Vận dụng quan điểm tiến hóa trong dạy học phần động vật học, sinh học 7 (tt)

M C ĐÍCH NGHIÊN CỨU ận dụng quan điểm tiến hóa để tổ chức dạy học phần ộng vật học – Sinh học 7 theo hướng phát huy tính tích cực trong hoạt động học tập của học sinh, góp phần nâng ca

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGU N TH M PH NG

– SINH 7

Chuyín ngănh: Lý luận vă phương phâp dạy học Sinh học

Mê số: 60.14.01.11

LU N V N TH C S GI O D C H C

Người hướng dẫn khoa học:

TS V N TH THANH NHUNG

HU , N M 2014

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

LỜI CAM ĐOAN

ôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn

là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình

nghiên cứu nào khác

Tác giả

Nguyễn Thị Mỹ Phượng

Trang 3

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Tiến sĩ Văn Thị Thanh Nhung, người

đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi xin cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa, Phòng Quản lý đào tạo – Khoa học và các thầy cô trong Khoa Sinh, Trường ĐHSP – ĐH Huế đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu và giáo viên trường THCS – THPT Huỳnh Văn Nghệ, THCS Vĩnh Tân, THCS Nguyễn Du, THCS Lê Quý Đôn, THCS Thạnh Phú, THCS Vĩnh An đã cộng tác và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, bạn bè và đồng nghiệp

đã luôn khích lệ, động viên và giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và hoàn thành luận văn

Huế, tháng 4 năm 2014

Tác giả

Nguyễn Thị Mỹ Phượng

Trang 4

DANH M C, C C KÍ HIỆU, C C CHỮ VI T TẮT

PPDH

S

hương pháp dạy học

Sơ đồ tư duy

Trang 5

M C L C

rang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

anh mục các kí hiệu viết tắt iv

hần 1: Ở 1

1 LÝ Ề À 7

1.1 Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay ở trường S 7 1.2 Xuất phát từ thực tiễn dạy học môn sinh học ở trường phổ thông 7

1.3 Xuất phát từ đặc điểm của môn học 8

2 Í Ê Ứ 8

3 Ả K 9

4 K Á À Ố ƯỢ Ê Ứ 9

4.1 Khách thể nghiên cứu 9

4.2 ối tượng nghiên cứu 9

5 Ệ Ê Ứ : 9

6 ƯƠ Á Ê Ứ 9

6.1 hương pháp nghiên cứu lý thuyết 9

6.2 hương pháp điều tra: 10

6.3 hương pháp chuyên gia 10

6.4 hương pháp thực nghiệm sư phạm 10

6.5 hương pháp thống kê toán học: 10

7 Ữ Ớ Ủ L Ă 11

8 Ê Ứ 11

9 Ổ Ề Ì Ì Ê Ứ 11

2: Ê Ứ 13

CHƯƠ 1: CƠ SỞ LÝ L À Ự Ễ Ủ Ề À 13

1.1 Ơ SỞ LÝ L 13

1.1.1 ột số vấn đề về quan niệm tiến hóa 13

1.1.2 Cơ sở lý luận về vận dụng quan điểm tiến hóa trong trong dạy học động vật học ở rung học cơ sở 15

1.1.3 Khái quát nội dung phần động vật học trong chương trình Sinh học 7 22

Trang 6

1.1.4 ai trò của việc vận dụng quan điểm tiến hóa trong dạy học phần động vật

học, Sinh học 7 25

1.2 Ơ SỞ Ự Ễ Ủ Ề À 26

1.2.1 hực trạng dạy học môn Sinh học ở S 26

1.2.3 guyên nhân của thực trạng 29

ƯƠ 2:

– S 7 31

2.1 Ố Ệ Ữ K Ứ , S 7 À K Ứ 31

2.2

– S 7 35

2.2.1 guyên tắc vận dụng 35

2.2.2 uy trình vận dụng 37

2.2.3 ận dụng quy trình trong dạy học Sinh học 7 ở S 39

2.3 Á B Ệ Á Ổ Ứ K Ứ 49

2.3.1 Sử dụng sơ đồ tư duy 49

2.3.2 Sử dụng bảng so sánh, khái quát hóa 52

ƯƠ 3: Ự Ệ SƯ 58

3.1 Í Ự Ệ 58

3.2 Ự Ệ 58

3.2.1 họn trường và lớp thực nghiệm 58

3.2.2 Bố trí thực nghiệm 58

3.3 ƯƠ Á Ự Ệ 58

3.4 XỬ LÝ SỐ L Ệ 59

3.4.1 hân tích định lượng các bài kiểm tra 59

3.4.2 hân tích định tính các bài kiểm tra 60

3.5 K Ả Ự Ệ 60

3.5.1 hân tích định lượng các bài kiểm tra 60

3.5.2 hân tích định tính các bài kiểm tra 64

hần 3: K L À K Ị 66

3.1 K L 66

3.2 K Ị 67

À L Ệ K Ả 68

Trang 7

Phần 1: MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CH N ĐỀ TÀI

1.1 Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay ở trường THCS

heo luật giáo dục iệt am quy định: ục tiêu giáo dục là đào tạo con người iệt am phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẫm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ ổ quốc [28]

ể thực hiện được mục tiêu trên ngoài việc đổi mới chương trình, nội dung dạy học thì hiện nay ngành iáo dục và ào tạo đang tập trung vào việc đổi mới phương pháp dạy học và phương pháp kiểm tra đánh giá theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, lấy học sinh làm trung tâm của quá trình dạy học và giáo dục uốn đổi mới phương pháp dạy học thì phải đổi mới việc đào tạo về phương pháp dạy học ở trường sư phạm [1]

o đó yêu cầu trong giảng dạy cũng phải đổi mới iảng dạy không chỉ là sự truyền đạt các tri thức cho người học mà còn cần phải dẫn dắt người học tự tìm ra tri thức

1.2 Xuất phát từ thực tiễn dạy học môn sinh học ở trường phổ thông

ôn Sinh học là một môn học liên quan đến các cơ thể sống, vì vậy các quy luật, quá trình Sinh học luôn luôn vận động uy nhiên, nếu nghiên cứu sâu hơn ta thấy rằng các sự vật, hiện tượng không ngẫu nhiên xuất hiện mà sự xuất hiện của nó là kết quả của quá trình chọn lọc tự nhiên ác sinh vật để tồn tại và phát triển đã tiến hóa không ngừng

Kiến thức tiến hóa giúp các em giải thích sự song song tồn tại hiện nay của các nhóm sinh vật có tổ chức thấp bên cạnh các nhóm sinh vật có tổ chức cao goài ra các em còn thấy được nguyên nhân hình thành nên những đặc điểm thích nghi của sinh vật với môi trường sống ừ đó các em có thể vận dụng chúng để giải thích được các hiện tượng thực tế ừ đó thêm yêu và hứng thú với môn học

Trang 8

1.3 Xuất phát từ đặc điểm của môn học

hương trình Sinh học ở trung học cở sở bao gồm: thực vật học ( lớp 6 ), động

vật học (lớp 7), sinh lý người (lớp 8), di truyền – biến dị (lớp 9)

hần động vật học trong chương trình Sinh học 7 nghiên cứu về đặc điểm cấu

tạo, chức năng của các cơ quan trong cơ thể động vật goài ra còn tìm hiểu vai trò

của từng lớp, ngành động vật đối với thiên nhiên và con người

Số lượng ngành động vật khá nhiều, dưới mỗi ngành là các phân ngành, lớp, bộ,

họ, chi, loài… Ở mỗi ngành học thường chỉ giới thiệu một đại diện cụ thể và kể thêm

một số loài khác để thấy được sự đa dạng, phong phú của loài

ua nhiều năm giảng dạy chương trình Sinh học 7, chúng tôi nhận thấy rằng

chất lượng lĩnh hội kiến thức của học sinh chưa cao, đặc biệt là phần động vật học

không xương sống Lý do là các em phải ghi nhớ rất nhiều

Xuất phát từ những lý do trên ới mong muốn khi học sinh học phần động vật

học ở lớp 7 song song với việc các em ghi nhớ một số kiến thức cơ bản bên cạnh đó

các em còn thấy được sự tiến hóa của thế giới hữu cơ ó không những làm cho các

em nhớ lâu, nhớ bền kiến thức mà còn giúp các em học sinh trong thực tế cuộc sống

ừ đó các em hứng thú học tập, tránh bài học khô khan, không hấp dẫn ránh hiện

tượng kiến thức rời rạc, không logic ang học ngành này lại chuyển sang ngành

khác ậy giữa các ngành có mối quan hệ với nhau như thế nào? ì sao ngành này lại

có đặc điểm khác với những ngành trước đó đã học? rên cơ sở nào đã hình thành

những đặc điểm của các cơ quan, hệ cơ quan? ừ đó các em học sinh có thể khái

quát được kiến thức

ì vậy, chúng tôi chọn đề tài: “Vận dụng quan điểm tiến hóa trong dạy học

phần Động vật học, Sinh học 7”

2 M C ĐÍCH NGHIÊN CỨU

ận dụng quan điểm tiến hóa để tổ chức dạy học phần ộng vật học – Sinh học 7

theo hướng phát huy tính tích cực trong hoạt động học tập của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy học Sinh học ở S

Trang 9

3 GIẢ THU T KHOA H C

ếu vận dụng hợp lý quan điểm tiến hóa trong dạy học phần ộng vật học -

Sinh học 7 sẽ nâng cao chất lượng lĩnh hội kiến thức cho học sinh

4 KH CH THỂ VÀ ĐỐI T NG NGHIÊN CỨU

4.1 Khách thể nghiên cứu

ọc sinh lớp 7 ở các trường S

4.2 Đối tượng nghiên cứu

ội dung dạy học phần động vật học theo quan điểm tiến hóa trong chương

trình Sinh học 7, rung học cơ sở

5 NHIỆM V NGHIÊN CỨU:

5.1 ghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về vận dụng quan điểm tiến hóa trong dạy

học sinh học

5.2 hân tích cấu trúc nội dung chương trình ộng vật học, Sinh học 7 S,

từ đó tìm ra mối quan hệ giữa kiến thức động vật học sinh học 7 và kiến thức tiến hoá

để vận dụng quan điểm tiến hóa trong dạy học Sinh học 7

5.3 Xây dựng quy trình vận dụng quan điểm tiến hóa trong dạy học phần động vật

học, Sinh học 7

5.4 Xác định các biện pháp để vận dụng quan điểm tiến hóa trong dạy học chương

trình động vật học – Sinh học 7

5.5 hực nghiệm sư phạm, thu thập và xử lý số liệu bằng thống kê toán học nhằm

đánh giá hiệu quả của quy trình và các biện pháp vận dụng quan điểm tiến hóa trong

dạy học sinh học 7

6 PH ƠNG PH P NGHIÊN CỨU

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

ghiên cứu các tài liệu: iáo dục học, riết học, âm lí học, Lí luận dạy học sinh

học, Sách giáo khoa sinh học lớp 7 S, Sách giáo viên sinh học lớp 7, sách chuẩn

kiến thức kỹ năng sinh học, Sách giải phẩu so sánh động vật, các tài liệu chuyên môn

khác về tiến hóa và các tài liệu khác có liên quan để làm cơ sở lí luận cho đề tài

Trang 10

ác bài báo, công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài nghiên cứu để tránh trùng lặp với những đề tài đã viết goài ra còn giúp người nghiên cứu hiểu được tình hình nghiên cứu của người đi trước, theo dõi những tìm tòi mới, kịp thời sử dụng những thành tựu mới về mặt lý luận, kỹ thuật, biện pháp, số liệu…

6.2 Phương pháp điều tra:

- iều tra bằng phiếu điều tra

- rực tiếp dự giờ, thăm lớp, kiểm tra việc tiếp thu của học sinh

- hỏng vấn giáo viên ở các trường S dạy chương trình sinh học 7

6.3 Phương pháp chuyên gia

ham khảo ý kiến của các chuyên gia trong lĩnh vực khoa học giáo dục, các chuyên gia khoa học Sinh học về động vật học và tiến hóa để trao đổi về hướng nghiên cứu của đề tài

6.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

hực nghiệm sư phạm ở một số trường S nhằm kiểm chứng giả thuyết khoa học của đề tài

- hực nghiệm lớp 7/1 và lớp 7/2 trường S & uỳnh ăn ghệ huyện ĩnh ửu, ỉnh ồng ai

- So sánh định tính và định lượng về kết quả lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

6.5 Phương pháp thống kê toán học:

Sử dụng một số công thức toán học thống kê để xử lý đánh giá kết quả điều tra

và kết quả thực nghiệm

Sử dụng phương pháp mô hình hóa bằng biểu đồ hình trụ, hình khối và biểu đồ hình gấp khúc để so sánh kết quả thực nghiệm

ính các tham số đặc trưng:

iá trị trung bình cộng:

Trang 11

- Sai số trung bình cộng:

( cho phép so sánh mức độ phân tán của các số liệu, càng nhỏ kết quả có độ tin cậy càng cao)

phương án thí nghiệm và đối chứng là có ý nghĩa

7 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LU N V N

óp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận về vận dụng quan điểm tiến hóa trong dạy học ộng vật học ở S

ề xuất quy trình và biện pháp vận dụng quan điểm tiến hóa trong dạy học phần ộng vật học - Sinh học 7 theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

8 PH M VI NGHIÊN CỨU

ề tài nghiên cứu phương pháp vận dụng quan điểm tiến hóa để tổ chức học sinh lĩnh hội kiến thức phần ộng vật học – Sinh học 7 theo hướng phát huy tính tích cực trong học tập của học sinh

9 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1.1 Tình hình nghiên cứu về dạy học động vật học trên thế giới

Ở Liên Xô (cũ) đã có những công trình nghiên cứu dạy học các kiến thức tiến hoá như ơ-vê-rev trong " hát triển nhận thức của học sinh về tiến hoá của giới hữu cơ" (1962), Ko-dơ-lô-va- (1978) với công trình " ác biện pháp sư phạm dạy học sinh lớp cuối cấp về mối quan hệ giữa sự kiện và lý thuyết", nataxo L trong

" ông tác độc lập của học sinh về sinh học đại cương" (1981)[10]

1.1.2 Tình hình nghiên cứu về dạy học động vật học ở Việt Nam

Ở iệt am có nhiều tài liệu nghiên cứu về phương pháp dạy học sinh học

Trang 12

" iáo trình dạy học sinh học", " ạy học giải quyết vấn đề trong bộ môn sinh học",

" ạy học sinh học ở trường ”

goài ra còn có một số luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục nghiên cứu phương pháp dạy học iến hoá như: " óp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy các quy luật tiến hoá trong chương trình sinh vật học đại cương lớp 11 phổ thông" " âng cao hiệu quả dạy học kiến thức tiến hoá bằng hỏi đáp tìm tòi thông qua mối quan hệ giữa sự kiện và

lý thuyết" , " hiết kế bài học tiến hoá 12- theo hướng tăng cường hoạt động tự học của học sinh"

hư vậy, việc nghiên cứu vận dụng quan điểm tiến hóa trong dạy học đã được chú ý nhưng còn rất hạn chế o đó việc vận dụng quan điểm tiến hóa trong dạy học phần ộng vật học –Sinh học 7 ở S là vấn đề cấp thiết

Định dạng
Số trang	12
Dung lượng	1,99 MB