.1 Tình hình nghiên cứu thực vật trên thế giới 6

2.2.2 Nghiên cứu ở Việt Nam 12

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 33

3.2 Nội dung khóa luận 33

3.3 Phương pháp tiến hành 34

3.3.1 Kỹ thuật trồng 34

3.3.2 Theo dõi sinh trưởng 36

3.3.3 Kỹ thuật chăm sóc 36

3.3.4 Kỹ thuật phòng trừ sâu, bệnh hại 38

vi

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 42

4.2 Kĩ thuật gây trồng các loài lan Len ba na, Thạch hộc tía, Hoàng Thảo Long Nhãn 42

4.1.1 Kĩ thuật trồng lan Len ba na 42

4.1.2 Kỹ thuật gây trồng loài lan Thạch Hộc Tía 43

4.1.3 Kĩ thuật trồng loài lan Hoàng Thảo Long Nhãn 43

4.2 Kĩ thuật chăm sóc cho các loàn lan 44

4.3.1 Khả năng sinh trưởng của loài lan Len ba na 45

4.3.3 Khả năng sinh trưởng của lan Hoàng Thảo Long Nhãn 52

4.3.4 Tình hình sâu bệnh hại 3 loài lan nghiên cứu 55

4.3.3 Kỹ thuật phòng trừ sâu, bệnh hại loài lan Len ba na 58

4.4 Đề xuất các biện pháp gây trồng, chăm sóc, bảo tồn các loài lan 60

4.4.1 Đề xuất các biện pháp bảo tồn 60

PHẦN 5 KẾT LUẬN 62

5.1 Kết luận 62

5.2 Tồn tại 63

5.2 Kiến nghị 64

TÀI LIỆU THAM KHẢO 65

PHỤ LỤC 51

1

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Trong những năm gần đây kinh tế nước ta dần dần đi lên để hội nhập vào nền kinh tế trong khu vực và thế giới, hiện nay với nhiều mặt hàng nông nghiệp xuất khẩu như: cà phê, tiêu, điều, cao su, gạo sản xuất nông nghiệp đã đóng góp một phần quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, cùng với những thành tựu to lớn đạt được trong sản xuất nông nghiệp, ngành sản xuất hoa lan cũng có những bước tiến đáng kể Ở một số nước trên thế giới ngành trồng hoa cây cảnh nói chung và hoa lan nói riêng là một ngành sản xuất công nghiệp đem lại hiệu quả kinh tế cao Hoa lan thực sự trở thành sản phẩm nông nghiệp có giá trị kinh tế cao, nó thúc đẩy ngành sản xuất kinh doanh phát triển mạnh mẽ: Thái Lan, Singapore, Malaysia, Indonesia Việt Nam trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế, xã hội Nhu cầu sử dụng hoa nói chung và hoa lan nói riêng cũng tăng nhanh, không chỉ dùng trong những dịp lễ tết như trước đây mà nhu cầu về hoa trong cuộc sống thường ngày của người dân cũng rất lớn, bên cạnh nhu cầu về số lượng cũng đòi hỏi ngày càng cao, số liệu thống kê cho thấy các loài hoa có chất lượng cao xuất hiện trên thị trường chủ yếu nhập từ Đài Loan, Thái Lan, Trung Quốc, được tiêu thụ nhiều nhất ở các đô thị, thành phố lớn Điều này cho thấy sản xuất hoa ởViệt Nam chưa đáp ứng được nhu cầu thị hiếu của người dân Việt Nam được thiên nhiên ưu đãi về các yếu tố địa lý, khí hậu cũng như nhiệt độ, ẩm độ và ánh sáng, rất thích hợp với việc trồng phong lan Rừng Việt Nam có nhiều loài phong lan quí Do đó nếu chúng ta biết bảo vệ các loài lan hiện có và mở rộng việc trồng lan cùng với sự giao lưu, trao đổi những giống lan quí với các nước bạn thì giá trị khoa học cũng như giá trị kinh tế của các loài lan ở nước ta sẽ tăng lên đáng kể Hiện nay, nhu cầu về hoa lan

2 trên thế giới rất cao, nghề nuôi trồng hoa lan đã trở thành một bộ phận chủ yếu nhất của ngành trồng hoa cảnh xuất khẩu của nhiều nước

Để tìm hiểu một số kỹ thuật trồng và chăm sóc hoa lan trong điều kiện sinh cảnh

tự nhiên ở huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên phục vụ công tác bảo tồn và phát

triển các loài Lan rừng, tôi nghiên cứu khóa luận: “Nghiên cứu kỹ thuật gây

trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại các loại lan rừng: Lan len ba na (Eria banaenis), Thạch Hộc Tía (Dendrobium officinale), Hoàng Thảo Long Nhãn (Dendrobium fimbriatum) tại vườn lan Hồ Núi Cốc”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Xác định được Kỹ thuật gây trồng, chăm sóc các loài lan: Lan Len ba na,

Thạch hộc tía, Hoàng Thảo Long Nhãn Đánh giá được khả sinh trưởng của 3

loài lan: Lan Len ba na ,Thạch Hộc Tía, Hoàng Thảo Long Nhãn tại vườn lan

Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo trong giảng dạy và nghiên cứu

về hoa

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn

Giúp tôi hiểu thêm về đặc điểm sinh thái của các loài lan được nghiên cứu Ứng dụng được kiến thức đã học vào trong thực tiễn

3 Kết quả đề tài góp phần giải quyết yêu cầu thực tế sản xuất của các hộ nông dân, các doanh nghiệp trồng hoa lan để lựa chọn các biện pháp kỹ thuật tốt nhất để nuôi trồng các loài lan

Tạo tiền đề thúc đẩy nghề trồng hoa lan ở Thái Nguyên, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển kinh tế xã hội của tỉnh

4

Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu

- Về cơ sở sinh học:

Việc nghiên cứu đối với bất kỳ loài cây rừng nào chúng ta cũng cần phải nắm rõ được đặc điểm sinh học của từng loài lan Việc hiểu rõ hơn về đặc tính sinh học của loài giúp chúng ta có những biện pháp tác động phù hợp và kịp thời, sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý và bảo vệ hệ động thực vật quý hiếm, từ đó giúp cho chúng ta hiểu rõ hơn về thiên nhiên sinh vật một cách khái quát hơn

- Cơ sở Trồng, chăm sóc, bảo vệ lan rừng

Hoa lan rừng khi mang về trồng trong môi trường nhà ở nếu bị ánh nắng trực tiếp, nhất là nắng quá chiều sẽ gây lụi tàn nhanh chóng dù lan được cung cấp đầy đủ nước và khoáng hòa tan

Muốn cho lan sinh trưởng tốt, môi trường thuận lợi nhất cho lan bám vào cây tươi nơi thoáng gió, ít ánh sáng chói Vì vậy, khi lan đưa vào trồng trong chậu cần chăm sóc từ từ cho cây quen dần, không bón thúc phân hóa học quá sớm Lúc lấy lan rừng cần bóc cả vỏ gỗ mục (loại lan đang sống) bó lại để nơi thoáng mát, ngày tưới vài ba lần bằng cách phun sương đều cả lá thân rễ Chăm sóc cho lan một tháng rồi chiết thành nhánh trồng vào giò Chú ý lót giò bằng mùn cưa hay xơ dừa đều không được nén chặt Tránh để ánh nắng gay gắt, thỉnh thoảng đưa lan ra ngoài trời đêm Chơi lan không nên bón nhiều phân hóa học, chỉ cần đủ nước, ánh sáng và không gian phù hợp là cây phát triển tốt

Khi muốn lan ra hoa bất thường, vào dịp tết chẳng hạn, thì bón phân qua

lá dành riêng cho lan Song cần rất hạn chế bón thúc cho hoa vì sau mỗi đợt

5 bón như vậy cây sẽ yếu sức Tốt nhất là cách hai tháng lại thay lót giò một lần bằng xơ dừa mạt cưa Hoa tàn thì cắt ngay cuống lá để tập trung dinh dưỡng nuôi cây lại sức Tưới nước nhẹ đều đặn ngày vài ba lần là cây sống khỏe

không cần bón phân Theo kĩ thuật trồng và chăm sóc hoa lan [13]

- Chăm sóc:

Một trong những đặc điểm sinh học của lan là loài cây khó tính ở chỗ lan

có khả năng chịu cớm cao, ưa ẩm và bóng râm nhưng nếu thiếu ánh sáng cũng giảm năng suất và phẩm chất Nếu lan bị ánh nắng trực tiếp nhất là nắng quá chiều sẽ gây lụi tàn nhanh chóng mặc dù vẫn được cung cấp đầy đủ nước và khoáng hòa tan Để phòng ngừa tác hại của nắng hạn đối với lan, ta cần chủ động tiến hành một số biện pháp sau:

Đối với phong lan: Không để cho nắng trời trực tiếp chiếu vào giỏ, bụi lan và toàn bộ giá thể (lồng lan), đặc biệt “kỵ” với nắng quái chiều và gió Tây (gió Lào) Nếu trồng đại trà thì phải làm giàn bằng lưới nilon có lỗ để lan vẫn quang hợp được Chú ý phun tưới (tốt nhất là phun sương mù nhân tạo) toàn

bộ cây và giá thể theo kinh nghiệm "2 ướt 1 khô" trong ngày đó là vào các thời điểm trước bình minh và sau hoàng hôn Lượng nước vừa đủ làm mát cây, ướt rễ và dự trữ

Đối với địa lan: Chăm sóc như đối với phong lan, cần chú ý đảm bảo đất nền tơi xốp, nhiều mầu ở thể hữu cơ đang hoai mục là tốt nhất Nên bổ sung

từ 10-20% vụn gỗ mục (cả vỏ), 10-20% (theo khối lượng tổng thể) các mẩu than gỗ nhỏ luôn ẩm (nhưng không ướt sũng) để nhử rễ ăn ra mà ta quen gọi

là hồ rễ Tránh gió khô, gió lùa qua phần nổi của cây Làm mát đất bằng phun tưới nước loang theo bóng tán Cần loại bỏ ngay những lá già (úa vàng) ngăn chặn sâu bệnh bội nhiễm, tỉa các cành khô, rễ hết chức năng hấp thụ hơi nước

và cộng sinh với vi khuẩn cố định đạm nuôi cây

6

Không nên dùng NPK- loại dùng cho cây hoa màu, cây lương thực bón cho lan Để cây tươi lâu đẹp bền, hoa sai thắm màu, hương đậm có thể thúc cho lan (phun tưới toàn bộ giá thể) nước gạo mới vo, nước ngâm tro hoai và rắc xỉ than (nguồn phân vi lượng tổng hợp) Nếu có điều kiện lấy bông (hoặc vải bông cotton) nhúng vào dung dịch glicerin 10- 15% cuốn vào cổ rễ lan để

giữ ẩm Theo Nguyễn Thiện Tịch - Đoàn Thị Hoa, Trần Sĩ Dũng, Huỳnh Thị ngọc Nhân (1987) [9]

2.2 Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

2.2.1 Tình hình nghiên cứu thực vật trên thế giới

Tổng quan về nhiên cứu các loài lan trên thế giới

* Tổng quan về các loài lan

Người ta thường gọi lầm tất cả các loại hoa lan là phong lan Hoa lan mọc ở các điều kiện, giá thể khác nhau và được chia làm 4 loại:

1 Epiphytes: Phong lan bám vào cành hay thân cây gỗ đang sống

2 Terestrials: Địa lan mọc dưới đất

3 Lithophytes: Thạch lan mọc ở các kẽ đá

4 Saprophytes: Loại lan mọc trên lớp rêu hay gỗ mục

Đối với các loài lan (phong lan và địa lan), hầu như từ trước tới nay, người dân mới biết đến chúng là những loài được sử dụng làm cây cảnh trang trí ở các hộ gia đình mà chưa biết rằng trong số hàng ngàn loài lan đã phát hiện

7

có một số loài còn có tác dụng cung cấp các hoạt chất sinh học làm nguyên liệu chế biến thuốc và thực phẩm chức năng Trong số những loài đó người ta đã phát hiện trong lan Thạch hộc tía và lan kim tuyến có chứa một loại hoạt chất

để sản xuất thuốc chữa ung thư Chính vì vậy, giá thị trường hiện nay lên tới 7

triệu đồng/kg lan Thạch hộc tía Theo Thần dược thạch hộc tía [12]

- Phân bố

Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúng phân bố nhiều nơi trên thế giới Gần như có mặt trong mọi môi trường sống, ngoại trừ các sa mạc và sông băng Phần lớn các loài được tìm thấy trong khu vực nhiệt đới, chủ yếu là châu Á, Nam Mỹ và Trung Mỹ Chúng cũng được tìm thấy tại các vĩ độ cao hơn vòng Bắc cực, ở miền nam Patagonia và thậm chí trên đảo Macquarie, gần với châu Nam Cực Nó chiếm khoảng 6–11% số lượng loài thực vật có hoa

Theo Helmut Bechtel (1982), hiện nay trên thế giới có hơn 750 loài lan rừng, gồm hơn 25.000 giống được xác định, chưa kể một số lượng khổng lồ Lan lai không thể thống kê chính xác số lượng Lan rừng phân bố trên thế giới gồm 05 khu vực:

+ Vùng nhiệt đới Châu Á gồm các giống: Bulbophyllum, Calanthe, Ceologyne, Cymbidium, Dendrobium, Paphiopedilum, Phaius, Phalaenopsis, Vanda, Anoectochillus…

+ Vùng nhiệt châu Mỹ gồm các giống: Brassavola, Catasetum, Cattleya, Cynoches, Pleurothaillis, Stanhopea, Zygopetalum, Spathoglottis

+ Châu Phi gồm các giống: Lissochilus, Polystachiya, Ansellia, Disa… + Châu Úc gồm các giống: Bulbophyllum, Calanthe, Cymbidium, Dendrobium, Eria, Phaius, Pholidota, Sarchochilus…

+ Vùng ôn đới của Châu Âu, Bắc Mỹ và Đông Bắc Châu Á gồm các giống: Cypripedium, Orchis, Spiranthes…

8 Danh sách dưới đây liệt kê gần đúng sự phân bố của họ Orchidaceae: Nhiệt đới châu Mỹ: 250 - 270 chi

Nhiệt đới châu Á: 260 - 300 chi

Nhiệt đới châu Phi: 230 - 270 chi

Châu Đại Dương: 50 - 70 chi

Châu Âu và ôn đới châu Á: 40 - 60 chi

Bắc Mỹ: 20 - 25 chi

Những nghiên cứu về lan

Cây hoa lan được biết đến đầu tiên từ năm 2800 trước công nguyên, trải qua lịch sử phát triển lâu dài, đến nay ở nhiều quốc gia đã lai tạo, nhân nhanh được giống mới đem lại kinh tế cao Chính vì vậy, việc nghiên cứu và sản suất hoa lan trên thế giới ngày càng được quan tâm, chú ý nhiều hơn, đặc biệt nhất là Thái lan

Thái Lan có lịch sử nghiên cứu và lai tạo phong lan cách đây khoảng 130 năm ( Arjan Germy, 2005), hiện nay là nước đứng đầu về xuất khẩu hoa phong lan trên thế giới (kể cả cây giống và hoa lan cắt cành) trong đó các giống phong lan thuộc chi lan Hoàng Thảo Dendrobium chiếm 80%

Cây lan biết đến đầu tiên ở Trung Quốc là Kiến lan (được tìm ra đầu tiên

ở Phúc Kiến) đó là Cymbidium ensifonymum là một loài bán địa lan Ở

Phương Đông, lan được chú ý đến bởi vẻ đẹp duyên dáng của lá và hương thơm tuyệt vời của hoa Vì vậy trong thực tế lan được chiêm ngưỡng trước tiên là lá chứ không phải màu sắc của hoa (quan niệm thẩm mỹ thời ấy chuộng tao nhã chứ không ưa phô trương sặc sỡ)

Lan đối với người Trung Hoa hay Lan đối với người Nhật, tượng trưng cho tình yêu và vẻ đẹp, hương thơm tao nhã, tất cả thuộc về phái yếu, quý phái và thanh lịch như có người đã nói “Mùi hương của nó tỏa ra trong sự yên lặng và cô đơn” Khổng Tử đề cao lan là vua của những loài cây cỏ có hương

9 thơm Phong trào chơi phong lan và địa lan ở Trung Quốc phát triển rất sớm,

từ thế kỷ thứ V trước công nguyên đã có tranh vẽ về phong lan còn lưu lại từ thời Hán Tông

Ở châu Âu bắt đầu để ý đến phong lan từ thế kỷ thứ 18, sau Trung Quốc đến hàng chục thế kỷ và cũng nhờ các thuỷ thủ thời bấy giờ mà phong lan đã

đi khắp các miền của địa cầu Lúc đầu là Vanny sau đó đến Bạch Cập, Hạc Đính rồi Kiến Lan lan chính thức ra nhập vào ngành hoa cây cảnh trên thế giới hơn 400 năm nay

Địa lan (Cymbidium) hay còn gọi Thổ lan là một loại hoa lan khá phổ

thông, vì hội đủ điều kiện: có nhiều hoa, to đẹp, đủ màu sắc và lâu tàn, rất thông dụng cho việc trang trí trưng bày Hiện nay nước Mỹ có nhiều vườn địa lan dùng cho kỹ nghệ cắt bông như Gallup & Tripping ở Santa Barbara nhưng cũng phải nhập hàng triệu đô la mỗi năm từ các nước Âu Châu và Á châu để cung ứng cho thị trường trong nước

Trước năm 1930, nước Mỹ không có nhiều giống lan và cũng không có nhiều người thích chơi lan hay vườn lan Nói riêng về California thì chỉ có 2-3 vườn lan ở Oakland và San Francisco, nhưng chỉ dùng cho kỹ nghệ cắt bông,

không có bán cây Lúc bấy giờ các vườn lan chỉ có Cát lan (Cattleya) hay địa lan (Cymbidium) nhưng cũng không có nhiều giống lan hay hoa đẹp, những giống này được nhập cảng từ nước Anh Theo Lan rừng Việt Nam – Nguồn gốc, đặc điểm thực vật học [13]

Những nghiên cứu về gây trồng lan

Hiện nay tại Mỹ đã có những nghiên cứu về cây địa lan ở một số khâu kỹ thuật sau:

+ Nghiên cứu giá thể (môi trường) trồng:

Mỗi một điều kiện khác nhau có thể dùng các giá thể khác nhau:

10

Ở vùng có nhiệt độ môi trường thấp (650 F ban ngày và 450 F ban đêm)với độ ẩm trung bình có thể thêm vỏ cây linh sam và đá bọt biển (peclit thô) vào hỗn hợp trên Hỗn hợp này có nhiều tác dụng nhất cho khí hậu lạnh vào mùa đông và ấm nóng vào mùa hè vì vỏ cây giúp giữ lại lượng ẩm đáng

kể trong hỗn hợp

Ở điều kiện khí hậu khô có thể tăng thêm rêu và rong biển chúng sẽ làm

sự thoát ẩm diễn ra chậm lại Nhưng cần sử dụng cẩn thận khi thêm rong (rêu)

vì sự tưới nước thường xuyên sẽ dẫn đến thừa ẩm, úng làm bộ rễ thối rữa, cây

dễ bị bệnh và chết theo kĩ thuật trồng hoa lan toàn tập[16]

Người ta đã sử dụng các loại giá thể, mục đích giữ cho rễ cây ẩm song không quá ẩm, rễ cây luôn mát mẻ phát triển tốt

Môi trường

(giá thể trồng)

Lượng ẩm được giữ lại

Lượng nhiệt

Tần xuất tưới nước Độ ổn định

Đá gai bọt biển Thấp - Thấp - Thường xuyên Cao

Cây dương xỉ Thấp + Thấp - Thường xuyên Thấp

Vỏ cây thông Trung bình + Thấp + Trung bình + Thấp

Than hoạt tính Trung bình Thấp Trung bình Trung bình

+ Nghiên cứu về thay chậu và tách cây:

Phương pháp chính sự sinh sản của Địa lan kiếm châu Á đặc biệt bởi sự

đẻ nhánh Những chậu cây sâu và rộng sẽ cho một số sự phát triển mới hay là (thân hành - giả hành), có thể để từ 2-3 năm mới thay giá thể và cho nhiều cây vào chậu tạo sự sinh sản mới, ở điều kiện này sẽ tạo nhiều cụm hoa Tuy nhiên cần lưu ý tới vết cắt khi tách cây phải được sử lý bằng sunfua làm giảm

sự tiếp xúc của virut

+ Chọn giống (cây khoẻ có nhiều rễ, rễ trắng)

11 + Chế độ tưới nước dựa vào các yếu tố:

+ Nghiên cứu về Ánh sáng, mùa hè cần độ che phủ khoảng 60-70% ánh sáng, trong mùa đông có thể giảm 20% Lá cây tiếp nhận ánh sáng tốt nhất sẽ xanh, bóng và có độ cong thanh nhã Màu xanh vàng có thể cho biết là lá quá thừa ánh sáng, lá bị gãy gập và rụng có thể là ánh sáng yếu

+ Nghiên cứu về nhiệt độ tới sinh trưởng và phát triển:

Nhiệt độ khác nhau có ảnh hưởng quan trọng đến quá trình ra hoa Địa lan Kanran và Gorengi đòi hỏi nhiệt độ ban đêm khoảng 40-500F để bắt đầu

nở hoa, địa lan Sinence cần nhiệt độ 50-600F

+ Nghiên cứu về bón phân

Khi cây con phát triển cần bón phân 1 lần/tuần, ngừng tưới phân khi cây chuyển sang giai đoạn nghỉ ngơi

+ Nghiên cứu về bộ rễ, đánh giá khả năng sinh trưởng của cây

Mùa xuân là thời gian tốt nhất để kiểm tra bộ rễ, nếu rễ bám quá chặt vào chậu có thể đập bỏ chậu Kiểm tra bộ rễ sẽ giúp ta biết được lượng nước tưới,

giá thể trồng và sức khoẻ của cây theo kĩ thuật trồng hoa lan toàn tập[16]

12

2.2.2 Nghiên cứu ở Việt Nam

2.2.2.1 Tổng quan về nghiên cứu sinh thái:

Nghề trồng hoa lan ở Việt Nam có lịch sử rất lâu đời Vua Trần Nhân Tông lập nên "Ngũ bách viên" trong đó có 500 loài hoa quý được sưu tập từ khắp các vùng đất nước, chủ yếu là kiếm lan (loài lan bản địa có nhiều hương) thuộc chi Cymbidium sp (Nguyễn Hữu Huy - Phan Ngọc Cấp,1995); Ngày

đó, các chậu lan còn được coi là vật báu quốc gia Các loài lan đó còn tồn tại đến ngày nay, được các nhà nho, quan lại, các gia đình khá giả thích chơi các loài lan này và phát triển trong dân gian Hiện nay, một số loài lan quý hiếm vẫn tồn tại như Thanh Ngọc, Mạc đen, Đại mạc biên, Đại mạc, Hoàng vũ, Thanh trường, Hoàng điểm , giá trị mỗi chậu lan nhỏ lên tới vài triệu đồng thậm chí cả chục triệu đồng khi tến đến xuân về (Trần Hợp1998; Trần Duy Quý và cộng sự, 2005; Nguyễn Công Nghiệp, 2005; Nguyễn Thiên Tích, 1996 ) Việt Nam, dấu vết những nghiên cứu về lan ở buổi đầu không rõ rệt lắm, có lẽ người đầu tiên có khảo sát về lan ở Việt Nam là Gioalas Noureiro - nhà truyền giáo Bồ Đào Nha, Ông đã mô tả cây lan ở Việt Nam lần đầu tiên vào năm 1789 Trong cuốn “Flora cochin chinensis” gọi tên các cây lan trong cuộc hành trình đến Nam phần Việt Nam là aerides, Phaius và Sarcopodium

mà đã được Ben Tham và Hooker ghi lại trong cuốn “Genera plante rum” (1862- 1883) (dẫn theo Nguyễn Hữu Huy - Phan Ngọc Cấp, 1995) Chỉ sau khi người Pháp đến Việt Nam thì mới có những công trình nghiên cứu được công bố đáng kể là F.gagnepain và A.gnillaumin mô tả 70 chi gồm 101 loài cho cả 3 nước Đông Dương trong bộ "Thực vật Đông Dương chí" (Flora Genera Indochine) do H Lecomte chủ biên, xuất bản từ những năm 1932 -

1934 Ở nước ta đã biết được 897 loài thuộc 152 chi của họ hoa lan (dẫn theo Dương Xuân Trinh, Đặng Xuyến Như, Nguyễn Mạnh Hà, Trần Tuấn Anh, Nguyễn Đức Tố Lưu, Nguyễn Trần Oánh, Nguyễn Phúc Hiểu, Trần Duy Quý,

13 2005) Nguồn gen hoa phong lan của Việt Nam rất phong phú, trong đó: lan Hoàng Thảo chiếm khoảng 30 – 40% trong tổng số các loài lan 9 của Việt

Nam (Nguyễn Nghĩa Thìn, 2000)

Ý nghĩa của nghiên cứu sinh thái loài hết sức cần thiết và quan trọng, đây là cơ sở cho việc bảo vệ và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên, ngăn ngừa suy thoái các loài nhất là những loài động, thực vật quý hiếm, ngăn ngừa ô nhiễm môi trường

Khi nghiên cứu sinh thái các loài thực vật, Lê Mộng Chân (2000) [2] Đã nêu tóm tắt khái niệm và ý nghĩa của việc nghiên cứu Sinh thái thực vật nghiên cứu tác động qua lại giữa thực vật với ngoại cảnh Mỗi loài cây sống trên mặt đất đều trải qua quá trình thích ứng và tiến hoá lâu dài, ở hoàn cảnh sống khác nhau các loài thực vật thích ứng và hình thành những đặc tính sinh thái riêng, dần dần những đặc tính được di truyền và trở thành nhu cầu của cây đối với hoàn cảnh

Con người tìm hiểu đặc tính sinh thái của loài cây để gây trồng, chăm sóc, nuôi dưỡng, sử dụng và bảo tồn các loài cây đúng lúc, đúng chỗ đồng thời lợi dụng các đặc tính ấy để cải tạo tự nhiên và môi trường Lê Mộng Chân (2000) [2] Thái Văn Trừng (1978) [8] Thống kê hệ thực vật Việt Nam có 7004 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 1850 chi, 289 họ

Nguyễn nghĩa Thìn (1997) [7] Đã thống kê thành phần loài của VQG có khoảng 2.000 loài thực vật, trong đó có 904 cây có ích thuộc 478 chi, 213 họ thuộc ngành: Dương xỉ, Hạt trần, Hạt kín, các loài này được xếp thành 8 nhóm có giá trị khác nhau

Đỗ Tất Lợi (1995) [6] trong “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” tái bản lần 3 có sửa đổi bổ sung đã mô tả nhiều loài thực vật bản địa hoang dại hữu ích làm thuốc, trong đó có nhiều bài thuốc hay

Nghiên cứu sinh thái của 3 loại lan trong khóa luận

14

 Lan len ba na (Eria banaenis)

Thạch Hộc Tía (Dendrobium officinale Kimura et Migo)

Hoàng Thảo Long Nhãn (Dendrobium fimbriatum)

Thạch hộc tía có tên khoa học Dendrobium officinale Kimura et Migo, thuộc chi Thạch hộc, họ Lan (Orchidaceae), phân bố tự nhiên chủ yếu ở vùng rừng có độ cao 1.000 - 3.400 m so với mặt biển, thường phụ sinh vào cây gỗ

hoặc vách đá có mọc rêu dưới tán rừng Theo Thần dược thạch hộc tía [9] Đặc trưng hình thái và phân bố:

Trong điều kiện môi trường tự nhiên độ ẩm 70%, nhiệt độ không khí bình quân năm 12 - 18 độ C, lượng mưa 900 - 1.500 mm, thường tập trung sống ở phần dốc núi râm mát, độ ẩm cao và vách đá chua

Thạch học là cây phụ sinh mọc trên cây gỗ hay vách đá, cao 30 - 50 cm, thường mọc thành khóm Thân hơi dẹt, có rãnh dọc, phía trên hơi dày hơn, có đốt dài 2,5 - 3,0 cm, có vân dọc Thân thạch hộc tía có màu tía, thân các thạch hộc khác có màu xanh Lá mọc so le thành dây đều hai bên thân, thuôn dài, hầu như không cuống, đầu lá hơi cuộn hình móng, có 5 gân dọc, dài 12 cm, rộng 2 - 3 cm Cụm hoa ở kẽ lá Hoa to màu vàng, mọc thành chùm trên những cuống dài, mang 2 - 4 cánh hoa có cánh môi hình bầu dục, nhọn, cuốn thành phễu trong hoa, ở họng hoa có những điểm màu tím Quả nang hơi hình thoi, khi khô tự mở Hạt rất nhiều và nhỏ như bụi phấn

Mùa hoa tháng 2 - 4, mùa quả tháng 4 - 6 Cây mọc hoang ở rừng núi trên cây gỗ, được trồng làm cảnh ở Việt Nam

Trên thế giới họ Lan có 1.400 loài, trong đó Trung Quốc có 81 loài Trong chi Thạch hộc có nhiều loài dùng để làm thuốc quý Ở Trung Quốc chi Thạch hộc có 14 loài và 12 loài phụ, trong đó chỉ có 11 loài làm thuốc quý nhưng Thạch hộc tía là loại làm thuốc tốt nhất, được bán với giá cao nhất trên thị trường rong cổ thư đông y Trung Quốc cách đây hơn 1.000 năm đã xác

15 định ở Trung Quốc có 9 loại tiên dược được xếp theo thứ tự như sau: Thạch hộc, Tuyết liên, Nhân sâm, Thủ ô, Phục linh, Tùng dung, Linh chi, Ngọc trai,

Đông trùng hạ thảo, trong đó Thạch hộc xếp đầu bảng

Giá trị của thạch hộc, có 2 công năng chủ yếu:

Làm thuốc: Thạch hộc tía có giá trị độc đáo và công năng bảo vệ sức khỏe, đã trở thành sản phẩm bổ dưỡng từ lâu đời

Nghiên cứu về dược lý hiện đại, Thạch hộc tiá có tác dụng chống ung thư, chống lão hóa, tăng sức đề kháng của cơ thể, làm dãn mạch máu và kháng đông máu, được sử dụng rộng rãi trong lâm sàng và làm các bài thuốc Thạch hộc tía có thể dùng đơn độc hoặc phối trộn với các dược liệu khác, đã có hơn 100 bài thuốc từ Thạch hộc được thị trường đón nhận Trong dược điển có đề cập đến nhiều loài Thạch hộc nhưng tốt nhất vẫn là Thạch hộc tía

Làm thực phẩm: Cách sử dụng làm thực phẩm có nhiều cách như nấu súp với hồng sâm, với bách sa sâm lợi phổi sinh tân Ngoài ra có thể nấu cháo Thạch hộc, trà Thạch hộc và nhiều món ăn khác

Những năm gần đây công năng làm thực phẩm chức năng đã được khám phá thêm, là sản phẩm thiên nhiên an toàn và bổ dưỡng

Thạch hộc tía có vị hơi ngọt hơi đắng vào 3 kinh phế, vị, thận, công năng

tư âm, thanh nhiệt, chỉ khát, hư hao, gầy yếu, miệng khô Theo Thần dược thạch hộc tía [12]

Hiệu quả kinh tế:

Thạch hộc trồng một lần có thể thu hoạch 6 năm, đầu tư ban đầu có thể tốn kém, nhưng năm thứ 2 có thể thu hồi vốn, từ năm thứ 3 có lãi Trong điều kiện thâm canh, năng suất tươi khoảng 5 tấn/ha/năm với giá bán khoảng 3 triệu đồng/kg, doanh thu đạt 15 tỷ đồng/ha/năm

16 Thị trường tiêu thụ là khả quan, nếu chế biến sâu, thị trường càng lớn và hiệu qủa càng cao, bao gồm thị trường nội địa, thị trường Đông Nam Á, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và châu Âu, châu Mỹ

Hiện nay chỉ có Trung Quốc đang phát triển rộng khoảng 7 năm nay, sản lượng đưa ra thị trường còn rất khiêm tốn, sau mấy năm nữa sản lượng có thể tăng lên nhiều, giá bán có thể giảm xuống, nhưng hiệu quả vẫn cao hơn nhiều

so với nhiều cây trồng khác

Hoàng Thảo Long Nhãn (Dendrobium fimbriatum)

Đặc điểm nhận dạng: Lan phụ sinh Thân dài tới 90 cm, hình trụ, dầy 0,7

- 0,8 cm, lóng dài 3 - 4 cm Lá hình mác rộng, đỉnh nhọn, dài 10 - 13 cm, rộng

2 - 3 cm Cụm hoa bên ở sát đỉnh thân, dài 15 - 18 cm, nhiều hoa, mọc trên thân còn lá Lá bắc dài khoảng 0,5 cm Hoa màu vàng, đường kính 4,5 - 5 cm, cuống hoa và bầu dài khoảng 3 cm Các lá đài hình bầu dục, đỉnh tù, dài 3 - 3,5 cm, rộng 1,2 - 1,3 cm Cằm ngắn, đỉnh tròn, dài khoảng 0,6 cm Cánh hoa hình trứng, mép xẻ răng nhỏ, dài 3 - 4 cm, rộng 1,5 - 1,6 cm Môi màu vàng, hình gần tròn, dài 3 - 3,2 cm, rộng 3,3 - 3,5 cm; mép xẻ răng sâu hoặc có diềm tua phân nhánh, ở giữa có một đốm lớn màu tím đỏ Cột cao khoảng 0,5 cm, răng cột tù Nắp hình mũ cao, nhẵn Sinh học và sinh thái: Ra hoa vào tháng

3 - 7 Tái sinh bằng chồi và hạt Mọc bám trên các cây gỗ lớn trong rừng thưa,

ở độ cao 200 - 1400 m Phân bố: Trong nước: Lào Cai (Sapa), Cao Bằng, Bắc Kạn (Ba Bể), Nghệ An (Vinh), Lâm Đồng (Đà Lạt, Braian, Di Linh), Cà Mâu Thế giới: Ấn Độ, Nêpan, Butan, Trung Quốc, Mianma, Thái Lan, Lào, Malaixia Giá trị: Cây dùng chữa ho khan, đau lưng gối mỏi, thiểu năng sinh dục Cây làm cảnh vì có hoa to, thơm và đẹp, màu vàng cam với môi xẻ tua, giữa môi có một đốm lớn màu tím - đỏ rất đẹp

17 Tình trạng: Loài có khu phân bố và nơi cư trú chia cắt Hiện đã bị suy giảm nghiêm trọng do khai thác để trồng, bán chủ yếu làm cây cảnh, đôi khi làm thuốc và chặt phá rừng hủy hoại nơi cư trú

Phân hạng: VU B1+2e+3d Biện pháp bảo vệ: Đề nghị xây dựng khu bảo tồn

và nhân giống Lan trong các vườn quốc gia và di chuyển một lượng cây sống

có thể của loài này về khu bảo tồn và chăm sóc Theo sách đỏ Việt Nam [1] 2.2.2.2 Tổng quan về các loài lan rừng ở Việt Nam

Lan rừng Việt Nam – Nguồn gốc, đặc điểm thực vật học đã được rất nhiều tác gia để cập đến Có thể tóm tắt đặc điểm thực vật học của lan rừng Việt Nam theo tiêu trí chính sau :

Rễ

Rễ lan có 2 nhiệm vụ:

- Hút nước và chất bổ dưỡng để nuôi cây

- Giữ cho cây bám vào trên cành cây, hốc đá hay dưới đất

Nếu rễ quá ít, cây sẽ không đủ nước, không bám cành cây hốc đá đươc, hoa sẽ không nhiều và không đẹp Nếu rễ không mọc được, bị thối, bị bệnh hay bi chết, cây sẽ thiếu nước, thiếu chất bổ dưỡng cây sẽ còi cọc và sẽ chết dần chết mòn

Phân tích cho kỹ rễ chia ra làm 5 phần: lõi rễ, thân rễ, vỏ rễ, lông rễ và đầu rễ

Đầu rễ có nhiệm vụ hút nước và chất bổ dưỡng để nuôi cây Nếu vật liệu nuôi trồng khô ráo, rễ sẽ mọc dài ra để tìm nước Trái lại lúc nào cũng có sẵn nước ở bên, rễ sẽ không mọc thêm ra Ngay cả nhưng giống lan cần tưới nhiều như Vanda, Renanthera chẳng hạn, cũng nên đợi một vài giờ sau cho khô rễ rồi mới tưới

Nếu tình trạng sũng nước kéo dài ngày này qua ngày khác, rễ sẽ bị thối

Rễ bị thối không có gì để hút nước, lá cũng có thể thấm nước nhưng không đủ

Rễ lan cần ẩm chứ không ướt và có không khí chuyển động quanh rễ Nhìn vào rễ có thể biết ngay việc tưới nước và bón phân ra sao Nếu rễ có mầu trắng, cứng và đầu rễ có mầu xanh là tốt, còn nếu tưới quá nhiều chỉ có một vài rễ tốt, số còn lại mềm nhũn và có mầu nâu

Bón phân quá mạnh hoặc quá nhiều sẽ làm cho rễ cháy xám lại Vì vậy nên bón phân rất loãng và thưa không nên bón bằng phân viên, phân hột vì chúng ta không thể kiểm soát được liều lượng

Muốn quan sát tình trạng của rễ ra sao, nhiều người dùng loại chậu nhựa trong suốt để dễ dàng quan sát

Đầu rễ của lan rất dễ bị tổn thương và rất dễ gãy khi chúng ở ngoài chậu Hầu hết rễ lan thường phải nằm yên trong chậu, nhưng theo bản năng chúng thường hướng về phía có không khí và nước nên thường mọc tràn ra miệng chậu và tiếp tục phát triển thì có thể lơ lửng hay bám vào bất kỳ bề mặt nào mà chúng chạm tới

Rễ không được kết cấu thường xuyên mà theo từng năm, nhú ra từ gốc một khoảng thời gian sau khi mọc chồi mới Tương tự như thế, lá rụng sau 1 hay vài năm, do đó rễ chết tự nhiên và được thay thế bằng rễ từ chồi mới

 Thân

Lan có 2 loại thân đa thân và đơn thân Ở các loài lan sống phụ có nhiều đoạn phình lớn thành củ giả (giả hành) đó là bộ phận giữ trử nước và các chất dinh dưỡng để nuôi cây khi điều kiện gặp khô hạn khi sống bám trên cao Củ giả hành đa dạng, hình cầu hay thuôn dài xếp sát nhau hay rải rác đều

19 đặn hoặc hình trụ xếp chồng chất thành một thân giả, cấu tạo củ giả, gồm nhiều mô mềm chứa đầy dịch nhầy phía ngoài là lớp biểu bì, với vách tế bào dày, nhẵn bóng bảo vệ để trách sự mất nước do mặt trời hun nóng Đa số củ giả đều xanh bóng để làm nhiệm vụ quang hợp cùng với lá

 Lá

Hầu hết các loài phong lan là cây tự dưỡng, nó phát trển đầy đủ hệ thống

lá, hình dạng của lá thay đổi rất nhiều, từ loại lá mọng nước đến loại lá phiến mỏng phiến lá trải rộng hay gấp lại theo các gân vòng cung, hay chỉ gấp lại theo hình chữ v Màu sắc lá thường xanh bóng, nhưng có trường hợp hai mặt

Nằm kề bên trong và xen kẽ với 3 cánh đài là 3 cánh hoa Cánh hoa bảo

vệ bao bọc nụ hoa So với 2 cánh hoa hai bên sườn, cánh hoa phía dưới còn lại gọi là cánh môi Cánh môi đôi khi đặc biệt to lớn khác hẳn với 2 cánh kia Cánh môi thường sặc sỡ, viền cánh hoa dợn sóng hoặc dưới dạng một cái túi,

20 trang hoàng với những cái mũ mào (như mào gà), những cái đuôi, cái sừng, những nốt màu, những cái lông,… Cánh môi quyết định giá trị thẩm mỹ của hoa lan Trong một số trường hợp, cánh môi còn là một cái bẫy dụ dỗ các côn trùng giúp thụ phấn

Cơ quan sinh sản của hoa lan kết hợp thành một trụ đơn không giống hình dạng tiểu nhị đực/túi phấn và nhuỵ cái/nướm như các loại hoa khác Đây

là đặc điểm để nhận dạng đầu tiên của hoa lan Ở trên đầu của trụ hoa là bao phấn bao gồm nhiều hạt phấn gọi là túi phấn Phía dưới túi phấn là nhuỵ cái , một shallow, vách thường ẩm ướt nơi mà hạt phấn rơi vào thụ tinh Có một bộ phận nhỏ đó là vòi nhuỵ có tác động rào cản bảo vệ ngăn chận tự thụ phấn của chính hoa này Để ngăn chận việc tự thụ phấn, một số loài chúng có hoa đực

và hoa cái riêng rẽ Theo Lan rừng Việt Nam [13]

* Cấu tạo hoa lan

Lá đài: Mặc dù chúng giống như cánh hoa, chúng thực sự tô điểm cho phần còn lại của nụ hoa Thường 3 lá đài có kích thước bằng nhau

Cánh hoa: Hoa luôn luôn có 3 cánh hoa Hai cánh “bình thường”, và cánh thứ ba trở thành một cấu trúc đặc biệt gọi là cánh môi

Cánh môi hay Cánh dưới: Cánh hoa thấp phía dưới của hoa Lan Hoa dùng cánh này để cung cấp một “bãi đáp” dành cho những côn trùng thụ phấn Trụ nhụy: Một cấu trúc giống ngón tay, đó là bộ phận sinh dục của hoa Đầu nhuỵ (nhụy cái) và phấn hoa (nhị đực) ở dưới đầu nắp bao phấn (nắp) Quả lan: Sự tạo quả của hoa lan trong tự nhiên rất khó do cấu tạo đặc

biệt của hoa và thường phải nhờ côn trùng Quả lan thuộc loại quả nang, thời gian tạo quả đến khi quả chín kéo dài Đối với Cattleya phải từ 12 đến 14 tháng, Vanda 18 tháng hoặc hơn, Cypripedium 1 năm, Dendrobium từ 9 tới

15 tháng Khi chín quả nở ra theo 3 đến 6 đường nứt dọc mảnh vỏ còn dính lại với nhau ở phía đỉnh và phía gốc

21

Hạt lan: Hạt lan rất nhiều, nhỏ li ty Hạt cấu tạo bởi một khối chưa phân

hóa, trên một mạng lưới nhỏ xốp chứa đầy không khí Phải trải qua 2 – 18 tháng hạt mới chín Hạt muốn nẩy mầm trong tự nhiên phải có sự cộng sinh

của nấm Phizotonia nuôi dưỡng Theo lan rừng Việt Nam [13]

2.2.2.3 Các nghiên cứu gây trồng và chăm sóc các loài lan rừng ở Việt Nam Các nghiên cứu gây trồng

Trồng lan hiện nay được xem là một trong những thú vui tao nhã của rất nhiều người, đặc biệt ở thành phố Hồ Chí Minh Lan không chỉ khoe sắc góp phần làm đẹp không gian mà còn là người bạn tâm tình, sẵn sàng lắng nghe mọi buồn vui của bạn Sau khi tạo được điều kiện hợp lý cho lan phát triển thì kiểu trồng lan như thế nào cho hợp lý cũng là điều khiến nhiều người băn khoăn

Trồng lan theo kiểu treo: Đây là một trong nhưng cách trồng lan mới

và khá mạo hiểm vì cây lan chỉ treo lủng lẳng bằng một sợi dây cột dính vào thân cây Cách trồng này có ưu điểm là loại bỏ được các mầm bệnh gây ra do các riêu bám thành chậu, rễ cũng không bao giờ bị úng do nước, không tốn chậu và môi trường trồng ( than, gạch hay dơn)

Tuy nhiên kiểu trồng này cũng có những nhược điểm như lượng phân bón sử dụng cho mỗi lần tưới vô cùng tốn kiếm Điều kiện trồng này đòi hỏi phải luôn có đọ ẩm cao hơn và phải ổn định để cây không bị cuốn lá Cách trồng này chỉ áp dụng ở những giống lan có độc trụ, cụ thể như Vanda

Ascocentrum, Ascocenda… Theo các loại giá thể trồng lan [15]

Trồng lan theo kiểu thân cây: Với cách trồng này lại được phân ra

thành hai loại là thân cây sống và thân cây chết

Thân cây sống:

Phong lan trồng trên những thân cây sống thường áp dụng ở những nơi công cộng hơn là trồng riêng ở những hộ gia đình, chúng có tính cách sưu tập

22 hơn là thẫm mỹ Mục đích của cách trồng này chính là góp phần xây dựng lại một không gian thiên nhiên thu hẹp Số lượng giống đòi hỏi phải nhiều và rất khó làm nổi bật vẻ đẹp của hoa lan Với cách trồng này thì không phải hoa lan nào cũng có thể sống cũng như phát triển tốt được

Có thể sử dụng những loại cây sau để trồng phong lan ở khu vực thành thị như:

Cây sao hay còn gọi là cây giá trị giả - Berrya mollis Cây sao – Hopea Odorata

Cây me chua – Tamarindus indica

Cây vú sữa - Chrysophyllum Cainnito

Cây vừng - Careya Arorea Một điểm bạn cần lưu ý với kiểu trồng này

chính là bạn phải chú ý đến giờ chiếu sáng đối với điểm trồng lan, vì những cây có tán cây to sẽ che khuất thân

Trồng lan trên thân cây chiết:

Đây là cách trồng phổ biến và thường được khuyến khích vì mật độ trồng cao và cây phát triển nhanh ít bị sâu bệnh Trong các loại cây thì vú sữa chính là loại cây thường được ưa chuộng nhất để thực hiện cách trồng này Theo một nghiên cứu trong bốn năm cho thấy hoa phong lan phát triển trên thân cây khô phát triển gấp 1,5 lần so với những cây trồng trong chậu

Với cách trồng này thì bạn có thể sử dụng vú sữa có chiều dài khoảng 1,5m và có thể cả nhánh Bạn có thể dựng đứng thân vào trong chậu và giữ vững chúng bằng gạch vụn hay xi – măng đổ vào gốc

Phương thức này có rất nhiều những ưu điểm là cây phát triển nhanh, hiếm xuất hiện những mầm bệnh hay thối rễ, mật độ trồng cao Có thể tạo ra một số lượng lan nhanh chóng trong một thowig gian ngắn Phương pháp này giúp cho các nhà vườn phát triển các giống lan của mình

23 Phương pháp này áp dụng tốt cho những giống hoa phong lan như Dendrobium, Cattleya, Ascocenda… Một khuyết điểm duy nhất chính là rất khó bán và rất khó trưng bày vì không ai lại muốn mua một cây lan trổ hoa bị

đứt rễ do nhổ ra khỏi thân cây theo kĩ thuật trồng hoa lan toàn tập[16]

Trồng phong lan trong chậu

Là cách trồng phổ biến nhất với người yêu lan ở khu thành thị vì tính tiện dụng như có thể mang đi trưng bày ở phòng khách, bán hay làm quà tặng

mà không ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của nó Trồng lan trong chậu thì đòi hỏi phải có những bước chuẩn bị hết sức cẩn trọng để phong lan có thể sinh trưởng và phát triển tốt nhất

Chọn chậu để trồng hoa lan

Một chậu lan hoàn hảo phải đảm bảo những yêu cầu về kích thướt sau đây: + Kích thướt vừa phải và nên phù hợp với tầm cỡ của cây lan, chậu phải thật thoáng khi được nhúng nước

+ Chất lượng của sét và đọ nung phải đảm bảo sao cho chậu không đóng rêu + Miệng chậu không nên có gờ vì rất khó khăn cho việc gắn ti tơ buộc chặt cây lan mới bám rễ

+ Nên sử dụng loại chậu tráng men vì rễ rất khó bám vào thành chậu vì với loại này cây rất ít bị bám rễ

+ Loại chậu gỗ thường được dùng để trồng các loại cây đơn thân vì gỗ

có thể giữ ẩm tốt và không bị mục

+ Qủa dừa khô, để nguyên và bạn có thể tạo vài lỗ thoát nước ở đáy cũng

là một trong những loại chậu lý tưởng để trồng lan Theo các kiểu trồng lan phổ biến hiện nay [14]

Các loại giá thể trồng lan thông dụng ở Việt Nam

Mỗi loại lan cần một chất liệu trồng khác nhau và mỗi chất liệu lại cần một cách tưới bón thích hợp Thí dụ loại phong lan không thể dùng những

24 chất liệu trồng cho địa lan hay ngược lại Loại lan cần nhiều nước không thể dùng chất liệu mau khô được

Nhiều người thắc mắc không biết nên trồng lan bằng chất liệu gì cho đúng cách vì trên thị trường có quá nhiều chất liệu và mỗi người trồng một khác Chúng ta những người chơi lan tài tử thường mắc chung một chứng bệnh: Muốn trồng đủ loại, nhưng lại để cùng một chỗ, trồng với nhiều chất liệu khác nhau mà lại tưới bón như nhau Xin phân tách từng thứ một để chúng ta chọn lựa, bởi vì chẳng có một thứ nào lý tưởng 100% có thể dùng cho tất cả các loại lan

Người ta có thể trồng lan bằng nhiều thứ như vỏ cây, đá, sơ dừa, rêu v.v Nhưng mỗi chất liệu có những đặc tính khác nhau cho nên có những lợi điểm và khuyết điểm Chúng ta nên nhớ rằng mỗi loại lan cần một chất liệu trồng khác nhau và mỗi chất liệu lại cần một cách tưới bón thích hợp Thí dụ loại phong lan không thể dùng những chất liệu trồng cho địa lan hay ngược lại Loại lan cần nhiều nước không thể dùng chất liệu mau khô được Ngoài ra còn có những vấn đề phụ thuộc liên quan đến như: Tưới nước, sẵn có trên thị trường, giá cả, tiện dụng hay không?

Gỗ vú sữa, gỗ cây me: là chất trồng thông dụng cho các loại lan rừng có

rễ to và thích thoáng khí như ngọc điểm, sóc, hoàng thảo các loại … vì bản thân lan rừng khi ở trong rừng bám vào các loại cây để sống

Vỏ dừa chặt khúc: Có khả năng giữ ẩm tốt và chất dinh dưỡng được cung cấp từ phân bón giúp cho rễ phát triển tốt Vỏ dừa chặt khúc nhỏ (1 x 3 x

2 cm) xử lý bằng nước vôi 5% hoặc NaOH 2% Nhược điểm là không bền, dễ

bị rong rêu phát triển trên bề mặt

Vỏ dừa miếng: Đây là chất trồng lan chủ yếu của người Thái, dễ công

nghiệp hóa nếu sản xuất lan đại trà trên quy mô lớn Nhưng do số lượng nhiều

và rất rẻ nên vỏ dừa miếng được trồng thành băng trên hệ thống giàn Nếu

25 dùng vỏ dừa miếng trồng chậu phải hạn chế tưới nước Tốt nhất là tạo điều kiện đảm bảo ẩm độ bên ngoài hơn là trong chậu Vỏ dừa miếng lại là môi trường rất tốt cho đa số các loài lan thuộc giống Dendrobium Khuyết điểm là

dễ mọc rêu, không thoáng, dễ mục Đối với chất trồng này phải phun thuốc ngừa sâu bệnh thường xuyên

Dớn cọng: Đây là dạng sợi của thân và rễ cây dương xỉ (Cybotium

baronletz) là một loại cây mọc nhiều ở các vùng thung lũng đồi núi Đà Lạt

Sở dĩ dớn cọng được chọn vì không bao giờ đóng rêu, rất lâu mục, ít bị nhiễm

vi sinh vật gây bệnh, tạo thông thoáng cho hệ rễ Nhược điểm là hút ẩm và hấp thu phân bón kém Ngoài ra còn có dớn miếng, dớn đá, dớn cây…

Đất sét nung: Đây là loại giá thể nhân tạo được làm từ đất sét dạng viên

lục giác hoặc viên đùn thỏi phù hợp theo kích thước của giá thể than củi hoặc dừa miếng Đất sét nung khá phù hợp cho nhiều loại lan

Vỏ Cây thông : Có xuất xứ từ Đà lạt hoặc nhập ngoại Giữ nước và độ

ẩm, khá thích hợp cho nhiều thứ lan cho nên nhiều người dùng Điều bất tiện

là thứ này giữ chất muối có sẵn trong nước và trong phân bón, chỉ giữ được chừng 2/3 số Nitrogene trong phân bón và thông thường sẽ bị mục nát trong khoảng 2-3 năm

Than : Than trồng lan không phải là thứ lan đốt lò đã làm sẵn từng viên Than phải đốt từ củi dùng cho viêc trồng trọt (Agriculture charcoal) Than có

ưu điểm lâu bền từ 5-6 năm mới phải thay chậu và chỉ dùng một cỡ cho đủ thứ cây lớn nhỏ Sên không vỏ (Slug) không ưa sống trong than Nhược điểm quá đắt và giữ chất muối và phân bón cho nên cứ hai tháng phải xả thật nhiều

nước cho sạch.Theo các loại giá thể trồng lan[15]

 Đối với Lan len ba na (Eria banaenis) , Thạch Học Tía (Dendrobium

officinale) và Hoàng thảo long nhãn (Dendrobium fimbriatum)

26 Nhóm này hầu hết các loại đều dễ trồng, loại giá thể nào cũng được, miễn sao giữ được độ ẩm vừa phải (50-80%), không quá bí, để chỗ thoáng mát và hạn chế nắng từ 11 – 14 giờ hàng ngày Cụ thể là trồng chậu với một

số giá thể sau: than củi, vỏ cây thông, xơ dừa, mùn và dong biển

Trên đây là tổng hợp các giá thể thích hợp và thường được sử dụng cho các loại lan khác nhau, tùy điều kiện nơi bạn sinh sống có sẵn vật liệu gì thì bạn dùng vật liệu đó, có thể ngồi suy ngẫm và sáng tạo, thử nghiệm trong việc

sử dụng các loại giá thể địa phương thay thế cho các loại truyền thống

Chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại cho các loài lan

Chăm sóc: Lan là cây trồng dễ chăm sóc nếu chúng ta đảm bảo được các điều kiện thuận lợi cho lan phát triển Các yếu tố quan trọng nhất đối với lan

là ánh sáng, nước tưới, độ ẩm, chậu hay giá thể và dinh dưỡng

Chiếu sáng: Mật độ chiếu sáng ảnh hưởng rất lớn tới quá trình sinh trưởng, phát triển và ra hoa của lan Thiếu nắng cây lan vươn cao nhưng nhỏ

và ốm yếu, lá màu xanh tối, dễ bị sâu bệnh tấn công, cây ít nảy chồi, khó ra hoa, hoa nhỏ và ngắn màu sắc không tươi, hoa nhanh tàn Thừa nắng lan thấp cây, lá vàng có vết nhăn và khô, mép lá có xu hướng cụp vào, dễ ra hoa sớm khi cây còn nhỏ nên hoa ngắn, nhỏ, cây kém phát triển Nếu nắng gắt quá lá

sẽ bị cháy, khô dần rồi chết

Lan có yêu cầu khác nhau về mức độ chiếu sáng tùy theo loài lan và tuổi

cây Lan Hồ điệp (Phalaenopsis) ít chịu nắng nhất, có thể chịu được 30%

nắng, lan Cattleya chịu được 50% nắng, lan Dendrobium hay Vanda lá hẹp chịu được 70% nắng, trong khi lan Vanda lá dài và Bò cạp chịu được tới 100% nắng Lan con từ 0-12 tháng đang trong giai đoạn tăng trưởng thân lá chỉ cần chiếu sáng 50%, lan nhỡ từ 12-18 tháng cần chiếu sáng tới 70% và thời điểm kích thích ra hoa có thể cho chiếu sáng nhiều hơn, thậm chí bỏ dàn che để chiếu sáng tự nhiên Hướng chiếu sáng cũng rất quan trọng đối với lan

27 Lan đặt ở hướng Đông nhận ánh nắng buổi sáng sẽ tốt hơn nhiều so với lan đặt ở hướng Tây nhận ánh nắng buổi chiều Chính vì vậy nếu trồng lan trên sân thượng hay ban công ở phía Tây lan kém phát triển và ít hoa Khi trồng lan cần bố trí hàng theo hướng Bắc – Nam để cây nhận được ánh sáng phân

bố đầy đủ nhất

Phân bón: Dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng đối với lan Khi lan đầy đủ dinh dưỡng cây tươi tốt, ra nhiều hoa, hoa to đẹp, bền trong khi thiếu dinh dưỡng lan còi cọc, kém phát triển, không hoặc ít có hoa Lan cần 13 chất dinh dưỡng khoáng, thuộc các nhóm đa, trung và vi lượng: Dinh dưỡng đa lượng gồm Đạm (N), Lân (P) và Kali (K) Dinh dưỡng trung lượng gồm Lưu huỳnh (S), Magiê (Mg) và Canxi (Ca) Dinh dưỡng vi lượng gồm Sắt (Fe), Kẽm (Zn), Đồng (Cu), Mangan (Mn), Bo (B), Molypđen (Mo) và Clo (Cl) Thiếu đạm, cây còi cọc, ít ra lá, ra chồi mới, lá dần chuyển vàng theo qui luật lá già trước, lá non sau, rễ mọc ra nhiều nhưng cằn cỗi, cây khó ra hoa Thừa đạm, thân lá xanh mướt nhưng mềm yếu, dễ đổ ngã và sâu bệnh, đầu rễ chuyển xám đen, cây khó ra hoa

Thiếu lân, cây còi cọc, lá nhỏ, ngắn, chuyển xanh đậm, rễ không trắng sáng mà chuyển màu xám đen, không ra hoa

Thừa lân cây thấp, lá dày, ra hoa sớm nhưng hoa ngắn, nhỏ và xấu, cây mất sức rất nhanh sau ra hoa và khó phục hồi Thừa lân thường dẫn đến thiếu Kẽm, Sắt và Mangan

Thiếu kali, cây kém phát triển, lá già vàng dần từ hai mép lá và chóp lá sau lan dần vào trong, lá đôi khi bị xoắn lại, cây mềm yếu dễ bị sâu bệnh tấn công, cây chậm ra hoa, hoa nhỏ, màu không sắc tươi và dễ bị dập nát

Thừa kali, thân lá không mỡ màng, lá nhỏ Thừa kali dễ dẫn đến thiếu magiê và can xi

28 Thiếu lưu huỳnh, lá non chuyển vàng nhạt, cây còi cọc, kém phát triển, sinh trưởng của chồi bị hạn chế, số hoa giảm

Thiếu magiê, thân lá èo uột, xuất hiện dải màu vàng ở phần thịt của các

lá già trong khi hai bên gân chính vẫn còn xanh do diệp lục tố hình thành không đầy đủ, cây dễ bị sâu bệnh và khó nở hoa

Thiếu canxi, cây kém phát triển, rễ nhỏ và ngắn, thân mềm, lá nhỏ, cây yếu dễ bị đổ ngã và sâu bệnh tấn công

Thiếu kẽm, xuất hiện các đốm nhỏ rải rác hay các vệt sọc màu vàng nhạt chủ yếu trên các lá đã trưởng thành, các lá non trở nên ngắn, hẹp và mọc sít nhau, các đốt mắt ngọn ngắn lại, cây thấp, rất khó ra hoa

Thiếu đồng, xuất hiện các đốm màu vàng và quăn phiến lá, đầu lá chuyển trắng, số hoa hình thành ít bị hạn chế, cây yếu dễ bị nấm tấn công Thiếu sắt, các lá non chuyển úa vàng sau trở nên trắng nhợt, cây còi cọc,

ít hoa và dễ bị sâu bệnh tấn công

Thiếu mangan, úa vàng giữa các gân của lá non, đặc trưng bởi sự xuất hiện các đốm vàng và hoại tử, các đốm này xuất hiện từ cuống lá non sau lan

ra cả lá, cây còi cọc, chậm phát triển

Thiếu bo, lá dày, đôi khi bị cong lên và dòn, cây còi cọc, dễ bị chết khô đỉnh sinh trưởng, rễ còi cọc số nụ ít, hoa dễ bị bị rụng, không thơm và nhanh tàn

Thiếu molypden, xuất hiện đốm vàng ở giữa các gân của những lá dưới, nếu thiếu nặng, các đốm này lan rộng và khô, mép lá cũng khô dần, cây kém phát triển

Thiếu clo, xuất hiện các vệt úa vàng trên các lá trưởng thành sau chuyển màu đồng thau, cây còi cọc, kém phát triển

Lan rất cần phân bón nhưng không chịu được nồng độ dinh dưỡng cao,

vì vậy bón phân cho lan phải thực hiện thường xuyên và tốt nhất là bằng cách phun qua lá Phân bón cho lan phải chứa đầy đủ các chất dinh dưỡng đa, trung

29

và vi lượng với thành phần và tỷ lệ phù hợp với từng thời kỳ sinh trưởng và phát triển của cây Nguyên tắc chung là lan trong thời kỳ sinh trưởng thân lá mạnh cần đạm cao, lân và kali thấp, trước khi ra hoa cần lân và kali cao, đạm thấp trong khi lan nở hoa cần kali cao, lân và đạm thấp hơn

Phân bón thích hợp cho các thời kỳ này là Đầu Trâu 501, 701 và 901, đây là loại phân có đầy đủ và cân đối đa, trung, vi lượng và các chất điều hòa sinh trưởng Nồng độ và liều lượng phun tùy thuộc tuổi và thời kỳ phát triển như sau:

- Lan mới trồng 0-6 tháng hoặc lan mới ra chồi non sau cắt hoa: Phun phân bón lá Đầu Trâu 501 (30-15-10) nồng độ 500 ppm (0,5 g/lít) Giai đoạn trước 3 tháng phun định kỳ 3 ngày/lần, từ 3-6 tháng định kỳ 7 ngày/lần

- Lan mới trồng 6-12 tháng hay lan cũ có chồi mới đang phát triển mạnh: Phun phân bón lá Đầu Trâu 501 (30-15-10) nồng độ 2.000 ppm (2g/lít), định

kỳ 7 ngày/lần

- Lan mới trồng 12-18 tháng hay lan cũ có chồi đã thành thục chuẩn bị ra hoa: Phun phân bón lá Đầu Trâu 701 (10-30-20) nồng độ 3.000 ppm (3g/lít), định kỳ 7 ngày/lần Giai đoạn này cần giảm nước tưới và bỏ bớt mật độ giàn che để năng mức độ chiếu sáng nhằm kích thích ra hoa

- Khi vòi hoa xuất hiện: Phun phân bón lá Đầu Trâu 901 (15-20-25) nồng độ 2.000 ppm (2g/lít) nhằm thúc hoa nở to, đẹp, giữ hoa lâu tàn

- Tưới nước: Lan rất cần nước cho quá trình sinh trưởng phát triển Nếu thiếu nước cây sẽ khô héo, giả hành teo lại, lá rụng nhưng không chết, nụ có thể trước khi nở hoa Thừa nước, cây dễ bị thối đọt nhất là với các giống lan

có lá đứng mọc sít nhau Quá nhiều nước rễ có rong rêu và nấm bệnh phát triển mạnh Nước tưới cho lan không quá mặn, phèn và clor dưới ngưỡng cho phép, pH 5,6 Chỉ tưới nước đủ ẩm, nên tưới vào sáng sớm hay chiều mát, tránh tưới buổi trưa khi trời đang nắng nóng Sau những trận mưa bất thường,

30 nhất là mưa đầu mùa cần tưới lại ngay để rửa bớt các chất cặn đọng lại trên thân lá

Phòng trừ sâu bệnh hại cho các loài lan:

Phòng ngừa:

Khi mua lan về trồng cần phải kiểm tra kỹ lưỡng nếu cây khoẻ mạnh

không bị sâu bệnh thì mới tiến hành trồng chung với những cây khác

Dọn vệ sinh vườn lan sạch sẽ, thông thoáng Trong giàn lan không nên

để những cây lạ, to lớn (Ví dụ: xoài, chôm chôm…) trong vườn lan vì dễ bị lây bệnh

Không nên trồng nhiều tầng (Ví dụ: trên treo, dưới luống) vì nguồn bệnh cây trên (nếu có) sẽ lây xuống cây dưới thông qua việc tưới nước hay mưa Khi giá thể trồng đã hư mục thì tiến hành thay kịp thời, tránh động nước,

ẩm thấp Thường xuyên sang chậu, kết hợp tách chiết lan

Quan sát vườn lan thường xuyên để phát hiện những cây bị sâu bệnh kịp thời cách ly, xử lý

Phun thuốc phòng trừ sâu bệnh định kỳ cho lan

Trị sâu bệnh hại:

Bệnh hại trên lan:

Bệnh đen thân cây lan: Do nấm Fusarium sp gây nên Phòng trị: Nên tách những cây bị bệnh để riêng và dùng thuốc phòng trừ hay nhúng cả cây vào thuốc trị nấm Nếu cây lớn hơn thì cắt bỏ phần thối rồi phun thuốc diệt nấm như Carbenzim, Zin, Zineb 3/2000, Benlat 1/2000, Bendazol

Bệnh đốm lá: Do nấm Cercospora sp gây nên Bệnh thường phát sinh mạnh trên cây lan Dendrobium sp., gây hại trong mùa mưa ở những vườn lan

có độ ẩm cao Phun thuốc trừ nấm (như trên) Carbenzim + Dipamate: hỗn hợp thuốc hiệu quả cao hay Cadilac