Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bonslas và chất điều hòa sinh trưởng ddeenssinh trưởng, năng suất và chất lượng bưởi đại minh huyện yên bình, tỉnh yên bái

---NGUYỄN KHẮC HÙNG NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA PHÂN BÓN LÁ VÀ CHẤT ĐIỀU HÒA SINH TRƯỞNG ĐẾN SINH TRƯỞNG, NĂNG SUẤT VÀ CHẤT LƯỢNG BƯỞI ĐẠI MINH HUYỆN YÊN BÌNH, TỈNH YÊN BÁI LUẬN VĂN THẠC SĨ

-NGUYỄN KHẮC HÙNG

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA PHÂN BÓN LÁ

VÀ CHẤT ĐIỀU HÒA SINH TRƯỞNG ĐẾN SINH TRƯỞNG, NĂNG SUẤT VÀ CHẤT LƯỢNG BƯỞI ĐẠI MINH HUYỆN YÊN BÌNH, TỈNH YÊN BÁI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG

THÁI NGUYÊN - NĂM 2018

NGUYỄN KHẮC HÙNG

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA PHÂN BÓN LÁ

VÀ CHẤT ĐIỀU HÒA SINH TRƯỞNG ĐẾN SINH TRƯỞNG, NĂNG SUẤT VÀ CHẤT LƯỢNG BƯỞI ĐẠI MINH HUYỆN YÊN BÌNH, TỈNH YÊN BÁI

Ngành: Khoa học cây trồng

Mã số ngành: 8.62.01.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG

Người hướng dẫn khoa học: 1 TS Hà Duy Trường

2 TS Nguyễn Minh Tuấn

Thái Nguyên - NĂM 2018

LỜI CAM ĐOAN

- Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

- Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, ngày 15 tháng 08 năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Khắc Hùng

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này ngoài sự nỗ lực của bản thân tôi đã nhận được

sự giúp đỡ nhiệt tình của cơ quan, các thầy cô, bạn bè đồng nghiệp và gia đình

Trước tiên tôi xin bầy tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy TS Hà Duy Trường

và TS Nguyễn Minh Tuấn người đã tận tình hướng dẫn và đóng góp những ý kiến

quý báu trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo Khoa Nông học và Phòng Đào tạo

- Trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập vàthực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn tới tất cả các đồng nghiệp, bạn bè và người thân

đã luôn động viên và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận văn này

Tác giả luận văn Nguyễn Khắc Hùng

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC HÌNH ix

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài .1

2 Mục đích nghiên cứu đề tài .2

3 Yêu cầu của đề tài

3 4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài .3

4.1 Ý nghĩa khoa học 3

4.2 Ý nghĩa thực tiễn

3 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài 4

1.1.1 Cơ sở khoa học của việc sử dụng phân bón lá 5

1.1.2 Cơ sở khoa học của việc sử dụng chất điều hòa sinh trưởng 6

1.2 Nguồn gốc của cây bưởi 6

1.3 Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước .7

1.3.1 Tổng quan tình hình sản xuất bưởi trên thế giới

7 1.3.2 Tình hình sản xuất bưởi ở Việt Nam 8

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 30

2.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu 302.1.1 Đối tượng nghiên cứu 30

2.1.2 Vật liệu nghiên cứu 302.2 Địa điểm nghiên cứu 31

Xã Đại Minh, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái 312.3 Thời gian nghiên cứu 312.4 Nội dung và phương pháp nghiêncứu 31

2.4.1 Nội dung nghiên cứu 31

2.4.2 Phương pháp nghiên cứu 31

2.4.3 Phương pháp xử lý số liệu 36

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 37

3.1 Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng bưởi Đại Minh tại huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái 373.1.1 Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến thời gian sinh trưởng và các đợt lộccủa bưởi Đại Minh 373.1.2 Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến đặc điểm lộc thuần thục củabưởi Đại Minh 413.1.3 Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến thời gian ra hoa và tỷ lệ đậu quả của

bưởi Đại Minh 423.1.4 Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến năng suất và các yếu tố cấu thànhnăng suất của bưởi Đại Minh 44

3.1.5 Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến đặc điểm quả của bưởi Đại Minh 46

3.1.6 Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến chất lượng quả của bưởiĐại Minh 47

3.2.1 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến thời gian sinh trưởng và các đợt lộc

của bưởi Đại Minh 51

3.2.2 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến đặc điểm lộc thuần thục của bưởi Đại Minh 54

3.2.3 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến thời gian ra hoa và tỷ lệ đậu quả của bưởi Đại Minh 55

3.2.4 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của bưởi Đại Minh 57

3.2.5 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến đặc điểm quả của bưởi Đại Minh 58

3.2.6 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến chất lượng quả của bưởi Đại Minh 59

3.2.7 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến sâu hại của bưởi Đại Minh 60

3.2.8 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến hiệu quả kinh tế của bưởi Đại Minh 61

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 66

1 Kết luận 66

2 Đề nghị 67

TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ĐC : Đối chứng

CT : Công thức

CV% : (Coefficient of variation) Hệ số biến động KH

& CN : Khoa học và công nghệ

LSD : (Least-Significant Difference) Sai khác nhỏ nhất có ý nghĩaNN-PTNT : Nông nghiệp - phát triển nông thôn

PC : Phân chuồng

UBND : Ủy ban nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi ở các châu lục trên thế

giới năm 2016 7Bảng 1.2: Tình hình sản xuất cây bưởi ở Việt Nam (2012 - 2016) 8Bảng 1.3: Lượng phân bón hàng năm cho một số giống bưởi đặc sản ở Việt

Nam 21

Bảng 3.1: Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến thời gian sinh trưởng

và các đợt lộc xuân của bưởi Đại Minh 37Bảng 3.2: Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến thời gian sinh trưởng

và các đợt lộc hè của bưởi Đại Minh 39Bảng 3.3: Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến thời gian sinh trưởng

và các đợt lộc thu của bưởi Đại Minh 40Bảng 3.4: Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến đến sinh trưởng và

phát triển các đợt lộc của bưởi Đại Minh 41

Bảng 3.5: Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến thời gian ra hoa của

bưởi Đại Minh 43Bảng 3.6: Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến tỷ lệ đậu quả của

bưởi Đại Minh 44Bảng 3.7: Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến các yếu tố cấu thành

năng suất và năng suất của bưởi Đại Minh 45Bảng 3.8: Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến đặc điểm quả của

bưởi Đại Minh 46Bảng 3.9: Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến chất lượng quả của

bưởi Đại Minh 48Bảng 3.10: Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá sâu hại của bưởi Đại Minh 49

Bảng 3.11: Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến hiệu quả kinh tế của

bưởi Đại Minh 50

trưởng và các đợt lộc xuân của bưởi Đại Minh 51

Bảng 3.13: Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến thời gian sinh

trưởng và các đợt lộc hè của bưởi Đại Minh 52

Bảng 3.14: Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến thời gian sinh

trưởng và các đợt lộc thu của bưởi Đại Minh 53

Bảng 3.15: Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến sinh trưởng và

phát triển các đợt lộc của bưởi Đại Minh 54

Bảng 3.16: Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến thời gian ra hoa

của bưởi Đại Minh 55Bảng 3.17: Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến tỷ lệ đậu quả của

bưởi Đại Minh 56Bảng 3.18: Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến năng suất và các

yếu tố cấu thành năng suất của bưởi Đại Minh 57

Bảng 3.19: Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến đặc điểm quả của

bưởi Đại Minh 58Bảng 3.20: Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến chất lượng quả của

bưởi Đại Minh 59Bảng 3.21: Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến sâu hại của bưởi

Đại Minh 60Bảng 3.22: Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến hiệu quả kinh tế

của bưởi Đại Minh 61

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến năng suất của bưởi

Đại Minh 45Hình 3.2: Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến năng suất của bưởi

Đại Minh 57

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cây bưởi (Citrus grandis L Osbeck) là một loại cây ăn quả rất quen thuộc

với người dân Việt Nam Bưởi là loại quả tươi dễ vận chuyển, bảo quản được nhiềungày mà vẫn giữ nguyên hương vị, phẩm chất Bưởi được nhiều người ưa chuộng vìkhông những có giá trị kinh tế và giá trị dinh dưỡng cao mà còn có giá trị trong y học

Bưởi là loài có phổ thích nghi rộng, từ mặt biển lên đến độ cao 2000m(Agroviet, 2009), [39] Ở Việt Nam bưởi được trồng hầu khắp các tỉnh thành trong

cả nước, đặc biệt đã hình thành những vùng bưởi cổ truyền mang tính đặc sản địaphương như bưởi Đoan Hùng - Phú Thọ, bưởi Diễn - Từ Liêm - Hà Nội, bưởi PhúcTrạch - Hương Khê - Hà Tĩnh, bưởi Thanh Trà - Huế, bưởi Năm Roi - Vĩnh Long…Hiện nay, phát triển cây ăn quả trong đó bao gồm cả cây bưởi là một định hướngđược ưu tiên và là một chiến lược có lợi thế cạnh tranh cao

Bưởi Đại Minh có nguồn gốc ở làng Khả Lĩnh, xã Đại Minh, huyện YênBình, tỉnh Yên Bái Đây là giống bưởi thấp cây, lá tròn, tán rộng, cho quả sai, hìnhcầu dẹt, vỏ vàng, múi mỏng, tôm ngọt, mọng nước, ăn ngọt và có mùi thơmdìu dịu Bưởi Đại Minh là giống bưởi có tiềm năng phát triển lớn nhờ vào điều kiệnkhí hậu thuận lợi đặc trưng do ảnh hưởng điều tiết của hồ Thác Bà Mặt khác,vùng bưởi đặc sản này nằm trên điểm giao nhau của nhiều tuyến giao thôngtrọng yếu của nhiều tỉnh phía Bắc và đang được chính quyền địa phương vànhiều tổ chức quan tâm

Mặc dù được tỉnh chú trọng đầu tư để phát triển sản xuất bưởi Đại Minh,nhưng trong thực tế sản xuất bưởi của người dân ở đây còn gặp rất nhiều khókhăn trong việc nâng cao chất lượng và năng suất Các biện pháp canh tác như bónphân, tưới nước, cắt tỉa, phòng trừ sâu bệnh hại được thực hiện không đầy đủ đãlàm ảnh hưởng nhiều đến năng suất và chất lượng bưởi Đại Minh Trong đó đáng

kể đến là việc đầu tư phân bón cho sản xuất cũng như áp dụng kỹ thuật sử dụngphân bón ở đây chưa được chú trọng nhiều, khoảng 50% số hộ sử dụng phânchuồng bón cho cây, việc sử dụng các loại phân bón qua lá hay chất điều hòasinh trưởng còn rất

thấp khoảng 38% các hộ sử dụng Qua đó cho thấy mức độ đầu tư phân bón chocây bưởi ở đây chưa cao, sử dụng phân bón qua lá và chất điều hòa sinh trưởngchưa được chú trọng nhiều Bên cạnh đó sử dụng phân bón không đúng cáchlàm cây sinh trưởng phát triển kém, năng suất, phẩm chất giảm sút, sản phẩm làm

ra chưa thực sự đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng

Hiện có một số loại phân bón hữu cơ được chế biến truyền thống như phânchuồng, phân gia cầm, phân bò Ngoài những ưu điểm thì phân bón hữu cơtruyền thống cũng có nhược điểm như: hàm lượng chất dinh dưỡng thấp nênphải bón lượng lớn, đòi hỏi chi phí lớn để vận chuyển và nếu không chế biến kỹ cóthể mang đến một số nấm bệnh cho cây trồng, nhất là khi phân bón hữu cơ đượcchế biến từ nguyên liệu là chất thải sinh hoạt và công nghiệp Các vi sinh vật gâyhại có trong phân bón gồm: E.coli, Salmonella, Coliform là những loại gây nên cácbệnh đường ruột nguy hiểm hoặc ô nhiễm thứ cấp do có chứa các kim loại nặnghoặc vi sinh vật gây hại quá mức quy định

Khác với các loại phân trên việc sử dụng phân bón lá để bổ sung kịp thờinguồn dinh dưỡng thiếu hụt cho cây, đặc biệt là phân vi lượng giúp cây cân bằngdinh dưỡng, tăng khả năng chống chịu, tăng tỷ lệ đậu quả Chất điều hòasinh trưởng ảnh hưởng đến quá trình ra hoa, sự lớn lên của quả, tạo quả ít hạt,ngăn cản sự rụng của các cơ quan như lá, hoa, quả, làm chậm quá trình già hóacủa toàn cây và sự chín của quả, kích thích kéo dài thân, dóng, kích thích sự nảymầm của hạt, củ, NAA có tác dụng kích thích cây trồng ra rễ, ra hoa đồng loạt, kếtnhiều trái, trái có phẩm chất tốt, ngăn ngừa rụng trái non, cho sản lượng tốt

Do đó cần phải có những nghiên cứu sâu về phân bón, bổ sung dinh dưỡngđảm bảo sự cân bằng dinh dưỡng cho cây là rất cần thiết Để giải quyết những

vấn đề nêu trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của

phân

bón lá và chất điều hòa sinh trưởng đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng bưởi Đại Minh, Huyện Yên Bình, Tỉnh Yên Bái”.

2 Mục đích nghiên cứu đề tài

Xác định được nồng độ chất điều hòa sinh trưởng và phân bón láthích hợp đến sinh trưởng, phát triển và năng suất chất lượn g bưởi ĐạiMinh tại huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái

3 Yêu cầu của đề tài

- Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng, năng suất và chấtlượng bưởi Đại Minh tại huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái

- Nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến sinh trưởng,năng suất và chất lượng bưởi Đại Minh tại huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

4.1 Ý nghĩa khoa học

Các kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là một tài liệu khoa học về làm cơ sởcho việc xây dựng biện pháp kỹ thuật thâm canh giống bưởi Đại Minh, huyện YênBình nói riêng và tỉnh Yên Bái nói chung

Các kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học về ảnhhưởng phân bón lá, chất điều hòa sinh trưởng đến sinh trưởng phát triển, năngsuất, chất lượng bưởi Đại Minh huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái

4.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Đề xuất biện pháp kỹ thuật, bón phân nhằm nâng cao năng suất, chấtlượng của giống bưởi Đại Minh trong thời gian tới, góp phần giải quyết vấn đề bứcxúc của thực tiễn sản xuất giống bưởi Đại Minh tại huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái

- Kết luận của đề tài là cơ sở khoa học cho định hướng sử dụng phân bón lá,chất điều hòa sinh trưởng nhằm phát triển sản xuất bưởi Đại Minh trồng tại huyệnYên Bình, tỉnh Yên Bái và các vùng có điều kiện sinh thái tương đồng

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

Bưởi (Citrus grandis L Osbeck) là một trong những loài cây ăn quả có múi

được trồng khá phổ biến ở nước ta như Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang, CaoBằng, Bắc Kạn, Lai Châu, Sơn La, Yên Bái, Lạng Sơn… là vùng có tiềm năng pháttriển cây có múi, đặc biệt có ưu thế về điều kiện khí hậu, khả năng mở rộngdiện tích và có tập đoàn giống phong phú, đa dạng Khí hậu ở vùng này ngoài thíchhợp với sinh trưởng phát triển bình thường của cây có múi, còn có ưu thế nổi bật

so với một số vùng khác trong nước là có mùa đông lạnh, biên độ nhiệt độ ngàyđêm và giữa các tháng chênh lệch lớn làm cho quả đẹp, chất lượng tốt, thể hiệnđặc trưng của giống

Trải qua lịch sử phát triển lâu dài, cây trồng nói chung và bưởi nói riêng chịu

sự tác động của quá trình chọn lọc tự nhiên và chọn lọc nhân tạo mà ngày càngtrở nên phong phú hơn và có nhiều ưu việt hơn

Bưởi là cây ăn quả lâu năm, quá trình sinh trưởng, ra hoa kết quả chịu ảnhhưởng của nhiều các yếu tố nội tại (di truyền) và các yếu tố ngoại cảnh như nhiệt

độ, ánh sáng, đất đai và chế độ chăm sóc; hay sự biểu hiện của kiểu hình là kết quảcủa sự tương tác giữa kiểu gen và môi trường (Trần Như Ý và cộng sự, 2000) [19].Theo tác giả Nguyễn Thế Đặng và Nguyễn Thị Mão (2010) [6], lượng chất dinhdưỡng cây hút thể hiện yêu cầu chất dinh dưỡng của cây Cây yêu cầu chất dinhdưỡng theo một tỷ lệ cân đối nhất định Lượng dinh dưỡng cây hút thay đổi theoloại cây trồng, năng suất thu hoạch, yêu cầu của người trồng trọt Trong cùng mộtloại cây trồng thì lượng chất dinh dưỡng do cây hút phụ thuộc vào điều kiệnsinh thái (đất đai, thời tiết khí hậu: Nhiệt độ và lượng mưa)

Cũng theo tác giả, mỗi nguyên tố dinh dưỡng cây sử dụng đều có các giá trịtối ưu và tối đa Tại lượng bón mà cây trồng cho năng suất cao nhất gọi là giá trị tối

đa về mặt kỹ thuật Tuy nhiên, mục đích của người sản xuất không phải chỉ nhằmđạt năng suất cao nhất mà còn là tìm lợi nhuận cao nhất Lượng bón đạt lợi nhuậncao nhất là lượng phân bón mà ở đó hiệu suất 01kg phân bón đủ bù đắp đượcchi phí sản xuất tăng lên Nguyễn Thế Đặng và Nguyễn Thị Mão (2010) [6]

Việc tăng năng suất, chất lượng bưởi phụ thuộc rất lớn vào các biện pháp kỹthuật, đặc biệt là bón phân Sử dụng phân bón là một trong bốn yếu tố quan trọnghàng đầu trong thâm canh sản xuất nông nghiệp Bón phân qua lá được sử dụng

để bổ sung thêm dinh dưỡng cho cây trồng một cách kịp thời các nguyên tố đalượng, trung lượng và vi lượng Phân bón lá có tác dụng làm tăng năng suất,tăng cường khả năng kháng sâu bệnh cho cây, tính chống hạn và cải thiện năngsuất, chất lượng sản phẩm Phân bón lá còn giúp cho cây nhanh chóng phục hồisau trồng, hoặc sau khi trải qua cá hiện tượng thời tiết bất thuận như nóngnắng, lạnh, khô hạn, úng ngập đã hạn chế được sâu bệnh hại, giảm sử dụng thuốcBVTV do đó làm nâng cao chất lượng, mẫu mã quả

Phân bón lá, đặc biệt là những loại phân có chứa các nguyên tố vi lượng

và chất điều hòa sinh trưởng như GA3 có tác dụng làm tăng khả năng ra hoa, đậuquả, mã quả, phẩm chất và giảm số lượng hạt nếu phun vào những thời kỳ thíchhợp Tuy nhiên, kết quả thu được phụ thuộc vào từng giống cụ thể, cầnthử nghiệm trên giống bưởi Đại Minh để có những kết luận về sự ảnh hưởngcủa chúng tới năng suất, phẩm chất quả

Phân bón lá thường gồm 3 thành phần chính: Các nguyên tố đa lượng, trunglượng và vi lượng, ngoài ra còn có một số chất kích thích sinh trưởng Vai trò củaphân bón lá đối với cây trồng là tác động tổng hợp của từng nhóm các nguyên tố

đa lượng, trung lượng và vi lượng, chúng có vai trò quan trọng trong đời sống câytrồng

Trong cây trồng luôn tồn tại các cơ chế điều chỉnh các quá trình sinh trưởng

và phát triển nhằm thích ứng với các điều kiện ngoại cảnh, duy trì sự sống Việc ápdụng biện pháp kỹ thuật bón phân trong từng giai đoạn là rất cần thiết vì cây trồnghấp thu dinh dưỡng nuôi cây phần lớn qua bộ rễ, tuy nhiên hàm lượng dinhdưỡng trong đất là không đủ, đặc biệt là các yếu tố vi lượng Chính vì thế, việcphun phân bón lá nhằm bổ sung dinh dưỡng cho cây là rất cần thiết Nghiên cứucải tiến các phương pháp phun bón phân cho cây trồng đã được thực hiện nhiềunăm trên nhiều loại cây trồng Phân bón qua lá cung cấp nhanh, kịp thời các chấtdinh dưỡng đa lượng, vi lượng cần thiết cho quá trình sinh trưởng sinh dưỡng vàsinh trưởng sinh thực của cây, đặc biệt là thời kỳ cây sinh trưởng mạnh, cần tậptrung dinh dưỡng để tạo hoa, nuôi quả

1.1.2 Cơ sở khoa học của việc sử dun ̣n g chất điều hòa sinh

trưởng

Cây trồng nói chung và bưởi nói riêng luôn tồn tại các cơ chế điều khiển cácquá trình sinh trưởng và phát triển nhằm thích ứng với các điều kiện ngoạicảnh, duy trì sự sống Chất điều hòa sinh trưởng chính là các chất điều tiết các cơchế này và thông qua tác động của các chất điều hòa sinh trưởng phôi có thể hìnhthành phát triển thành quả không qua quá trình thụ phấn thụ tinh do vậy quả đượctạo thành do tác động của các chất này thường không hạt hoặc ít hạt Các chất nàyđược tổng hợp với một lượng rất nhỏ ở các cơ quan đến một bộ phận nhất địnhcủa cây, từ đó chuyển sang các bộ phận khác để điều tiết hoạt động sinh lý củacây Trong chất điều hòa sinh trưởng có Gibberellin (GA3) và Naphthalene aceticdNAA được tổng hợp ở tất cả các bộ phận còn non của cây và được vận chuyểnkhông phân cực Tác dụng sinh lý của GA3 là ảnh hưởng đến quá trình ra hoa, sựlớn lên của quả, tạo quả không hạt, ngăn cản sự rụng của các cơ quan như lá, hoa,quả, làm chậm quá trình già hóa của toàn cây và sự chín của quả, kích thích kéo dàithân, dóng, kích thích sự nảy mầm của hạt, củ NAA có tác dụng kích thích câytrồng ra rễ, ra hoa đồng loạt, kết nhiều trái, trái có phẩm chất tốt, ngăn ngừa rụngtrái non, cho sản lượng tốt

1.2 Nguồn gốc của cây bưởi

Cây bưởi có tên khoa học là Citrus grandis (L) Osbeck Trong hệ thống phân loại, bưởi thuộc họ cam (Rutaceae), họ phụ Aurantioideae, chi Citrus, Chi phụ:

Eucitrus, loài grandis (Đỗ Đình Ca và cs, 2002) [1].

Bưởi có nguồn gốc từ Malaysia và quần đảo Ấn Độ và được phân bố rộng tớiquần đảo Fiji, châu Âu và cả các nước vùng Địa Trung Hải (Đỗ Đình Ca và cs,

2005) [2], Có một loài khác gọi là bưởi chùm (C paradisi), có thể là biến dị hoặc một

dạng lai của chúng Bưởi chùm chủ yếu được sản xuất ở các nước thuộc châu Mỹ,vùng Địa Trung Hải, Úc và châu Phi, các nước châu Á rất ít trồng loài bưởi này.Cây bưởi có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới Theo tác giả Robert, (1967) [29]bưởi là cây bản xứ của Malaysia và quần đảo Polynesia, sau đó được di thực sang

Ấn Độ, phía nam Trung Quốc và các nước châu Âu, Mỹ Tác giả Giucovki cho rằngnguồn gốc của bưởi có thể là quần đảo Laxongdơ, tuy nhiên để có tài liệu chắcchắn cần nghiên cứu các thực vật họ Rutacea, nhất là họ phụ Aurantioidea ở vùngnúi Hymalaya miền Tây Trung Quốc và các vùng núi thuộc bán đảo Đông Dương(dẫn theo Bùi Huy Đáp, 1960) [5]

Tác giả Chawalit Niyomdham, 1992 [22] cũng cho rằng bưởi có nguồn gốc ở

và Mỹ, vùng sản xuất chính ở các nước Phương Đông (Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam, ).

Tuy nhiên, một số tác giả lại cho rằng bưởi có nguồn gốc từ Trung Quốc vì câybưởi đã được đề cập trong các tài liệu của Trung Quốc từ thế kỷ 24 đến thế kỷ 8trước công nguyên (Rajput and Sriharibabu, 1985) [28]

Như vậy, nguồn gốc của bưởi cho đến nay chưa được thống nhất Bưởi cóthể có nguồn gốc từ Malaysia, Trung Quốc, Ấn Độ, Hiện này bưởi được trồngnhiều với mục đích thương mại ở các nước châu Á như: Trung Quốc, Thái Lan,Malaysia, Philipines, Ấn Độ và Việt Nam

1.3 Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước

1.3.1 Tổng quan tình hình sản xuất bưởi trên thế giới

Theo số liệu thống kê của FAO (2018) [25], hàng năm trên thế giới sản

xuất khoảng 5,5 - 6,5 triệu tấn bưởi cả 2 loại bưởi chùm (Citrus paradisi) và bưởi (Citrus grandis) chiếm 5,4 - 5,6 % tổng sản lượng cây có múi, trong đó chủ

yếu là bưởi chùm (chiếm 2,8 - 3,5 triệu tấn) còn lại bưởi chiếm một lượng khákhiêm tốn khoảng 1,2 - 1,5 triệu tấn Sản xuất bưởi chùm chủ yếu tập trung ở cácnước châu Mỹ, châu Âu dùng cho chế biến nước quả Bưởi chủ yếu được sảnxuất ở các nước thuộc châu Á, tập trung nhiều ở một số nước như TrungQuốc, Ấn Độ, Philippines, Thái Lan, Bangladesh, được sử dụng để ăn tươi làchủ yếu Diện tích cho thu hoạch, năng suất và sản lượng bưởi ở các châu lụctrên thế giới năm 2016 được thể hiện ở bảng số liệu sau:

Bảng 1.1: Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi ở các châu lục trên thế giới năm 2016

hoạch (ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

Qua bảng 1.1 cho thấy: về diện tích trồng bưởi của 5 châu lục trong năm 2016thì châu Á là châu lục có diện tích trồng bưởi lớn nhất với 222.244 ha (chiếm 46 %tổng diện tích của toàn thế giới) Đứng thứ 2 là châu Mỹ (77.349 ha), tiếp đến làchâu Phi, châu Âu và vùng có diện tích nhỏ nhất là châu là châu Đại Dương với 889

ha (chiếm 0,32 % tổng diện tích bưởi của toàn thế giới)

Về năng suất, châu Á là châu lục có năng suất cao nhất với 291,943 tạ/ha, sau

đó châu Âu, châu Mỹ, châu Phi và vùng có năng suất thấp nhất là châu Đại Dươngvới năng suất 102,373 tạ/ha Châu Á cũng là châu lục có sản lượng cao nhất với6.488.281 tấn Sau đó đến châu Mỹ, châu Phi, châu Âu và vùng có sản lượng thấp nhất là châu Đại Dương với 9.096 tấn

Vùng châu Á được khẳng định là quê hương sản xuất bưởi, hầu hết các nướcchâu Á đều sản xuất bưởi với quy mô khác nhau (nơi thì hình thành vùng chuyêncanh, nơi thì sản xuất tự do…) Cây bưởi được trồng nhiều ở các nước như TrungQuốc, Ấn Độ, Thái Lan, Philippinnes, Việt Nam…

1.3.2 Tình hình sản xuất bưởi ở Việt Nam

Công tác nghiên cứu về cây ăn quả ngày càng được Đảng và Nhà nước quantâm Các nhà khoa học thuộc các Viện nghiên cứu chuyên ngành cũng đã thu đượcnhững kết quả không nhỏ trong công tác nghiên cứu, góp phần đáng kể vàoviệc phát triển nghề trồng cây ăn quả của nước ta, trong đó cây có múi có một vị tríquan trọng và được đông đảo bà con nông dân các vùng miền quan tâm, hưởngứng

Hiện trạng sản xuất bưởi tại Việt Nam được thể hiện bằng bảng dưới đây:

Bảng 1.2: Tình hình sản xuất cây bưởi ở Việt Nam (2012 - 2016)

(ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

Theo số liệu của FAO, đến năm 2016 cả nước có 42.100 ha trồng bưởi, sảnlượng đạt 497.288 tấn Đặc biệt, trong giai đoạn từ năm 2012 - 2016, trong khidiện tích tăng không đáng kể thì năng suất tăng từ 116,939 tạ/ha năm 2012 lên118,120 tạ/ha năm 2016.

Cho đến nay, tập đoàn bưởi ở nước ta rất đa dạng, được trồng ở hầu khắpcác tỉnh, đặc biệt đã hình thành những vùng bưởi lớn với những giống đặc trưngmang tính đặc sản địa phương Một số giống bưởi nổi tiếng ở các địa phươngnước ta được trồng với mục đích sản xuất hàng hóa có các đặc điểm như sau:

- Bưởi Năm Roi: Trồng nhiều trên đất phù sa ven sông Hậu ở huyện Bình

Minh tỉnh Vĩnh Long và các tỉnh Hậu Giang, Bến Tre… Theo Viện Quy hoạch vàThiết kế Nông nghiệp, Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn, đến năm 2010diện tích trồng bưởi Năm Roi ở đồng bằng sông Cửu Long là 13.000 ha, sản lượng150.000 tấn Không những tiêu thụ trong nước bưởi Năm Roi còn được xuất khẩu

đi một số nước Doanh nghiệp Hoàng Gia đã đăng ký độc quyền kinh doanhthương hiệu bưởi Năm Roi Hoàng Gia và lập trang Web riêng nhằm quảng bá choloại quả đặc sản này (Nguyễn Ngọc Nông, 1999) [9]

Bưởi Năm Roi có quả hình quả lê đẹp, trọng lượng trung bình khoảng 1,4kg Khi chín, vỏ có màu vàng xanh, thịt quả màu xanh vàng, mịn, đồng nhất.Múi và vách múi dễ tách, ăn dòn, ngọt, hơi dôn dốt chua Con tép tách khỏi váchmúi và bó chặt nhau, nước quả khá, hương vị thơm, không the đắng và đặc biệt làkhông có hạt mẩy, chỉ có hạt lép nhỏ li ti Tỷ lệ phần ăn được khoảng 55%, độ Brix

1-từ 9 - 12 Thời vụ thu hoạch 1-từ tháng 9 dương lịch (Trần Như Ý và cs (2000) [19]

- Bưởi Diễn: Có nguồn gốc từ Đoan Hùng (Phú Thọ), trước đây được trồng

nhiều ở xã Phú Diễn, xã Phú Minh huyện Từ Liêm (Hà Nội), hiện nay đã được trồng

và phát triển tốt tại một số địa phương như: Hà Nội (Đan Phượng, Phúc Thọ, HoàiĐức, Phần Mỹ, Quốc Oai, ); Bắc Giang (Hiệp Hoà, Tân Yên, Yên Thế, ); Hưng Yên(Văn Giang, Tiên Lữ, ) với diện tích ước khoảng 1.000 ha và đang tiếp tục được

mở rộng Quả bưởi Diễn tròn, vỏ nhẵn, khi chín vỏ có màu vàng cam, trọng lượngtrung bình từ 0,8 - 1 kg/quả Múi và vách múi dễ tách rời nhau Thịt quả màu vàngxanh, ăn giòn, ngọt Độ Brix từ 12 - 14 Thời gian thu hoạch muộn hơn bưởi ĐoanHùng, thường trước tết Nguyên đán khoảng nửa tháng (Trần Như Ý và cs (2000)[19]

- Bưởi Phúc Trạch: Nguồn gốc ở xã Phúc Trạch, huyện Hương Khê, tỉnh Hà

Tĩnh Hiện nay được trồng ở hầu hết 28 xã trong huyện và các vùng phụ cận BưởiPhúc Trạch được coi là một trong những giống bưởi ngon nhất ở nước ta hiện nay.Quả hình cầu hơi dẹt, vỏ quả màu vàng xanh, khối lượng trungbình từ 1 - 1,2 kg, tỷ

lệ phần ăn được 60-65%, số hạt từ 50 lượng - 80 hạt, màu sắc thịt quả và tép múiphớt hồng, vách múi giòn dễ tách rời, thịt quả mịn, đồng nhất, vị ngọt hơi chua, độbrix từ 12 - 14 Thời gian thu hoạch vào tháng 9 [43]

- Bưởi Đoan Hùng: trồng tập trung chủ yếu ở các xã Chí Đám, Bằng Luân và

Cát Lâm của huyện Đoan Hùng (Phú Thọ), trên đất phù sa ven sông Lô và sôngChảy Bưởi Đoan Hùng có 2 giống là bưởi Tộc Sửu, nguồn gốc ở xã Chí Đám vàbưởi Khả Lĩnh, nguồn gốc ở thôn Khả Lĩnh xã Đại Minh huyện Yên Bình tỉnh Yên Báivới diện tích cây cho quả khoảng trên 300 ha Trong những năm gần đây bưởiĐoan Hùng liên tục mất mùa, năng suất, sản lượng suy giảm một cách rõ rệt, sảnphẩm hiện không đủ cho tiêu thụ nội tỉnh (Nguyễn Đình Tuệ, 2010) [15]

+ Bưởi Bằng Luân quả hình cầu hơi dẹt, trọng lượng trung bình 0,7 0,8kg/quả, vỏ quả màu vàng hơi xám nâu, tép múi màu trắng xanh, mọng nước,thịt quả hơi nhão, độ Brix từ 9 - 11 Được thu hoạch vào tháng 10, 11 Có thể đểđược lâu sau khi thu hoạch

-+ Bưởi Tộc Sửu quả lớn hơn, trọng lượng trung bình từ 1 - 1,2 kg/quả.Thịt quả nhão ít hơn giống bưởi Bằng Luân, vị ngọt nhạt và có màu trắng xanh.Thu hoạch sớm hơn bưởi Bằng Luân khoảng nửa tháng (Nguyễn Thị Phượng,

2011) [12].

- Bưởi Da Xanh: Có nguồn gốc từ ấp Thanh Sơn, xã Thanh Tân, huyện Mỏ

Cày, tỉnh Bến Tre, hiện được trồng nhiều nhất tại xã Mỹ Thạnh An, thị xã Bến Tre.Toàn tỉnh Bến Tre hiện tại có 2.940 ha, dự kiến đạt 4.000 ha vào năm 2010 Ngoàitiêu thụ nội địa bưởi Da Xanh được xuất khẩu sang một số nước như Mỹ, TháiLan

Quả bưởi da xanh có dạng cầu, vỏ vẫn giữ màu xanh khi chín, con tép táchkhỏi vách múi tốt, tép múi màu đỏ hồng, nước quả khá, vị ngọt không the đắng.Nhược điểm của giống này là nhiều hạt (Đỗ Văn Công, 2014) [40]

- Bưởi đường Lá Cam: Trồng nhiều ở huyện Vĩnh Cửu tỉnh Đồng Nai, hiện

nay ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long cũng phát triển trồng nhiều giống bưởinày Thời vụ thu hoạch bắt đầu từ tháng 9 dương lịch, sản phẩm chủ yếu tiêu thụnội địa

Dạng quả của bưởi đường lá cam khá đẹp, hình quả lê thấp, phẩm chấtngon được nhiều thị trường ưa chuộng Quả có trọng lượng trung bình từ 0,8 -1,2kg, quả lớn có thể đạt 1,4 - 1,5kg Vỏ quả khi chín có màu vàng xanh, láng,nhẵn và tác rát dễ Thịt quả màu vàng nhạt, đồng nhất Các con tép bó chặt, vị ngọtrất ngon Độ Brix từ 9 - 12 Tỷ lệ phần ăn được khoảng trên 50% Nhược điểmcủa giống này là khá nhiều hạt Trần Như Ý và cs (2000)) [19].

- Bưởi đường Hương Sơn: trồng nhiều ở vùng thung lũng hai sông Ngàn

Phố và Ngàn Sâu thuộc hai huyện Hương Sơn và Hương Khê tỉnh Hà Tĩnh Haigiống điển hình là bưởi Phúc Trạch (Hương Khê) và bưởi đường Hương Sơn Lá

và quả bưởi đường Vinh đều to hơn bưởi Đoan Hùng, vỏ mỏng hơn, ngọt và khôhơn bưởi Đoan Hùng (Vũ Việt Hưng, 2010) [8]

Bưởi Lông Cổ Cò: là giống bưởi đặc sản của huyện Cái Bè tỉnh Tiền Giang.

Hiện nay, diện tích bưởi Lông Cổ Cò vào khoảng 1.700 ha, sản phẩm chủ yếu dùngtiêu thụ nội địa Hiện nay bưởi lông cổ cò được trồng nhiều ở các xã Mỹ Lương,Tân Thanh, Tân Hưng, An Hữu, An Thái Trung, Hòa Khánh, An Thái Đông, củahuyện Cái Bè với diện tích 1.600 - 1.700 ha, sản lượng hằng năm khoảng 32.000 -35.000 tấn, sản phẩm chủ yếu dùng để tiêu thụ nội địa Ngoài ra do tính thích nghirộng, sinh trưởng mạnh, năng suất cao, phẩm chất khá ngon nên bưởi lông cổ còđược trồng khá nhiều nơi trong tỉnh [44]

- Bưởi Thanh Trà: là một trong những đặc sản của tỉnh Thừa Thiên Huế, đã

trở thành biểu trưng của văn hoá ẩm thực Cố Đô Huế Diện tích bưởi Thanh Tràước khoảng 1.114 ha, phân bố chủ yếu tại các huyện Hương Trà, Phong Điền,Hương Thủy và thành phố Huế Trong quy hoạch của tỉnh, diện tích bưởi Thanh Tràtiếp tục được mở rộng, tiến tới ổn định ở mức 1.400ha

- Bưởi Biên Hoà: vùng trồng nổi tiếng là ở cù lao Phố và cù lao Tân Triều

trên sông Đồng Nai Quả to, hình quả lê, vỏ dày, cùi xốp trắng, múi dễ tách, ăngiòn, ngọt dôn dốt chua Khối lượng quả trung bình từ 1,2 - 1,5 kg, tỷ lệ phần ănđược trên 60% Thời vụ thu hoạch bắt đầu từ tháng 9 dương lịch (Vũ Việt Hưng,2010) [9]

Bưởi Đỏ (Bưởi Đào): Giống bưởi này có nhiều dạng khác nhau, điển hình là

bưởi đỏ Mê Linh được trồng nhiều ở huyện Mê Linh - Vĩnh Phúc, bưởi Gấc ở Đại

Hoàng - Nam Định, Hoài Đức - Hà Tây và một số tỉnh trung du miền núi phía Bắc,bưởi Xiêm Vang ở tỉnh Vĩnh Cửu, Đồng Nai Quả có 2 dạng là hình cầu hơi dẹp vàthuôn dài, khối lượng trung bình từ 1 - 1,2 kg, khi chín cả vỏ quả, cùi và thịt quảđều có màu đỏ gấc, vỏ quả nhẵn có nhiều túi tinh dầu mùi thơm Bưởi đỏthường thu hoạch muộn vào tháng 1, tháng 2 dương lịch (tháng 12 âm lịch) đểtrưng bày ngày tết nên thịt quả thường bị khô, vị ngọt hơi chua.

- Bưởi Phục Hoà: có nguồn gốc từ Trung Quốc, được trồng nhiều ở vùng

Phục Hoà, tỉnh Cao Bằng từ những năm 1960 khi bộ đội Trung Quốc sang giúp ViệtNam trong cuộc chiến tranh chống Mỹ Bưởi Phục Hoà cây sinh trưởng khoẻ, phâncành nhiều, cành lá mở rộng, tán hình bán cầu, lá hình ovan, xanh đậm ra hoa vàokhoảng tháng 2 tháng 3 hàng năm, thu hoạch vào tháng 11 - tháng 12, quả hình

lê, vỏ quả sau khi chín có màu xanh vàng hoặc màu da cam, quả dễ bóc, tép bóchặt, ngọt có mùi thơm, không he đắng Bưởi Phục Hoà có những đặc điểm giốngnhư bưởi Sa Điền (huyện Dung, Quảng Tây, Trung Quốc) qua quá trình trồng ở ViệtNam thấy chất lượng tốt hơn như vị ngọt thanh hơn, có nhiều nước hơn,… nênrất được ưa chuộng (Vũ Việt Hưng, 2010) [8]

- Bưởi Đại Minh: thấp cây, lá tròn, tán rộng, cho quả sai, hình cầu dẹt Mỗi

quả nặng chừng 1,2 - 1,5 kg, vỏ vàng, múi mỏng, tôm ngọt, mọng nước, ăn ngọt và

có mùi thơm dìu dịu khiến ai đã một lần thưởng thức không thể nào quên BưởiKhả Lĩnh- Đại Minh có thể thu hoạch từ tháng 10 đến khoảng tháng 2 âm lịch nămsau nhưng chín tập trung vào dịp Tết Nguyên đán Thống kê sơ bộ, cả xã Đại Minh

có gần 800 hộ ở 14 thôn trồng bưởi với diện tích 141 ha, tập trung ở các thônKhả Lĩnh, Cát Lem, Cầu 17, Quyết Tiến 12, Đại Thân, Minh Thân… Hộ trồng ít 40-50

- Bưởi nhập nội: Bưởi chùm hoặc bưởi Pomelo thuộc loài C paradise Macf.

Cây phân cành thấp, nhiều cành, quả chùm hoặc quả đơn, to hơn cam, nhỏ hơnbưởi (từ 400 - 500g/quả) Quả nhiều nước, hơi chưa, vỏ khó bóc, ăn ngon Khảnăng cất giữ tốt, vận chuyển dễ nên được trao đổi nhiều trên thị trường quốc tế.Nguồn gốc có thể là thứ lai giữa bưởi và cam hoặc đột biến mầm từ bưởi Loài

C paradise nhập nội vào ta có thứ quả to, tép hồng, chín sớm, chất lượng khá,

thích ứng rộng với nhiều vùng sinh thái (Agroviet, 2009)[39]

Năm 2008, bộ môn Rau - Hoa - Quả, khoa Nông học thuộc trường ĐH Nônglâm Thái Nguyên đã thu thập giống bưởi Sa Điền (một trong những giống bưởingon của Trung Quốc tại thôn Sa Điền - huyện Dung - tỉnh Quảng Tây) và trồng thửnghiệm tại 3 tỉnh Thái Nguyên, Cao Bằng và Bắc Giang Các nghiên cứu ban đầucủa Lương Thị Kim Oanh, Lê Quang Ưng cho thấy rằng bưởi Sa Điền có khả năngsinh trưởng, phát triển tốt trong điều kiện miền Bắc Việt Nam.

Trồng bưởi mang lại giá trị kinh tế cao Người ta tính được hiệu quả của việctrồng bưởi Diễn gấp 4 - 5 lần trồng lúa, giá trị thu nhập của 1 sào bưởi (360m2)khoảng trên 10 triệu đồng Đối với bưởi Đoan Hùng, thông thường những nhàtrồng

30 cây bưởi thu từ 15 - 20 triệu đồng/năm Với các giống bưởi Năm Roi, Da Xanhthu nhập lên tới 120 - 150 triệuđồng/ha

Như vậy, tập đoàn bưởi ở nước ta rất đa dạng, mỗi vùng sinh thái được đặctrưng bởi những giống nhất định với các đặc điểm nông sinh học khác nhau

1.3.3 Tình hình sản xuất bưởi tại Yên

Bái

Yên Bái là một tỉnh trung du miền núi phía Bắc, và cũng là địa phương rấtthành công trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa, tăngthu nhập cho người nông dân rất tốt Từ lâu đời đã được một số xã tronghuyện Yên Bình tỉnh Yên Bái mạnh dạn đầu tư phát triển, có những hộ đã trồng vớiquy mô lớn

200 - 400 cây Tuy nhiên, diện tích cây ăn quả thường dựa vào quỹ đất của kinh tế

hộ, trồng theo kinh nghiệm hoặc nhu cầu tự phát của từng chủ hộ, nên mức độ tậptrung, sản lượng chưa cao chưa xây dựng được cơ sở chế biến trái cây hay bảoquản đơn giản mà thường bán ngay sau khi thu hoạch, giá trị thương phẩm thấp

Tuy vậy, cách đây khoảng 15 năm, nhiều vườn cây ăn quả có múi chết hàngloạt làm điêu đứng các nhà vườn, qua đánh giá của các nhà khoa học đây là bệnhgân xanh lá vàng (do vi rút Greenning gây bệnh) không có thuốc kháng chữa trị đặchiệu

Yên Bái phấn đấu giai đoạn 2016 - 2020 trồng mới 2.300 ha cam, quýt, bưởi;giữ vững vùng cây có múi hơn 4.000 ha; phấn đấu đưa diện tích cây ăn quả củatỉnh lên 9.000 ha

sử trồng trọt ở làng Khả Lĩnh, xã Đại Minh từ cách đây khoảng hơn 200năm (theo lời kể của các cụ già làng Khả Lĩnh, xã Đại Minh) có thể bưởi Đại Minh lànguồn

gốc của giống bưởi Bằng Luân hay Tộc Sửu ở Đoan Hùng Bưởi Đại Minh đượcnhiều người tiêu dùng bởi có nhiều đặc điểm quý như: Ngọt mát, dóc tép, mọngnước, mẫu quả đẹp, có hương thơm đặc trưng Bởi vậy, bưởi Đại Minh đã trởthành giống cây ăn quả nổi tiếng của huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái.

Diện tích giống bưởi Đại Minh hiện nay khoảng trên 350 ha, được trồng phổbiến tại 24 xã và 2 thị trấn của huyện Yên Bình; trong đó tập trung chủ yếu ở 2 xãĐại Minh, Hán Đà huyện Yên Bình, được nhân dân trồng trên các loại đất đồi thấp

và đất soi bãi ven sông Chảy

Yên Bình là huyện miền núi nằm ở phía Đông Nam tỉnh Yên Bái, có tổng diệntích đất tự nhiên là: 77.234,61 ha chiếm 11,2% diện tích toàn tỉnh Yên Bái; trong

đó diện tích đất nông nghiệp có 55.057,66 ha chiếm 71,31% tổng diện tích tự nhiên.Hiện nay, toàn huyện Yên Bình có 1.120 ha cây ăn quả, trong đó có trên 350 habưởi Đại Minh, tập trung tại 2 xã Đại Minh và Hán Đà là 212,65 ha, còn lại đượctrồng rải rác ở hầu hết các xã, thị trấn trong huyện

Điều kiện thời tiết khí hậu

Điều kiện khí hậu thời tiết là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinhtrưởng và phát triển của cây trồng nghiên cứu Khí hậu thuận lợi giúp cây sinhtrưởng tốt và ngược lại Do đó, chúng ta cần nắm vững mối quan hệ giữa sự sinhtrưởng, phát triển của cây trồng với thời tiết, khí hậu

Cây bưởi sống lâu năm, khi gặp khí hậu thời tiết thuận lợi cây sẽ ra nhiều lộc

và lộc sinh trưởng khỏe mạnh hơn, từ đó cây sẽ có hình thái ổn định hơn, sớmbước vào giai đoạn kinh doanh và sẽ đạt năng suất cao; khi khí hậu bất lợi cây sẽsinh trưởng kém

Đặc trưng của khí hậu Yên Bái là nhiệt đới gió mùa, nắng và mưa nhiều, nền

37

Mưa nhiều nhưng phân bố không đều, lượng mưa trung bình 1.800 - 2.000 mm/năm, cao nhất tới 2.204 mm/năm và thấp nhất cũng đạt 1.106mm/năm Một sốvùng tiểu khí hậu vào tiết xuân thường có mưa dầm triền miên

1.4 Các nghiên cứu về cây bưởi trên thế giới và trong nước

1.4.1 Các nghiên cứu về dinh dưỡng đối với cây bưởi trên thế giới

Trên thế giới, nghiên cứu về bưởi đã thu được kết quả trên rất nhiều lĩnhvực như chon tạo giống mới, kỹ thuật canh tác cho tơi kỹ thuật bảo quản và chếbiến sau thu hoạch Theo Viện Tài nguyên Di truyền Thực vật Quốc Tế (IPGRI, 2003),trong lĩnh vực thu thập, bảo tồn cây có múi nói chung và bưởi nói riếng cũng đượcquan tâm của hầu hết các nước trồng cây có múi trên thế giới Càng ở những nước

có ngành sản xuất cây có múi phát triển, thì việc thu thập, bảo tồn lưu giữ cũng nhưviệc đánh giá, sử dụng càng được quan tâm đầu tư

Cây bưởi là loài cây ăn quả có tính thích ứng rộng, phân bổ rộng rãi, thíchnghi với khí hậu nóng ẩm vùng nhiệt đới Tuy nhiên, yếu tố khí hậu thời tiết cũngảnh hưởng lớn tới sinh trưởng, mã quả, độ lớn quả, năng suất và chất lượng quả

Cũng giống như những cây trồng khác, bưởi cần có đầy đủ nguyên tố thiếtyếu để sinh trưởng và phát triển Dinh dưỡng: để phát triển tốt bưởi cũng nhưcam, quýt cần được cung cấp đầy đủ và cân đối các nguyên tố dinh dưỡng đalượng N, P, K cũng nhưcác nguyên tố vi lượng Cu, Mg, B

- Ở Philippines là một nước sản xuất nhiều bưởi Tuy nhiên, các giống bưởi

ở Philippine đều là các giống nhập nội từ các nước như Trung Quốc, Thái Lan, vídụ: giống Khao phuang từ Thái Lan, giống Amoy và Sunkiluk.V gốc Trung Quốc, chỉ

có giống Fortich là giống địa phương

Cây có múi hút dinh dưỡng quanh năm, hút mạnh vào thời kỳ nở hoa cũngnhư khi cây ra cành lộc mới (Erickson, 1968) [23] Trong thời kỳ ra hoa, cây huyđộng nhiều đạm từ lá về hoa (Timmer và Larry, 1999) [35]

Theo Ghosh, (1985) [26] cây có múi là loại cây ưa thâm canh, có khoảng 15nguyên tố dinh dưỡng có vai trò quan trọng đối với sự sinh trưởng, phát triển củacây Những nguyên tố đa lượng là: N, P, K, Mg và S, nguyên tố vi lượng là: Zn, Cu,

Fe, B, Việc bổ xung đầy đủ các nguyên tố trên là rất cần thiết để cây sinh trưởng

và phát triển tốt

Theo nghiên cứu của nước ngoài, mức huy động dinh dưỡng của cây bưởithấp nhất, kế đó là quýt, tiếp theo là chanh và cuối cùng là cam có mức huyđộng

dinh dưỡng cao nhất Tuy nhiên, sự khác biệt đấy không lớn nên có thể dùng chung một công thức cho các cây có múi.

Phân hữu cơ và vôi: Khác với nhãn, vải, chôm chôm… cây có múi cần nhiềuphân hữu cơ hơn Nên bón làm 2 lần, lần đầu bón đậm trước mùa mưa và lần 2bón cuối mùa mưa Phân hữu cơ phải dùng loại phân đã ủ hoai Phân dơi rất tốtcho cây có múi vì có hàm lượng kali cao Tuy nhiên nhiều nhà vườn dùng khôngđúng vì tất cả phân dơi bán trên thị trường chỉ đều khô nhưng chưa hoai nên khibón vào cây sẽ phân hủy làm cho rễ cây bị “xót”, rụng trái (Trần Văn Hậu và cs,2013) [41]

Dựa vào hàm lượng của chúng trong cây và cả chức năng sinh lý mà người tachia các nguyên tố thiết yếu thành các nhóm khác nhau Dựa vào hàm lượngtrong cây người ta chia thành nguyên tố đa lượng (0,1 - 1,5% khối lượng chất khô),nguyên tố vi lượng (< 0,1% chất khô) và nguyên tố siêu vi lượng (10-8 - 10-17%khối lượng chất khô) (Trần Thượng Tuấn và cs 1996)[14] Dựa vào chức năng hóasinh và sinh lý của các nguyên tố khoáng đối với cây, người ta phân chúng thành 4nhóm bao gồm: chất dinh dưỡng tham gia cấu tạo chất hữu cơ của cây; cácchất dinh dưỡng có vai trò quan trọng trong dự trữ năng lượng và toàn vẹn cấutrúc; các nguyên tố dinh dưỡng tồn tại ở dạng ion và các chất dinh dưỡng có liênquan đến vận chuyển điện tử (Lương Thị Kim Oanh, 2011) [10]

*Đạm: Đạm là nguyên tố có ảnh hưởng lớn nhất trong sản xuất cây có múi,cây có múi cần nhiều nitơ hơn so với chất dinh dưỡng khác Nitơ là một thànhphần của chất diệp lục, kết hợp với chức năng quan trọng trong cây như tăngtrưởng, phát triển bộ lá, hình thành hoa, đậu, phát triển và chất lượng quả Đủnitơ cây sinh trưởng khỏe, sung sức, quả nhiều, phát triển cân đối Thiếu nitơ mấtmàu xanh của lá cây, lá cây tái nhợt, nhỏ Lá già rụng vào đầu mùa, rìa lá mỏng,cành cây bị chết Cây tăng trưởng chậm, phát triển nhiều cành tược, tỷ lệ đậu quảthấp, quả nhỏ, giảm năng suất đáng kể Khi thiếu nitơ nhẹ lá màu xanh vàng nhạt,nặng cành non chết khô, chồi ngắn, rụng quả non Sự thiếu hụt nitơ tồi tệ hơn khilượng phốt pho thấp Thừa nitơ làm giảm chất lượng quả và rút ngắn thời gian cấttrữ Quả lớn nhanh và phồng, tăng thời gian quả xanh, quả chín chậm Vỏ quả dàylên và thô, tép khô, tăng thời gian chuyển màu của dịch quả Dư thừa nitơ thúc đẩy

sự tươi tốt của cây nhưng dễ mẫn cảm với điều kiện ngoạicảnh

*Phospho: Đối với nguyên tố này, ít có các triệu chứng thiếu hụt được nhìnthấy trên lá, sự sinh trưởng, năng suất, chỉ khi thiếu hụt quá mức thì lá có màuxanh sạm và cây dễ bị đổ Phospho thấp ảnh hưởng đến chất lượng quả, gâybiến dạng quả và lõi rỗng và thô, vỏ dày, quả mềm và khô nước, chua Tuy nhiên,không ảnh hưởng đến tổng chất rắn hòa tan của dịch quả Trong nhiều trường hợp

sử dụng quá nhiều phân đạm thì hậu quả của việc thiếu lân lên chất lượng quả sẽ

rõ ràng hơn Do đó, việc cung cấp cân đối đạm và lan sẽ cho năng suất và chấtlượng quả tốt hơn

Quá nhiều phos pho không gây ra bất kỳ tổn thất nào về năng suất, chấtlượng quả, nhưng cũng có thể tác động làm thiếu kẽm trong cây và giảm hiệu quảsản xuất

*Kali: Trường hợp thiếu kali sẽ làm quả nhỏ nhưng lá vẫn không có triệuchứng gì, thiếu trong thời gian dài, lá mới bị dày và nhăn nheo, vùng giữa các gân

lá bị mấ tdiệp lục và sau đó có các vết chết khô, khi thiếu trầm trọng đầu đọt

bị rụng, lá bị chết khô, cây thường bị chảy gôm, quả thô, phẩm chất kém Bón kalisun fat thích hợp hơn kali clorua vì phần lớn các giống đều mẫn cảm với clorua quácao Kali-magiê sunfat (Patenk kali) rất thích hợp vì có 10% MgO cùng với 30% K2O

*Canxi: cần cho bộ rễ phát triển Khi bón tăng Canxi phải tăng Kali (vì hainguyên tố này đối kháng nhau).Thiếu Canxi: Thí nghiệm trong chậu cho thấy, nếuthiếu Canxi thì dọc gân chính và mép lá nhạt màu, lá sớm rụng, mầm chết từ ngọn,quả mau rụng Thừa Canxi: Làm pH đất tăng, khi pH ≥ 7 lá cam thường bị bệnh rỉsắt, cây khó hút các nguyên tố vi lượng (Zn, Mg, Fe)

*Magiê: Thiếu Magiê lá có màu "đỏ hồng", biểu hiện rõ ở lá già (vết hìnhmũi tên gốc lá) Nếu thiếu nặng hơn năng suất thấp, hàm lượng axit tổng số vàvitaminC giảm.Trong lá hàm lượng Magiê ≥ 0,25% được coi là đủ, Magiê = 1.25% làquá thừa, Magiê < 0,15% là thiếu phải bổ sung Nếu bón Kali liên tục sẽ làmgiảm hấp thu Magiê của cây

*Sắt: Thiếu sắt thì lá cây mỏng, vàng, gân lá xanh, lá mau rụng, lá khô từ đầucành trở xuống, quả rụng, cây kém chịu rét Khắc phục bằng cách phun FeSO4 0,5%

gân chính nhô lên Thiếu nặng thì lá nhỏ, mau rụng, quả hay bị nứt, khi còn xanh,quả chín có màu vỏ tối, thịt quả chua xốp.

*Kẽm: Thiếu Zn thì lá mọc đứng màu vàng, gân xanh, cành ngắn khô dần,quả nhỏ, vị nhạt, thịt quả khô, phẩm chất kém Cách khắc phục: phun hỗn hợpZnSO4 0,6%.

*Bo: Thiếu Bo trên lá xuất hiện đốm trắng, dần dần thành từng đám đụcnhờ, lá rụng sớm, quả nhỏ, dễ rụng, phẩm chất kém Cách khắc phục: Phun axitboric

Quá trình sinh trưởng phát triển và năng suất cây trồng của cây phụthuộc vào tác dụng tổng hợp của nhiều yếu tố: ánh sáng, nhiệt độ, nước, thức ăn Trong điều kiện sản xuất, việc điều khiển các yếu tố để tăng sinh trưởng và năngsuất rất khác nhau Điều khiển chế độ nước, thức ăn dễ hơn và thực tế sảnxuất người ta coi phân bón là đòn bẩy tăng năng suất cây trồng

Cây trồng hút chất dinh dưỡng trong đất và từ phân bón để tạo nên sảnphẩm của mình sau khi kết hợp với sản phẩm của quá trình quang hợp, cho nênsản phẩm thu hoạch phản ánh tình hình đất đai và việc cung cấp thức ăn cho cây

Bón phân cân đối và vừa phải có thể làm tăng chất lượng sản phẩm Thiếuchất dinh dưỡng, bón phân không cân đối hoặc bón quá nhu cầu của cây đều làmgiảm chất lượng nông sản Giữa các bộ phận trong cây thì phân bón làm thay đổithành phần hoá học của lá dễ hơn là làm thay đổi thành phần hoá học của hạt

1.4.2 Các nghiên cứu về dinh dưỡng đối với cây bưởi trong

nước

Tài liệu của các tác giả Nguyễn Danh Vàn (2008) [18], Nguyễn Thế Đặng,Nguyễn Thị Mão (2010) [6] đồng nhất quan điểm rằng phân hữu cơ là loại phân rất

cơ đã hoai mục vào lúc sau khi thu hoạch.

Phân hữu cơ khi bón vào đất sẽ có tác dụng tổng hợp đối với đất Ngoài khíacạnh dinh dưỡng nó còn có tác dụng làm tăng khả năng hấp phụ, tăng tính đệmcủa đất, làm cho đất dự trữ dinh dưỡng, nước được tốt hơn và phản ứng môitrường đất ít biến đổi hơn Về mặt lý học, phân hữu cơ làm tăng kết cấu đất nhất

là số lượng kết cấu viên, làm cải thiện thành phần cơ giới đất và cải thiện tính chấtvật lý nước của đất Về mặt sinh tính, phân hữu cơ làm tăng số lượng sinh vậtđất, nhất là vi sinh vật Khi bón đầy đủ phân hữu cơ, hệ sinh vật đất sẽ phát triểnmạnh và theo đúng quy luật tự nhiên, góp phần làm cho đất có sức sống tốt

Đối với cây trồng, phân hữu cơ không chỉ cung cấp chất dinh dưỡng cho cây

mà còn có tác dụng hoạt hoá các quá trình chuyển hoá dinh dưỡng trong đất đểcung cấp cho cây

Như vậy, phân hữu cơ có tác dụng khá toàn diện đối với cây trồng, đất đai,môi trường… Tuy nhiên, đối với trình độ phát triển của nước ta nói riêng và nênnông nghiệp của thế giới hiện nay nói chung thì phân hữu cơ đóng vai trò là điềukiện đủ Phân hóa học mới là yếu tố đóng vai trò điều kiện cần Trong nền nôngnghiệp hiện này, việc ra đời của phân hóa học đã làm tăng rất nhanh năng suất câytrồng Thực tế đã chứng minh rằng, mức tăng năng suất cây trồng ở trong mốiliên hệ chặt chẽ với số lượng phân bón được sử dụng

Đối với Việt Nam hiện nay đang ở giai đoạn quá độ nền kinh tế vẫn cònnhiều khó khăn, tiềm năng thâm canh cây trồng còn lớn, hệ số sử dụng đất vàphân bón còn thấp Nước ta đang cần một lượng lương thực thực phẩm lớn đểgiải quyết vấn đề lương thực trong nước và xuất khẩu Vì vậy, Đảng và nhà nước ta

đã chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hoá - hoá học hoá nông nghiệp nông thôn,đẩy mạnh sản xuất và sử dụng phân hóa học để tăng năng suất và sản lượng câytrồng Tuy nhiên về vấn đề kỹ thuật, chúng ta phải quan tâm khuyến cáo việc sửdụng phân bón cân đối giữa vô cơ - hữu cơ, cân đối NPK, bón phân hợp lý theo nhucầu của cây và tính chất đất để vừa đảm bảo năngsuất vừa tiết kiệm phân bón

Nguyễn Thế Đặng, Nguyễn Thị Mão (2010) [6] đã đưa ra khái niệm về quytrình bón phân hợp lý rằng: Quy trình phân bón cho cây là toàn bộ các quy địnhhợp lý về loại, dạng, lượng phân, thời kỳ bón và cách bón cho một cây trồng cụ thể.Quy trình bón phân hợp lý là quy trình bón phân vừa đáp ứng đầy đủ và kịp thờiyêu cầu của cây, vừa góp phần cải tạo đất và đem lại lợi nhuận tối đa cho nôngdân Do vậy muốn giải quyết tốt chế độ phân bón cho cây phải dựa vào đất đai,căn cứ vào yêu cầu của cây, xem xét điều kiện thời tiết, khí hậu Ngoài ra còn phảixem xét đến hệ thống luân canh, chế độ canh tác, hệ thống nông nghiệp và ngay

cả loại phân đem bón nữa

Cây bưởi cũng như những cây ăn quả thân gỗ khác, vòng đời của chúngđược chia thành 3 thời kỳ bao gồm: Thời kỳ cây con (thời kỳ kiến thiết cơ bản), thời

kỳ cho thu hoạch sản lượng (thời kỳ kinh doanh) và thời kỳ già cỗi Trong mỗi thời

kỳ thì sự sinh trưởng có sự khác nhau, quá trình chăm sóc cũng khác nhau Chu kỳphát triển hàng năm bao gồm giai đoạn ra lộc, giai đoạn ra hoa, giai đoạn mangquả và giai đoạn sau thu hoạch Trong phạm vi của đề tài, chúng ta chỉ xét đếndinh dưỡng cho cây theo chu kỳ phát triển hàng năm trong thời kỳ kinhdoanh

Cùng quan điểm với Nguyễn Thế Đặng, tác giả Nguyễn Danh Vàn (2008) [18]

đã đưa ra mức phân bón chung cho cây bưởi trong thời kỳ kinh doanh rằng:thời kỳ kinh doanh (từ năm thứ 5 trở đi) cần gia tăng phân Kali để cho quả ngọt vàchắc Tùy theo độ màu mỡ của đất, độ lớn của cây mà lượng phân có thể gia giảmnhư sau: 20 - 50kg phân chuồng đã hoai mục; 0,2 - 0,5kg Urea; 4,0 - 5,0kg Lân, 1,5

- 2,5kg Kali/cây/năm và được chia làm 3 lần bón là sau thu hoạch, trước khi ra hoa 4

- 6 tuần và khi nuôi quả

Tuy nhiên, mỗi giống bưởi ở mỗi vùng sinh thái lại có những nhu cầu khácnhau, lượng phân và số lần bón cho một cây trong một năm đối với một số giốngđược tổng hợp trong bảng sau:

Năm Roi T uổi cây

Viện Nghiên cứu Rau quả (2011)[43]

Dựa vào bảng số liệu cho thấy, các quy trình bón phân chủ yếu dựa vào tuổicây, quy trình bón phân cho bưởi Diễn của Viện Nghiên cứu Rau quả đưa ra dựavào năng suất của cây để bón phân

Nhìn chung, cho đến thời điểm cho thu hoạch ổn định (> 10 năm với năngsuất trên dưới 100kg/cây), lượng phân chuồng cho các giống dao động từ 30-

100kg/cây, 0,7 - 2,2kg/cây phân Urea, 1,5 - 2,2kg/cây phân Supe Lân, lượng Kali là0,5 - 1,1kg/cây và vôi là 1 - 1,5kg/cây Trong đó, quy trình sử dụng cho bưởi NămRoi yêu cầu lượng phân lớn nhất, sau đó là bưởi Diễn, bưởi Phúc Trạch và cuối

cùng là bưởi Da Xanh Riêng quy trình bón cho bưởi Diễn không thấy nhắc đến yếu

tố vôi

* Về số lần bón và cách bón

Trong thời kỳ cho thu hoạch, số lần bón đối với mỗi giống có sự khác nhau,quy trình bón phân cho bưởi Diễn bao gồm 3 lần bón là bón thúc hoa (tháng 2),bón thúc quả (tháng 4 -5), bón sau thu hoạch (tháng 11 - 12), quy trình trồng bưởiNăm Roi của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và quy trình trồng bưởi Phúc Trạchcủa Nguyễn Hữu Ngọc (Trung tâm Khuyến nông - Khuyến lâm hà Tĩnh) chia ra 4lần bón vào các đợt tháng 1-2, tháng 4, tháng 6 và tháng 9-10 Quy trình trồngbưởi Da Xanh của tác giả Tuyết Mai (Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bến Tre)chia thành

5 lần bón gồm bón sau thu hoạch, bón thúc hoa, sau khi đậu quả, giai đoạn quả phát triển và bón sau thu hoạch

Về phương pháp bón, có thể bón theo 2 cách bón như sau:

tiên người ta đào một rãnh xung quang tán có độ sâu từ 30 đến 45cm sau đó rảiphân đều và lấp hố Bón phân theo cách này luôn phải kết hợp với việc tưới nước

- Phun phân qua lá: Cách bón này dựa trên nguyên lý là lá cây cũng có thểhấp thụ các nguyên tố dinh dưỡng và chuyển hoá thành năng lượng nuôi cây Sửdụng phân bón lá đã khá phổ biến ở nhiều nước trồng cây có múi Người tathường áp dụng phân bón lá trong các trường hợp sau

+ Đất nghèo dinh dưỡng

+ Đất khô hạn

+ Bộ rễ cây kém phát triển

Trong phạm vi của đề tài, phân được bón theo cách thứ nhất Theo cáchbón này, các quy trình đồng nhất về kỹ thuật bón là bón theo hình chiếu của tán.Đối với bón lót thì đào rãnh 30 - 40cm, bón và lấp phân Đối với bón thúc thì bóntheo hình chiếu tán, lấy cào lấp phân, nếu trời khô hạn thì tưới nước sau khibón hoặc hòa phân vào nước để tưới Cũng có thể vãi phân theo hình chiếu tánvào lúc trời có mưa, đất ẩm