The research was conducted on progesterone dynamic in the normal heat cycle of the cows, progesterone content of the cows after inseminating and progesterone content of the cows in case low reproductive. It was found that the progesterone content in normal heat cycle of the cows were the lowest in the heat day, the highest in the day 14 and descending in the day 21. The cows had no pregnancy when the progesterone content in plasma was lower than 1 ng/ml in the day 0 and the day 21. And the cows had pregnancy when the progesterone content in plasma were lower than 1 ng/ml in the day 0 and higher than 2 ng/ml in the day 21. “Mét nghiªn cøu ®−îc tiÕn hμnh nh»m x¸c ®Þnh hμm l−îng progesterone trong m¸u cña bß trong c¸c tr−êng hîp: bß cã chu kú ®éng dôc b×nh th−êng, bß ®éng dôc phèi gièng vμ bß chËm sinh s¶n ®Ó ®¸nh gi¸ t×nh tr¹ng sinh s¶n cña ®μn bß lai h−íng s÷a. Tæng sè 5 bß cã chu kú ®éng dôc kh«ng phèi gièng, 20 bß ®éng dôc phèi gièng vμ 25 bß chËm sinh s¶n ®−îc lÊy m¸u ®Ó ®Þnh l−îng hμm l−îng progesterone. KÕt qu¶ nghiªn cøu cho thÊy hμm l−îng progesterone trong mét chu kú ®éng dôc b×nh th−êng ë bß thÊp nhÊt vμo ngμy ®éng dôc (0,21 ng/ml), sau ®ã t¨ng lªn vμo ngμy thø 7 (1,50 ng/ml), t¨ng cao vμo ngμy thø 14 (2,21 ng/ml) sau ®ã l¹i gi¶m thÊp vμo ngμy thø 21 (0,38
Trang 1ĐịNH LƯợNG PROGESTERONE TRONG MáU, GóP PHầN ĐáNH GIá TìNH
TRạNG SINH SảN CủA ĐàN Bò SữA
Phan Văn Kiểm, Nguyễn Bá Mùi
SUMMARY The research was conducted on progesterone dynamic in the normal heat cycle of the cows, progesterone content of the cows after inseminating and progesterone content of the cows in case low reproductive It was found that the progesterone content in normal heat cycle of the cows were the lowest in the heat day, the highest in the day 14 and descending in the day 21 The cows had no pregnancy when the progesterone content in plasma was lower than 1 ng/ml in the day 0 and the day
21 And the cows had pregnancy when the progesterone content in plasma were lower than 1 ng/ml
in the day 0 and higher than 2 ng/ml in the day 21
“Một nghiên cứu được tiến hành nhằm xác định hàm lượng progesterone trong máu của bò trong các trường hợp: bò có chu kỳ động dục bình thường, bò động dục phối giống và bò chậm sinh sản để đánh giá tình trạng sinh sản của đàn bò lai hướng sữa Tổng số 5 bò có chu kỳ động dục không phối giống, 20 bò động dục phối giống và 25 bò chậm sinh sản được lấy máu để định lượng hàm lượng progesterone Kết quả nghiên cứu cho thấy hàm lượng progesterone trong một chu kỳ
động dục bình thường ở bò thấp nhất vào ngày động dục (0,21 ng/ml), sau đó tăng lên vào ngày thứ
7 (1,50 ng/ml), tăng cao vào ngày thứ 14 (2,21 ng/ml) sau đó lại giảm thấp vào ngày thứ 21 (0,38 ng/ml) Đối với bò động dục phối giống có chửa hàm lượng progesterone thấp nhất ở ngày động dục (0,22 ng/ml), sau đó tăng lên ở ngày thứ 7 và 14 (1,69-2,79 ng/ml) và tăng cao vào ngày thứ 21 (2,79 ng/ml) Đây là mốc để chẩn đoán có thai sớm ở bò Nếu hàm lượng progesterone huyết tương nhỏ hơn 1 ng/ml vào ngày 0, nhưng lớn hơn 2 ng/ml vào ngày thứ 21 thì kết luận là bò có thai Với phương pháp định lượng progesterone có thể phân biệt các trường hợp gây chậm sinh ở bò với sai khác nhỏ (8%) so với phương pháp khám qua trực tràng sai khác (24%)”
Key words: ELISA, progesterone, cows
1.ĐặT VấN Đề
Progesterone là một hormone của buồng trứng được tiết ra từ thể vàng sau khi trứng rụng Hàm lượng progesterone trong máu và sữa có liên quan chặt chẽ đến tình trạng buồng trứng và chu kỳ sinh sản ở bò Các tài liệu nghiên cứu về động thái progesterone đều chỉ ra rằng: Hàm lượng progesterone trong máu đạt thấp nhất vào ngày động dục, sau đó bắt đầu tăng vào ngày thứ 3-4 của chu kỳ Hàm lượng progesterone đạt cao nhất từ ngày thứ 9-18, sau đó lại giảm dần đến trước ngày
động dục của chu kỳ sau (Chung Anh Dũng, 2001) Theo nghiên cứu của Xưxoep (1985) cho biết hàm lượng progesterone tăng dần từ ngày 4-5 của chu kỳ động dục, cao nhất vào khoảng ngày
13-15, sau đó giảm rất chậm, đến ngày thứ 17-18 thì giảm thấp và đạt mức thấp nhất vào ngày 20-21 của chu kỳ Khi có thai, thể vàng duy trì và tiết progesterone, hàm lượng progesterone trong máu và dịch thể cao hơn và duy trì được trong thời gian dài hơn rất nhiều so với hàm lượng progesterone trong một chu kỳ động dục
Có nhiều phương pháp để xác định hàm lượng progesterone, hiện nay ở Việt Nam có một số phòng thí nghiệm đang dùng phương pháp chẩn đoán miễn dịch enzym ELISA (Enzym Linking Immuno Sorbert Assay) ELISA là phương pháp có độ chính xác cao Vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài trên nhằm đánh giá tình hình sinh sản của đàn bò sữa
Trang 22 ĐốI TƯợNG, NộI DUNG Và PHƯƠNG PHáP NGHIÊN CứU
2.1 Đối tượng nghiên cứu
Mẫu thí nghiệm được lấy trên máu của đàn bò lai hướng sữa (HF x Laisind) F1 và F2 nuôi tại Trung tâm nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì (Hà Tây), bao gồm bò sinh sản bình thường và bò sinh sản không bình thường (bò chậm động dục lại sau đẻ lớn hơn 5 tháng, động dục không đều, động dục đều nhưng phối không thụ thai… và những bò mắc bệnh sinh sản khác)
2.2 Phương pháp nghiên cứu
Tất cả các bò thí nghiệm đều được đánh số, theo dõi và ghi chép đầy đủ, bao gồm: số hiệu bò, ngày sinh, tình trạng sinh sản, ngày động dục, ngày phối giống, ngày lấy mẫu… Năm con bò sau đẻ xuất hiện động dục trở lại không phối giống, lấy mẫu để các xác định hàm lượng progesterone trong chu kỳ động dục bình thường Hai mươi bò động dục phối giống và lấy mẫu, theo dõi những con lặp lại chu kỳ, vào ngày thứ 60 và 90 sau phối giống kiểm tra qua trực tràng để xác định chính xác những con có thai, những con không rụng trứng rồi nhặt số liệu của từng nhóm bò Kiểm tra qua trực tràng cho những bò chậm sinh, xác định tình trạng của buồng trứng rồi lấy mẫu để định lượng progesterone cho nhóm bò này
Thời điểm lấy mẫu: Đối với bò sinh sản bình thường, mẫu được lấy vào các thời điểm: 0 (ngày
động dục và phối giống), ngày thứ 7, 14, 21 sau khi phối giống Đối với bò chậm sinh, mẫu đầu tiên lấy vào ngày bất kỳ và tính là ngày 0, các mẫu tiếp theo cũng lấy vào ngày 7, 14, 21 sau đó
Mẫu được được phân tích theo phản ứng ELISA được thực hiện trên phiến nhựa chứa 8x12 = 96 giếng
3 KếT QUả Và THảO LUậN
3.1 Hàm lượng progesterone trong chu kỳ động dục bình thường ở bò
Hàm lượng progesterone bài tiết trong cơ thể bò theo quy luật: thấp nhất ở ngày động dục và tăng cao ở ngày thứ 7-14 sau động dục, sau đó lại giảm thấp vào ngày thứ 21 (là ngày trước động dục của chu kỳ kế tiếp) Kết quả được trình bày ở bảng 1
Bảng 1 Động thái progesterone trong chu kỳ động dục bình thường ở bò
Hàm lượng progesterone (ng/ml)
Bò số
1 0,27 1,29 1,98 0,26
2 0,10 1,36 2,17 0,45
3 0,32 1,60 2,28 0,36
4 0,21 1,81 2,06 0,37
5 0,15 1,42 2,11 0,48
Trung bình 0,21 ± 0,09 1,50 ± 0,21 2,12 ± 0,11 0,38 ± 0,08
Qua bảng 1 cho thấy hàm lượng progesterone thấp nhất vào ngày động dục (0,21 ng/ml) và ngày thứ 21 của chu kỳ động dục (0,38 ng/ml) (P<0,05) Hàm lượng progesterone tăng lên ở ngày thứ 7 (1,50 ng/ml) và tăng cao nhất ở ngày thứ 14 (2,12 ng/ml) của chu kỳ động dục của bò (P<0,05) Kết quả trên phù hợp với các kết luận của các tác giả Chung Anh Dũng (2001), Isobe và Nakao (2002), Hommeida (2002) về hàm lượng progesterone trong dịch thể đạt thấp nhất vào ngày động dục, trong thời gian này hàm lượng progesterone chỉ đạt dưới 1 ng/ml huyết thanh, sau đó bắt đầu tăng vào ngày thứ 3-4 của chu kỳ Hàm lượng progesterone đạt đỉnh cao vào ngày thứ 9-18 của chu kỳ với mức lớn hơn 3 ng/ml huyết thanh Tuy nhiên theo Chung Anh Dũng (2001) đỉnh cao không cố định vào ngày nào trong khoảng từ ngày thứ 9-18
Trang 3Theo Isobe và Nakao (2002), ở bò vào ngày động dục và phối giống, progesterone phân tích
được bằng kỹ thuật ELISA là 0,18 ng/ml; ngày thứ 7 là 1,0 ng/ml; ngày thứ 14 là 2,90 ng/ml và ngày thứ 21 là 0,19 ng/ml được gọi là bò có chu kỳ động dục bình thường
Như vậy, kết quả nghiên cứu cuả chúng tôI cũng phù hợp với các nghiên cứu trước đây về sự biến động hàm lượng progesterone trong một chu kỳ động dục bình thường của bò Việc xác định hàm lượng progesterone trong một chu kỳ động dục có ý nghĩa lớn trong thực tiễn Nó cho biết tình trạng hoạt động của buồng trứng một cách cụ thể, điều mà khám qua trực tràng không thể kết luận chính xác được
3.2 Hàm lượng progesterone của bò sau khi phối giống
Bảng 2 Hàm lượng progesterone của bò sau khi phối giống
Hàm lượng progesterone (ng/ml)
Phối giống đã thụ thai 13 0,22± 0,07 1,69± 0,14 2,49± 0,37 2,79± 0,34
Qua bảng 2 cho thấy nhóm bò thứ nhất có hàm lượng progesterone trong huyết tương thấp nhất
ở ngày động dục (0,22 ng/ml), sau đó tăng lên ở ngày thứ 7 (1,69 ng/ml) và ngày thứ 14 (2,49 ng/ml), hàm lượng progesterone tăng cao nhất vào ngày thứ 21 (2,79 ng/ml) (P<0,05) Sự biến đổi về hàm lượng progesterone ở 4 thời điểm khác nhau đã giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự hoạt động của buồng trứng sau khi đã phối giống, đặc biệt là quá trình hình thành thể vàng, từ đó có thể kết luận con vật có thai hay không
Hàm lượng progesterone cao hay thấp ở ngày thứ 21 là cơ sở để xác định sự có thai hay không
có thai của bò đã phối giống (Mason và Atkins, 2000) Việc chuẩn đoán có thai sớm có thể dựa trên cơ sở về sự biến đổi hàm lượng progesterone trong chu kỳ động dục Theo nghiên cứu của Chagas Silva và cs (2002), có thể chẩn đoán có thai vào ngày thứ 21 sau khi phối giống nếu hàm lượng progesterone đạt dưới 1,0 ng/ml vào ngày 0, sau đó tăng lên trên 1,0 ng/ml vào ngày 7 và tiếp tục tăng lên trên 2,0 ng/ml vào ngày thứ 21 Ngưỡng trên 2,0 ng/ml ở ngày thứ 21 là mốc thấp nhất để khẳng định con vật có thai hay không Theo Isobe và Nakao (2002), thí nghiệm trên 138 con bò sữa cho thấy hàm lượng progesterone trong huyết tương là 0,21; 1,35; 2,55 và 3,10 ng/ml, tương ứng ở các ngày 0-7-14-21 sau khi phối giống và được các tác giả kết luận là có thai Như vậy, với hàm lượng progestone định lượng trên, 13 con bò này đã có thai, kết luận này đã được kiểm nghiệm bằng khám thai qua trực tràng ở ngày thứ 60 sau phối giống
Trong số 20 bò động dục và phối giống, sau khi đã định lượng progesteorone và đã xác định
được 13 con có thai còn 7 con không có thai Trong đó có 5 con lặp lại chu kỳ động dục sau 21 đến
22 ngày Sự biến động về hàm lượng progesterone ở các thời điểm 0, 7, 14 và 21 ngày tuân theo quy luật của một chu kỳ tính bình thường như ở bảng 1 Do vậy, 5 bò này không được thụ thai mà lặp lại chu kỳ động dục mới Hai bò có hàm lượng progesterone trung bình nhỏ hơn 1,0 ng/ml ở tất cả 4 thời điểm lấy mẫu Điều này chứng tỏ buồng trứng của bò không có thể vàng hay chính là không có hiện tượng rụng trứng
3.3 Hàm lượng progesterone của bò trong các trường hợp chậm sinh
Chậm sinh là hiện tượng rất phổ biến trong chăn nuôi bò sữa và làm ảnh hưởng lớn đến hiệu quả kinh tế cuả người chăn nuôi Có nhiều nguyên nhân gây chậm sinh: buồng trứng kém phát triển, u noãn nang, u thể vàng, viêm buồng trứng… Nhưng để phát hiện được nhanh và chính xác thì vẫn là một vấn đề nan giải Phương pháp khám qua trực tràng vẫn đang được xem là phương pháp chủ yếu
để phát hiện một số nguyên nhân chậm sinh Tuy nhiên kỹ thuật này phụ thuộc rất lớn vào trình độ
Trang 4cuả các bác sỹ thú y và các kỹ thuật viên Theo Chung Anh Dũng (2001) cho biết sử dụng kỹ thuật ELISA có thể phân biệt được chính xác 100% giữa hai trường hợp u noãn nang và u thể vàng nhờ việc xác định được hàm lượng progestone ở những bò đó
Bảng 3 Hàm lượng progesterone trong các trường hợp bò chậm sinh
Hàm lượng progesterone (ng/ml)
Hàm lượng
progesterone cao
Trung bình
11 2,74 ± 0,73 2,87 ±0,84 2,77 ± 0,72 2,99 ± 0,77
Hàm lượng
progesterone thấp
Trung bình
14 0,34 ± 0,12 0,20 ± 0,06 0,41 ± 0,12 0,32 ± 0,17
Bảng 3 cho biết nhóm bò có hàm lượng progestone cao ở tất cả các thời điểm lấy mẫu đều lớn hơn 1,0 ng/ml Hàm lượng progesterone trung bình ở nhóm bò này là 2,74; 2,87; 2,77; 2,99 ng/ml, tương ứng ở các thời điểm 0, 7, 14 và 21 ngày Nhóm bò có hàm lượng progesterone thấp ở các thời
điểm lấy mẫu đều nhỏ hơn 1,0 ng/ml Hàm lượng progesterone trung bình ở nhóm bò này là 0,34; 0,20; 0,41; 0,32 ng/ml, tương ứng với các thời điểm 0, 7, 14 và 21 ngày
Hàm lượng progesterone trong huyết tương chịu ảnh hưởng trực tiếp của sự hình thành và phát triển của thể vàng và giới hạn lớn hơn 1,0 ng/ml về hàm lượng progesterone trong huyết tương là mốc đánh dấu sự tồn tại và thực hiện chức năng tiết chế progesterone của thể vàng (Theo Nguyễn Tấn Anh, Nguyễn Duy Hoan, 1998; Isobe và Nakao, 2002) Như vậy, trong số 25 bò chậm sinh, có
11 bò có thể vàng tồn lưu (hàm lượng progesterone cao hơn 1,0 ng/ml); 14 bò còn lại có hàm lượng progesterone thấp hơn 1,0 ng/ml, chứng tỏ không có sự hình thành thể vàng, do đó không xảy ra hiện tượng rụng trứng Khi khám qua trực tràng, nếu buồng trứng không phát triển có kích thước nhỏ, bề mặt nhẵn còn u nang buồng trứng có cấu trúc to hơn, trên bề mặt có nang trứng nổi rõ Nguyên nhân chậm sinh được khẳng định một cách chắc chắn hơn
4 KếT KUậN
Hàm lượng progesterone trong một chu kỳ động dục bình thường ở bò thấp nhất vào ngày động dục (0,21 ng/ml), sau đó tăng lên vào ngày thứ 7 (1,50 ng/ml), tăng cao vào ngày thứ 14 (2,21 ng/ml) sau đó lại giảm thấp vào ngày thứ 21 (0,38 ng/ml) Đây là mốc để chúng ta chẩn đoán có thai sớm ở bò
Nếu hàm lượng progesterone huyết tương nhỏ hơn 1 ng/ml vào cả ngày 0 và ngày thứ 21 thì kết luận là bò không có thai với độ chính xác là 100% Nếu
hàm lượng progesterone huyết tương nhỏ hơn 1 ng/ml vào ngày 0, nhưng lớn hơn 2 ng/ml vào ngày thứ 21 thì kết luận là bò có thai với độ chính xác là 84,62%
Với phương pháp định lượng progesterone có thể phân biệt các trường hợp gây chậm sinh ở bò với sai khác nhỏ (8%) so với phương pháp khám qua trực tràng sai khác (24%)
Tài liệu tham khảo
Nguyễn Tấn Anh, Nguyễn Duy Hoan (1998), Sinh lý sinh sản gia súc, Giáo trình sau đại học, Nxb Nông nghiệp
Chung Anh Dũng (2001), Sử dụng kỹ thuật miễn dịch phóng xạ và một số biện pháp kỹ thuật để nâng cao hiệu quả gieo tinh nhân tạo cho bò sữa, Luận án tiến sỹ khoa học nông nghiệp Xưxoep (1985), Sinh lý sinh sản gia súc, Nxb Nông nghiệp
Chagas Silva, L Lopes da Costa, J Robalo Silva (2002), Plasma progesterone profiles and factors affecting embryo – fetal mortality following embryo transfer in dairy cattle, Theriogenology,
P 51 -59
Hommeida (2002), Progesterol levels and skim milk in cows which conceived and not conceived after AI Hiroshima University, Japan
Trang 5Isobe, Nakao (2002), Direct Enzyme Immunoassay of estron sulphate in the plasma of cattle, Hiroshima University, Japan
Mason, Atkins (2000), Dairy Management factor sheets: Prevent cystic ovaries, Pages 1-3
