Bức tranh cuộc sống cung đình trong đêm hội long trì của nguyễn huy tưởng

XVIII - XIX được phục dựng, tuy chỉ bằng lát cắt trong Đêm hội Long TrìVới Đêm hội Long Trì, Nguyễn Huy Tưởng không đi vào tái hiện toàn bộ vấn đề lịch sử như trong Hoàng Lê nhất thống c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

PHẠM THỊ THÚY NGA

BỨC TRANH CUỘC SỐNG CUNG ĐÌNH

TRONG ĐÊM HỘI LONG TRÌ CỦA NGUYỄN HUY TƯỞNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HÓA VÀ VĂN HỌC VIỆT NAM

THÁI NGUYÊN - 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

PHẠM THỊ THÚY NGA

BỨC TRANH CUỘC SỐNG CUNG ĐÌNH

TRONG ĐÊM HỘI LONG TRÌ CỦA NGUYỄN HUY TƯỞNG

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 60.22.01.21

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HÓA VÀ VĂN HỌC VIỆT NAM

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN : PHẠM THỊ PHƯƠNG THÁI

THÁI NGUYÊN - 2018

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trích dẫn đều có nguồn gốc rõ ràng Các kết quả nghiên cứu trong luận văn đều trung thực và chưa từng được công bố ở bất kỳ công trình nào khác.

Thái Nguyên, tháng 5 năm 2018

Tác giả luận văn

Phạm Thị Thúy Nga

Để hoàn thành luận văn thạc sĩ này, tác giả xin trân trọng cảm ơn BanGiám hiệu, Khoa Sau đại học, Khoa Báo chí - Truyền thông và Vănhọc,Trường Đại học Khoa học, Đại họcThái Nguyên và cácThầy, Cô giáo đãtrực tiếp giảng dạy, giúp đỡ trong suốt quá trình học tập.

Đặc biệt, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới giảng viên

hướng dẫn Phạm Thị Phương Thái đã luôn tận tình hướng dẫn, chỉ bảo

trong suốt thời gian tác giả nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Cuối cùng, xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, người thân, bạn bè và đãgiúp đỡ, động viên, tạo điều kiện để tác giả hoàn thành luận văn

Thái Nguyên, tháng 5 năm 2018

Tác giả luận văn

Phạm Thị Thúy Nga

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 4

3 Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu 8

4 Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu 9

5 Phạm vi nghiên cứu 10

6 Cấu trúc của luận văn 11

7 Đóng góp của luận văn 11

NỘI DUNG 12

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ NỘI DUNG TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ ĐÊM HỘI LONG TRÌ 12

1.1 Sơ lược về tiểu thuyết lịch sử 12

1.1.1 Khái niệm tiểu thuyết và tiểu thuyết lịch sử 12

1.2 Đặc trưng của tiểu thuyết lịch sử 14

1.2.1 Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang đầy đủ những đặc trưng của thể loại tiểu thuyết 14

1.3 Khái lược đôi nét về thành tựu của tiểu thuyết và tiểu thuyết lịch sử ở Việt Nam 16

1.4 Tác giả Nguyễn Huy Tưởng 18

1.5 Đêm hội Long Trì của Nguyễn Huy Tưởng 21

1.5.1 Hoàn cảnh sáng tác Đêm hội Long Trì 21

1.5.2 Giá trị nội dung của tác phẩm Đêm hội Long Trì 23

1.5.3 Giá trị nghệ thuật của Đêm hội Long Trì 24

Chương II: BỨC TRANH CUỘC SỐNG CUNG ĐÌNH TRONG ĐÊM HỘI LONG TRÌ CỦA NGUYỄN HUY TƯỞNG 27

2.1 Cuộc sống xa hoa nơi phủ chúa 27

2.1.1 Cảnh xa hoa, tráng lệ của đêm hội Trung thu bên hồ Long Trì 27

2.2.1 Sự lộng hành của Đặng Thị Huệ 31

2.2.2 Bản chất dâm đãng của Đặng Mậu Lân 39

2.3 Sự đối lập giữa cái chân, thiện, mỹ với cái xấu xa, độc ác nơi phủ chúa 49 Chương III: NHỮNG ĐỘC ĐÁO TRONG NGHỆ THUẬT VIẾT TRUYỆN ĐÊM HỘI LONG TRÌ CỦA NGUYỄN HUY TƯỞNG 57

3.1 Đề tài 57

3.2 Cốt truyện 58

3.3 Nhân vật 59

3.4 Ngôn ngữ 61

KẾT LUẬN 65

TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

XVIII - XIX được phục dựng, tuy chỉ bằng lát cắt trong Đêm hội Long Trì

Với Đêm hội Long Trì, Nguyễn Huy Tưởng không đi vào tái hiện toàn

bộ vấn đề lịch sử như trong Hoàng Lê nhất thống chí mà ông đã thu gọn sự

miêu tả từ điểm xuất phát là một đêm hội trung thu bên hồ Long Trì.Từ đó,cuộc sống của người dân nơi kinh thành và những sinh hoạt, bộ mặt của phủchúa được hiện lên rõ nét Từ những cảnh vui chơi, cảnh thi thơ, đối đáp hòaquyện vào nhau một cách hài hòa trong không gian của một tối mùa thu,Nguyễn Huy Tưởng viết về một thời xã hội lung lay, một thời đổ máu chỉ vì

sự hống hách chuyên quyền của những tay tiểu nhân thấp kém Với Đêm hội

Long Trì, Nguyễn Huy Tưởng đã mang đến một cái nhìn sâu sắc hơn về

những nhân vật trong lịch sử và những vấn đề của thời đại

Với Đêm hội Long Trì, Nguyễn Huy Tưởng đã khẳng định những sáng

tạo nghệ thuật độc đáo trong việc tái hiện không gian văn hóa xã hội phongkiến Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX Cùng lấy cảm hứng từ những sự kiện lịch

sử dân tộc thời mãn chiều xế bóng, nhưng với ngòi bút tài hoa, Nguyễn Huy

Tưởng đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho tác phẩm của mình Đêm Hội Long

Trì đã thu hút được sự quan tâm của nhiều độc giả, nhiều nhà nghiên cứu bởi

họ “đã phát hiện ra, bằng khứu giác nghề nghiệp của mình, một thứ trầmhương kì lạ tàng ẩn trong tiểu thuyết.”

Chọn đề tài nghiên cứu “Bức tranh cuộc sống cung đình trong Đêm hội Long

Trì” luận văn muốn tập trung làm sáng tỏ tài năng nghệ thuật của nhà văn

Nguyễn Huy Tưởng trong việc tái tạo phần nào không gian văn hóa - xã hội

phong kiến Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX được thể hiện trong Đêm hội Long

Trì Từ đó khẳng định sự sáng tạo, tài năng của Nguyễn Huy Tưởng và sự chi

phối của thể loại tiểu thuyết lịch sử trong quá trình sáng tác tác phẩm Đêm hộiLong Trì

1.2 Lý do thực tiễn

Trong lịch sử văn học Việt Nam thế kỷ XX, Nguyễn Huy Tưởng đượcđánh giá là nhà văn tiêu biểu Mặc dù tuổi đời của ông không nhiều nhưngông đã để lại cho đời một khối lượng tác phẩm văn chương khá lớn và có giátrị cao Đề tài sáng tác của ông vô cùng phong phú, đa dạng Ông viết trênnhiều nội dung: viết về nông thôn – thành thị, về quá khứ - hiện tại, về chiếntrường – hậu phương…Dù viết ở nội dung nào ông cũng để lại những tácphẩm có giá trị sâu sắc Không những ông sáng tác phong phú, đa dạng về nộidung mà ở thể loại văn học cũng vô cùng độc đáo Thể loại sáng tác trong vănnghiệp của ông cũng rất phong phú, đa dạng Như vậy những sáng tác của ôngđều đạt được giá trị cao về nội dung tư tưởng cũng như về nghệ thuật Vớinhững đóng góp to lớn của mình cho văn học nước nhà vào năm 1996 ông đãvinh dự được nhận giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật

Nguyễn Huy Tưởng là cây bút thành công ở đề tài lịch sử, sự nghiệpvăn chương của Nguyễn Huy Tưởng chiếm một vị trí quan trọng trên văn đàn,

tạo được dấu ấn sâu đậm trong lòng công chúng bạn đọc bởi lối tiếp cận, miêu

tả, phản ánh lịch sử một cách độc đáo Nhà nghiên cứu - nhà phê bình vănhọc, tiến sĩ Nguyên An từng nhận xét: nếu không có Nguyễn Huy Tưởng thìvăn học hiện đại Việt Nam, nhất là ở mảng lịch sử - truyền thống, sẽ vơi đi sự

bề thế, vẻ kỳ vĩ, tráng lệ và chất bi thương hào hùng Ông còn cho rằng,Nguyễn Huy Tưởng đã mở đầu một một cách thích đáng cho dòng vănchương viết về truyền thống, về lịch sử trung đại Việt Nam trong nền vănchương hiện đại Việt Nam Bởi vậy ở nhiều vở kịch, tiểu thuyết, bút ký, nhật

ký và đặc biệt là ở các vở kịch như Vũ Như Tô, Bắc Sơn; tiểu thuyết Đêm

hội Long Trì, Sống mãi với Thủ đô được coi là những dấu mốc quan trọng

nhất trong sự nghiệp sáng tác văn chương của ông Nguyễn Huy Tưởng làmột tác giả được đưa vào giảng dạy trong chương trình văn học của phổthông Khi thực hiện đề tài này, chúng tôi với tư cách là giáo viên phổ thông

sẽ có thêm cơ hội tự trang bị, tích lũy những kiến thức về một nhà văn đượcmệnh danh là “nhà chép sử bằng các tác phẩm văn học”

Nguyễn Huy Tưởng là người đặc biệt tâm huyết với lịch sử dân tộc màđặc biệt hơn cả là những vấn đề chính trị nóng hổi, những vấn đề lịch sử củaquê hương mình Xuất phát từ tình cảm yêu mến quê hương ấy mà ông đãdành một tình cảm đặc biệt với kinh thành Thăng Long Điều đó đã lý giải vìsao mà Nguyễn Huy Tưởng bắt đầu sự nghiệp văn chương của mình bằng tác

phẩm Vũ Như Tô và kết thúc với tiểu thuyết đang dang dở Sống mãi với thủ

đô Tình cảm yêu mến đó trong Nguyễn Huy tưởng đã trở thành sợi chỉ đỏ

xuyên suốt toàn bộ sự nghiệp sáng tác của ông Bởi vậy đến với những tácphẩm của Nguyễn Huy Tưởng chúng ta cảm nhận được sự am hiểu sâu sắccủa ông về con người thủ đô, sự am hiểu về vốn văn hóa của dân tộc đặc biệt

là về vùng đất Thăng Long yêu dấu Chính vì vậy mà ông là cây bút tiêu biểucủa khuynh hướng tiểu thuyết lịch sử trong văn học Việt Nam hiện đại

Đêm hội Long Trì là một trong số những tác phẩm tiểu thuyết lịch sử

xuất sắc của Nguyễn Huy Tưởng đã được dàn dựng thành bộ phim dã sử củađạo diễn Hải Ninh Bộ phim là một thành công của Điện ảnh Việt Nam thời

kỳ đổi mới với thể loại dã sử Đêm hội Long Trì quy tụ dàn diễn viên xuất sắc

nhất ba thập niên cuối thế kỷ XX, bối cảnh công phu dựa trên nền câu chuyệnvốn đã được nhà văn Nguyễn Huy Tưởng mô tả đầy lôi cuốn về những mưu

mô chốn cung đình

Xuất phát từ tình cảm yêu mến, trân trọng, ngưỡng mộ một nhà văn tàihoa, chúng tôi đã lựa chọn đề tài “Bức tranh cuộc sống cung đình trong Đêmhội Long Trì của Nguyễn Huy Tưởng” với mong muốn được hiểu sâu sắc hơn

về một bối cảnh lịch sử dân tộc giai đoạn thời chúa Trịnh Sâm Từ đó chúng

ta nhận thấy rõ hơn những đóng góp của Nguyễn Huy Tưởng trong văn họcdân tộc trên cả mặt nội dung và nghệ thuật sáng tạo

Như vậy với những lý do đó đã thôi thúc chúng tôi tìm hiểu về tài “Bức

tranh cuộc sống cung đình trong Đêm hội Long Trì của Nguyễn Huy Tưởng”

2 Lịch sử vấn đề

Văn học là tấm gương phản ánh thời đại Văn học viết về lịch sử đểngười đọc ấn tượng, yêu mến là vô cùng khó Mà khi viết về lịch sử phải phảnánh được mọi góc cạnh của cuộc sống, của tâm lý, tình cảm, của các mối quan

hệ của con người trong xã hội lại càng khó hơn Nhưng đến với những sángtác của Nguyễn Huy Tưởng chúng ta sẽ cảm nhận được tất cả điều đó Mặc dùNguyễn Huy Tưởng sống cách xa với lịch sử, không là người trực tiếp chứngkiến những trang sử trong quá khứ nhưng bằng tài năng của mình ông đã làmsống lại được một quá khứ vừa hào hùng vừa đau thương của dân tộc Đếnvới những trang viết về lịch sử của dân tộc trong ngòi bút Nguyễn Huy Tưởngchúng ta nhận thấy “Lịch sử bao giờ cũng là sự kết nối từ quá khứ đến hiệnđại, đó là sự song hành hoặc tương phản giữa một bên là bạo lực của ngoại

xâm, của cường quyền, của những rối ren và náo động của xã hội, với mộtbên là sự mỏng manh, sự bấp bênh của những số phận, những cuộc tình,những đam mê và khát vọng của con người, trong đó chiếm vị trí trung tâm làngười tri thức” [ 13, tr 97].

Đánh giá về giá trị trong sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng, nhà phêbình Hà Minh Đức và Phan Cự Đệ đã nhận xét: “Nguyễn Huy Tưởng là người

có thế giới quan tiến bộ nhất và đã cố gắng khai thác đề tài lịch sử một cáchnghiêm túc và sáng tạo Riêng Nguyễn Huy Tưởng, trong tác phẩm của mình

đã tỏ ra khá trung thành với tinh thần của những thời đại quá khứ xa xưa Đểxây dựng những vở kịch và tiểu thuyết lịch sử của mình Nguyễn Huy Tưởngrất chú ý tìm tòi nghiên cứu những tài liệu lịch sử, những tác phẩm của cácnhà văn quá khứ” [7] Từ những sáng tác tiểu thuyết lịch sử của nguyễn HuyTưởng, Hà Minh Đức nhấn mạnh: “Nguyễn Huy Tưởng đã có công nghiêncứu lịch sử nhưng anh không nô lệ tài liệu lịch sử… Nguyễn Huy Tưởng đisâu vào đời sống nội tâm, vào đời sống riêng của nhân vật, chứ không phảichỉ trình bày nhân vật trong lúc mang quân phục để diễu hành.” [7] Đánh giá

đó đã khẳng định những sáng tạo mới mẻ, độc đáo của Nguyễn Huy Tưởngtrong các tác phẩm của mình Ông dựa vào tư liệu lịch sử để sáng tác văn họcnhưng hoàn toàn có sự hư cấu sáng tạo mang đậm phong cách riêng của ông.Nhận định về Nguyễn Huy Tưởng, nhà phê bình Hà Minh Đức nhấn mạnhthêm: “Nguyễn Huy Tưởng đã khơi nguồn cho tác phẩm của mình từ dònglịch sử của dân tộc với bao trang hào hùng rực rỡ chiến công xâm lược Lịch

sử được cảm nhận sâu sắc trong những ngày đen tối của cuộc đời hiện tại.Hiện tại không chỉ liên hệ với quá khứ theo dòng thời gian mà nhiều khi làđiểm xuất phát và là cảm hứng trực tiếp để khai thác đề tài lịch sử” [24, tr 60]

Những sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng đã ảnh hưởng rất lớn đến cácnhà văn, các nhà sử học hay nghiên cứu phê bình văn học bởi những giá trị

văn học sâu sắc của các tác phẩm đó mang lại Nhà sử học Lê Văn Lan đã bàytỏ: “Trong khoảng hai mươi năm làm truyện lịch sử cho thiếu nhi, dưới ảnhhưởng của Nguyễn Huy Tưởng, điều mà tôi học được, chủ yếu là qua nhữngtruyện lịch sử viết cho thiếu nhi của anh – kể cả học mà chưa hành được – làtính văn học – văn nghệ, tính văn học thiếu nhi, đều ở mức cao.” [10]

Như vậy qua một số nhận xét, đánh giá trên chúng ta nhận thấy đượcnhững sáng tạo độc đáo, những giá trị to lớn mà sáng tác của Nguyễn HuyTưởng mang lại

Trong sự nghiệp sáng tác của mình, Nguyễn Huy Tưởng đã để lại chonhiều tác phẩm tiểu thuyết lịch sử có giá trị trên nhiều lĩnh vực, trong đó Đêmhội Long Trì là một trong số các tác phẩm tiêu biểu của ông Khi nghiên cứu

về tác phẩm này cũng đã có một số công trình, bài viết nghiên cứu về Đêm

hội Long Trì Năm 1942, tác phẩm Đêm hội Long Trì lần đầu tiên được đăng

báo và năm 1944 được xuất bản thành sách Ngót một thế kỷ, Đêm hội Long

Trì có số phận thăng trầm Suốt một thời gian dài, tác phẩm không được tái

bản Phải đến sau thời kỳ đổi mới, Đêm hội Long Trì mới được tái xuất Và từ

bấy đến nay, cuốn tiểu thuyết lịch sử này chiếm được lòng yêu mến, quan tâmcủa nhiều độc giả, nhà nghiên cứu

Khi tìm hiểu về Đêm hội Long Trì của Nguyễn Huy Tưởng, Hà Minh Đức đã đánh giá: “Tác phẩm đầu tay Đêm hội Long Trì mở đầu cho quá trình

sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng, tác phẩm dựa trên những tư liệu được đềcập đến trong Hoàng Lê nhất thống chí, khai thác câu chuyện xoay quanhquan hệ giữa chúa Trịnh Sâm và hai chị em Đặng Thị Huệ, Đặng Mậu Lân.Nguyễn Huy Tưởng không chỉ muốn dừng sự việc lại ở đó Anh muốn tìmđến một bàn tay dũng cảm vừa thể hiện tinh thần công lý phù hợp với ý dân,vừa phải hợp với chân lý của lịch sử để trừng trị kẻ tàn bạo” [24, tr 61] Nhưvậy, nhận định trên đã khẳng định sự sáng tạo của Nguyễn Huy Tưởng, dựa

trên mấu chốt là những vấn đề cốt lõi của lịch sử dân tộc để viết lên tiểu

thuyết lịch sử Đêm hội Long Trì mang nhiều ý nghĩa sâu xa Nó không chỉ phản ánh về lịch sử dân tộc mà còn mang nhiều bài học sâu sắc “Qua Đêm

hội Long Trì, Vũ Như Tô, An Tư…có thể nói toàn bộ sáng tác của Nguyễn

Huy Tưởng ở thời kỳ trước cách mạng tháng tám đều dành cho đề tài lịch sử.Nguyễn Huy Tưởng không khai thác lịch sử theo quan điểm phục cổ, sungbái và thêu dệt quá khứ Nguyễn Huy Tưởng tìm hiểu và thể hiện lịch sử theoquan điểm tiến bộ” [24, tr 69]

Cuốn Bách khoa toàn thư khẳng định, với một cốt truyện gọn gàng, giàu chất thơ và kịch tính, Đêm hội Long Trì đã được chuyển thể thành chèo, cải lương, điện ảnh, trong đó phim truyện Đêm hội Long Trì được đánh giá là

một thành công của điện ảnh Việt Nam Bộ phim đã phản ánh được tình hìnhchính trị của đất nước dưới triều đại của chúa Trịnh Sâm Các nhân vật lịchsử: chúa Trịnh Sâm, Đặng Thị Huệ, Đặng Mậu Lân, công chúa Quỳnh Hoa…được tái hiện một cách chân thực Điều đó góp phần khẳng định giá trị của

tiểu thuyết Đêm hội Long Trì.

Tác giả Nguyễn Thị Phương Hoa trong bài luận án “ Cảm hứng lịch sử

trong sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng” cũng khẳng định: Đêm hội Long

Trì của Nguyễn Huy Tưởng đã dựng lên bức tranh sinh hoạt xưa kia ở kinh kỳ

mà trong đó huyên náo với những cảnh lộng hành, bạo ngược của chị em bàChúa Chè người Kinh Bắc

Tác giả Đỗ Ngọc Yên trong cuốn “Chân dung Nguyễn Huy Tưởng, nhàvăn tài hoa” đã khẳng định: Một số người cho rằng Nguyễn Huy Tưởng làngười viết sử bằng văn Riêng tôi nghĩ ngược lại, có lẽ ông đã viết văn bằng

sử thì mới đúng Bởi lẽ ở nhiều vở kịch, tiểu thuyết, bút ký, nhật ký… và đặc

biệt là ở các vở kịch như Đêm hội Long Trì, được coi là những dấu mốc quan

trọng nhất trong sự nghiệp sáng tác văn chương của ông Ở đây chất văn và

chất sử hòa quyện làm một, chẳng thể nào phân định rạch ròi được Văn vì thế

mà thăm thẳm sâu, sử vì thế mà vời vợi cao Những suy tư của Ngọc Yên đãkhẳng định nét độc đáo trong sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng Đến vớinhững sáng của ông chúng ta cảm nhận được bước đi của lịch sử trong từngtrang viết của ông Điều đặc biệt trong sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng là sựkết hợp hài hòa giữa yếu tố lịch sử và văn học Dưới ngòi bút của ông, lịch sửcủa dân tộc được tái hiện sinh động thông qua các nhân vật lịch sử đã đượcông hư cấu nhưng vẫn giữ nguyên được bản chất của mình

Nhìn chung các bài phê bình nghiên cứu, các công trình nghiên cứu vềNguyễn Huy Tưởng của các tác giả khác nhau sẽ mang lại cho chúng ta cáinhìn toàn diện hơn về tác phẩm Tuy nhiên nhìn chung trong các bài nghiên

cứu trên mới khai thác Đêm hội Long Trì ở góc nhìn, cách tiếp cận lịch sử, nghệ thuật xây dựng nhân vật, ảnh hưởng của Đêm hội Long Trì…song chưa

có tác giả nào nghiên cứu, tìm hiểu về bức tranh cuộc sống cung đình trong

Đêm hội Long Trì của Nguyễn Huy Tưởng Như vậy với một nội dung độc

đáo, sâu sắc trong Đêm hội Long Trì mà chưa có tác giả nào khai thác sâu mà

mới chỉ dừng lại trong việc tóm lược nội dung hay dừng lại ở mức giới thiệu

sơ lược mà thôi Chính vì vậy chúng tôi hy vọng qua luận văn “Bức tranh

cuộc sống cung đình trong Đêm hội Long Trì của Nguyễn Huy Tưởng” sẽ làm sáng rõ về bức tranh xã hội xưa được tái hiện trong tác phẩm Đêm hội Long

Trì của ông Cũng từ luận văn này chúng tôi mong muốn nghiên cứu, tìm

hiểu để nhận thấy được sự phát triển, sáng tạo, mới mẻ của Nguyễn HuyTưởng trong thể loại tiểu thuyết lịch sử của ông

3 Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

“Bức tranh cuộc sống cung đình trong Đêm hội Long Trì của Nguyễn

Huy Tưởng” là nội dung lớn mang nhiều ý nghĩa sâu sắc

Xuất phát từ điều kiện thời gian, tư liệu, khả năng còn hạn chế của bảnthân, trên cơ sở tiếp thu những vấn đề lý luận có liên quan từ các công trình lýluận văn học, người viết luận văn sẽ tiến hành khai thác đề tài trên qua cácvấn đề cơ bản sau:

Bối cảnh xã hội Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX qua Đêm hội Long Trì Bức tranh cuộc sống cung đình trong Đêm hội Long Trì - những nét

mới trong nghệ thuật sáng tạo của Nguyễn Huy Tưởng

Từ những vấn đề cơ bản trên, luận văn tập trung nghiên cứu những đặc điểm nổi bật về nội dung, nghệ thuật của tác phẩm Đêm hội Long Trì Đồng

thời chúng tôi nghiên cứu để nhận thấy được nét khác biệt của nhà văn

Nguyễn Huy Tưởng trong phong cách viết tiểu thuyết Đêm hội Long Trì so

với một số tác phẩm khác có cùng nội dung.Từ đó thấy được quan niệm sáng

tác, tài năng, sự sáng tạo của nhà văn được thể hiện trong tiểu thuyết trên

3.2 Mục tiêu nghiên cứu

Luận văn tập trung tìm hiểu cách mô tả, tái hiện bối cảnh văn hóa - xã

hội Việt Nam cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX trong Đêm hội Long Trì Qua

đó, chỉ ra những nét độc đáo, nổi bật trong bút pháp miêu tả, xây dựng khônggian văn hóa - xã hội và con người thế kỷ XVIII - XIX trong tác phẩm trên.Đồng thời, luận văn khẳng định những đóng góp của Nguyễn Huy Tưởng đốivới sự phát triển của văn học dân tộc về thể loại tiểu thuyết lịch sử

4 Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu

4.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn tập trung khảo sát, tìm hiểu bối cảnh văn hóa - xã hội Việt

Nam cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX được thể hiện Đêm hội Long Trì Từ

việc phân tích, tìm hiểu sự thể hiện đó, luận văn làm sáng tỏ những đặc điểmmới mẻ, sáng tạo trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Huy Tưởng Từ

đó, đề tài đóng góp thêm một cái nhìn mới có tính chất hệ thống và hoàn thiện

hơn về bức tranh cuộc sống cung đình trong Đêm hội Long Trì của Nguyễn

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu đặc điểm đổi mới trong nghệ thuật tiểu thuyết lịch sử củaNguyễn Huy Tưởng, chúng tôi dựa trên phương pháp luận biện chứng, phântích đánh giá tác giả, tác phẩm một cách khách quan, khoa học trong sự đốisánh với sự vận động và phát triển của nền văn học dân tộc

Ngoài ra, chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể làmcông cụ cho việc định hướng thẩm bình và chỉ ra được những đặc sắc trongnghệ thuật của Nguyễn Huy Tưởng: phương pháp tiếp cận thi pháp học,phương pháp nghiên cứu tiểu sử, phương pháp so sánh, phương pháp thống

kê, phương pháp nghiên cứu liên ngành

5 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu “Bức tranh cuộc sống cung đình trong Đêm hội

Long Trì của Nguyễn Huy Tưởng”, chúng tôi nghiên cứu toàn bộ quá trình

sáng tác của nhà văn Đồng thời nghiên cứu, đối sánh Đêm hội Long Trì với

các tác phẩm khác có cùng nội dung

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Luận văn gồm bachương:

Chương I: Cơ sở lý luận và nội dung tiểu thuyết lịch sử Đêm hội Long

Trì

Chương II: Bức tranh cuộc sống cung đình trong Đêm hội Long Trì của

Nguyễn Huy Tưởng

Chương III: Những độc đáo trong nghệ thuật viết truyện Đêm hội Long

Trì của Nguyễn Huy Tưởng

7 Đóng góp của luận văn

Từ việc nghiên cứu đề tài trên, chúng tôi muốn đưa ra cái nhìn bao quát

về không gian văn hóa - xã hội phong kiến Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX

được thể hiện trong Đêm hội Long Trì của Nguyễn Huy Tưởng Thông qua

luận văn để khẳng định những giá trị nổi bật, những dấu ấn sáng tạo và đónggóp to lớn của Nguyễn Huy Tưởng đối với dòng văn học viết về lịch sử Vớinhững nỗ lực sáng tạo cùng tình yêu lịch sử, yêu quê hương, đất nước,Nguyễn Huy Tưởng xứng đáng được mệnh danh là nhà chép sử bằng vănchương, ông là nhà văn của Hà Nội với những trang viết tài hoa, độc đáo.Chúng tôi hy vọng, trong chừng mực nào đó, những kết quả trong luậnvăn, sẽ là tài liệu tham khảo có ý nghĩa cho học sinh, sinh viên, giáo viên cáctrường phổ thông khi tìm hiểu sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng

NỘI DUNG CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ NỘI DUNG TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ ĐÊM HỘI LONG TRÌ 1.1 Sơ lược về tiểu thuyết lịch sử

1.1.1 Khái niệm tiểu thuyết và tiểu thuyết lịch sử

1.1.1.1 Khái niệm tiểu thuyết

Tiểu thuyết là thể văn xuôi tự sự có hư cấu, thông qua hệ thống cácnhân vật và bút pháp nghệ thuật để tái hiện lại được bức tranh xã hội rộng lớncủa con người, của một thời đại Tiểu thuyết là hình thức văn xuôi tự sự trìnhbày đời sống cá nhân hoặc đời sống xã hội thông qua các hình thức nghệ thuậtđộc đáo V.G.Biêlinxky gọi tiểu thuyết là “sử thi của đời tư” bởi đặc điểm củatiểu thuyết “miêu tả những tình cảm, dục vọng và những biên cố thuộc đờisống riêng tư và đời sống nội tâm của con người”

1.1.1.2 Khái niệm tiểu thuyết lịch sử

Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm văn xuôi tự sự mang đầy đủ nhữngđặc trưng của tiểu thuyết nhưng lấy đề tài lịch sử làm nội dung cốt lõi, làmcảm hứng sáng tạo của người viết Tiểu thuyết lịch sử lịch là thể văn xuôi có

hư cấu dùng để tập trung sáng tác về các nội dung liên quan đến tình hìnhchính trị lịch sử của dân tộc, Tiểu thuyết lịch sử có thể được chia ra thành cácchương/ hồi khác nhau Mỗi một chương (hồi) thể hiện một nội dung ý nghĩakhác nhau Các nhân vật trong tiểu thuyết lịch sử cũng chính là các nhân vậttrong cuộc sống có gắn bó với các hoạt động của lịch sử dân tộc Tiểu thuyếtlịch sử lấy đề tài là các vấn đề của lịch sử nhưng tác giả không né tránh hiệntại Bởi mạnh khi đánh giá về các nhân vật trong tiểu thuyết lịch sử, V

G.Biêlinxky nhấn mạnh rằng các nhân vật đó “nhằm mang lại cho người đọcnhững khơi gợi bổ ích và những mỹ cảm văn học” [6, tr 146] Và ông cũngnhấn mạnh: “Về phương diện bút pháp, một mặt phải dựa vào lịch sử, nhưngmặt khác vẫn cho phép hư cấu trong chừng mực thích hợp, nhằm phát huy trítưởng tượng làm cho sự chân thực lịch sử được thăng hoa thành chân thựcnghệ thuật” [6, tr 146].

Nói về khái niệm tiểu thuyết lịch sử, Vũ Ngọc Phan bày tỏ quan niệm:

“Khi viết về một quyển lịch sử, nhà chép sử không lưu tâm đến những việc

cá nhân không ảnh hưởng đến xã hội Nhưng khi viết những bài lịch sử ký

sự, nhà văn có thể viết một cách tỉ mỉ những việc cá nhân không ảnh hưởng gìđến dân chúng chỉ có cái thú vị riêng của nó mà thôi Không những thế, khiviết một quyển lịch sử ký sự nhà văn lại cần phải lưu tâm đến những việc đời

tư, lối ấy cũng gần như lối chép sử vậy… còn như viết lịch sử tiểu thuyết, nhàvăn chỉ phải căn cứ vào vài việc con con đã qua rồi vẽ vời cho ra một chuyệnlớn, cốt giữ cho mọi việc đừng trái với thời đại, còn không phải hoàn toàn sựthật.”[19, tr 342]

Cũng bày tỏ quan điểm của mình về tiểu thuyết lịch sử, nhà văn NguyễnLương Bích quan niệm: tiểu thuyết lịch sử “Đó là một loại hình văn học cótác dụng mạnh trong việc giáo dục tư tưởng cho quần chúng, nó đem kiếnthức lịch sử đến cho người đọc, không bằng sử liệu, không bằng lý luận, phântích mà bằng con đường tình cảm Nó dùng nghệ thuật sáng tạo, dùng hìnhảnh văn học để làm rung động người đọc, làm cho người đọc hiểu lịch sửthông qua sự thưởng thức cái hay, cái đẹp của văn học nghệ thuật.” [1, tr 3].Nhà văn Thái Vũ cũng bày tỏ quan niệm của mình về khái niệm tiểuthuyết lịch sử: “Khi tôi nói, tôi viết tiểu thuyết lịch sử sự thật là tôi không biếttiểu thuyết mà tôi viết lịch sử…trước hết, phải trung thực với mọi chi tiết lịch

sử mà sử biên niên có ghi Hư cấu nhưng không phải bịa Tôi viết tiểu thuyết

về lịch sử nhưng tôi không viết tiểu thuyết mà qua cách hư cấu của tôi: tôntrọng tính chân xác của lịch sử.” [31]

Như vậy mỗi nhà văn có quan niệm khác nhau về khái niệm tiểu thuyếtlịch sử, nhưng có điểm chung là tất cả các nhà văn đều nhận thấy được; tiểuthuyết lịch sử phải dựa trên chất liệu lịch sử của dân tộc, có hư cấu nhưngkhông làm mất đi bản chất vốn có của các nhân vật, sự kiện, lịch sử

1.2 Đặc trưng của tiểu thuyết lịch sử

1.2.1 Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang đầy đủ những đặc trưng của thể loại tiểu thuyết.

1.2.1.1.Tiểu thuyết lịch sử phản ánh đầy đủ, sinh động về hiện thực cuộc sống

của xã hội đương thời, thông qua hiện thực cuộc sống muôn màu để gửi gắmnhững tâm tư, tình cảm của nhà văn Tất cả những nội dung trong tác phẩm

đó đều hướng tới những giá trị chân, thiện, mĩ ở đời Tiểu thuyết Hoàng Lênhất thống chí của các tác giả Ngô Gia văn phái đã khắc họa sinh động thờiđiểm lịch sử của dân tộc, đó là giai đoạn thống nhất vương triều nhà Lê trongthời điểm Tây Sơn diệt Trịnh trả lại Bắc Hà cho vua Lê đến khi Nguyễn Ánhđánh bại Tây Sơn và thống nhất đất nước Qua sự phản ánh đó đã thể hiện sâusắc tình cảm của nhà văn Đó là sự trân trọng, ngưỡng mộ những người anhhùng áo vải Nguyễn Huệ, trân trọng tinh thần chiến đấu anh dũng, kiên cườngcủa nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Huệ Đồng thời bày tỏ thái độcăm phẫn của nhà văn trước sự rối ren, loạn lạc nơi triều chính dưới thờithống trị của chúa Trịnh Đằng sau tâm trạng đó là tấm lòng yêu nước, thươngdân sâu sắc của nhà văn

1.2.1.2 Trong tiểu thuyết lịch sử nghệ thuật kể chuyện vô cùng phong phú, đa

dạng: có thể là nhân vật xưng “tôi”, hoặc là chính nhân vật là nhân vật trunggian Điều đó đã tạo cho câu chuyện có giọng kể chuyện phong phú, linh hoạt,

tạo nên sự hấp dẫn cho câu chuyện Trong Hoàng Lê nhất thống chí, nghệ

thuật kể chuyện vô cùng phong phú Với ngôn ngữ khách quan, cách kểchuyện không theo trật tự biên niên sử các tác giả Ngô Gia đã giúp cho các sựkiện lịch sử được tái hiện một cách trung thực, mềm mại, hấp dẫn và theođúng mục đích của nhà văn Đây không phải đơn thuần là ghi chép sử mộtcách bình thường mà đây là một tác phẩm văn học

1.2.1.3 Dựa vào chất liệu lịch sử, các tác giả đã hư cấu sáng tạo trong việc

xây dựng nhân vật, các sự kiện, chi tiết nghệ thuật nhằm bộc lộ bản chất, tínhcách của nhân vật Thông qua những hư cấu sáng tạo đó thể hiện tài năng, sự

sáng tạo của nhà văn Đêm hội Long Trì của Nguyễn Huy Tưởng thể hiện sâu

sắc sự sáng tạo của nhà văn trong nghệ thuật hư cấu các nhân vật NguyễnHuy Tưởng dựa vào sự kiện lịch sử là sự rối ren nơi triều chính dưới thờichúa Trịnh Sâm để tái hiện lại qua ngôn ngữ văn chương Các nhân vật cóthật trong lịch sử như: chúa Trịnh Sâm, Tuyên phi Đặng Thị Huệ, Công ChúaNgọc Lan, Đặng Mậu Lân …đã được Nguyễn Huy Tưởng xây dựng thêm cácchi tiết hư cấu, sáng tạo để qua đó chân dung, tính cách của các nhân vật đượchiện lên rõ nét, độc đáo, sinh động hơn bao giờ hết Điều đó thể hiện tài năngsáng tạo của nhà văn Ông dựa vào lịch sử nhưng có sự sáng tạo để các nhânvật lịch sử được tái hiện rõ nét hơn

1.2.1.4 Tiểu thuyết lịch sử có khả năng phản ánh sinh động và toàn vẹn mọi

vấn đề của đời sống xã hội Nó có cái nhìn bao quát, rộng lớn và phản ánhđược trọn vẹn toàn cảnh bức tranh xã hội ở các giai đoạn lịch sử Đến với

Hoàng Lê nhất thống chí của các tác giả Ngô gia chúng ta thấy rõ sự bao quát

lịch sử của tác giả Truyện phản ánh sâu sắc, phong phú cuộc sống của nhândân dưới thời Lê mạt Tình hình triều chính rối ren, đảo lộn mọi trật tự xã hội,đời sống của nhân dân khổ cực Không những thế, tác phẩm còn là bức tranhsinh động, đậm nét về nhà Tây Sơn mà tiêu biểu là chân dung của Nguyễn

Huệ Các tác giả đã phản ánh cụ thể những sự kiện lịch sử quan trọng của đấtnước, đậm nét là trận Ngọc Hồi - Đống Đa đánh đuổi quân Thanh Qua nhữngtrang viết của ông chúng ta thấy được toàn cảnh của xã hội đương thời.

1.2.1.5 Trong tiểu thuyết lịch sử có khả năng phản ánh được mọi lĩnh vực

khác nhau của đời sống xã hội: vấn đề lịch sử, văn hóa, văn học, triết học,khoa học, hội họa, điêu khắc, điện ảnh, âm nhạc …Như vậy tiểu thuyết có giá

trị rộng trên nhiều góc độ khác nhau của đời sống Đến với Hoàng Lê nhất

thống chí của các tác giả Ngô Gia chúng ta nhận thấy rõ nhất điều đó Qua

những trang viết của các tác giả, đã hiện được những trang sử của dân tộc vớinhững biến động vào cuối thế kỷ XVIII Tác phẩm có giá văn học lớn, thểhiện tài năng của các tác giả trong nghệ thuật miêu tả, xây dựng chân dungcác nhân vật, nghệ thuật kể chuyện với ngôn ngữ kể phong phú, linh hoạt.Thông qua hệ thống các nhân vật đó đã phản ánh sâu đậm những biến cốtrong lịch sử, những mối quan hệ trong đời sống xã hội

1.3 Khái lược đôi nét về thành tựu của tiểu thuyết và tiểu thuyết lịch sử ở Việt Nam

Tiểu thuyết là một thể loại tiêu biểu trong nền văn học của nhân loại.Trong nền văn học ở các nước phương Đông và phương Tây, thể loại tiểuthuyết lịch sử xuất hiện tương đối sớm thì ở Việt Nam, tiểu thuyết lịch sử rađời muộn hơn Tiểu thuyết lịch sử Việt Nam ảnh hưởng sâu sắc thể loại tiểuthuyết lịch sử của Trung Quốc và các nước phương Tây

Vào thế kỷ XIV – XVI, trong nền văn học của nước nhà xuất hiện của các

áng văn xuôi “ Việt điện u linh”, “Lĩnh nam chích quái”, “Truyền kỳ mạn

lục”, “truyền kỳ tân phả” đã đặt nền móng cho tiểu thuyết hình thành và phát

triển Bởi những áng văn này đã mượn các yếu tố trong truyền thuyết, thầnthoại, cổ tích để phản ánh xã hội Đến thế kỷ XVIII, trong văn học Việt Namxuất hiện các áng văn “Thượng kinh ký sự” ( Lê Hữu Trác), “Vũ trung tùy

bút” (Phạm Đình Hổ) và đặc biệt là “Hoàng Lê nhất thống chí” (Ngô gia vănphái) Đây là tác phẩm tiểu thuyết có tầm vóc lớn trong nền văn học ViệtNam Trong tác phẩm này, tác giả không đơn thuần chỉ phản ánh lịch sử nhưtrong sử sách lưu giữ mà tất cả các nội dung được phản ánh thông qua hệthống các nhân vật phong phú, đa dạng Tác phẩm của các tác giả Ngô gia đãphản ánh sâu sắc bức tranh xã hội thời vua Lê, chúa Trịnh với hình thức kếtcấu mang đặc trưng của tiểu thuyết chương hồi Tiểu thuyết lịch sử Việt Namcũng mang đậm các đặc trưng của tiểu thuyết chương hồi trong văn học TrungQuốc Tuy chịu ảnh hưởng của văn học Trung Hoa, nhưng trong tiểu thuyếtlịch sử Việt Nam luôn có những sáng tạo, độc đáo riêng “Tiểu thuyết lịch sửtrung đại Việt Nam ít hư cấu tuy đã có sự quan tâm miêu tả những số phận bikịch, vì vậy, tác phẩm đã phần nào thoát khỏi sự hạn hẹp về chức năng để táihiện gương mặt bề bộn, phức tạp của lịch sử.’’ [17, tr 10].

Đến những năm 30 của thế kỷ XX, trong văn học Việt Nam xuất hiện thểloại tiểu thuyết với sự phong phú về đề tại, thể loại sáng tác Đặc biệt trongcuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ thì tiểu thuyết lịch sử Việt Namphát triển phong phú, đa dạng về đề tài, thể loại và đội ngũ sáng tác Xuấthiện nhiều nhà văn tài năng, tâm huyết: Nguyễn Huy Tưởng, Tô Hoài,Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Minh Châu, Nguyên Ngọc… Về sau này thì tiểuthuyết của chúng ta đánh dấu sự xuất hiện của các cây bút: Ma Văn Kháng,

Lê Lựu, Nguyễn Huy Thiệp… Các tác giả tiêu biểu này đã có những đónggóp lớn cho sự phát triển toàn diện của văn học Việt Nam

Như vậy, ban đầu tiểu thuyết nói chung và thể loại tiểu thuyết lịch sử nóiriêng trong văn học Việt Nam đều chịu ảnh của tiểu thuyết Trung Quốc và cácnước phương Tây, nhưng về sau này, tiểu thuyết lịch sử của chúng ta đã cónhững sáng tạo riêng ở cả nội dung và hình thức nghệ thuật sáng tạo Điều đó

thể hiện sự sáng tạo, tài năng của các nhà văn đã góp phần làm nên sự pháttriển của văn học mang đậm màu sắc dân tộc.

1.4 Tác giả Nguyễn Huy Tưởng

Trong cuộc đời của mình, mặc dù Nguyễn Huy Tưởng sống chưa đầy nửathế kỷ nhưng ông cũng đã được chứng kiến những trang sử hào hùng và đauthương nhất của dân tộc Ông là người sống có tâm hồn nhạy cảm, với tàinăng của mình ông đã phản ánh sâu sắc những điều mắt thấy tai nghe trongcác sáng tác của mình Thế kỷ XX lịch sử của nhân loại nói chung và lịch sửcủa Việt Nam ta nói riêng đã được chứng kiến những trang sử với nhiều biếnđộng lớn Đầu thế kỷ XX ghi dấu sự phát triển của chủ nghĩa thực dân đếquốc, chủ nghĩa phát xít Đặc biệt là hai cuộc chiến tranh thế giới đã làm đảolộn cuộc sống của nhân loại Trong thời kỳ này xuất hiện một tầng lớp tri thứcTây học Những ảnh hưởng của luồng gió mới ở các nước phương Tây đã dunhập vào Việt Nam Điều đó cũng đã ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triểncủa văn học dân tộc Tuy nhiên các nhà văn của chúng ta chịu ảnh hưởng củacác luồng gió khác nhưng vẫn luôn giữ được bản sắc văn hóa của dân tộc.Trong thế kỷ XX, lịch sử Việt Nam có nhiều biến động lớn Đây là nhữngnăm tháng nhân dân sống trong ách nô lệ thực dân, phong kiến và phát xít.Khi hòa bình lập lại thì dân tộc ta lại bước vào cuộc cải cách với những ảnhhưởng sâu sắc đến đời sống vật chất và đời sống tinh thần cho nhân dân.Chính được sống trong điều kiện lịch sử đó đã tác động lớn, thôi thúc sự tâmhuyết, sáng tạo của các nhà văn nói chung và của Nguyễn Huy Tưởng nóiriêng

Với mỗi nhà văn, nhà thơ thì quê hương luôn là mảnh đất nuôi dưỡngđời sống tâm hồn và ảnh hưởng sâu sắc đến tâm tư, tình cảm và sự nghiệp

sáng tác của họ Nguyễn Huy Tưởng ( 06/05/1912 – 25/7/1960) sinh ra tại

làng Dục Tú, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh nay là xã Dục Tú, huyện Đông Anh,

Hă Nội Lăng Dục Tú lă mảnh đất ghi đậm dấu ấn của lịch sử dđn tộc: lịch sửdựng nước, lịch sử đấu tranh chống ngoại xđm, lịch sử văn hóa, lịch sử xê hội.Đđy lă mảnh đất được nhiều nhă nghiín cứu sử học, văn học tập trung khaithâc, tìm hiểu vă lấy cảm hứng sâng tâc Với Nguyễn Huy Tưởng đó lă một

sự may mắn Ông được sống trín mảnh đất của kinh thănh Thăng Long – nơilưu giữ vă ghi dấu ấn những mốc lịch sử đê trở thănh huyền thoại của dđntộc Bởi vậy ông được đắm mình trong không khí của lịch sử, của văn hóatruyền thống của dđn tộc nói chung vă của quí hương nói riíng Vì vậy mẵng tìm hiểu lịch sử, viết về lịch sử bằng một tình yíu say đắm, tự hăo dđntộc Ông đê từng nói: “Tôi đi tìm chđn lý từ những sâch triết học, từ thuyếtnhđn nghĩa của đạo Nho đến lý thuyết từ bi bâc âi của đạo Phật, bởi vì tôinghĩ đối với một dđn tộc yếu hỉn thì sức mạnh lă con đường giải thoât Tôivùi đầu văo trong đống sâch lịch sử để lấy câi vinh quang của cha ông mă bồidưỡng lòng tự hăo dđn tộc cho mình Tôi chuẩn bị viết văn để ca ngợi lịch sử,

ca ngợi dđn tộc, kích động lòng yíu nước của đồng băo.” [3]

Những yếu tố hoăn cảnh lịch sử của nhđn loại nói chung vă của dđntộc ta nói riíng đê ảnh hưởng lớn đến sự nghiệp sâng tâc của Nguyễn HuyTưởng Bín cạnh đó quí hương – nơi ông sinh ra cũng chi phối rất lớn đếnnhận thức, tình cảm của ông Không những thế môi trường gia đình cũngảnh hưởng rất lớn đến sự hình thănh nhđn câch cũng như sự nghiệp vănchương của mỗi tâc giả

Ông sinh trưởng trong một gia đình nhă nho nghỉo Cuộc sống của giađình đạm bạc, nhưng nề nếp Ông được nuôi dạy trong tình yíu thương của

mẹ, sự nuôi dưỡng về tđm hồn ông chịu ảnh hưởng lớn từ người mẹ, mộtngười “đôn hậu, tảo tần, cởi mở, thanh lịch vă giản dị.” [24, tr 170] Ngay từnhỏ, bản thđn ông luôn có ý thức vươn lín trong cuộc sống cũng như trong sựnghiệp của mình Ông luôn có thói quen đọc sâch, viết nhật ký hăng ngăy

Bản thân ông là người sống nội tâm, là người hiền hậu Ông là người sớm cónhận thức: “Phận sự của một người tầm thường như tôi muốn tỏ lòng yêunước thì chỉ có việc viết văn quốc ngữ thôi” [3] Xuất phát từ nhận thức đó,khi trưởng thành ông từng tham gia nhiều tổ chức xã hội: hội Truyền bá quốcngữ, hội văn hóa cứu quốc

Sinh thời Nguyễn Huy Tưởng luôn ý thức một cách rõ ràng về thiênchức của người nghệ sĩ với quan niệm tiến bộ, rất nhân văn: Phàm vănchương mục đích thứ nhất là để dạy dỗ thiếu niên… cốt làm sao cho bao giờ

họ cũng có một tấm lòng bồng bồng, bột bột, mà vẫn biết lẽ phải, và biếtthương nhau Ông luôn coi thiên chức của văn chương phải mang ý nghĩagiáo dục cao, giáo dục đạo đức, bồi dưỡng tâm hồn cho con người, giúp conngười trở nên thánh thiện hơn

Đề tài sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng tập trung vào nhiều nội dungkhác nhau: viết về lịch sử, kháng chiến, thiếu nhi Ở mảng đề tài viết về lịch

sử, ông có những tác phẩm tiêu biểu như: Đêm hội Long Trì, Sống mãi vớithủ đô, Vũ Như Tô, Ký sự Cao Lạng …Những tác phẩm viết cho thiếu nhicủa ông cũng rất tiêu biểu: Cô bé gan dạ, Lá cờ thêu sáu chữ vàng, Chiến sĩ canô…Viết về đề tài nào thì Nguyễn Huy Tưởng cũng để lại trong lòng ngườiđọc những ấn tượng sâu sắc, bởi văn phong giản dị, mộc mạc, gần gũi, dễ đivào lòng người Tất cả những tác phẩm của Nguyễn Huy Tưởng dù viết về đềtài nào cũng thể hiện ông là người am hiểu về lịch sử dân tộc, về tâm lý conngười Với những tác phẩm có văn phong phong phú, đa dạng không chỉ thểhiện tài năng của Nguyễn Huy Tưởng mà còn thể hiện lòng yêu nước, niềm tựhào về những trang sử vẻ vang của dân tộc, thể hiện tình yêu trẻ thơ và tấmlòng bao dung của ông với cuộc đời, với con người Đến với những tác phẩm

đó chúng ta nhận thấy được tài năng của Nguyễn Huy Tưởng trên nhiều lĩnhvực Đó là sự am hiểu của ông về lịch sử, về vốn văn hóa của dân tộc

Những sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng chứa đầy chất thơ, đó lànhững bài ca về cuộc sống, về con người, về tình yêu thương đồng loại.Những sáng tác của ông luôn chứa đựng giá trị nhân văn sâu sắc, đó là nhữngbài học về tình người, mang giá trị nhân văn sâu sắc.

Với những giá trị cả về nội dung và hình thức của các tác phẩm củamình, nên với khoảng hơn hai mươi năm cầm bút nhưng Nguyễn Huy Tưởng

đã để lại cho đời một khối lượng tác phẩm tương đối lớn, có giá trị cả về nộidung và hình thức nghệ thuật Bởi vậy mà tên tuổi của ông sống mãi tronglòng độc giả

Như vậy, với những đóng góp to lớn của mình, trong lịch sử văn họcViệt Nam, Nguyễn Huy Tưởng là nhà văn tiêu biểu với phong cách viết sángtạo độc đáo trên nhiều thể loại, đặc biệt là tiểu thuyết lịch sử

1.5 Đêm hội Long Trì của Nguyễn Huy Tưởng

1.5.1 Hoàn cảnh sáng tác Đêm hội Long Trì

Năm 1940, Nguyễn Huy Tưởng bắt đầu manh nha ý tưởng viết cuốn

tiểu thuyết lịch sử " Đêm hội Long Trì" để thổi làn gió mới vào văn chương

dân tộc Ý tưởng ấy nhanh chóng choáng ngợp tâm trí nhà văn và lúc nào ôngcũng đau đáu một nỗi niềm về nó Trong lúc tác phẩm được nhen nhóm lênsau quá trình thai nghén lâu dài, một vấn đề lớn đặt ra không chỉ cho NguyễnHuy Tưởng mà còn dành cho tất cả những trí thức tiểu tư sản, những nhà văn,nhà thơ như ông, đó là đồng tiền bát gạo Trong thời buổi khó khăn của dântộc, bị bọn thực dân phương Tây bóc lột dã man, bị biến thành nô lệ, nếukhông có đồng tiền trong tay thì ngay cả mạng sống bản thân cũng không thểgiữ nổi chứ chưa phải bàn đến viết lách hay sáng tác thơ phú, Thoạt đầuNguyễn Huy Tưởng tự ý thức cần phải viết gấp một cuốn tiểu thuyết để cóthể bán lấy tiền nhuận bút trang trải cuộc sống thiếu thốn, khó khăn, đồngthời phụng dưỡng mẹ già dưới quê

đang đau ốm bệnh tật Và cuối cùng, Đêm hội Long Trì chính là tác phẩm mà

ông lựa chọn cho ra đời trong hoàn cảnh như thế

Nỗi lo cơm áo gạo tiền càng đè nặng lên Nguyễn Huy Tưởng khi cả mẹlẫn vợ con đều ốm yếu vì thiếu thốn kinh tế Điều đó bắt buộc ông phải nhanhchóng hoàn thành tác phẩm càng sớm càng tốt, càng nhanh càng tốt mặc dùtrong giai đoạn đầu viết, Nguyễn Huy Tưởng gặp rất nhiều khó khăn và

không tìm được nguồn cảm hứng để mài bút viết tác phẩm Nỗi lo sợ Đêm

hội Long Trì không được độc giả đón nhận, không vừa ý nhà in, không bán

được tiểu thuyết, điều đó đã gặm nhấm suy nghĩ của ông, nó giày vò ôngtrong cả quá trình sáng tác tiểu thuyết này

Một nhà văn chân chính là nhà văn đem hết tài năng cống hiến vào tácphẩm của anh ta Với lương tâm của một nhà văn yêu nghề, Nguyễn HuyTưởng cảm thấy hổ thẹn với chính bản thân mình vì lối viết vội vàng, chưa đủchín kĩ đã đem đi bán cho độc giả Thực ra ông không mong ước gì cao siêu

cả, chỉ là muốn lấy được tiền nhuận bút làm quà dâng mẹ yêu Nỗi lòng củangười con hiếu thảo mâu thuẫn sâu sắc với lương tâm của nhà văn càng khiếnchúng ta hiểu rõ hơn con người của Nguyễn Huy Tưởng

Đêm hội Long Trì được ra đời sau bốn năm thai nghén ròng rã của

Nguyễn Huy Tưởng Có kẻ khen hay nhưng cũng không ít người chê dở, vànỗi buồn lại thấm sâu vào lòng tác giả bởi cuốn tiểu thuyết này không gâyđược tiếng vang như ông tưởng Chẳng ai có thể vui cười khi công sức laođộng của mình không được yêu thích và phổ biến rộng rãi Cuốn tiểu thuyếtchông chênh giữa những lời khen ý chê đó mãi cho tới khi nó được Nhà xuất

bản quyết định phát hành cuốn sách Nguyễn Huy Tưởng mong ngóng Đêm

hội Long Trì sẽ ra mắt bạn đọc đẹp như trong tưởng tượng của ông, nhưng

không ngờ sau bao bữa lần nữa, sau bao cái hẹn nó ra đời như đứa con hoang

bị bỏ rơi của làng văn chương dân tộc, xấu từ bìa sách tới cách trình bày Tiểu

thuyết không được mọi người ưa chuộng, không được bày bán nhiều ở cáccửa hàng sách, với Nguyễn Huy Tưởng đây là sự thất bại ghê gớm đánh vàotâm lí nhà văn Ông suy nghĩ rất nhiều về khả năng, tài viết văn của mình, chỉ

ra khuyết điểm của chính bản thân để từ đó trách vấn, tìm ra lối thoát, conđường mới để phát triển tài năng của mình

Đêm hội Long Trì của Nguyễn Huy Tưởng đã tái hiện lại không khí

lịch sử của thời chúa Trịnh Sâm Truyện phản ánh sự thối nát, rối ren trongphủ chúa mà xuất phát từ sự đam mê đến mù quáng của chúa Trịnh sâm.Chính sự đam mê của chúa ấy đã dẫn đến sự lộng hành, ngang ngược củaĐặng Mậu Lân - em trai của Đặng Thị Huệ Bản thân Đặng Thị Huệ cũng đầymưu mô, lợi dụng tình yêu của Chúa dành cho mình mà làm những điều taiquái Dưới sự lộng hành của hai chị em bà chúa Chè ấy thì đời sống của nhândân vô cùng khổ cực Nhưng cuối cùng, Nguyễn Mại với lưỡi gươm công lý

đã chém đầu Đặng Lân Hành động đó thể hiện ước mơ công lý cho nhân dâncủa nhà văn

1.5.2 Giá trị nội dung của tác phẩm Đêm hội Long Trì

Đêm hội Long trì của Nguyễn Huy Tưởng ra đời đã để lại tiếng vang lớn

trong nền văn học nước nhà Mặc dù Nguyễn Huy Tưởng không phải là ngườitrực tiếp chứng kiến lịch sử và ghi chép lại nhưng bằng tài năng của mình ông

đã tái hiện lại lịch sử chân thực, sinh động Tác phẩm mang giá trị hiện thực

và giá trị nhân đạo sâu sắc

Trước hết Đêm hội Long Trì đã phản ánh hiện thực lịch sử sâu sắc của

dân tộc dưới thời chúa Trịnh Sâm Truyện phản ánh sự đam mê của chúaTrịnh sâm với Đặng Thị Huệ nên dẫn tới việc lơ là việc triều chính, để chị emTuyên phi Đặng Thị Huệ lộng hành, ngang ngược Từ đó khiến cho mọi việctrong triều bị đảo lộn, đời sống nhân dân chịu nhiều khổ nhục lầm than.Những xung đột, mâu thuẫn, những âm mưu hãm hại nhau của các quan thần

nơi triều chính được tái hiện rõ nét Đặc biệt hơn cả là cuộc sống xa hoa nơitriều chính được tái hiện lại qua cuộc sống của Chúa Trịnh, chị em nhà Tuyênphi Đặng Thị Huệ - Đặng Mậu Lân Tình hình triều chính rối ren, đảo lộn tất

cả mọi giá trị tốt đẹp của dân tộc

Truyện Đêm hội Long Trì còn phản hiện thực sâu sắc các mối quan hệ

trong đời sống xã hội muôn màu Đó là mối quan hệ cha - con; anh - em, bạn

bè, vua tôi, vợ chồng…Các mối quan hệ đó đã được Nguyễn Huy Tưởng thểhiện thông qua chân dung của các nhân vật lịch sử

Đêm hội Long Trì của Nguyễn Huy Tưởng không chỉ có giá trị hiện thực

mà còn có giá trị nhân đạo sâu sắc Truyện thể hiện thái độ yêu thương, trântrọng của nhà văn với những giá trị đạo đức truyền thống, với giá trị tinh thầnsâu sắc Thông qua truyện chúng ta cảm nhận được tình cảm yêu thương, trântrọng của nhà văn đối với nhân dân Ông đau đớn trước những đau, nỗi khổnhục của nhân dân Yêu thương nhân dân bao nhiêu thì ông lại căm phẫntrước sự lộng hành, bạo ngược của bọn vua chúa bấy nhiêu Ông lên tiếng tốcáo, lên án sự thống trị của bọn vua quan đương thời đã là nguyên nhân gây racuộc sống khổ đau cho nhân dân Tác phẩm còn thể hiện những ước mơ vềcông lý, ở hiền gặp lành của nhân dân, cái ác phải bị trừng trị đích đáng

1.5.3 Giá trị nghệ thuật của Đêm hội Long Trì

Trên văn đàn văn học Việt Nam, viết về tiểu thuyết đã khó mà viết vềtiểu thuyết lịch sử lại càng khó khăn hơn Với Nguyễn Huy Tưởng, bằng tàinăng và sự tâm huyết của mình ông đã viết thành công tiểu thuyết lịch sửĐêm hội Long Trì với những sáng tạo nghệ thuật độc đáo

Trước hết Nguyễn Huy Tưởng vẫn dựa trên yếu tố lịch sử cốt lõi để hưcấu lên các nhân vật, các tình tiết, sự kiện để giúp câu truyện trở nên hấp dẫnhơn Tác phẩm có sử dụng những yếu tố hư cấu nhưng không làm mất đi bảnchất,

tính cách của các nhân vật lịch sử như trong sử sách đã ghi chép Mà ngượclại, những yếu tố hư cấu về nhân vật, về các tình tiết, sự kiện càng góp phầnkhắc họa sâu sắc hơn nữa bản chất của các nhân vật trung tâm trong tác phẩm.

Đêm hội Long Trì thể hiện tài năng của Nguyễn Huy Tưởng trong việc

kết hợp khéo léo giữa yếu tố lãng mạn với yếu tố hiện thực giúp tác giả thểhiện rõ hơn bản chất của nhân vật và tư tưởng, tình cảm của nhà văn Nhữngyếu tố lãng mạn ngay trong mở đầu câu chuyện đã giúp cho các vấn đề lịch sửđược thể hiện mềm mại hơn, hấp dẫn hơn, thu hút được sự chú ý của ngườiđọc ngay từ mở đầu tác phẩm

Đêm hội Long Trì còn thể hiện sự sáng tạo của Nguyễn Huy Tưởng

trong việc sử dụng phong phú, linh hoạt giọng điệu ngôn ngữ của các nhânvật, ngôn ngữ của người kể chuyện Điều đó đã giúp cho câu truyện hấp dẫnhơn

Điểm nổi bật nữa trong Đêm hội Long Trì của Nguyễn Huy Tưởng đã

xây dựng được các nhân vật điển hình Để rồi các nhân vật như Đặng ThịHuệ, Đặng Mậu Lân đã trở thành các nhân vật đi ra ngoài đời thường mộtcách tự nhiên

Qua những phân tích trên đã giúp chúng ta nhận thấy được những đặcđiểm của thể loại tiểu thuyết và tiểu thuyết lịch sử Việt Nam Quá trình hìnhthành và sự phát triển của tiểu thuyết lịch sử Việt Nam Trong dòng văn học

đó đã xuất hiện cây bút tiêu biểu trong đó chúng ta không thể không kể tớinhà văn Nguyễn Huy Tưởng Ông có nhiều đóng góp lớn cho văn học ViệtNam, đặc biệt là ở thể loại tiểu thuyết lịch sử Những tác phẩm của ông đã đểlại những giá trị sâu sắc trên cả nội dung và hình thức nghệ thuật, trong đó

chúng ta không thể không nhắc tới Đêm hội Long Trì của ông Tác phẩm vừa

có giá trị hiện thực vừa có giá trị nhân đạo sâu sắc Điều đó góp phần khẳng

định tài năng, sự sáng tạo, sự mới mẻ của Nguyễn Huy Tưởng trên lĩnh vựcsáng tác thể loại tiểu thuyết lịch sử.

* Tiểu kết

Tiểu thuyết lịch sử là một trong những thể loại tiêu biểu trong nền vănhọc Việt Nam Giữa tiểu thuyết lịch sử và tiểu thuyết thông thường cũng cónhững điểm giống và khác nhau rõ nét Nhân vật trong tiểu thuyết lịch sử lànhững con người có thực thuộc về quá khứ của lịch sử Bởi vậy khi phản ánh

về những nhân vật này yêu cầu mỗi nhà văn phải có sự am hiểu sâu sắc vềlịch sử dân tộc Tiểu thuyết lịch sử không chỉ đơn thuần viết về các sự kiện,các nhân vật, các chi tiết có thực trong lịch sử mà còn phải chú ý đến đời tưcủa các nhân vật Vì vậy để xây dựng thành công những nhân vật trong tiểuthuyết lịch sử, tạo được ấn tượng sâu đậm trong lòng bạn đọc thì nhà văn phải

là những người am hiểu về con người, về cuộc sống, về tâm lý con người.Bởivậy trong tiểu thuyết lịch sử đòi hỏi nhà văn vừa là nhà văn, vừa là nhà sửhọc, vừa là nhà tâm lý học, triết học… Nguyễn Huy Tưởng đã thành công

với Đêm hội Long Trì - tác phẩm gây ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc.Tác

phẩm đã đạt được những giá trị lớn trên cả phương diện nội dung và nghệ

thuật sáng tạo Đêm hội Long Trì không chỉ phản ánh những cảnh bất công,

ngang trái của chế độ xã hội phong kiến mà còn là bức tranh lãng mạn, đầychất thơ về kinh thành Thăng Long thế kỷ XVIII Qua đó khẳng định tài năng

và những đóng góp của Nguyễn Huy Tưởng đối với văn học dân tộc

Chương II BỨC TRANH CUỘC SỐNG CUNG ĐÌNH TRONG ĐÊM HỘI LONG TRÌ CỦA NGUYỄN HUY TƯỞNG

2.1 Cuộc sống xa hoa nơi phủ chúa

2.1.1 Cảnh xa hoa, tráng lệ của đêm hội Trung thu bên hồ Long Trì

Hồ Long Trì thuộc Bắc Cung, kinh thành Thăng Long Ở đây, NguyễnHuy Tưởng đã lấy bối cảnh từ đêm hội trung thu bên hồ Long Trì để gợi mởlại cuộc sống cung đình của bọn vua chúa xưa, để từ đó chúng ta được sốnglại lịch sử của thời chúa Trịnh

“Được vào đây chỉ có những người trong hoàng gia, những người ngoàiphủ chúa, những quan to, những mệnh phụ, những tiểu thư và cả những thưsinh cũng được vào Muốn thưởng công những chiến sĩ đã chiến thắng quânNguyễn ở Phú Xuân, Chúa đặc biệt cho cả những quan võ được dự vào cuộcvui rất trọng thể này Hồ Long Trì đã thành một nơi bồng lai mộng ảo, cáchbiệt với phàm trần” [27, tr 6] Dưới ánh trăng rằm trong đêm Trung thu hòaquyện với khí mát của gió trời, hồ Long Trì như náo nhiệt hơn, rộn ràng vàtưng bừng hơn, trở thành nơi “bồng lai mộng ảo, cách biệt với phàm trần”[27, tr 6] Hồ Long Trì rộng hơn nửa dặm, thả rất nhiều sen ấu Bên hồ, cóđắp những ngọn giả sơn rất to bằng đất hoặc bằng đá Có lẽ đây chính lànguyên nhân ra đời của cái tên “ Long Trì” Vẻ đẹp của hồ Long Trì vừahoang sơ, thanh cảnh lại vừa rực rỡ, kì khôi: Những tiếng đàn bổng chìm,tiếng ti, tiếng trúc lả lướt du dương Ven bờ hồ, trên cành hàng mấy trăm gốcphù dung, dương liễu có treo muôn thứ đèn lồng bằng gấm vóc Với vẻ đẹpvốn có của thiên nhiên kêt hợp với sự tôn tạo của con người, sự trang điểmthêm trên hồ Long Trì bằng những chiếc đèn lồng đã tạo cho hồ Long Trì có

một vẻ đẹp rực rỡ, lung linh, như chốn bồng lai tiên cảnh nơi cõi trần Quangcảnh này phù hợp với thú ăn chơi thưởng ngoạn của nhà chúa, đặc biệt là đểmuốn làm vừa lòng người đẹp.

Khi đọc những trang văn viết về hồ Long Trì đã gợi ra cuộc sống xa hoanơi phủ chúa Cảnh giàu sang, xa hoa bên Hồ Long Trì khiến người đọc nhớtới cuộc sống giàu sang của phủ chúa trong đoạn “Vào phủ chúa Trịnh”

Lê Hữu Trác vốn là nhà văn nổi tiếng của nền văn học Việt Nam, ông

đã có rất nhiều những đóng góp to lớn trong nền văn học nước nhà, và tiêubiểu trong những sáng tác đó là bài kí sự Vào Phủ Chúa Trịnh, đã nói về mộtbức tranh hiện thực của cuốc sống trong phủ chúa Ông vốn là một lương y rất

có lương tâm, tài giỏi Vốn là con quan, nhưng kỳ thực khi ông vào đây ôngmới hay cảnh giầu sang nơi phủ chúa Đến phủ chúa ông được tận mắt chứngkiến: ông phải qua năm, sáu lần cửa, nơi đây; cây cối um tùm, danh hoa đuathắm

Tác giả đã vẽ lên một bức tranh đầy tội ác trong phủ Chúa Trịnh, mộtcuộc sống xa hoa với bao tội ác của những viên chúa trong phủ chúa, trong xãhội nhân dân đang phải chịu cảnh cực khổ éo le của cuốc sống vì nghèo đói

và bị áp bức bóc lột, nhưng hiện thực trong phủ chúa lại ăn chơi xa đọa không

lo cho cuộc sống của nhân dân Mở đầu bài kí sự đó là khung cảnh giàu sangcủa phủ chúa, đối lập với cuộc sống nghèo đói của nhân dân: Tôi ngẩng đầulên đâu đâu cũng là cây cối um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua thấm, gióđưa thoang thoảng mùi hương… Tôi nghĩ bụng: Mình vốn con quan, sinhtrưởng ở chốn phồn hoa, chỗ nào trong cấm thành mình cũng đã từng biết Chỉ

có những việc trong phủ chúa là mình chỉ mới nghe nói thôi Cuộc sống trongphủ chúa thật xa hoa nó làm cho con người chìm đắm trong những cơn saycủa đồng tiền và đây cũng là một bức tranh phê phán những lối ăn chơi xa đọakhông lo cho dân cho nước như trong phủ chúa

Mọi vật mọi thứ trong phủ chúa đang diễn ra trong một cảnh tấp nập

và xa hoa, khung cảnh trong phủ chúa đang diễn ra và giường như nó đangbao vây nhưng tội ác của phủ chúa, đời sống nhân dân đang cực khổ, chúakhông lo cho dân cho nước mà lúc nào cũng chỉ ăn chơi xa đọa và chỉ biếthưởng thụ, một cuộc sống lãng phí giàu sang, người người trong phủ chúađang sống trong cảnh giàu sang, những đối lập với ngoài xã hội thì là hàngvạn những con người đang sống trong cảnh nghèo khổ và phải chịu biết aonhững cực khổ đang đọa đầy thân xác và con người đó để có được tột cuộcsống xa hoa như trong phủ chúa, tác giả thật xuất sắc khi vẽ ra một bức tranhhiện thực này để tố cáo và phê phán những thế lực cầm quyền trong xã hội chỉbiết ăn chơi hưởng thụ mà không lo cho cuộc sống của nhân dân

Tóm lại, khi vẽ ra bức tranh về Đêm hội Long Trì, Nguyễn Huy Tưởng

đã giúp cho người đọc cảm nhận được cuộc sống quá xa hoa của tầng lớpthống trị Những thú vui của chúng bên hồ Long Trì, sự bài trí của hồ LongTrì là một sự xa hoa, lãng phí tiền bạc Để có được điều đó là sự bóc lột côngsức của nhân dân lao động Qua đó chúng ta cảm nhận được thái độ cămphẫn của tác giả trước sự xa hoa, lãng phí của bọn vua chúa Ông lên tiếngphê phán, tố cáo sự xa hoa đó

2.1.2 Cuộc sống xa hoa trong phủ chúa

Đối lập với cuộc sống của nhân dân chính là sự xa hoa nơi phủ chúa.Trong Thơ văn Nguyễn Án ông cũng rất quan tâm đến vấn đề này Dưới ngòibút của Nguyễn Án ta thấy hiện lên cuộc sống xã hội thời Lê mạt đầy náoloạn, rối ren, phức tạp, nhiều giá trị đã thay đổi Nhà văn đã đi sâu khai thácnhững cảnh sinh hoạt trong phủ chúa, lối sống xa hoa vương giả, sự tha hóa

về đạo đức của những người ở nơi quý hiển Ông ghi lại khá sắc nét cuộc vuitrung thu náo nhiệt của chúa Trịnh Sâm và các quần thần: “ Mỗi năm đến Tếttrung thu, từ trước mấy tháng, chúa phát gấm trong cung ra để làm hàng trăm

hàng nghìn cái đèn lồng, cái nào cũng tinh xảo tuyệt vời, mỗi cái giá mấychục lạng vàng Đến ngày, chúa ngự giá ra chơi Bắc cung Cung có ao gọi làLong Trì, rộng nửa dặm, trong ao trồng rất nhiều hao sen, hoa súng Ven aođắp đất, chồng đá làm núi, chỗ cao chỗ thấp, dàn đặt có hình thế Có nhữngchỗ khuỷu để cho nhạc công ngồi đàn sáo Bờ ao trồng hàng mấy trăm câyphù dung, treo đèn ở trên, song trăng dập dờn, trông xa tựa hồ hàng vạn ngôisao sáng Nội thị từ tam phẩm trở lên chít khăn, mặc áo như đàn bà, bày hàng

ở ria đường bán những tạp hóa cùng các đồ hoa quả, chả, rượu, thức gì cũng

có, chồng chất như núi Cung nhân qua lại mua bán, vừa mua vừa cướp,không cần hỏi giá cả bao nhiêu, đua nhau đem những câu hát quê ra đối đápvới nhau, tiếng cười đùa vang cả trong ngoài Nửa đêm, chúa ngự kiệu đến ao,xuống thuyền Quan hầu và các phi thiếp gõ ván hò reo, đi lại vùn vụt lênhđênh trên sông Bỗng chốc lại đánh đàn, lại thổi sáo, lại ca hát, tiếng vanglanh lảnh, khiến người tưởng như chơi cung Quảng Hàn mà nghe khúc nhạcQuân Thiên Chúa nhìn ngắm lấy làm vui sướng, mãi đến gà gáy mới về.”(Vương phủ cố sự - Chuyện cũ trong phủ chúa)

Như vậy cuộc sống nơi phủ chúa càng xa hoa, lãng phí bao nhiêu thìcuộc sống của nhân dân càng đau thương bấy nhiêu Ở đây Nguyễn HuyTưởng không miêu tả nhiều cuộc sống của nhân dân nhưng qua cuộc sống củaĐặng Mậu Lân, cuộc sống nơi phủ chúa, chúng ta cảm nhận được: đằng saunhững dòng chữ đó là thái độ thương xót, đồng cảm chia sẻ của Nguyễn HuyTưởng trước cuộc sống bị áp bức, bóc lột nhân dân Bọn vua chúa ăn chơi xahoa là dựa vào công sức của nhân dân Chúng bóc lột, áp bức nhân dân.Nguyễn Huy Tưởng gián tiếp thể hiện thái độ lên án, tố cáo, căm giận bọnvua chúa đương thời Qua đó ông thể hiện mơ ước về một cuộc sống bìnhyên, an lành cho nhân dân Đằng sau những câu chuyện đó thể hiện tấm lòngyêu thương nhân dân sâu sắc của ông

Thông qua những phân tích trên chúng ta nhận thấy được bức tranh cuộcsống khổ cực, bị ức hiếp đủ đường của nhân dân Dưới sự rối ren nơi triềuchính, sự đảo lộn mọi trật tự của xã hội đã khiến cho cuộc sống của nhân dân

vô cùng khổ nhục, lầm than Đối lập với cuộc sống của nhân dân là sự lộnghành, bạo ngược của chị em Đặng Thị Huệ, là sự xa hoa nơi phủ chúa Sự xahoa ấy dựa trên nỗi đau đớn, mất mát của nhân dân mà có Đằng sau từng câuchữ ấy người đọc nhận thấy nỗi đau đớn, xót xa, căm phẫn của tác giả Ôngđau nỗi đau của nhân dân Ông căm phẫn trước những những tội ác mà bọnquan lại gây ra cho dân lành Ẩn sau từng câu chữ sấy chúng ta nhận thấyđược một trái tim như đang nhỏ máu của Nguyễn Huy Tưởng

2.2 Sự rối ren, đảo lộn mọi giá trị tốt đẹp nơi triều chính

2.2.1 Sự lộng hành của Đặng Thị Huệ

Trong lịch sử xã hội phong kiến Việt Nam Tuyên phi Đặng Thị Huệđược xem là người đàn bà nổi tiếng Đặng Thị Huệ được xếp vào hàng nhữngngười phụ nữ dựa vào nhan sắc của mình để làm rối loạn triều chính Nếutrong Hoàng Lê nhất thống chí của các tác giả Ngô gia văn phái, Đặng ThịHuệ mới được tập trung miêu tả về những mưu mô toan tính của bà để tranhgiành về ngôi vị, thì trong Đêm hội Long trì của Nguyễn Huy Tưởng, ĐặngThị Huệ được miêu tả, thể hiện toàn diện hơn Từ ngoại hình đến tính cáchnhân vật

Đặng Thị Huệ (không rõ năm sinh năm mất), tên thường gọi ĐặngTuyên phi, là một cung tần của chúa Trịnh Sâm và là mẹ của vị chúa tiếptheo Trịnh Cán Trong hậu phủ chúa Trịnh, Đặng Thị Huệ được đánh giá làmột giai nhân bậc nhất của phủ chúa và được chúa Trịnh Sâm vô cùng sủng ái

Sử sách có lưu truyền lại: bà Đặng Thị Huệ quê ở làng Trà Hương,huyện Phù Đổng, trấn Kinh bắc, nay thuộc huyện Gia Lâm, bà vốn xuất thân