ảnh h-ởng của việc sử dụng một số chế phẩm hóc – môn đến sự động dục và thụ thai ở trâu

An experiment was carried out to examine effects of prodution hormone on estrus and conception rate. ë c¶ 3 ph−¬ng ph¸p tiªm PGF2∝, HTNC+HCG, ®Æt CIRD vμ PRID tr©u c¸i ®−îc theo dâi ®éng dôc b»ng ®ùc thÝ t×nh vμ quan s¸t trùc tiÕp. Tr©u c¸i ®éng dôc ®−îc phèi gièng trùc tiÕp. X¸c ®Þnh cã thai b»ng ph−¬ng ph¸p kh¸m qua trùc trμng sau khi phèi 2 – 3 th¸ng. It was found that the time of estrus cycle was 23,2 – 24,5 days, the time of standing heat was 21,5 – 25,3h. The estrus rate and conception rate were highest at bufffaloes treated with CIRD and PRID

ảnh hưởng của việc sử dụng một số chế phẩm hóc – môn đến sự

động dục và thụ thai ở trâu

Mai Thị Thơm

Summary

An experiment was carried out to examine effects of prodution hormone on estrus and conception rate ở cả 3 phương pháp tiêm PGF2∝, HTNC+HCG, đặt CIRD và PRID trâu cái được theo dõi động dục bằng đực thí tình và quan sát trực tiếp Trâu cái động dục được phối giống trực tiếp Xác định có thai bằng phương pháp khám qua trực tràng sau khi phối 2 – 3 tháng It was found that the time of estrus cycle was 23,2 – 24,5 days, the time of standing heat was 21,5 – 25,3h The estrus rate and conception rate were highest at bufffaloes treated with CIRD and PRID

Keyword: Buffaloes, heat detedtion, conception, estrus, hormone

1.Đặt vấn đề

Trong những năm gần đây, cùng với việc cơ giới hoá trong sản xuất nông nghiệp, vai trò sức kéo của trâu đang giảm dần và chăn nuôi trâu cày kéo kết hợp với sinh sản trở thành một phương thức phát triển kinh tế ưu việt ở nông thôn, đặc biệt ở trung du và miền núi nơi có điều kiện thiên nhiên ưu đãi Tuy nhiên, tỷ lệ đẻ hàng năm của trâu rất thấp 10-40% (Mai Thị Thơm và Mai Văn sánh, 2004), đặc biệt là hiện tượng chậm động dục ở trâu cái tơ và chậm động dục trở lại sau khi đẻ

ở trâu cái sinh sản là một trở ngại lớn trong việc nâng cao khả năng sinh sản của trâu, đã ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu quả chăn nuôi trâu ở các nông hộ Để khắc phục tình trạng này, một số biện pháp

kỹ thuật nhằm kích thích động dục ở trâu đã được nghiên cứu và ứng dụng Các công trình nghiên cứu của Phan Văn Kiểm (1990), Tăng Xuân Lưu (1999) và Nguyễn Thị Tú (2001) cho thấy rằng việc sử dụng chế phẩm hóc môn đã làm tăng khả năng sinh sản của bò Do vậy thí nghiệm này đã

được tiến hành để đánh giá tác dụng của các chế phẩm hóc môn trên trâu cái chậm sinh nuôi tại các nông hộ ở xã Tản Lĩnh – Ba Vì - Hà Tây

2 Vật liệu và phương pháp

2.1 Vật liệu

Thí nghiệm được tiến hành trên trâu cái chậm sinh Các chế phẩm hóc môn được sử dụng trong thí nghiệm gồm: Huyết thanh ngựa chửa (HTNC), ProstaglandinF2∝ (PG F2∝), hoc môn nhau thai người (HCG)

CIRD: (Controlled Internal Drug Releasing Device) là một dụng cụ đặt âm đạo, do hãng Interag của Australia sản xuất, làm bằng cao su và silicon, có dạng chữ T hoặc chữ Y, trong mỗi dụng cụ có chứa 1,9 g Progesteron tự nhiên

PRID: (Progesteron Releasing Intra – vaginal Device của Sanofi) chứa 1 cuộn thép không rỉ

được bọc bởi một lớp silicon có tẩm 1,55g Progesteron tự nhiên và 10mg oestradiol Benzoat

2.2 Phương pháp

Những trâu cái tơ trên 60 tháng tuổi chưa đẻ lần đầu được coi là chậm sinh và những trâu cái sau khi đẻ 6 tháng không xuất hiện động dục được coi là chậm dộng dục trở lại sau khi đẻ Tình trạng bệnh lý của trâu chậm sinh và trâu chậm động dục trở lại sau khi đẻ trước khi xử lý hóc môn

được tiến hành khám sản khoa để kiểm tra buồng trứng với khoảng cách 10 ngày khám 1 lần Vì thể vàng của chu kỳ sinh dục bình thường được tồn tại trên buồng trứng của trâu 17 – 18 ngày, lúc này

khám đầu tiên nếu thấy thể vàng trên buồng trứng lớn và cứng, sau đó 10 ngày khám lại nếu thấy thể vàng tồn tại như trên, chứng tỏ đó là thể vàng bệnh lý tồn lưu

Những trâu cái buồng trứng có thể vàng tồn lưu tiêm PGF2∝, còn những trâu thiểu năng buồng trứng tiêm HTNC + HCG, đặt CIRD đối với trâu cái tơ, còn đặt PRID đối với trâu cái sinh sản Tiêm Prostagladin (PGF2∝) với liều 2ml/con với phác đồ tiêm 2 lần cách nhau 11 ngày, sau đó theo dõi động dục và phối giống

Tiêm HTNC với liều 10-12ĐVC/kg khối lượng Sau khi tiêm HTNC khi trâu có biểu hiện động dục tiêm HCG với liều 1000UI/con, sau đó theo dõi động dục và phối giống

Đặt dụng cụ âm đạo CIRD và PRID vào ngày 1, ngày 12 rút CIRD và PRID, sau đó theo dõi

động dục và phối giống

Sau khi đặt CIRD và PRID vào âm đạo, hai loại hóc môn trên sẽ thấm dần qua niêm mạc âm

đạo vào hệ thống tuần hoàn và có tác dụng điều hoà chu kỳ sinh dục ở trâu bò oestradiol Benzoat

sẽ nhanh chóng gây tác dụng như một yếu tố làm tiêu thể vàng, còn Progesteron gây ức chế động dục và rụng trứng cho đến khi được tháo bỏ Trâu bò thường động dục 48 – 72h sau khi rút bỏ dụng

cụ đặt âm đạo

ở cả 3 phương pháp tiêm PGF2∝, HTNC+HCG, đặt CIRD và PRID trâu cái được theo dõi động dục bằng đực thí tình và quan sát trực tiếp Trâu cái động dục được phối giống trực tiếp Xác định có thai bằng phương pháp khám qua trực tràng sau khi phối 2 – 3 tháng

Sơ đồ bố trí thí nghiệm

Lô TN n (con) Chế phẩm hóc môn Tình trạng bệnh lý

buồng trứng III 16 CIRD

Trâu tơ

(n=8)

CIRD Trâi cái sinh sản (n=8)

Thiểu năng buồng trứng

Số liệu được phân tích phương sai Phương pháp LSD được sử dụng để kiểm tra sự sai khác giữa các giá trị trung bình

3 Kết quả nghiên cứu

3.1 Chu kỳ động dục

Kết quả bảng 1 cho thấy trâu cái tơ chậm sinh và trâu chậm động dục trở lại sau khi đẻ, sau khi

được tiêm các chế phẩm hóc môn và đặt các dụng cụ âm đạo có chu kỳ động dục tương đối ổn định

từ 22,3 – 24,5 ngày Như vậy, các chế phẩm hóc môn sau khi được thấm qua niêm mạc âm đạo vào

hệ thống tuần hoàn có tác dụng điều hoà chu kỳ sinh dục tương đối tốt như kích thích sự phát triển của các noãn bao, làm cho các noãn bao tăng tiết estrogen Dưới tác dụng của esrogen các tuyến sinh dục phụ ở tử cung tăng cường phân tiết niêm dịch đồng thời còn kích thích thần kinh trung

ương làm cho con vật hưng phấn và động dục cao độ Vì vậy, giúp chúng ta phát hiện trâu cái động dục chính xác và tốt hơn

Bảng 1 Kết quả sử dụng một số chế phẩm hóc môn đối với các chỉ tiêu sinh sản

(con)

Chế phẩm hóc môn

Chu kỳ động dục (ngày)

Thời gian chịu đực (giờ)

3.2 Thời gian chịu đực

ở cả 3 lô thí nghiệm thời gian chịu đực của trâu tương đối tập trung từ 21,5 – 25,3h (bảng 2) Kết quả này có thể làm cơ sở để xác định thời điểm phối thích hợp nhằm khai thác tốt tiềm năng sinh sản của trâu, vấn đề đang được các nhà chuyên môn quan tâm và tìm các biện pháp để khắc phục

3.3 Tỷ lệ động dục và thụ thai

Bảng 2 Kết quả gây động dục bằng các chế phẩm hóc môn

Lô TN

Chế phẩm hóc-môn

n (con)

Sau khi sử dụng các chế phẩm hóc môn (bảng 2), tỷ lệ trâu xuất hiện động dục cao và có biểu hiện động dục ra bên ngoài tương đối rõ đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát hiện động dục cũng như xác định thời điểm phối thích hợp, nên kết quả phối giống đạt tương đối tốt (53,33 –71,42%) Kết quả trên còn cho thấy, sau khi can thiệp cho những trâu cái thiểu năng buồng trứng bằng phương pháp đặt CIRD và PRID, tỷ lệ động dục và thụ thai đạt cao nhất (P<0,05) Bởi vì khi sử dụng CIRD

và PRID đặt vào âm đạo của trâu, ngoài progesteron, sự có mặt của oestradiol benzoat sẽ nhanh chóng gây tác dụng như một yếu tố làm tiêu thể vàng đã điều hoà chu kỳ sinh dục tốt hơn Kết quả thu được cho thấy tỷ lệ động dục và tỷ lệ thụ thai ở trâu (76,9 – 87,5% và 60 – 71,42%) thấp hơn so với tỷ lệ này tương ứng trên bò chậm sinh khi sử dụng các chế phẩm hóc môn (79,8 – 100% và 65,67 – 75,0%) mà các tác giả Hoàng Kim Giao và Nguyễn Thanh Dương (1997), Tăng Xuân Lưu (1999), Nguyễn Thị Tú (2001) đã đưa ra Như vậy kết quả của thí nghiệm cho thấy, đàn trâu cái chậm sinh sau khi đặt CIRD và PRID có tác động tốt nhất đến tỷ lệ động dục và thụ thai (P<0,01)

4 Kết luận

Khi sử dụng các chế phẩm hóc môn cho đàn trâu cái chậm sinh đã thu được kết quả tương đối khả quan:

- Chu kỳ động dục của đàn trâu chậm sinh tương đối ổn định (22,3 – 24,5 ngày) và thời gian chịu đực tập trung từ 21,5 – 25,3h

- Tỷ lệ động dục và thụ thai đạt tương đối cao

- Khi sử dụng dụng cụ đặt âm đạo CIRD và PRID thì tỷ lệ động dục và thụ thai đạt cao nhất (87,5 và 71,42%)

Tài liệu tham khảo

Hoàng Kim Giao, Nguyễn Thanh Dương(1997) Công nghệ sinh sản trong chăn nuôi bò Nxb Nông nghiệp, Hà Nội

Tăng Xuân Lưu (1999) Đánh giá một số đặc điểm sinh sản của bò lai hướng sữa tại Ba Vì - Hà Tây

và biện pháp nâng cao khả năng sinh sản của chúng Luận văn thạc sĩ Nông nghiệp, tr 60-70 Phan Văn Kiểm (1990) Sử dụng huyết thanh ngựa chửa để kích thích trâu cái sinh sản ở vùng Bắc

bộ Luận án phó tiến sĩ nông nghiệp

Mai Thị Thơm, Mai Văn Sánh (2004) "Đặc diểm sinh sản và một số biện pháp nâng cao khả năng

sinh sản của trâu ở huyện Mê Linh - Vĩnh Phúc" Tạp chí KHKT Nông nghiệp, Trường Đại học

Nông nghiệp I, tập 2, số 2/2004, tr127 – 131

Nguyễn Thị Tú (2001) "ảnh hưởng của việc sử dụng CIRD và PRID đến sự động dục và thụ thai ở

bò sữa" Kết quả nghiên cứu khoa học kỹ thuật khoa Chăn nuôi- Thú y, Trường Đại học Nông

nghiệp I, 1999-2001, NXb Nông nghiệp, tr 53 –55