Điều tra thực trạng về ảnh hưởng giữa bạo hành gia đình và sinh non hoặc sinh con nhẹ cân tại thành phố hồ chí minh

Adrenaline đươc tiết ra từ vùng hạ đồiBảng đánh giá bạo hành tinh thần ở phụ nữ Psychological Maltreatment ofWomen Inventory PMWIBảng đánh giá nguy cơ BHGĐ Abuse Risk Inventory ARI Bảng

TRẦN THỊ NHẬT VY

ĐIỀU TRA THỰC TRẠNG VỀ ẢNH HƯỞNG GIỮA BẠO HÀNH GIA ĐÌNH VÀ SINH NON HOẶC SINH CON NHẸ CÂN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC

TP Hồ Chí Minh – Năm 2019

TRẦN THỊ NHẬT VY

ĐIỀU TRA THỰC TRẠNG VỀ ẢNH HƯỞNG GIỮA BẠO HÀNH GIA ĐÌNH VÀ SINH NON HOẶC SINH CON NHẸ CÂN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là luận án nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả

TRẦN THỊ NHẬT VY

MỤC LỤC

TRANG PHỤ BÌA .Trang

LỜI CAM ĐOAN i

MỤC LỤC ii

CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN iv BẢNG ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT – ANH v DANH MỤC CÁC BẢNG vii DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ ix ĐẶT VẤN ĐỀ 1

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 39

2.1 Thiết kế nghiên cứu 39

2.2 Đối tượng nghiên cứu 39

2.3 Cỡ mẫu 40

2.4 Phương pháp chọn mẫu

42 2.5 Cách tiến hành và thu thập số liệu

46 2.6 Công cụ thu thập số liệu

50 2.7 Định nghĩa các biến số 55

2.8 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu……… 60

2.9 Đạo đức trong nghiên cứu

61 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 62

3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu

64 3.2 Các tỷ lệ về bạo hành gia đình 66

3.3 Tỷ lệ sinh non/sinh nhẹ cân 69

3.4 Các yếu tố liên quan với sinh non hoặc nhẹ cân 70

Chương 4: BÀN LUẬN 88

4.1 Đặc điểm mẫu nghiên cứu 88

4.2 Các tỷ lệ và hình thức bạo hành gia đình 92

4.3 Tỷ lệ sinh non/sinh nhẹ cân 98

4.4 Mối liên quan giữa yếu tố dịch tễ - xã hội với sinh non hoặc nhẹ cân 99

4.5 Mối liên quan giữa bạo hành gia đình với sinh non hoặc nhẹ cân 103

4.6 Điểm mạnh và hạn chế của đề tài 114

4.7 Giá trị ứng dụng của đề tài 118

KẾT LUẬN 121

KIẾN NGHỊ 122 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN TÀI LIỆU

THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Phụ lục 1: Bảng thu thập thông tin sản khoa và đặc điểm kinh tế – văn hóa – xã hội Phụ lục 2: Bảng thu thập thông tin về bạo hành gia đình

Phụ lục 3: Bảng đồng thuận tham gia nghiên cứu

Phụ lục 4: Phiếu xét nghiệm tế bào cổ tử cung

Phụ lục 5: Bảng câu hỏi gốc của Tổ chức Y tế Thế giới

Phụ lục 6: Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học

Phụ lục 7: Số liệu dân số và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản tại Tp.HCM năm 2013 Phụ lục 8: Bản đồ địa điểm lấy mẫu ngẫu nhiên tại Tp.HCM

Phụ lục 9: Chọn cụm nghiên cứu theo phương pháp ngẫu nhiên hệ thống

Phụ lục 10: Một số hình ảnh trong quá trình nghiên cứu

Phụ lục 11: Tờ bướm về Bạo hành gia đình

Phụ lục 12: Danh sách các đối tượng tham gia nghiên cứu

CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

LHQ Liên hiệp quốc

VN Việt Nam

Adrenaline đươc tiết ra từ vùng hạ đồi

Bảng đánh giá bạo hành tinh thần ở

phụ nữ Psychological Maltreatment ofWomen Inventory (PMWI)Bảng đánh giá nguy cơ BHGĐ Abuse Risk Inventory (ARI)

Bảng đánh giá những kinh nghiệm

của người phụ nữ đối với việc bị

đánh đập

Women’s Experienceswith Battering (WEB)

Bệnh võng mạc do sinh non Retinopathy of Prematurity

(ROP)Công cụ sàng lọc bạo hành ở phụ nữ Woman Abuse Screening Tool

(WAST)Chậm phát triển tâm thần Mental Retardation (MR)

Chỉ số thông minh Intellige n ce Quoti e nt ( IQ)

Gây đau – Xúc phạm – Đe dọa – La

Giai đoạn “Căng thẳng” Tension Building Phase

Giai đoạn “Hành động” Acting – out Phase

Giai đoạn “Trăng mật” Honeymoon Phase

Hội nghị quốc tế về Dân số và Phát

triển International Conference onPopulation and Development

Khảo sát Nhân quyền và Sức

Màu da, h ịp N t i m, Phản xạ kích Activity, Pulse, Grimace,

hormone (CRH)Phương pháp chọn mẫu cụm xác

xuất tỷ lệ theo cỡ dân số Probability Proportional to Size(PPPS)Sàng lọc BHGĐ Abuse Assessment Screen (AAS)Sàng lọc BHGĐ của bạn tình Partner Violence Screen (PVS)Sàng lọc BHGĐ đang tiếp diễn Ongoing Abuse Screen (OAS)

Tổ chức Quốc tế khảo sát về Bạo

lực đối với phụ nữ International Violence AgainstWomen Surveys (IVAWS)

Tổ chức Y tế Thế giới World Health Organization

(WHO)

Tỷ số chênh về tỷ lệ Prevalence Odds Ratio

(POR)Thang điểm phương thức xung đột Conflict Tactics Scale (CTS)Thang đo chỉ số bạo hành của bạn

Thang đo chỉ số bạo hành của bạn

tình – thang đo bạo hành thể chất Index of Spouse Abuse –Physical Scale (ISA –PS)Xuất huyết trong não thất Intraventricular Hemorrhage

(IVH)

Bảng 1.1

DANH MỤC CÁC BẢNG

Hệ số cronbach’s alpha của thang đo CTS theo quốc gia và giới tính

Trang21Bảng 1.2 Yếu tố nguy cơ thúc đẩy bạo hành gia đình 31Bảng 2.1 Tỷ lệ P2 theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hoàng Thanh và cs 41

Bảng 3.1

Độ tin cậy của bộ câu hỏi về bạo hành gia đình

Danh sách các cụm (phường, xã) được chọn và số lượng đối tượng đã

tham

53

Bảng 3.2 Phân bố đặc điểm dịch tễ – xã hội 64Bảng 3.3 Phân bố đặc điểm về xã hội của bạn tình/chồng của đối tượng nghiên cứu 65Bảng 3.4 Tỷ lệ BHGĐ trong mẫu nghiên cứu 66Bảng 3.5 Mức độ nặng của BHTC trong mẫu nghiên cứu 67Bảng 3.6 Phân bố các hình thức bạo hành ở mẫu nghiên cứu 67Bảng 3.7 Tần số bị BHGĐ trong mẫu nghiên cứu 68Bảng 3.8 Phân bố tỷ lệ sinh non và sinh nhẹ cân trong mẫu nghiên cứu 69Bảng 3.9 Mối liên quan giữa BHGĐ và yếu tố vợ/chồng với sinh non/nhẹ cân 70Bảng 3.10 Mối liên quan giữa số nhóm BHGĐ với sinh non/nhẹ cân 73Bảng 3.11 Mối liên quan giữa mức độ nặng của BHTC với sinh non/nhẹ cân 73Bảng 3.12 Mối liên quan giữa BHGĐ và yếu tố vợ/chồng với sinh con nhẹ cân 74Bảng 3.13 Mối liên quan giữa số nhóm BHGĐ với sinh con nhẹ cân 77Bảng 3.14 Mối liên quan giữa BHGĐ và yếu tố vợ/chồng với sinh non 77Bảng 3.15 Mối liên quan giữa số nhóm BHGĐ với sinh non 80Bảng 3.16 Tóm tắt phân tích đơn biến và đa biến với kết cục sinh non/nhẹ cân 81Bảng 3.17 Tóm tắt phân tích đơn biến và đa biến giữa các hình thức BHGĐ với kết

Bảng 3.18 Phân tích đa biến với kết cục sinh con nhẹ cân 83Bảng 3.19 Phân tích đa biến giữa các hình thức BHGĐ với kết cục sinh con nhẹ cân 84Bảng 3.20 Phân tích đa biến với kết cục sinh non 85

Bảng 3.21 Phân tích đa biến giữa các hình thức BHGĐ với kết cục sinh non 86Bảng 4.1 So sánh tỷ lệ BHGĐ của một số NC trong nước và trên thế giới 94Bảng 4.2 Mối liên quan giữa BHTD và sinh non ở một số nghiên cứu 108

DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Hình 1.1 Vòng xoay bạo hành trong gia đình 9Hình 1.2 Hình minh họa về phòng chống bạo hành trong gia đình 15Hình 1.3 Tỷ lệ sinh non ở các nước trên thế giới trong năm 2010 25

Sơ đồ 2.2 Tóm tắt các bước thu thập số liệu 54

ĐẶT VẤN ĐỀ

Bạo hành gia đình (BHGĐ) nói chung và BHGĐ đối với phụ nữ nói riêng làvấn đề đã tồn tại từ lâu trong lịch sử Năm 1997, Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG) đãđưa ra định nghĩa BHGĐ là:“Những hành động cưỡng bức về thể chất, tinh thần vàtình dục của bạn tình nam hiện tại hoặc trước đây đối với phụ nữ trong độ tuổi vịthành niên và trưởng thành”[184] Đa số nạn nhân của các vụ bạo hành là phụ nữ.BHGĐ hiện đang là vấn đề sức khỏe cộng đồng đang được quan tâm Trên thế giới,

cứ 3 người phụ nữ thì có 1 trường hợp bị đánh, bị xâm phạm tình dục hoặc bị bạohành về tinh thần trong cuộc đời Phần lớn thủ phạm là thành viên trong giađình của người phụ nữ đó[88] Mang thai là thời điểm dễ bị tổn thương nhất đốivới những nạn nhân bị BHGĐ do thay đổi nhu cầu về thể chất, xã hội, tình cảm vàkinh tế; nhiều nghiên cứu (NC) cho thấy tỷ lệ phụ nữ bị bạo hành bởi chồng/bạntình trong thời kỳ mang thai dao động từ 4 – 29%[38] Nghiên cứu quốc gia về bạolực đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2010 cho thấy 58% phụ nữ đã từng bị bạohành ít nhất một lần trong đời (bao gồm cả bạo lực thể chất, tinh thần và tìnhdục); 32% phụ nữ đã từng kết hôn cho biết đã trải nghiệm BHTC trong suốt đời và6% đã từng bị BHTC trong 12 tháng qua Tỷ lệ BHTC trong thai kỳ ở Việt Nam đãđược báo cáo là 5%[91]

BHGĐ không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản và tâm thần của ngườiphụ nữ mà còn gây tác động xấu đến sức khoẻ và sự phát triển sau này củatrẻ[27] Kết quả từ một phân tích gộp của Donovan và cs cũng chỉ ra rằng BHGĐlàm tăng nguy cơ sinh non gấp 1,91 lần (KTC 95% : 1,60 – 2,29) và nguy cơ sinhcon nhẹ cân cao gấp 2,11 lần (KTC 95% : 1,68 – 2,65)[60] BHGĐ ảnh hưởng đếnnguy cơ sinh non bởi nhiều cách khác nhau BHTC tác động trực tiếp vào vùng bụnghoặc BHTD gây ra biến chứng như nhau bong non, kích thích cơn gò tử cung, ối vỡnon hoặc nhiễm trùng đường sinh dục[84] BHGĐ còn có thể đưa đến những hành

vi nguy cơ cho thai phụ làm ảnh hưởng xấu đến thai, ví dụ: hút thuốc, sử dụng ma

những nguyên nhân chính của tử vong trẻ sơ sinh là do biến chứng của sinh non vànhẹ cân, chiếm gần 50% tổng số ca tử vong sơ sinh[123] Trẻ sơ sinh non tháng haynhẹ cân có nhiều nguy cơ bệnh tật như suy hô hấp, bệnh màng trong, viêm phổi, dichứng thần kinh, chỉ số IQ thấp, chậm phát triển về cân nặng và chiều cao Đây làgánh nặng cho gia đình, xã hội về tinh thần và tài chính để điều trị bệnh cũng nhưcác di chứng của trẻ Do đó sinh non hay nhẹ cân được ngành y tế đặc biệt quantâm vì nó là một trong những nguyên nhân gây tử vong chu sinh ở các nước pháttriển cũng như các nước đang phát triển Tỷ lệ sinh non hay nhẹ cân tại Mỹ từ5% đến

12%, tại Đông Nam Á khoảng 13,5% và Việt Nam tỷ lệ này 9,4%[28]

Mặc dù trên thế giới đã có rất nhiều nghiên cứu trên nhiều đối tượng, nhiềucộng đồng khác nhau về BHGĐ nhưng ở Việt Nam, các báo cáo về vấn nạn này chỉmới dừng lại ở những số thống kê chung hoặc vài nghiên cứu nhỏ lẻ Trong “Hướngdẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản” do Bộ Y tế ban hành vào29/07/2016 đã dành 6 trang nói về BHGĐ đối với phụ nữ và đề cập đến vai trò củanhân viên y tế trong việc tuyên truyền, phát hiện, tư vấn, điều trị các nạn nhânBHGĐ cũng như cung cấp thông tin cho các cơ quan truyền thông đại chúng[2].Điều này cho thấy vấn nạn BHGĐ cũng đang được sự quan tâm của ngành y tế nhất

là trong lĩnh vực Sản phụ khoa Hiện nay đây là vấn đề phổ biến mang tính thời sựkhông chỉ riêng của ngành y tế mà của toàn xã hội Do đó, những nghiên cứu về vấn

đề này của ngành Sản phụ khoa là những nghiên cứu hết sức cần thiết và đầy tínhnhân văn TPHCM là trung tâm tài chính kinh tế của cả nước, nơi có đời sống kinh

tế và dân trí cao, tuy nhiên vấn nạn BHGĐ cũng còn khá phổ biến và chưa đượcnghiên cứu đánh giá sâu rộng Đa số trước đây, các NC thường đề cập đến tỷ lệ vàcác yếu tố liên quan đến sinh non hay nhẹ cân, nhưng chưa có nhiều khảo sát

về mối liên quan giữa BHGĐ với nguy cơ sinh non hay nhẹ cân Hy vọng với NC này,

sẽ có cái nhìn rõ hơn về tình hình BHGĐ đối với phụ nữ ở TPHCM nói chung và phụ

nữ sinh con non tháng hay nhẹ cân nói riêng

Vì vậy, nghiên cứu được tiến hành nhằm trả lời cho câu hỏi: “Tỷ lệ BHGĐ ở

TP.HCM là bao nhiêu và có liên quan với sinh non/sinh nhẹ cân hay không?”

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨUMục tiêu:

1 Xác định tỷ lệ bạo hành gia đình và các loại bạo hành gia đình ở phụ nữ sống tại Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian 01/01/2015 đến

04/07/2016

2 Xác định mối liên quan giữa bạo hành gia đình với sinh non hoặc nhẹ cân hiện bé còn sống ở phụ nữ cư trú tại Thành phố Hồ Chí Minh

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU1.1 ĐỊNH NGHĨA VỀ BẠO HÀNH GIA ĐÌNH

Thông thường khi nói tới BHGĐ, ta liên tưởng ngay đến hình ảnh một ngườichồng hung dữ, mặt mũi đỏ gay, đang nắm tóc một người đàn bà, đánh, đấm,

đá hoặc la hét người vợ của mình

Đó chính là vì ngay từ thời phong kiến, trong xã hội Việt Nam, phụ nữ đượccoi là những người chân yếu, tay mềm, có nhiệm vụ phải chăm sóc nhà cửa, nuôicon và chu toàn bổn phận của một người con, người vợ và người mẹ Khi còn sốngchung với cha mẹ, họ phải phục tùng và vâng lời cha mẹ, phải có nhiệm vụ chămsóc gia đình mình Khi đã trưởng thành và lập gia đình, trở thành những nàng dâutrong gia đình, họ không những phải phục tùng và hầu hạ gia đình chồng mà cònphải phục tùng chồng, không được cãi lời chồng và không được ngang hàng vớichồng Trái lại, người chồng có trách nhiệm phải “giáo dục” người vợ của mình baogồm cả đánh vợ

Tất cả những điều trên cho thấy rằng phong tục tập quán Việt Nam đã coithường người phụ nữ, coi họ như là những tôi tớ trong nhà, nếu thích thì đánhđập họ, xử phạt họ Đàn ông là người có quyền quyết định tất cả trong gia đình,người phụ nữ chỉ chấp hành những “mệnh lệnh” từ người chồng đưa ra, phải nghelời và phục tùng chồng Người phụ nữ phải “tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu,phu tử tòng tử” Chính vì vậy mà người phụ nữ không được nói lên tiếng nói riêngcủa mình, không được bình đẳng với người đàn ông và đây là những lý do dẫn đếnbạo hành trong gia đình

Dưới con mắt của xã hội BHGĐ là như vậy còn về góc độ luật pháp và y họcthì BHGĐ lại có những khái niệm rõ ràng, cụ thể hơn

Trong cuốn sách “Hãy biết đến những Quyền của Bạn: Bạo Hành Gia Đình(Know Your Rights: Domestic Violence)”, được ấn hành bởi Hiệp hội Luật sư Mỹ,nói rằng “BHGĐ là một chuỗi lặp đi lặp lại của nhiều hành vi điều khiển nhằm đạt

được và duy trì quyền lực và sự kiểm soát đối với một bạn tình, như bạo hành về thể chất, ngược đãi về tinh thần, cô lập nạn nhân, hăm dọa, áp bức và nạt nộ”.

Hiệp hội Y khoa Mỹ đã xuất bản một cuốn sách hướng dẫn chẩn đoán vàđiều trị cho các bác sĩ, trong đó có đưa ra định nghĩa lạm dụng bạn tình (intimatepartner abuse) là sự lạm dụng về thể chất, tinh thần, và/hoặc tình dục đối với một

cá nhân bởi người bạn tình trước đây hoặc hiện tại của họ Mặc dù định nghĩanày mang tính chất bình đẳng giới nhưng phụ nữ thường là đối tượng bị tổnthương về mặt thể chất và thường gánh chịu những hậu quả về mặt tinh thần dobạn tình gây ra[148]

Snugg và cộng sự đã định nghĩa BHGĐ là :“Sự bạo hành trong quá khứ hoặchiện tại về thể chất và/hay tình dục giữa những người bạn tình trước đây hoặchiện tại, giữa những người thân trong gia đình, hoặc trẻ vị thành niên và cha mẹ.Mối quan hệ giữa nạn nhân và thủ phạm có thể là tình dục khác giới hoặc tình dụcđồng giới”[172]

Định nghĩa theo vấn đề: BHGĐ là bạo hành giữa những người bạn tình trong

độ tuổi trưởng thành Mặc dù định nghĩa trên nghe có vẻ đơn giản nhưng nólại được chấp nhận về phương diện luật pháp và việc áp dụng định nghĩa này thayđổi tùy theo từng quốc gia

Tuy nhiên, định nghĩa cụ thể hơn cả là định nghĩa do TCYTTG đưa ra vàonăm 1997, trong đó BHGĐ là:“Những hành động cưỡng bức về thể chất, tinh thần

và tình dục của bạn tình nam hiện tại hoặc trước đây đối với phụ nữ trong độ tuổi

vị thành niên và trưởng thành”[184]

Ở nước ta, theo định nghĩa của “Hướng dẫn Quốc gia về các dịch vụ chămsóc sức khỏe sinh sản” do Bộ Y tế ban hành năm 2016, bạo hành đối với phụ nữ làbất cứ hành động bạo lực nào trên cơ sở giới gây ra, hoặc có thể gây ra tổn hại chophụ nữ về mặt thể chất, tình dục hoặc về tâm lý hay kinh tế, bao gồm cả việc đedọa thực hiện những hành động đó, ép buộc hay cố tình tước đoạt một cách tùy

tiện sự tự do, dù xảy ra ở nơi công cộng hay đời sống riêng tư [2].

1.2 CÁC HÌNH THỨC BẠO HÀNH GIA ĐÌNH[151]

1.2.1 Một số định nghĩa:

 Nạn nhân: đối tượng bị bạo hành hoặc lạm dụng.

 Thủ phạm: người gây ra những hành vi bạo hành hoặc lạm dụng đối với

nạn nhân

 Bạn tình: bao gồm

– Chồng hiện tại (có kết hôn nhưng có hoặc không có hôn thú)

– Những người đang hẹn hò với nhau, kể cả hẹn hò lần đầu (khác giới hoặc cùng giới)

– Bạn trai hoặc bạn gái (khác giới hoặc cùng giới)

– Chồng đã ly thân hoặc ly dị

– Những người hẹn hò cũ (khác giới hoặc cùng giới)

– Bạn tình cũ (khác giới hoặc cùng giới)

Bạn tình có thể sống chung với nhau hoặc không Mối quan hệ của họ khôngnhất thiết phải liên quan về tình dục Nếu nạn nhân và thủ phạm có con với nhaunhưng hiện tại không còn sống chung thì mối quan hệ đó được gọi là vợ chồng cũhoặc vợ chồng không hôn thú

vào người, dùng lửa thiêu, nhốt vào 1 nơi nào đó, dùng vũ khí (súng, dao, bất cứ vật gì) hoặc sức nặng, sức mạnh của cơ thể để tấn công nạn nhân.

Bạo hành thể chất còn bao gồm việc xúi giục hoặc bắt ép ai thực hiện nhữnghành vi trên với nạn nhân

1.2.2.2 Bạo hành tình dục

Hành vi tình dục được định nghĩa là sự tiếp xúc giữa dương vật và âm hộhoặc giữa dương vật và hậu môn; tiếp xúc giữa miệng và dương vật, âm hộ hayhậu môn; dùng bàn tay, ngón tay hoặc bất cứ vật gì đưa vào hậu môn hoặc cơquan sinh dục của 1 người khác

Bạo hành tình dục: được chia thành 3 nhóm

– Dùng vũ lực ép buộc người khác thực hiện hành vi tình dục bất chấp

sự phản kháng của người đó, cho dù hành vi tình dục đó cóhoàn thành hay không

– Cố gắng thực hiện hoặc đã hoàn thành hành vi tình dục với ngườikhông có ý thức hoặc không có khả năng chống trả hành vi đó (vd:người bị bệnh, tàn tật, say rượu hoặc thuốc kích thích, bị đe dọa hoặcchịu áp lực nào đó)

– Cố tình đụng chạm trực tiếp hoặc đụng chạm qua quần áo các bộphận như: cơ quan sinh dục ngoài, hậu môn, háng, ngực, mặt trongđùi hoặc mông bất chấp sự cho phép của người đó hoặc của ngườikhông có ý thức hoặc không có khả năng chống trả hành vi đó (vd:người bị bệnh, tàn tật, say rượu hoặc thuốc kích thích, bị đe dọa hoặcchịu áp lực nào đó)

1.2.2.3 Dọa bạo hành thể chất hoặc tình dục

Sử dụng từ ngữ, cử chỉ hoặc vũ khí nhằm mục đích gây ra tử vong, tàn tật,chấn thương, tổn hại về thể xác cho người khác hoặc ép buộc người khác đồng ýthực hiện hành vi tình dục, va chạm tình dục bất chấp người đó không muốn hoặckhông có khả năng chống trả

dụ : “Tôi sẽ giết cô” ; “Tôi sẽ đánh cô nếu cô không quan hệ tình dục vớitôi”; cầm vũ khí dọa; làm các cử chỉ dọa nạt bằng tay hoặc cử chỉ như sắp chạm vàongực hoặc bộ phận sinh dục của người khác

1.2.2.4 Bạo hành tinh thần

– Sỉ nhục nạn nhân

– Thường xuyên chỉ trích, phê bình hoặc la mắng nạn nhân

– Làm nhục hoặc làm nạn nhân xấu hổ ở nơi riêng tư hoặc nơi công cộng.– Kiểm soát hành động của nạn nhân

– Chiếm giữ tài sản của nạn nhân

– Tỏ thái độ cáu gắt khi nạn nhân không đồng tình việc gì đó

– Hạ thấp giá trị của nạn nhân khiến nạn nhân cảm thấy mình thấp kém (vd:không thông minh, không hấp dẫn…)

– Sử dụng tiền của nạn nhân

– Tước đoạt cơ hội của nạn nhân

– Không quan tâm đến nhu cầu của nạn nhân

– Cô lập nạn nhân, không cho tiếp xúc với gia đình và bạn bè

– Lăng mạ bạn bè hoặc những người trong gia đình nạn nhân

– Ngăn cấm nạn nhân dùng các phương tiện giao thông và truyền thông.– Ép buộc nạn nhân tham gia vào các hoạt động phạm pháp

– Dùng con cái làm công cụ kiểm soát hành vi của nạn nhân

“Hướng dẫn Quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản” của Bộ Y

tế phân chia bạo hành thành 4 nhóm: bạo hành tâm lý (hay còn gọi là bạo hànhtinh thần), bạo hành thể chất, bạo hành về sinh sản và tình dục, bạo hành về kinh

tế [2] Trong đó:

 Bạo hành tâm lý: lấn át ý kiến, mắng chửi, xúc phạm nhân phẩm, bôi

nhọ danh dự, uy tín, lăng nhục, cô lập, đe doạ bỏ rơi, hành hạ con cái (nhất là con riêng

của vợ) nhằm làm cho người phụ nữ đau khổ

 Bạo hành thể chất: tát, túm tóc, đấm, đá, bóp cổ, giam hãm hay nhốt,

tạt

acid, dùng hung khí… gây thương tổn cho người phụ nữ, thậm chí gây chết người

 Bạo hành về sinh sản và tình dục: bị ngược đãi trong khi mang thai,

cưỡng bức tình dục; không cho sử dụng biện pháp tránh thai, ép buộc vợ phải sinhbằng được con trai, xúi giục vợ đi vào con đường làm gái mại dâm hay mỹ nhân

kế vì

mục đích tư lợi

 Bạo hành về kinh tế: không cho vợ kiếm việc làm, buộc vợ phải lệ thuộc về

kinh tế, chiếm đoạt tiền và tài sản riêng của vợ

Nếu căn cứ vào phân loại như đã trình bày của Trung tâm quốc gia kiểm soát

và phòng chống thương tổn, Trung tâm kiểm soát và phòng chống bệnh tậtAtlanta[151] thì bạo hành về kinh tế là một phần trong nhóm bạo hành tinh thần

1.3 VÒNG XOAY BẠO HÀNH TRONG GIA ĐÌNH

Hình 1.1: Vòng xoay bạo hành trong gia đình

“Nguồn: Widom C S, (2000).” [180]

Vòng tròn Bạo lực

Thông thường, trước khi xảy ra lần tấn công đầu tiên về thể chất, người gâybạo lực sử dụng các phương thức kiểm soát như cô lập nạn nhân khỏi các mốiquan hệ xã hội hoặc gia đình, đe dọa, bắt phụ thuộc về tài chính và bằng nhữngcách này người gây bạo lực đã hạ thấp nạn nhân đến độ cô ấy tin vào nhữnglời chỉ trích mình và thiếu sự tự tin cần thiết để bỏ đi hoặc có phản ứng thíchđáng đối với bạo

lực

 Giai đoạn tích lũy căng thẳng bắt đầu bằng sự giận dữ, trách mắng và

căng thẳng gia tăng Người gây bạo lực trở nên cáu kỉnh, dễ bị kích động, ích kỷ,khó tính và dễ phản ứng tiêu cực với bất kỳ vấn đề nhỏ nhặt nào Nhiều phụ

nữ nhận ra giai đoạn tích lũy căng thẳng này và đã cố gắng kiểm soát bằng cách trởnên chu đáo, tìm cách “gìn giữ hòa bình” Bạo lực về lời nói và thể chất có thể

nổ ra

Căng thẳng cũng tăng nhanh trước khi xảy ra bạo lực Người phụ nữ có thể sử dụngnhiều biện pháp như rút lui, cố gắng chịu đựng người gây bạo lực, lánh khỏi giađình hoặc không tranh luận để tránh sự căng thẳng ngạt thở

Thông thường giai đoạn này không được trình báo với công an hoặc nếu cótrình báo thì cũng bị giễu cợt Điều này đã khuyến khích người gây bạo lực chuyểnsang giai đoạn tiếp theo Vì vậy công an cần xem xét một cách nghiêm túc tất cả các

vụ việc liên quan đến bạo lực khi được trình báo, cho dù vụ việc có vẻ rất nhỏ nhặt.Ngoài ra, người phụ nữ thường coi sự giận dữ ngày càng gia tăng của chồng lànhằm vào mình và xác định trách nhiệm của mình là phải giữ cho tình hình không

bị bùng nổ Nếu cô ta làm tốt thì anh ta sẽ bình tĩnh, còn nếu cô ta thất bại thì đó làlỗi của cô ta

Giai đoạn bạo lực là sự bùng nổ bạo lực của thủ phạm Đối với những

phụ nữ đã từng bị bạo lực trước đó thì chỉ bị đe dọa bạo lực thôi cũng đã khiếp sợ.Bạo lực có thể bao gồm những lời dọa dẫm, tát, đấm, đe dọa bằng vũ khí, đedọa con cái, bạo lực tình dục hoặc cưỡng bức quan hệ Bạo lực có thể kết thúcnhanh chóng hoặc kéo dài nhiều phút, nhiều giờ Có thể có những chấn thương

thương tích Hầu hết phụ nữ đều thấy cực kỳ nhẹ nhõm khi bạo lực kết thúc Họ cóthể thấy may mắn vì mọi việc đã không tệ hơn, dù họ bị thương tích nặng đếnđâu Họ cũng thường phủ nhận sự nghiêm trọng của thương tích và từ chối đikhám y tế ngay lúc đó.

Giai đoạn ngọt ngào là giai đoạn ăn năn và yêu thương trong vòng tuần

hoàn bạo lực Tiếp theo sự bùng nổ bạo lực, thủ phạm tỏ ra yêu thương và bìnhtĩnh Người gây bạo lực xin lỗi và hứa sẽ thay đổi Người gây bạo lực thuyết phụcnạn nhân và bản thân mình rằng những hứa hẹn này là chân thật Đằng sau đó làniềm tin rằng họ đã được bào chữa cho hành động của mình Nạn nhân muốn tinrằng đây là lần cuối cùng Phụ nữ đôi khi rút lại yêu cầu truy cứu với một hy vọngsai lầm rằng người gây bạo lực sẽ không làm như vậy nữa Cảnh sát nên nhận rabản chất tạm thời của “giai đoạn ngọt ngào” và tư vấn để nạn nhân có đầy đủthông tin trước khi quyết định Hầu hết các trường hợp, sự căng thẳng lại gia tăngtrở lại

Bạo lực ở nhiều gia đình có chu kỳ theo một kiểu nào đó, tuy nhiên cần ghinhớ rằng không phải quan hệ bạo lực nào cũng trải qua tất cả các giai đoạncủa vòng tròn bạo lực như miêu tả ở trên

1.4 ẢNH HƯỞNG CỦA BẠO HÀNH TRONG GIA ĐÌNH[69]

–Có ý muốn tự tử.

–Triệu chứng lo lắng và rối loạn cảm giác đau

–Rối loạn tiêu hóa

–Nghiện thuốc và rượu

 Tình dục, mang thai và sinh

đẻ– Mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục

– Sẩy thai

– Mang thai ngoài ý muốn

– Xuất huyết trong khi mang thai

– Chăm sóc tiền thai không tốt

– Sinh con nhẹ cân

1.5 TÌNH HÌNH BẠO HÀNH GIA ĐÌNH TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT

NAM

Trên thế giới, cứ 3 người phụ nữ thì có 1 trường hợp bị đánh, bị xâm phạmtình dục hoặc bị bạo hành về tinh thần trong cuộc đời Phần lớn thủ phạm là thànhviên trong gia đình của bà ta[88]

Ở Mỹ, người ta ước tính hằng năm có đến 4 – 6 triệu trường hợp bạo hành

về thể chất xảy ra trong các mối quan hệ vợ – chồng/bạn tình [148]

Trong số những phụ nữ bị bạo hành tình dục, bạo hành thể chất hoặc bị bạohành tinh thần bởi chồng/bạn tình: 72,2% trường hợp luôn sống trong sợ hãi,62,3% lo lắng cho sự an toàn của họ, 62,6% trải qua ít nhất một triệu chứng viêmnhiễm đường sinh dục, 41,6% bị thương do bạo lực và 28,0% đã phải nghỉ làmhoặc nghỉ học ít nhất một ngày do những hình thức bạo hành này gây ra[30]

12 triệu phụ nữ (chiếm 25% dân số nữ) từng trải qua bạo hành trongcuộc đời Trên 35% phụ nữ từng phải nằm viện vì BHGĐ[119]

Theo nghiên cứu của TCYTTG[70], các yếu tố nguy cơ của BHGĐ bao gồm:

– Giới tính: Phụ nữ chiếm ¾ trong số các nạn nhân So với nam giới, phụ nữ

bị bạo hành cao gấp 5 lần

– Chủng tộc: Phụ nữ da đen bị ngược đãi nhiều hơn, cao gấp 22 lần so với

các chủng tộc khác

– Tuổi: BHGĐ thường phổ biến ở những phụ nữ trẻ tuổi, đặc biệt trong độ

tuổi từ 15 – 19 Những phụ nữ lớn tuổi ít gặp tình trạng BHGĐ có thể do họbiết cách kiểm soát tần số xảy ra BHGĐ hoặc họ ít khai báo khi bị BHGĐ

– Kinh tế: Nạn nhân của BHGĐ chủ yếu là những phụ nữ có thu nhập thấp – Tình trạng hôn nhân: BHGĐ thường gặp ở người đã ly dị hoặc ly thân,

cũng như sống chung mà không có hôn thú

Khảo sát tại Úc, phụ nữ bị bạo hành về thể chất cao gấp 3 lần so với namgiới bởi bạn tình của họ[95]

Tỷ lệ BHGĐ thay đổi rất khác nhau tùy thuộc vào định nghĩa và nguồn gốc

số liệu được khảo sát: từ số liệu của Ban phòng chống tội phạm[177]; từ nghiêncứu trong bệnh viện[86],[95],[120],[155],[177] hay từ các khảo sát trong cộngđồng[122] Theo báo cáo lấy từ cuộc nghiên cứu tại một phòng cấp cứu của bệnhviện lớn ở Úc thì tỷ lệ nữ bị BHGĐ là 19,3% – 25%[155] Theo nguồn thông tin kháclấy từ cuộc khảo sát tiến hành khi phụ nữ đến khám sức khỏe tại các bệnh viện thì

tỷ lệ này thay đổi trong khoảng 8,0%[75] – 28%[120] Nếu dựa trên khảo sát đượcthực hiện trong cộng đồng về lạm dụng tình dục và ngược đãi về thể chất thì tỷ lệnày vào khoảng 2,6% trong 12 tháng qua và tỷ lệ này là 8,0% trong bất cứ giai đoạnnào trong cuộc đời của họ[122]

Ngày nay, nạn BHGĐ trong xã hội Việt Nam ngày càng gia tăng

Ông John Hendra điều phối viên thường trú Liên hợp quốc (LHQ) tại ViệtNam nhận định những năm gần đây, Chính phủ đã có nhiều tiến bộ trong việc thúcđẩy vấn đề bình đẳng giới nhưng còn rất nhiều phụ nữ Việt Nam vẫn gặp phải

BHGĐ, quan niệm lạc hậu về trọng nam khinh nữ vẫn còn tồn tại và cho rằng: "Bạo

hành đối với phụ nữ không đơn giản là vấn đề của phụ nữ Nó là vấn đề mà tất cả chúng ta đều quan tâm, bao gồm nam giới, phụ nữ, trẻ trai hay trẻ gái Tổ chức LHQ tại Việt Nam cam kết làm việc cùng với Chính phủ để giải quyết vấn đề này”.

Theo thống kê, hầu hết bạo hành trong gia đình ở Việt Nam chủ yếu là bạohành về thể chất hay tâm lý Nó chiếm tới 65 – 70% trong tất cả các trường hợp củabạo hành trong gia đình Trong năm 1998, Hội Đồng Dân Cư đã báo cáo rằng bạohành trong gia đình ở Việt Nam xảy ra trong nhiều gia đình có trình độ học vấn vàhoàn cảnh kinh tế xã hội khác nhau và bao gồm rất nhiều yếu tố khác nhau như:nghèo đói, rượu chè, cờ bạc, tâm thần, căng thẳng thần kinh, hoặc thất vọng, vànhững mong muốn có con trai là những yếu tố gây nên bạo hành trong gia đình.

 66% các vụ l y hôn ở Việt Nam liên quan đến bạo hành gia đình[ 6]

 Trong 5 năm từ 2000 – 2005, có 186.954 vụ ly hôn do BHGĐ, hành vi đánhđập, ngược đãi chiếm 53,1% trong các nguyên nhân dẫn tới ly hôn[ 7]

 Năm 2005, có tới hơn 39.000 vụ ly hôn có nguyên nhân từ bạo hành trong tổng số gần 65.000 vụ án về hôn nhân và gia đình, chiếm tỷ lệ 60,3% [ 7], cũngtheo

nghiên cứu đó thì:

– 25% gia đình có hành vi bạo hành tinh t h ầ n

– 30% cặp vợ chồng xảy ra hiện tượng ép buộc quan hệ tì n h dục

– Ở đồng bằng sông C ử u Long có 1.319 ca nhập viện do BHGĐ,trong đó khoảng 1.000 ca tự tử và 30 trường hợp tử vong.Tuy nhiên, bài báo này không đăng số liệu cho các vùng khác

 5% phụ nữ thường xuyên bị chồng đánh đập[ 6 ]

 82% hộ dân nông thôn và 80% hộ ở thành phố có xảy ra bạo hành[ 6]

Theo điều tra Gia đình ở Việt Nam 2006 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Dulịch, Tổng cục Thống kê, Viện Gia đình và Giới và Quỹ Nhi đồng LHQ thực hiện đãcho thấy khoảng 21,2% các cặp vợ chồng đã kết hôn cho biết họ đã trải qua mộttrong các hành vi BHGĐ[1] Điều đó có nghĩa là cứ 5 gia đình thì sẽ có một giađình xảy ra tình trạng BHGĐ dưới các hành thức chính bao gồm: bạo hành thể chất,bạo hành tinh thần và bạo hành tình dục Điều tra cũng cho thấy trong các trườnghợp BHGĐ thì các cặp vợ chồng hiếm khi nhờ đến sự can thiệp của cha mẹ, bạn bèhoặc chính quyền vì họ sợ mất mặt

Cũng theo Báo cáo về Bạo lực trên cơ sở giới của quỹ Dân số LHQ (tháng10/2007): tỷ lệ ly hôn liên quan đến BHGĐ ở Việt Nam khá nghiêm trọng trong mấy năm gần đây[1] Các trường hợp ly hôn do BHGĐ được thống kê chiếm tới32% ở Hà Nội, 31% ở Hải Phòng và 10% ở TP Hồ Chí Minh.

Hình 1.2: Hình minh họa về phòng chống bạo hành trong gia đình

1.6 CÔNG CỤ ĐO LƯỜNG BẠO HÀNH GIA ĐÌNH

Trong khi không có "tiêu chuẩn vàng" nào để đánh giá BHGĐ thì việc tự báocáo BHGĐ được coi là một công cụ sàng lọc có sẵn[144],[182] Một loạt các công

cụ có giá trị được sử dụng trong thực hành lâm sàng cũng như trong nghiên cứu đểđánh giá về bạo hành thể chất, tình dục và/hoặc tinh thần

Công cụ thường được sử dụng để đánh giá BHGĐ bao gồm Bảng Đánh GiáBạo Hành Tinh Thần ở Phụ Nữ (Psychological Maltreatment of Women Inventory -PMWI) (14 mục); Bảng Đánh Giá Những Kinh Nghiệm Của Người Phụ Nữ Đối

Với Việc Bị Đánh Đập (Women’s Experiences with Battering - WEB) (10 mục);Thang Đo Chỉ Số Bạo Hành Của Bạn Tình (Index of Spouse Abuse –Physical Scale(ISA-P)) (15 mục); Công Cụ Sàng Lọc Bạo Hành Ở Phụ Nữ (Woman Abuse ScreeningTool - WAST) (8 mục); Bảng Đánh Giá Nguy Cơ BHGĐ (Abuse Risk Inventory - ARI)(25 mục); “Làm bạn đau, xúc phạm bạn hoặc lên giọng với bạn, đe dọa làm hạibạn, la mắng hoặc nguyền rủa bạn ?”(HITS) (4 mục); Thang Điểm Phương ThứcXung Đột (Conflict Tactics Scale - CTS) (19 mục); Sàng Lọc BHGĐ Của Bạn Tình(Partner Violence Screen - PVS) (3 mục) và Sàng Lọc BHGĐ (AssessmentScreen – ASS (5 mục)[31][44],[46],[51],[104],[131],[132],[140],[158] Trong đó CTSđược sử dụng phổ biến nhất trong các cuộc điều tra dân số các cặp vợ chồng.Ngược lại, bảng câu hỏi ngắn AAS lại có giá trị sử dụng ở nhóm phụ nữ mang thaitrong các đơn vị chăm sóc trước sinh[131],[183] Trong khi AAS tập trung chủyếu vào việc đánh giá bạo hành thể chất và/hoặc tình dục thì WEB lại đượcdùng trong nghiên cứu đánh giá bạo hành tinh thần hoặc thể chất[44],[45],[162].

Thang Đo Xung Đột Hiệu Chỉnh (CTS2)[168] là phiên bản được sửa đổi từThang Đo Xung Đột Ban Đầu (CTS)[167] hiện đang là một trong những thang đođịnh lượng được sử dụng rộng rãi nhất để đánh giá BHGĐ của bạn tình Mặc dù còntồn tại một số vấn đề về tiêu chuẩn liên quan đến cả hai bảng gốc và bảng CTS hiệuchỉnh nhưng nó vẫn được sử dụng trong nhiều nghiên cứu liên quan đến các chủngtộc/văn hóa và đa ngôn ngữ Straus và cộng sự báo cáo rằng có hơn 70.000 ngườithuộc các nền văn hóa khác nhau đã tham gia vào các nghiên cứu có sử dụngCTS[168] Theo Dekeseredy và Schwartz, CTS và CTS2 đã được sử dụng trong ítnhất 100 bài báo khoa học và ít nhất 10 cuốn sách được xuất bản tại Bắc Mỹ[56].Một thư mục toàn diện tổng hợp các nghiên cứu sử dụng công cụ CTS đã được ghitrong cuốn sổ tay của CTS2 và thư mục của nó[169]

1.6.1 Cấu trúc thang đo CTS

Vì CTS2 được sử dụng một cách phổ biến nên nhiều nghiên cứu có giá trị đãđược tiến hành nhằm kiểm tra sự phù hợp và độ tin cậy của CTS2 kể từ khi công cụ

này được giới thiệu vào năm 1996 Straus và cộng sự báo cáo rằng cấu trúc củaCTS2 bao gồm năm phần (Đàm phán, BHTC, BHTT, Gây thương tích và BHTD) nhằm

đo lường kinh nghiệm của người gây ra bạo hành (những gì người trả lời đã làmvới bạn tình của mình) và nạn nhân (những gì thủ phạm đã gây ra cho anh/cô ấy)[168] Ngoài mô hình 5 yếu tố kể trên, họ tiếp tục đưa ra giả thuyết mô hình 10yếu tố; Đàm phán bao gồm yếu tố phụ "nhận thức" và "cảm xúc", mỗi loại BHGĐđược chia thêm mức độ "nhẹ" và "nghiêm trọng" Tuy nhiên, phần lớn các nghiêncứu đều thử nghiệm mô hình 5 yếu tố do tính đơn giản của nó

1.6.2 Cách thu thập thông tin

Bộ câu hỏi CTS có thể được thu thập bằng nhiều cách khác nhau: phỏng vấntrực tiếp mặt đối mặt, phỏng vấn qua điện thoại hoặc tự trả lời Nhiều NC so sánhgiữa việc phỏng vấn trực tiếp hoặc qua điện thoại ghi nhận kết quả thu được nhưnhau Ngoài ra, một khảo sát so sánh việc tự trả lời bộ câu hỏi bằng giấy – bút chìvới trả lời qua máy tính cũng cho kết quả tương tự[166] Đối với phiên bản CTSPCdành cho trẻ em còn có hình ảnh minh họa bằng tranh vẽ

gọn :

 Bảng CTS2 rút gọn thứ nhất chỉ tập trung đánh giá 3 khía cạnh

BHTC, BHTT và đàm phán với thời gian hoàn tất 7 – 10 phút

Bảng CTS2 rút gọn thứ hai đánh giá cả 5 khía cạnh BHTC, BHTT,BHTD, thương tích và đàm phán nhưng chỉ đề cập một nửa số trườnghợp của bảng CTS hoàn chỉnh do đó chỉ mất 3 phút phỏng vấn

1.6.4 Cách tính điểm[165]

Khi sử dụng công cụ CTS, các đối tượng NC sẽ được hỏi về mức độ thường xuyên của các hành vi được liệt kê trong bộ câu hỏi CTS và điểm số có thể tính

bằng nhiều cách khác nhau và khá phức tạp Tuy nhiên, có một phương pháp chấmđiểm "mặc định" khá phổ biến, đó chính là điểm số tỷ lệ.

1.6.4.1 Tính đểm theo “Tỷ lệ”

Đây là loại điểm số được áp dụng nhiều nhất cho thang đo BHTC Điểm số

tỷ lệ hiện tại cho biết có một hoặc nhiều hành vi bạo hành xảy ra trong thờigian NC Vì vậy, nó không phân biệt được số hành vi hoặc tần suất mỗi hành vi xảyra

Trước tiên, người ta tạo ra số nhị phân cho mỗi câu hỏi

Điểm số = 1 nếu có một hoặc nhiều hành vi bạo lực trong năm qua:chỉ cần đánh dấu bất kì mục nào trong 6 lựa chọn từ 1 đến 6 thìcâu hỏi đó sẽ được tính 1 điểm

Điểm số 0 nếu không có hành vi bạo lực trong năm qua (tất cả cácmục đã trả lời 0 hoặc 7)

Lưu ý rằng KHÔNG tính điểm tổng hợp các số nhị phân

Như đã nêu ở trên, phương pháp này quy định điểm số là 1 (hoặc 100nếu bạn muốn được biểu thị dưới dạng phần trăm) cho bất kỳ câu hỏi nào được trảlời là một hoặc nhiều lần đối với mỗi hành vi bạo hành được hỏi Cách tính điểm

tỷ lệ như vậy phù hợp với thang đo BHTT, BHTC, BHTD và đối với mức độthương tích, vì theo nhiều mục tiêu, vấn đề chính là phần trăm dân số bị bạo hànhhoặc thương tích trong thời gian khảo sát

1.6.4.2 Tính điểm theo “Mức độ mãn tính”

Điểm số tính “mức độ mãn tính” là tổng số lần mỗi hành vi bạo hành theothang đo được xảy ra Cách tính điểm như sau:

Quy ước tất cả các câu trả lời là 0 hoặc 7 = 0 điểm

Cộng tất cả các điểm trong các mục của bộ câu hỏi

1.6.4.3 Tỷ lệ từng xảy ra (Điểm số "Đã từng xảy ra")

 Điểm số = 1 : Một hoặc nhiều hành vi xảy ra trong năm vừa qua hoặc trước đây (nếu bất kỳ mục bạo lực nào được trả lời từ 1 đến 7)

 0 = Không có câu nào trả lời là 1 đến

7

1.6.4.4 Tần suất hàng năm

Vấn đề đối với cách tính điểm này là gây ra kết quả sai lệch đối với các mẫucộng đồng khi tính thang đo BHTC (ví dụ 85% với điểm số không) Điều đó dẫnđến hậu quả rằng, nó không phải là một thống kê hữu ích (xem ví dụ trên) Tuynhiên, tần suất hàng năm thường là cách đánh giá thang đo Đàm phán tốt nhất

và đôi khi thích hợp với thang đo BHTT

Q

u y ư ớc

7 = 0 điểm 1 = 1 điểm 2 = 2 điểm

Đánh lại điểm từ 3 đến 6 cho các điểm giữa: 3 = 4 4 = 8 5 = 15 6 = 25Sau đó tính tổng các mục trong bộ câu hỏi

1.6.5 Giá trị của thang đo CTS

Thang đo CTS được sử dụng rộng rãi trong nhiều nghiên cứu nhằm đánh giámức độ bạo hành ở các quốc gia nam giới chiếm phần thống trị CTS có mặt ởkhoảng 80 quốc gia tham gia vào Khảo sát về Nhân khẩu học và Y tế được tài trợbởi các tổ chức UNICEF, TCYTTG và Cơ quan Hợp tác Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ[88]cũng như Nghiên cứu đa quốc gia về sức khoẻ phụ nữ và BHGĐ của TCYTT[68].Những nghiên cứu này cung cấp bằng chứng không thể chối cãi về mức độ phổbiến của bạo hành đối với phụ nữ trên toàn thế giới bởi bạn tình của họ và gópphần vào cơ sở khoa học cho những nỗ lực chống lại BHGĐ đối với phụ nữ do Liênhợp quốc, TCYTTG tổ chức

1.6.5.1 Độ tin cậy nhất quán

Trong số 14 nghiên cứu sử dụng CTS ở các quốc gia có nam giới chiếm phầnthống trị thì chỉ có 10 hệ số Cronbach’s Alpha được báo cáo Trong số đó, rất ítnghiên cứu đưa ra các dữ liệu được sử dụng cho phân tích độ tin cậy Một sốnghiên cứu báo cáo hệ số Cronbach’s Alpha riêng biệt cho nam và nữ hoặc cho việcBHGĐ xảy ra trong 12 tháng trước đó và cả bất kì thời điểm nào trong cuộc đời Cácgiá trị này dao động từ 0,61 đến 0,97 với trung vị 0,86 Thấp nhất là ở một nghiêncứu tại Mexico

Bởi vì những kết quả này dành cho các quốc gia có tỷ lệ nam giới tương đốicao (cao nhất là Trung Quốc) do đó nó không có ý nghĩa đánh giá mối tương quan

giữa Chỉ số bất bình đẳng về giới (GII) và độ tin cậy Tuy nhiên, trong phạm vi mà

dữ liệu từ 10 năm nghiên cứu và 20 hệ số Cronbach’s Alpha cho thấy CTS có tínhnhất quán nội bộ rất tốt Kết luận này phù hợp với đánh giá của Archer[19]

Một NC đa quốc gia của Straus và cộng sự được tiến hành trên 14.252 sinhviên đại học đã có bạn tình ≥ 1 tháng ở 32 quốc gia (2 tiểu vương quốc vùngSahara Châu Phi, 7 ở châu Á, 13 ở châu Âu, 4 ở châu Mỹ Latinh, 2 ở Trung Đông,

2 ở Bắc Mỹ và 2 ở Châu Đại Dương), trong đó bao gồm các quốc gia có tỷ lệ namgiới chiếm đa số như Iran và các quốc gia tương đối cân bằng về giới tính như ThụyĐiển nhằm đánh giá độ tin cậy của bảng câu hỏi CTS[170] Độ tuổi trung bình củađối tượng tham gia NC là 23,1 tuổi và phụ nữ chiếm tỷ lệ 71%

Bảng 1.2 cho thấy các hệ số Cronbach’s Alpha đối với nạn nhân và hung thủđược tính theo sinh viên nam và nữ trong mỗi 32 quốc gia ở NC này Các hệ sốđược tính bằng cách sử dụng tỷ lệ phổ biến trong năm qua của mỗi mục CTS (1 =hành vi xảy ra một lần hoặc nhiều lần, 0 = hành vi không xảy ra) Tương tự, số lầnbạo hành xảy ra trong một năm trước đó sẽ được tính điểm bằng tỷ lệ trong nămqua (1 = một hoặc nhiều hành vi bạo hành được báo cáo, 0 = không có vụ bạohành

nào)

Số trung vị của hệ số Cronbach’s Alpha là 0,82 cho nạn nhân nữ dựa trên cácbảng câu hỏi do sinh viên nữ hoàn thành trong NC này; 0,78 đối với sinh viên nam

và 0,81 đối với tổng số nam và nữ

Đối với thủ phạm tức là đối tượng gây ra BHGĐ, trung vị của hệ sốCronbach’s Alpha là 0,78 cho cả nam và nữ Theo định nghĩa, kết quả của hệ sốalpha là 0,70 được xem như có tính nhất quán cao vì vậy kết quả từ NC này chỉ ramức độ tin cậy nhất quán trong nội bộ cao Tuy nhiên, nếu xét riêng từng kết quảtrong bảng 1.1 cho thấy có một vài điều đáng lưu ý: độ tin cậy thấp ở nhóm thủphạm và nạn nhân thường được ghi nhận ở nam Ví dụ: chỉ có 5 trong 64 kết quảCronbach’s Alpha ở nữ < 0,65 trong khi ở nam có đến 13 trong số 64 kết quả này <0,65 Kết quả này phản ánh rằng ở phụ nữ thường có khuynh hướng tránh đề cập đến những hành vi xã hội không mong muốn

BẢNG 1.1: HỆ SỐ CRONBACH’S ALPHA CỦA THANG ĐO CTS PHÂN BỐ

THEO QUỐC GIA VÀ GIỚI TÍNH.

Guatemala 0,90 0,81 0,85 0,69 0,83 0,78

Hà Lan 0,86 0,72 0,82 0,66 0,71 0,65Hồng Kông 0,77 0,87 0,82 0,76 0,86 0,80Hungary 0,85 0,42 0,78 0,77 0,46 0,68

Hy Lạp 0,82 0,63 0,76 0,79 0,70 0,74

I ran 0,64 0,77 0,71 0,69 0,83 0,79Israel 0,83 0,65 0,81 0,84 0,64 0,82Lithuania 0,84 0,87 0,84 0,81 0,83 0,82Malta 0,82 0,53 0,77 0,66 0,33 0,59Mêxico 0,81 0,68 0,80 0,76 0,62 0,75

Nam Phi 0,87 0,95 0,87 0,88 0,96 0,89Nam Triều Tiên 0,75 0,79 0,76 0,86 0,82 0,83New Zealand 0,81 0,59 0,79 0,76 0,84 0,76

Nhật 0,75 0,88 0,82 0,79 0,71 0,74Romania 0,78 0,70 0,77 0,64 0,79 0,64Singapore 0,75 0,67 0,74 0,56 0,64 0,57Tanzania 0,86 0,75 0,83 0,85 0,78 0,83Thụy Điển 0,89 0,85 0,85 0,87 0,86 0,86Thụy Sĩ 0,84 0,82 0,82 0,69 0,49 0,62Trung quốc 0,73 0,80 0,76 0,78 0,81 0,79

Theo định nghĩa: “Độ nhạy là khả năng của một công cụ cho kết quả dươngtính đối với những người mắc bệnh hoặc có thuộc tính mà nghiên cứuquan tâm”[74] Độ nhạy càng cao, khả năng phát hiện bệnh càng nhiều.

Kết quả “dương tính giả” của thang đo CTS có nghĩa là một trường hợp đượcbáo cáo là có BHGĐ nhưng thực tế điều này không xảy ra

Theo một phân tích gộp trên 14 nghiên cứu thực hiện tại các quốc gia cónam chiếm tỷ lệ thống trị cho thấy độ nhạy của CTS khi phỏng vấn ở nữ vàokhoảng

28% và 33% trong khảo sát ở 32 quốc gia của tác giả Straus[170] Tỷ lệ này caohơn so với những cuộc khảo sát thực hiện ở Mỹ của tác giả[105],[165] nhưngtương đồng với những NC khác trên đối tượng sinh viên[20] Điều này có thể lýgiải do đối tượng NC trẻ tuổi dẫn đến tỷ lệ bạo hành cao Tỷ lệ bạo hành ở Mỹgiảm theo độ tuổi: 30% ở 18 tuổi giảm còn 20% ở 30 tuổi, 10% ở 40 tuổi và chỉ5% ở tuổi

50[32]

Ngoài ra, nếu BHGĐ giữa bạn tình/bạn tình là mối quan hệ song song thìmột công cụ đánh giá bạo hành tốt phải có khả năng xác định xem chỉ có một đốitác tấn công hay cả hai cùng bị tấn công và nếu chỉ một đối tác tấn công thì đối tác

đó là ai Một thế mạnh của CTS không được tìm thấy trong bất kỳ cộng cụ đoBHGĐ nào khác chính là được thiết kế dựa trên lý thuyết xung đột và lý thuyết hệthống gia đình cho phép CTS đo lường hành vi của cả hai đối tác, ngay cả khi chỉ

có một đối tác được phỏng vấn và do đó có thể được sử dụng để phân loại mộttrong các hình thức bạo hành trên Tuy nhiên, một vấn đề tiềm ẩn với phươngpháp này là khi chỉ có một người đươc phỏng vấn cả hành vi của đối tác và hành

vi của họ thì họ sẽ có khuynh hướng trả lời mình là nạn nhân bị bạo hành cao hơn

Do vậy, người ta tin rằng cách tiếp cận tốt nhất, nhưng ít được sử dụng, là thu thậpthông tin từ cả hai người có mối quan hệ với nhau

1.6.5.3 Độ chính xác về cấu trúc (construct validity)

Độ chính xác về cấu trúc hay còn gọi là hiệu lực cấu trúc đề cập đến mối liênquan giữa việc công cụ có thể đo lường những gì mà nó đặt ra giả thuyết.Theođịnh nghĩa trên, hiệu lực cấu trúc của bảng câu hỏi CTS có thể được đánh giá dựctheo mức độ mà CTS đưa ra kết quả phù hợp với lý thuyết và dựa trên thựcnghiệm về nguyên nhân và ảnh hưởng của BHGĐ.

Hiệu lực cấu trúc càng trở nên vững chắc khi nhiều NC sử dụng nhiềuphương pháp khác nhau để đo lường các biến với cùng một công cụ nhưng vẫn tìmthấy mối tương quan mong đợi Điều này đã được tìm thấy với bộ câu hỏi CTS.Nhiều giả thuyết về “các yếu tố nguy cơ’ đã được tìm thấy có liên quan với BHGĐgiữa những người phối ngẫu khi đo lường bằng công cụ CTS: nghèo đói và thấtnghiệp, cuộc sống căng thẳng, thiếu các mối quan hệ xã hội, trẻ tuổi[165], kỹ năngkém trong việc quản lý cơn nóng giận, uống nhiều rượu[165], người có tiền sửphạm tội[143] và những nạn nhân từng bị BHGĐ trước đây khi còn nhỏ hoặc từngchứng kiến cảnh cha/mẹ bạo hành

Ngoài ra, hiệu lực cấu trúc của công cụ CTS chứng minh ảnh hưởng củaBHGĐ lên nạn nhân, trong đó NC phối hợp quốc gia đã báo cáo rằng phụ nữ bịBHGĐ sẽ tăng nguy cơ trầm cảm, lo lắng và lệ thuộc vào rượu[105]

1.7 SINH NON/SINH NHẸ CÂN

1.7.1 MỘT SỐ ĐỊNH NGHĨA

Trước đây sinh non được định nghĩa là khi trẻ sinh ra có tuổi thai từ 28 đến

37 tuần (tính từ ngày đầu kỳ kinh cuối)[5]

Ngày nay với thành tựu y học hiện đại, điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng cũngnhư cơ sở vật chất của các cơ quan y tế có thể chăm sóc những trẻ non thángnhỏ hơn 28 tuần tuổi Giới hạn khả năng nuôi được hiện nay là từ 23 tuần đến 24tuần Sự chưa trưởng thành phổi là lý do chính cho giới hạn này Từ điểm giới hạnnày có sự gia tăng khả năng sống còn của trẻ từng tuần một, kéo theo giảm tỷ lệ tửvong và điều trị quá mức Hiện nay, định nghĩa sinh non là những trẻ được sinh

ra có tuổi thai từ tuần thứ 22 nghĩa là nhiều hơn 154 ngày tính từ ngày đầu kỳkinh cuối, đến

trước tuần thứ 37 nghĩa là ít hơn 259 ngày sau kỳ kinh cuối, tương ứng cân nặng lúcsinh xấp xỉ 500 – 2500 gram

Theo TCYTTG, sinh nhẹ cân là khi cân nặng lúc sinh dưới 2500 gram.Trong đó:

 < 2500gr nhẹ cân vừa

 < 1500gr rất nhẹ cân

 < 1000gr cực nhẹ cân

1.7.2 DỊCH TỄ HỌC CỦA SINH NON

Mỗi năm ước tính có khoảng 15 triệu trẻ em sinh non, trong đó hơn 1triệu trẻ chết vì hậu quả của việc sinh non [28] Sinh non là nguyên nhân đứng hàngthứ 2 gây ra tử vong cho trẻ dưới 5 tuổi và là nguyên nhân phổ biến hàng đầu dẫnđến tử vong sơ sinh trong những tháng đầu đời[111]

Sinh non được xem là vấn đề sức khỏe chính của toàn cầu, đặc biệt là ởnhững quốc gia phát triển Tỷ lệ sinh non và chi phí cao đã thu hút sự quan tâmcủa các chính sách tại các quốc gia này Ví dụ, ở Mỹ, chi phí kinh tế xã hội tiêu haotrong năm 2005 cho thuốc men, học tập kết hợp với mất năng suất lao độngliên quan đến việc sinh non chiếm ít nhất 26,2 tỷ USD Cũng trong khoảng thời gian

đó, chi phí thuốc men cho năm đầu, bao gồm cả chăm sóc nội trú và ngoại trú ở trẻsinh non cao gấp 10 lần so với trẻ sinh đủ tháng (32.325 USD so với 3.325 USD).Thời gian nằm viện trung bình ở trẻ sinh non kéo dài gấp 9 lần (13 ngày) so với trẻ

đủ tháng (1,5 ngày)[97]

Hình 1.3 Tỷ lệ sinh non ở các nước trên thế giới trong năm 2010

“Nguồn: Blencowe H, Cousens S, Oestergaard M, Chou D, Moller A et al, (2012)”

[28]

1.7.3 NGUYÊN NHÂN VÀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ CỦA SINH NON

Có nhiều nguyên nhân và yếu tố nguy cơ liên quan đến sinh non, nhưngkhoảng 50% không tìm được nguyên nhân và yếu tố nguy cơ[5]

1.7.3.1Về phía mẹ

Tiền căn sinh non

Là yếu tố nguy cơ mạnh nhất cho sinh non trong tương lai và tái phátthường xảy ra ở lần sau với cùng tuổi thai [25],[63] Tuy nhiên, hầu hết những phụ

nữ từng sinh non thì thai kì tiếp theo sẽ bình thường [13],[18],[63]

Nguy cơ sinh non cao nhất khi có tiền căn sinh non nhiều lần

Một loạt các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tái phát sinh non dao động từ 14 22% sau một lần sinh non, 28 - 42% sau sinh non 2 lần và lên đến 67% sau 3 lầnsinh non[18] Sinh con đủ tháng giúp giảm nguy cơ sinh non ở thai kỳ tiếp theo

-Tiền căn phá thai

Phá thai là một yếu tố nguy cơ độc lập đối với kết cục xấu của sản khoa.Tổng quan y văn cho thấy có mối liên quan giữa sinh non với tiền căn phá thai bằngthủ thuật (8,7% so với 6,8%; OR = 1,27; KTC 95% CI = 1,12-1,44) và nguy cơ nàytăng lên với số lần phá thai[156]

Mặc dù điều trị các bệnh nhiễm trùng để ngăn ngừa sinh non không đượckhuyến cáo (trừ nhiễm trùng tiểu không triệu chứng và một số phụ nữ có nhiễmkhuẩn âm đạo), điều trị một số bệnh nhiễm trùng được chỉ định ở phụ nữ có triệuchứng (ví dụ nhiễm khuẩn âm đạo, T vaginalis) và phòng ngừa các biến chứng vàlây lan của bệnh lây truyền qua đường tình dục (Chlamydia trachomatis, Neisseriagonorrhoea)

Bất thường ở CTC và tử cung

CTC ngắn:

Có một mối quan hệ nghịch đảo giữa chiều dài cổ tử cung đánh giá qua siêu

âm và tuổi thai lúc sinh Werner EF và cs khuyến cáo nên tiến hành siêu âm khảosát chiều dài cổ tử cung giữa 19 và 24 tuần tuổi thai kết hợp với bổ sungprogesterone ở phụ nữ có cổ tử cung ngắn là một chiến lược hiệu quả đểphòng ngừa sinh non[179] Ngoài ra, nên đánh giá chiều dài cổ tử cung ở nhữngbệnh nhân mà bác sĩ tin là có nguy cơ sinh non

Bất thường tử cung:

Dị tật bẩm sinh và mắc phải ở tử cung có liên quan với sinh non (ví dụ: tỷ lệsinh non ở phụ nữ có tử cung một sừng là 17%[138]; phụ nữ có tử cung đôi cũng có